ammonius-philosophy.in-porphyrii-isagogen-sive-quinque-voces 2.29
οὐδὲν ἄρα περιττὸν οὐδὲ ἐλλεῖπον περιέχει ἡ τοῦ γένους ῥηθεῖσα ὑπογραφὴ τῆς ἐννοίας . Οἱ ὁρισμοὶ βούλονται καὶ μόνῳ ἐφαρμόζειν τῷ πράγματι καὶ ὅλον αὐτὸ περιλαμβάνειν · διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ὁρισμοὶ λέγονται , ὡς περιλαμβάνοντες τὸ ὁριστὸν ἀπὸ τῶν ἐν τοῖς χωρίοις ὅρων μετειλημμένοι . κακύνονται δὲ οἱ ὁρισμοὶ κατὰ δύο τρόπους , ἢ περιττεύοντες ἢ ἐλλείποντες · καλῶς γὰρ εἴρηται τοῖς φιλοσόφοις , ὅτι ἑκάστη συμμετρία μία τις οὖσα δύο ἔχει ἀμετρίας παρακειμένας · οὕτω γὰρ καὶ ἡ δικαιοσύνη μία μέν τις ὑπάρχει ἀρετή , παράκειται δὲ αὐτῇ ἡ μειονεξία καὶ ἡ πλεονεξία · καὶ μειονέκτης μέν ἐστιν ὁ ἧττον τοῦ δέοντος ἑαυτῷ τι περιποιῶν , πλεονέκτης δὲ ὁ πλέον τοῦ δέοντος . καὶ πάλιν ἡ σωφροσύνη ἀρετὴ ὑπάρχει , παράκειται δὲ αὐτῇ ἥ τε ἠλιθιότης καὶ ἡ ἀκολασία · καὶ ἠλίθιος μέν ἐστιν ὁ ἧττον ‘κινούμενος ἀκόλαστος δὲ ὁ μᾶλλον καὶ ἀτάκτως κινούμενος . ὥσπερ ὦν ἐπὶ τούτων ἔχει , οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ ὁρισμοῦ · ἐκεῖνος γάρ ἐστιν ἄριστος ὅρος ὁ περιορίζων μὲν τὸ οἰκεῖον πρᾶγμα καὶ μηδὲν ἔξω αὐτοῦ καταλιμπάνων , τῶν δὲ παρακειμένων μηδὲν ἀφαιρούμενος . παράκειται δὲ τούτῳ , ὥσπερ καὶ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς , ἥ τε ὑπερβολὴ καὶ ἡ ἔλλειψις , ὡς ἤδη εἴρηται . καὶ περιττεύοντες μὲν ποιοῦσι τὰ πράγματα ἐλλείπειν , ἐλλείποντες δὲ ποιοῦσι τὰ πράγματα περιττεύειν · οἷον ὁ τοῦ ἀνθρώπου ὁρισμός ἐστι ζῷον λογικὸν θνητόν , καὶ οὗτος ὁ ὁρισμὸς χωρίζει τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τῶν ἄλλων πάντων καὶ περιλαμβάνει πάντας τοὺς ἀνθρώπους . ἐλλείπων δὲ ποιεῖ τὸ πρᾶγμα περιττεύειν , οἷον ζῷον θνητόν · οὐ μόνον γὰρ ὁ ἄνθρωπος ζῷον θνητὸν ἀλλὰ καὶ ὁ ἵππος καὶ ὁ κύων καὶ ἄλλα πολλά πάλιν δὲ περιττεύων ποιεῖ τὸ πρᾶγμα ἐλλείπειν , οἷον ζῷον λογικὸν θνητὸν γραμματικόν · οὐκέτι γὰρ πάντας ἀνθρώπους περιλαμβάνει , ἀλλὰ μόνους τοὺς γραμματικούς . καὶ τοῦτο εἰκότως · συνθετώτερα γὰρ γινόμενα τὰ πράγματα μᾶλλον στενοῦται , ἁπλούστερα δὲ ὄντα ἐπὶ πλέον ἐκτείνεται καὶ ἐπὶ πλειόνων φέρεται , ἅτε δὴ καὶ πλησιέστερα ὄντα τῆς πρώτης ἀρχῆς καὶ κοινῆς πάντων . διὰ τοῦτο τὸ μὲν ζῷον αὐτὸ καθ’ αὑτὸ ἐπὶ πλειόνων φέρεται , συντεθὲν δὲ τῷ λογικῷ ἐπ’ ἐλαττόνων . τὸ δὲ λογικὸν ζῷον τῷ θνητῷ συνδυαζ(,όμενον ἔτι ἐλάττονα περιέχει , εἰ δὲ προστεθῇ καὶ τὸ γραμματικόν , ἔτι μερικώτερον γίνεται . ὥστε ἐλλείποντες μὲν οἱ ὁρισμοὶ ποιοῦσι τὰ πράγματα περιττεύειν , περιττεύοντες δὲ ποιοῦσιν ἐλλείπειν . ταῦτα οὖν ἐπισημηνάμενος ὁ Πορφύριός φησιν ὅτι ὁ ἀποδοθεὶς τοῦ γένους ὁρισμὸς ἤτοι ὑπογραφὴ τῶν δύο ἀπήλλακται τῶν κακυνόντων τοὺς ὁρισμούς · οὔτε γὰρ περιττεύει οὔτε ἐλλείπει . Εἴρηται ὅτι τριττά ἐστι τὰ γένη , τὰ μὲν πρὸ τῶν ) πολλῶν τὰ δὲ ἐν τοῖς πολλοῖς τἂ δὲ ἐπὶ τοῖς πολλοῖς , ἃ καὶ ὑστερογενῆ καλε,ῖται καὶ ἐννοηματικὰ ὡς ἐν τῇ διανοίᾳ ὄντα τῇ ἡμετέρᾳ . πρόκειται οὖν τῷ Πορφυρίῳ διδάξαι περὶ γενῶν οὔτε περὶ τῶν πρὸ τῶν πολλῶν οὔτε περὶ τῶν ἐν τοῖς πολλοῖς ἀλλὰ περὶ τῶν ἐπὶ τοῖς πολλοῖς , τοῦτ’ ἔστι περὶ τῶν ἐννοηματικῶν . διά τοῦτο τοίνυν εἶπεν ὑπογραφὴν τῆς ἐννοίας , τοῦτ’ ἔστι τοῦ ἐννοηματικοῦ γένους . ἐννοηματικὸν ὅ δὲ γένος ἐστί , καθ’ ἣν ἔννοιαν λαμβάνοντες τὰ πράγματα πρὸς αὐτὴν ὁριζόμεθα , οἷον λαμβάνομεν καιὰ τὴν οἰκείαν δ̓ ἄνοιαν τὸν ἄνθρωπον καὶ πρὸς αὐτὴν ἀναλογιζόμενοι λέγομεν . ὅτι ὁ ἄνθρωπός ἐστι ζῷον λογικὸν θνητόν . φησὶν οὖν ὁ Πορφύριος ὅτι ταύτης τῆς ἐννοίας οὐδὲν ὑπερβάλλον οὐδὲ ἐλλεῖπον ἔχει ἡ τοῦ γένους ὑπογραφή . Περὶ εἴδους .
Lemmas: οὐδείς ἄρα περισσός οὐδέ ἐλλείπω περιέχω ὁ ὁ γένος εἴρω ὑπογραφή ὁ ἔννοια . ὁ ὁρισμός βούλομαι καί μόνος ἐφαρμόζω ὁ πρᾶγμα καί ὅλος αὐτός περιλαμβάνω · διά οὗτος γάρ καί ὁρισμός λέγω , ὡς περιλαμβάνω ὁ ὁριστός ἀπό ὁ ἐν ὁ χωρίον ὁράω μεταλαμβάνω . κακύνω δέ ὁ ὁρισμός κατά δύο τρόπος , ἢ περισσεύω ἢ ἐλλείπω · καλῶς γάρ εἴρω ὁ φιλόσοφος , ὅτι ἕκαστος συμμετρία εἷς τις εἰμί δύο ἔχω ἀμετρία παράκειμαι · οὗτος γάρ καί ὁ δικαιοσύνη εἷς μέν τις ὑπάρχω ἀρετή , παράκειμαι δέ αὐτός ὁ μειονεξία καί ὁ πλεονεξία · καί μειονέκτης μέν εἰμί ὁ κακός ὁ δήω ἑαυτοῦ τίς περιποιέω , πλεονέκτης δέ ὁ πλέω ὁ δήω . καί πάλιν ὁ σωφροσύνη ἀρετή ὑπάρχω , παράκειμαι δέ αὐτός ὅς τε ἠλιθιότης καί ὁ ἀκολασία · καί ἠλίθιος μέν εἰμί ὁ κακός κινέω Ἀκόλαστος δέ ὁ μᾶλλον καί ἄτακτος κινέω . ὥσπερ οὖν ἐπί οὗτος ἔχω , οὕτως καί ἐπί ὁ ὁρισμός · ἐκεῖνος γάρ εἰμί ἀγαθός ὅρος ὁ περιορίζω μέν ὁ οἰκέω πρᾶγμα καί μηδείς ἔξω αὐτός καταλείπω , ὁ δέ παράκειμαι μηδείς ἀφαιρέω . παράκειμαι δέ οὗτος , ὥσπερ καί ὁ ἄλλος ἀρετή , ὅς τε ὑπερβολή καί ὁ ἔλλειψις , ὡς ἤδη εἴρω . καί περισσεύω μέν ποιέω ὁ πρᾶγμα ἐλλείπω , ἐλλείπω δέ ποιέω ὁ πρᾶγμα περισσεύω · οἷος ὁ ὁ ἄνθρωπος ὁρισμός εἰμί ζῷον λογικός θνητός , καί οὗτος ὁ ὁρισμός χωρίζω ὁ ἄνθρωπος ἀπό ὁ ἄλλος πᾶς καί περιλαμβάνω πᾶς ὁ ἄνθρωπος . ἐλλείπω δέ ποιέω ὁ πρᾶγμα περισσεύω , οἷος ζῷον θνητός · οὖον μόνος γάρ ὁ ἄνθρωπος ζῷον θνητός ἀλλά καί ὁ ἵππος καί ὁ κύω καί ἄλλος πολύς πάλιν δέ περισσεύω ποιέω ὁ πρᾶγμα ἐλλείπω , οἷος ζῷον λογικός θνητός γραμματικός · οὐκέτι γάρ πᾶς ἄνθρωπος περιλαμβάνω , ἀλλά μόνος ὁ γραμματικός . καί οὗτος εἰκότως · σύνθετος γάρ γίγνομαι ὁ πρᾶγμα μᾶλλον στενόω , ἁπλόος δέ εἰμί ἐπί πλέω ἐκτείνω καί ἐπί πλείων φέρω , ἅτε δή καί πλησιέστερα εἰμί ὁ πρῶτος ἀρχή καί κοινός πᾶς . διά οὗτος ὁ μέν ζῷον αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἐπί πλείων φέρω , συντίθημι δέ ὁ λογικός ἐπί μικρός . ὁ δέ λογικός ζῷον ὁ θνητός συνδυάζω ἔτι μικρός περιέχω , εἰμί δέ προστίθημι καί ὁ γραμματικός , ἔτι μερικός γίγνομαι . ὥστε ἐλλείπω μέν ὁ ὁρισμός ποιέω ὁ πρᾶγμα περισσεύω , περισσεύω δέ ποιέω ἐλλείπω . οὗτος οὖν ἐπισημαίνω ὁ πορφύρεος φημί ὅτι ὁ ἀποδίδωμι ὁ γένος ὁρισμός ἤτοι ὑπογραφή ὁ δύο ἀπαλλάσσω ὁ κακύνω ὁ ὁρισμός · οὔτε γάρ περισσεύω οὔτε ἐλλείπω . ἔρομαι ὅτι τρισσός εἰμί ὁ γένος , ὁ μέν πρό ὁ ) πολύς ὁ δέ ἐν ὁ πολύς ὁ δέ ἐπί ὁ πολύς , ὁ καί ὑστερογενής καλέω καί ἐννοηματικός ὡς ἐν ὁ διάνοια εἰμί ὁ ἡμέτερος . πρόκειμαι οὖν ὁ Πορφύριος διδάσκω περί γένος οὔτε περί ὁ πρό ὁ πολύς οὔτε περί ὁ ἐν ὁ πολύς ἀλλά περί ὁ ἐπί ὁ πολύς , οὗτος εἰμί περί ὁ ἐννοηματικός . διά οὗτος τοίνυν εἶπον ὑπογραφή ὁ ἔννοια , οὗτος εἰμί ὁ ἐννοηματικός γένος . ἐννοηματικός ὅς δέ γένος εἰμί , κατά ὅς ἔννοια λαμβάνω ὁ πρᾶγμα πρός αὐτός ὁρίζω , οἷος λαμβάνω Καία ὁ οἰκεῖος δέ ἄνοια ὁ ἄνθρωπος καί πρός αὐτός ἀναλογίζομαι λέγω . ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἰμί ζῷον λογικός θνητός . φημί οὖν ὁ Πορφύριος ὅτι οὗτος ὁ ἔννοια οὐδείς ὑπερβάλλω οὐδέ ἐλλείπω ἔχω ὁ ὁ γένος ὑπογραφή . περι εἶδος .