ammonius-philosophy.in-porphyrii-isagogen-sive-quinque-voces 2.79
Τῶν γὰρ πραγμάτων ἐξ ὕλης καὶ εἴδους συνεστώτων . τὴν αἰτίαν νὺν ἀποδίδωσι , διὰ τί τὸ μὲν γένος ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορεῖται , ἡ δὲ διαφορὰ ἐν τῷ ὁποῖόν τί ἐστι . λέγει τοίνυν ὅτι πάντα τὰ ὄντα ἢ κυρίως ἐξ ὕλης καὶ εἴδους ὑπάρχει ἢ ἀνάλογον ὕλῃ καὶ εἴδει τὴν σύστασιν ἔχουσι . πᾶσι μὲν οὖν τοῖς φυσικοῖς πράγμασίν ἐστι τὸ ὑποκείμενον , ὃ καλοῦσι κυρίως ὕλην , τὴν ἀκαλλῆ καὶ ἀνείδεον . ἔστι δὲ καὶ κυρίως εἶδος τὸ κοσμοῦν αὐτὴν καὶ ἐν αὐτῇ γινόμενον . οὕτως μὲν οὖν ἡ κυρίως ὕλη καὶ τὸ κυρίως εἶδος ἐν τοῖς φυσικοῖς πράγμασι θεωρεῖται , ἐν δὲ τοῖς τεχνητοῖς τὸ ἀνάλογον . οἷον ἐκ χαλκοῦ γίνεται ἀνδριάς · οὐκοῦν ὁ χαλκὸς λέγεται ὕλη , ἀλλ’ οὐ κυρίως , ἀναλόγως δέ · οὐ γὰρ ἀνείδεος ὁ χαλκός , ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπέστρωται τῷ τεχνίτῃ καὶ ἐπιδέχεται τὸ τοῦ ἀνδριάντος εἶδος , ὥσπερ καὶ ἡ κυρίως ὕλη , διὰ τοῦτο ὕλη λέγεται . καὶ τὸ σχῆμα δὲ εἴδει ἀνάλογον καλεῖται , ἐπειδὴ τυποῖ τὸν χαλκόν · διότι γὰρ ὑπόκειται τοῖς φυσικοῖς μία τις ὕλη , διὰ τοῦτο καὶ εἰς ἄλληλα μεταβάλλουσι πάντα . ἀδύνατον δὲ ἦν εἰς ἄλληλα ἅπαντα μεταβάλλειν , εἰ μὴ μία τις καὶ κοινὴ ὕλη πᾶσιν ὑπέκειτο . οὕτω γοῦν τὰ χαλκᾶ σκεύη δυνατὰ εἰς ἄλληλα μεταβάλλειν κοινὴν ἔχοντα ὕλην , οἷον ἐκ λέβητος εἰς ἀνδριάντα · τὰ γὰρ μὴ ἔχοντα μίαν ὕλην οὐ δύναται μεταβάλλειν εἰς ἄλληλα · οὐ γὰρ ἂν γένοιτό ποτε ἐκ λέβητος τὸ ἀβάκιον . γίνεται δὲ ἐξ ἀέρος ὕδωρ καὶ ἐξ ὕδατος ἀὴρ καὶ ἐξ ἀέρος πῦρ τῷ μίαν ἔχειν τὴν ὑποκειμένην ὕλην · δῆλον ὅτι δεξαμένη αὐτὴ ψυχρότητα καὶ ὑγρότητα γίνεται ὕδωρ , θερμότητα δὲ καὶ ξηρότητα γίνεται πῦρ , καὶ τὰ ἄλλα ὁμοίως . πάντα οὖν τὰ φυσικὰ πράγματα ἐξ ὕλης ἐστὶ κυρίως καὶ εἴδους , ὥσπερ ἄνθρωπος καὶ ἵππος καὶ τὰ ἄλλα , τὰ δὲ τεχνητὰ ἐξ ἀναλόγου μὲν τῇ ὕλῃ , οἷον τῶν ξύλων , ἐξ ἀναλόγου δὲ τῷ εἴδει , τοῦ τοιούτου σχήματος . φησὶν οὖν ὅτι τὸ μὲν γένος ὕλης ἔχει λόγον , αἱ δὲ διαφοραὶ εἴδους · ὥσπερ γὰρ κατὰ μὲν τὴν οὐσίαν οὐδὲν διαφέρει ἀλλήλων οἷον τὰ χαλκᾶ σκεύη , ἡ δὲ διαφορὰ κατὰ τὸ σχῆμα γίνεται , οὕτω κατὰ μὲν τὸ γένος , καθ’ ὃ ζῷά ἐσμεν , οὐδὲν διαφέρει ἄνθρωπος , ἵππος , κύων καὶ τὰ ἄλλα , κατὰ μέντοι τὰς διαφορὰς διαφέρει · τὸ γὰρ ζῷον δεξάμενον τὸ λογικὸν καὶ τὸ θνητὸν ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον , τὸ δ’ ἄλογον καὶ τὸ θνητὸν πάλιν δεξάμενον ποιεῖ τὸν ἵππον . ὥστε ὕλῃ μὲν ἀναλογεῖ τὸ γένος , εἴδει δὲ αἱ διαφοραί . ἐπεὶ οὖν ἡ μὲν ὕλη ἑκάστῳ τὸ εἶναι παρέχει , τὸ δ’ | εἶδος τὸ τοιόνδε καὶ τὸ τοιόνδε , εἰκότως τὸ μὲν γένος ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορεῖται ὡς . ἀναλογοῦν τῇ ὕλῃ , ἡ δὲ διαφορὰ ἐν τῷ ὁποῖόν τί ἐστιν ὡς ἀναλογοῦσα τῷ εἴδει .
Lemmas: ὁ γάρ πρᾶγμα ἐκ ὕλη καί εἶδος συνίστημι . ὁ αἴτιος νῦν ἀποδίδωμι , διά τίς ὁ μέν γένος ἐν ὁ τίς εἰμί κατηγορέω , ὁ δέ διαφορά ἐν ὁ ὁποῖος τίς εἰμί . λέγω τοίνυν ὅτι πᾶς ὁ εἰμί ἢ κύριος ἐκ ὕλη καί εἶδος ὑπάρχω ἢ ἀνάλογος ὕλη καί εἶδος ὁ σύστασις ἔχω . πᾶς μέν οὖν ὁ φυσικός πρᾶγμα εἰμί ὁ ὑπόκειμαι , ὅς καλέω κύριος ὕλη , ὁ ἀκαλλής καί ἀνείδεος . εἰμί δέ καί κύριος εἶδος ὁ κοσμέω αὐτός καί ἐν αὐτός γίγνομαι . οὕτως μέν οὖν ὁ κύριος ὕλη καί ὁ κύριος εἶδος ἐν ὁ φυσικός πρᾶγμα θεωρέω , ἐν δέ ὁ τεχνητός ὁ ἀνάλογος . οἷος ἐκ χαλκός γίγνομαι ἀνδριάς · οὐκοῦν ὁ χαλκός λέγω ὕλη , ἀλλά οὖον κύριος , ἀνάλογος δέ · οὖον γάρ ἀνείδεος ὁ χαλκός , ἀλλά ἐπεί ὑπό-στόρεννυμι ὁ τεχνίτης καί ἐπιδέχομαι ὁ ὁ ἀνδριάς εἶδος , ὥσπερ καί ὁ κύριος ὕλη , διά οὗτος ὕλη λέγω . καί ὁ σχῆμα δέ εἶδος ἀνάλογος καλέω , ἐπεί τυπόω ὁ χαλκός · διότι γάρ ὑπόκειμαι ὁ φυσικός εἷς τις ὕλη , διά οὗτος καί εἰς ἀλλήλων μεταβάλλω πᾶς . ἀδύνατος δέ εἰμί εἰς ἀλλήλων ἅπας μεταβάλλω , εἰμί μή εἷς τις καί κοινός ὕλη πᾶς ὑπόκειμαι . οὗτος γοῦν ὁ χάλκεος σκεῦος δυνατός εἰς ἀλλήλων μεταβάλλω κοινός ἔχω ὕλη , οἷος ἐκ λέβης εἰς ἀνδριάς · ὁ γάρ μή ἔχω εἷς ὕλη οὖον δύναμαι μεταβάλλω εἰς ἀλλήλων · οὖον γάρ εἄν γίγνομαι ποτός ἐκ λέβης ὁ ἀβάκιον . γίγνομαι δέ ἐκ ἀήρ ὕδωρ καί ἐκ ὕδωρ ἀήρ καί ἐκ ἀήρ πῦρ ὁ εἷς ἔχω ὁ ὑπόκειμαι ὕλη · δῆλος ὅτι δέχομαι αὐτός ψυχρότης καί ὑγρότης γίγνομαι ὕδωρ , θερμότης δέ καί ξηρότης γίγνομαι πῦρ , καί ὁ ἄλλος ὁμοίως . πᾶς οὖν ὁ φυσικός πρᾶγμα ἐκ ὕλη εἰμί κύριος καί εἶδος , ὥσπερ ἄνθρωπος καί ἵππος καί ὁ ἄλλος , ὁ δέ τεχνητός ἐκ ἀνάλογος μέν ὁ ὕλη , οἷος ὁ ξύλον , ἐκ ἀνάλογος δέ ὁ εἶδος , ὁ τοιοῦτος σχῆμα . φημί οὖν ὅτι ὁ μέν γένος ὕλη ἔχω λόγος , ὁ δέ διαφορά εἶδος · ὥσπερ γάρ κατά μέν ὁ οὐσία οὐδείς διαφέρω ἀλλήλων οἷος ὁ χάλκεος σκεῦος , ὁ δέ διαφορά κατά ὁ σχῆμα γίγνομαι , οὗτος κατά μέν ὁ γένος , κατά ὅς ζῷον εἰμί , οὐδείς διαφέρω ἄνθρωπος , ἵππος , κύω καί ὁ ἄλλος , κατά μέντοι ὁ διαφορά διαφέρω · ὁ γάρ ζῷον δέχομαι ὁ λογικός καί ὁ θνητός ποιέω ὁ ἄνθρωπος , ὁ δέ ἄλογος καί ὁ θνητός πάλιν δέχομαι ποιέω ὁ ἵππος . ὥστε ὕλη μέν ἀναλογέω ὁ γένος , εἶδος δέ ὁ διαφορά . ἐπεί οὖν ὁ μέν ὕλη ἕκαστος ὁ εἰμί παρέχω , ὁ δέ | εἶδος ὁ τοιόσδε καί ὁ τοιόσδε , εἰκότως ὁ μέν γένος ἐν ὁ τίς εἰμί κατηγορέω ὡς . ἀναλογέω ὁ ὕλη , ὁ δέ διαφορά ἐν ὁ ὁποῖος τίς εἰμί ὡς ἀναλογέω ὁ εἶδος .