ammonius-philosophy.in-aristotelis-categorias-commentarius 1.3.1
Τοῦ δὲ ποσοῦ τὸ μέν ἐστι διωρισμένον . Πληρώσας τὸν περὶ τῆς οὐσίας λόγον , περὶ τοῦ ποσοῦ νῦν διαλαμβάνει . δευτέραν γὰρ ἔχει τάξιν ἐν ταῖς κατηγορίαις τὸ ποσόν · ἡ γὰρ πρώτη ὕλη ἀνείδεος οὖσα καὶ ἀσώματος πρότερον τὰς τρεῖς διαστάσεις δέχεται καὶ γίνεται τριχῇ διαστατὸν τὸ καλούμενον δεύτερον ὑποκείμενον , εἴθ’ οὕτως τὰς ποιότητας καὶ γίνεται σύνθετον ποσόν , <οἶον> τὸ διαστατὸν θερμότητα μὲν δεξάμενον καὶ ξηρότητα γίνεται πῦρ , ψυχρότητα δὲ καὶ ὑγρότητα γίνεται ὕδωρ , καὶ τἆλλα ὁμοίως . εἰκότως οὖν δευτέραν τάξιν ἔχει ἐν ταῖς κατηγορίαις τὸ ποσόν , τρίτην δὲ τὸ ποιόν · τὰ γὰρ πρός τι σχέσις τίς ἐστιν ἑτέρων κατηγοριῶν , ὁ δὲ τόπος καὶ ὁ χρόνος καὶ τὰ λοιπὰ ἀπὸ τούτων σεσύληται . πάλιν δὲ διαιροῦμεν τὴν οὐσίαν εἰς πρώτην καὶ εἰς δευτέραν , αὐτὸ δὲ τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον τοῦ ἀριθμοῦ , ὥστε τῷ ἀριθμῷ προσκέχρηται τῷ τριχῆ διαστατῷ , ὁ δὲ ἀριθμὸς τοῦ ποσοῦ . εἰκότως τοίνυν περὶ τοῦ ποσοῦ δευτέρως διαλαμβάνει ὁ ᾿ Αριστοτέλης . Διαιρεῖ οὖν τὸ ποσὸν εἰς συνεχὲς καὶ διωρισμένον , καὶ τὸ μὲν διωρισμένον εἰς δύο , εἰς ἀριθμὸν καὶ λόγον , τὸ δὲ συνεχὲς εἰς πέντε , εἰς γραμμὴν ἐπιφάνειαν σῶμα χρόνον τόπον . πάλιν δὲ ἐπιδιαιρεῖται τὸ ποσὸν εἴς τε τὸ ἐκ θέσιν ἐχόντων τῶν μορίων συνεστηκὸς καὶ τὸ <ἐξ> οὐκ ἐχόντων καὶ τὸ μὲν ἐκ θέσιν ἐχόντων τῶν μορίων εἰς γραμμὴν ἐπιφάνειαν σῶμα τόπον , τὸ δὲ ἐκ μὴ ἐχόντων θέσιν εἰς χρόνον καὶ λόγον καὶ ἀριθμόν . τινὲς δὲ τὰ κυρίως εἴδη τοῦ ποσοῦ φασιν εἶναι τρία , ἀριθμὸν ὄγκον δύναμιν , τοῦτ’ ἔστι ῥοπήν · φασὶ γὰρ ὅτι ὁ λόγος καὶ ὁ χρόνος ταὐτόν ἐστι τῷ ἀριθμῷ , ἡ δὲ γραμμὴ καὶ ἡ ἐπιφάνεια καὶ τὸ σῶμα εἴς τι κοινὸν ἀνάγεται , τὸ μέγεθος , | ὁ δὲ τόπος ὁ αὐτός ἐστι τῇ ἐπιφανείᾳ , ὥστε τοῦ ποσοῦ τὸ μέν ἐστιν ἀριθμὸς τὸ δὲ μέγεθος τὸ δὲ δύναμις · ὑπὸ ταύτην γὰρ τό τε βαρὺ καὶ τὸ κοῦφον ἀνάγεται , ἅτινά εἰσι ῥοπαὶ τοῦ ποσοῦ · ὑπὸ γὰρ αὐτὸ ἀνάγονται . πῶς δὲ τῆς κινήσεως οὐκ ἐμνημόνευσε ; καί φαμεν ὅτι ἡ κινήσις ἐνέργειά τις οὐκ ἔστιν , ἀλλὰ ἀόριστον πρᾶγμα , διὸ οὐκ ἐμνήσθη αὐτῆς ὡς πρὸς εἰσαγομένους ποιούμενος τὸν λόγον · αὐτὴ γὰρ ἡ κίνησις οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ ὁδὸς ἀπὸ τοῦ δυνάμει ἐπὶ τὸ ἐνεργείᾳ . |
Lemmas: ὁ δέ ποσός ὁ μέν εἰμί διορίζω . πληρόω ὁ περί ὁ οὐσία λόγος , περί ὁ ποσός νῦν διαλαμβάνω . δύο γάρ ἔχω τάξις ἐν ὁ κατηγορία ὁ ποσός · ὁ γάρ πρῶτος ὕλη ἀνείδεος εἰμί καί ἀσώματος πρότερος ὁ τρεῖς διάστασις δέχομαι καί γίγνομαι τριχῆ διαστατός ὁ καλέω δύο ὑπόκειμαι , ἔτι οὕτως ὁ ποιότης καί γίγνομαι συντίθημι ποσός , οἶος ὁ διαστατός θερμότης μέν δέχομαι καί ξηρότης γίγνομαι πῦρ , ψυχρότης δέ καί ὑγρότης γίγνομαι ὕδωρ , καί ἄλλος ὁμοίως . εἰκότως οὖν δύο τάξις ἔχω ἐν ὁ κατηγορία ὁ ποσός , τρίτος δέ ὁ ποιός · ὁ γάρ πρός τίς σχέσις τίς εἰμί ἕτερος κατηγορία , ὁ δέ τόπος καί ὁ χρόνος καί ὁ λοιπάς ἀπό οὗτος συλάω . πάλιν δέ διαιρέω ὁ οὐσία εἰς πρῶτος καί εἰς δύο , αὐτός δέ ὁ πρῶτος καί ὁ δύο ὁ ἀριθμός , ὥστε ὁ ἀριθμός προσχράω ὁ τριχῆ διαστατός , ὁ δέ ἀριθμός ὁ ποσός . εἰκότως τοίνυν περί ὁ ποσός δύο διαλαμβάνω ὁ ᾿ Αριστοτέλης . διαιρέω οὖν ὁ ποσός εἰς συνεχής καί διορίζω , καί ὁ μέν διορίζω εἰς δύο , εἰς ἀριθμός καί λόγος , ὁ δέ συνεχής εἰς πέντε , εἰς γραμμή ἐπιφάνεια σῶμα χρόνος τόπος . πάλιν δέ ἐπιδιαιρέω ὁ ποσός εἰς τε ὁ ἐκ θέσις ἔχω ὁ μόριον συνίστημι καί ὁ ἐξίημι οὐ ἔχω καί ὁ μέν ἐκ θέσις ἔχω ὁ μόριον εἰς γραμμή ἐπιφάνεια σῶμα τόπος , ὁ δέ ἐκ μή ἔχω θέσις εἰς χρόνος καί λόγος καί ἀριθμός . τις δέ ὁ κύριος εἶδος ὁ ποσός φημί εἰμί τρεῖς , ἀριθμός ὄγκος δύναμις , οὗτος εἰμί ῥοπή · φημί γάρ ὅτι ὁ λόγος καί ὁ χρόνος αὐτός εἰμί ὁ ἀριθμός , ὁ δέ γραμμή καί ὁ ἐπιφάνεια καί ὁ σῶμα εἰς τίς κοινός ἀνάγω , ὁ μέγεθος , | ὁ δέ τόπος ὁ αὐτός εἰμί ὁ ἐπιφάνεια , ὥστε ὁ ποσός ὁ μέν εἰμί ἀριθμός ὁ δέ μέγεθος ὁ δέ δύναμις · ὑπό οὗτος γάρ ὁ τε βαρύς καί ὁ κοῦφος ἀνάγω , ὅστις εἰμί ῥοπή ὁ ποσός · ὑπό γάρ αὐτός ἀνάγω . πῶς δέ ὁ κίνησις οὐ μνημονεύω ; καί φημί ὅτι ὁ κίνησις ἐνέργεια τις οὐ εἰμί , ἀλλά ἀόριστος πρᾶγμα , διό οὐ μιμνήσκω αὐτός ὡς πρός εἰσάγω ποιέω ὁ λόγος · αὐτός γάρ ὁ κίνησις οὐδείς ἕτερος εἰμί ἢ ὁδός ἀπό ὁ δύναμις ἐπί ὁ ἐνέργεια . |