ammonius-philosophy.in-aristotelis-categorias-commentarius 1.1.1
Ὁμώνυμα λέγεται ὧν ὄνομα μόνον κοινόν , ὁ δέκατά τοὔνομα λόγος τῆς οὐσίας ἕτερος . Ἠ μὲν ἔννοια τῆς λέξεως ὅλη δήλη · ταῦτα γάρ ἐστι , φησίν , ὁμώνυμα , ὅσα κατὰ μὲν τὸ ὄνομα κοινωνεῖ , κατὰ δὲ τὸν ὁρισμὸν διαφέρει . ζητεῖ δὲ ὁ λόγος ταῦτα · διὰ τί εἶπεν ὁμώνυμα καὶ μὴ ‘ὁμώνυμον’ ; καὶ διὰ τί εἶπε λέγεται καὶ οὐχὶ ‘λέγω’ ἢ ‘λέγονται’ ; καὶ διὰ τί εἶπεν ὄνομα κοινὸν καὶ μὴ εἶπεν ἔτι καὶ ‘ῥῆμα’ ; ἔπειτα δὲ καὶ διὰ τί εἶπεν ὁ δὲ λόγος τῆς οὐσίας καὶ μὴ εἶπεν ‘ὁ ὁρισμὸς’ ἢ <ἡ> ὑπογραφή’ ; διὰ τί μὴ καὶ τῶν συμβεβηκότων ἐμνημόνευσεν ; [ οὕτω γὰρ ὁ κατὰ τάξιν ἐξηγήσατο παραλείψας τὰ εἰρημένα ἐνταῦθα . πρῶτον γοῦν περὶ τοῦ τόνου καὶ τῆς πτώσεως διδάσκει , καὶ ὕστερον αὐτὰ ὡς ἐν παρέργῳ εἰσφέρων ἐμνημόνευσεν ] . Ὅρα πῶς ἀκριβῶς οὐκ εἶπεν αὐτὰ ὁμώνυμον ἀλλ’ ὁμώνυμα , πληθυντικῶς χρησάμενος τῇ φωνῇ , ἐπειδὴ ταῦτα θεωρεῖται ἐν πλείοσι πράγμασιν ἢ ἐν δύο τὸ ἐλάχιστον , ἐν ἑνὶ δὲ οὐδέποτε λέγεται . δεῖ δὲ εἰδέναι ὅτι τὰ ὁμώνυμα δέεται πάντως τούτων τῶν τριῶν , τόνου πτώσεως πνεύματος · εἰ γὰρ εὕρωμεν ὀνόματα εἰς ἕν τι τούτων διαφέροντα , οὐκ εἰσὶν ὁμώνυμα , οἷον ὡς ἐπὶ τοῦ ἀργὸς καὶ ἀργὸς · ὁ γὰρ τόνος ἐνταῦθα ἐνήλλακται , καὶ τὸ παροξυνόμενον σημαίνει πόλιν τινὰ ἐν Πελοποννήσῳ , τὸ δ’ ὀξυνόμενον σημαίνει τὸν βραδύτερον ἄνθρωπον . ταῦτα οὖν οὐ λέγεται ὁμώνυμα διὰ τὴν ἐναλλαγὴν τοῦ τόνου . ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς πτώσεως · λέγομεν γὰρ ‘ὁ ἐλάτης’ καὶ σημαίνομεν τὸν ὁρμῶντα , καὶ λέγομεν ‘τῆς ἀλάτης’ καὶ σημαίνομεν τὸ ξύλον τὴν ἐλάτην · ὥστε οὐδὲ ταῦτα ὁμώνυμα διὰ τὴν ἐναλλαγὴν τῆς πτώσεως . τὰ αὐτὰ λέγομεν καὶ ἐπὶ τοῦ πνεύματος · λέγομεν γὰρ ‘οιον’ , καὶ τὸ μὲν δασυνόμενον σημαίνει τὸ ὁποῖον , τὸ δὲ ψιλούμενον σημαίνει τὸ μόνον , καὶ οὐδὲ τοῦτο ὁμώνυμον . ἐπί δέ γε τῆς Αἴας φωνῆς καὶ τόνος ἐστὶν ὁ αὐτὸς καὶ πτῶσις ἡ αὐτή . ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ πνεῦμα κοινὸν ἐπ’ ἀμφοτέρων · συμβήσεται οὗν εἶναι αὐτὰ ὁμώνυμα . Εἰδὼς δὲ ὁ φιλόσοφος ὅτι τὰ ὁμώνυμα εἰ καὶ πλείονά εἰσιν , ἀλλ’ οὖν ὑπὸ μιᾶς φωνῆς δηλοῦνται , διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐχρήσατο τῷ λέγεται , οὐκ εἰρηκὼς ‘λέγονται·’ ἀεὶ γὰρ ἔθος ἐστὶ τοῖς Ἀττικοῖς τῇ τοιαύτῃ φωνῇ κεχρῆσθαι , ὥσπερ οὖν καὶ ὁ Πλατῶν φησί · “ λέγεται ταῦτα , ὦ Γοργία , περὶ Θεμιστοκλέους ” . καὶ δηλοῖ ὅτι παρὰ τοῖς παλαιοῖς τὸ ὄνομα τοῦτο φέρεται καὶ οὐκ αὐτοῦ ἐστιν ἡ τοιαύτη θέσις · ὅταν γὰρ ᾖ αὐτοῦ , λέγει ‘καλῶ’ , ὡς ἐν τοῖς Ἀναλυτικοῖς φησιν · “ ὅρον δὲ καλῶ εἰς ὃν διαλύεται ἡ πρότασις ” . Ὁμώνυμα δὲ λέγεται . Ὑπακουστέον πράγματα .
Lemmas: ὁμώνυμος λέγω ὅς ὄνομα μόνος κοινός , ὁ δέκατος ὄνομα λόγος ὁ οὐσία ἕτερος . ὁ μέν ἔννοια ὁ λέξις ὅλος δῆλος · οὗτος γάρ εἰμί , φημί , ὁμώνυμος , ὅσος κατά μέν ὁ ὄνομα κοινωνέω , κατά δέ ὁ ὁρισμός διαφέρω . ζητέω δέ ὁ λόγος οὗτος · διά τίς εἶπον ὁμώνυμος καί μή ὁμώνυμος ; καί διά τίς εἶπον λέγω καί οὐ λέγω ἢ λέγω ; καί διά τίς εἶπον ὄνομα κοινός καί μή εἶπον ἔτι καί ῥῆμα ; ἔπειτα δέ καί διά τίς εἶπον ὁ δέ λόγος ὁ οὐσία καί μή εἶπον ὅς ὁρισμός ἢ <ἡ> ὑπογράφω ; διά τίς μή καί ὁ συμβεβηκός μνημονεύω ; [ οὗτος γάρ ὁ κατά τάξις ἐξηγέομαι παραλείφω ὁ εἴρω ἐνταῦθα . πρῶτος γοῦν περί ὁ τόνος καί ὁ πτῶσις διδάσκω , καί ὕστερος αὐτός ὡς ἐν πάρεργον εἰσφέρω μνημονεύω ] . Ὅρας πῶς ἀκριβῶς οὐ εἶπον αὐτός ὁμώνυμος ἀλλά ὁμώνυμος , πληθυντικός χράω ὁ φωνή , ἐπεί οὗτος θεωρέω ἐν πλείων πρᾶγμα ἢ ἐν δύο ὁ μικρός , ἐν εἷς δέ οὐδέποτε λέγω . δεῖ δέ οἶδα ὅτι ὁ ὁμώνυμος δήω πάντως οὗτος ὁ τρεῖς , τόνος πτῶσις πνεῦμα · εἰμί γάρ εὑρίσκω ὄνομα εἰς εἷς τίς οὗτος διαφέρω , οὐ εἰμί ὁμώνυμος , οἷος ὡς ἐπί ὁ ἀργός καί ἀργός · ὁ γάρ τόνος ἐνταῦθα ἐναλλάσσω , καί ὁ παροξύνω σημαίνω πόλις τις ἐν Πελοπόννησος , ὁ δέ ὀξύνω σημαίνω ὁ βραδύς ἄνθρωπος . οὗτος οὖν οὖον λέγω ὁμώνυμος διά ὁ ἐναλλαγή ὁ τόνος . ὡσαύτως δέ καί ἐπί ὁ πτῶσις · λέγω γάρ ὅς ἐλαύνω καί σημαίνω ὁ ὁρμή , καί λέγω τῆ ἀλάτη καί σημαίνω ὁ ξύλον ὁ ἐλάτη · ὥστε οὐδέ οὗτος ὁμώνυμος διά ὁ ἐναλλαγή ὁ πτῶσις . ὁ αὐτός λέγω καί ἐπί ὁ πνεῦμα · λέγω γάρ εἰμί , καί ὁ μέν δασύνω σημαίνω ὁ ὁποῖος , ὁ δέ ψιλόω σημαίνω ὁ μόνος , καί οὐδέ οὗτος ὁμώνυμος . ἐπί δέ γε ὁ Αἴας φωνή καί τόνος εἰμί ὁ αὐτός καί πτῶσις ὁ αὐτός . ἀλλά μήv καί ὁ πνεῦμα κοινός ἐπί ἀμφότερος · συμβαίνω ἐν εἰμί αὐτός ὁμώνυμος . εἰδώς δέ ὁ φιλόσοφος ὅτι ὁ ὁμώνυμος εἰμί καί πολύς εἰμί , ἀλλά οὖν ὑπό εἷς φωνή δηλέομαι , διά οὗτος καί αὐτός χράω ὁ λέγω , οὐ ἐρῶ ‘λέγονται·’ ἀεί γάρ ἔθος εἰμί ὁ Ἀττικός ὁ τοιοῦτος φωνή χράομαι , ὥσπερ οὖν καί ὁ Πλάτος φημί · “ λέγω οὗτος , εἰμί Γοργίας , περί Θεμιστοκλῆς ” . καί δηλόω ὅτι παρά ὁ παλαιός ὁ ὄνομα οὗτος φέρω καί οὐ αὐτός εἰμί ὁ τοιοῦτος θέσις · ὅταν γάρ εἰμί αὐτός , λέγω καλός , ὡς ἐν ὁ ἀναλυτικός φημί · “ ὅρος δέ καλέω εἰς ὅς διαλύω ὁ πρότασις ” . ὁμώνυμος δέ λέγω . ὑπακουστέον πρᾶγμα .