ammonius-philosophy.in-aristotelis-categorias-commentarius 1.7.1
Περὶ δὲ τῶν ἀντικειμένων ποσαχῶς . Σκοπός ἐστιν ἐνταῦθα τῷ Ἀριστοτέλει διδάξαι ἡμᾶς περὶ τῶν φωνῶν , ὧν ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τῶν κατηγοριῶν ἐμνημόνευσεν , οὐ παντάπασι μὲν ἡμῖν ἀγνώστων οὐσῶν ἐκ τῆς συνηθείας , δεομένων δὲ ὅμως τινὸς διαρθρώσεως καὶ διδασκαλίας . καὶ πρῶτον περὶ τῶν ἀντικειμένων φησί · καὶ γὰρ ἐμνημόνευσεν ἐν τοῖς πρός τι τῶν ἀντικειμένων , ἡνίκα ἔλεγε τὸ μέγα τᾷ μικρῷ ἀντικεῖσθαι οὐχ ὡς τὰ ἐναντία , ἀλλ’ ὡς τὰ πρός τι . βούλεται τοίνυν διδάξαι ποσαχῶς λέγεται τὰ ἀντικείμενα καί φησιν ὅτι τετραχῶς ἀντίκειται , ἢ ὡς τὰ πρός τι ἢ ὡς τὰ ἐναντία ἢ ὡς στέρησις καὶ ἕξις ἢ ὡς κατάφασις καὶ ἀπόφασις . ἵνα δὲ πραγματικῶς τοῦτο μάθωμεν , πῶς τὰ ἀντικείμενα τετραχῶς λέγεται , λάβωμεν αὐτὰ ἐκ διαιρέσεως . τὰ ἀντικείμενα ἢ ἐν λόγοις ἀντίκειται ὡς κατάφασις καὶ ἀπόφασις , οἷον Σωκράτης περιπατεῖ — Σωκράτης οὐ περιπατεῖ , ἢ ἐν πράγμασι , καὶ τούτοις ἢ σχέσιν ἔχουσιν ἢ ὡς καθ’ αὑτὰ θεωρουμένοις · καὶ τὰ μὲν κατὰ σχέσιν λέγονται ἀντικεῖσθαι ὡς τὰ πρός τι οἷον δεξιὸν ἀριστερόν , τὰ δὲ οὐ κατὰ σχέσιν · ἀλλὰ καθ’ αὑτὰ ἀντίκειται , καὶ ταῦτα ἢ μεταβάλλει εἰς ἄλληλα ἢ οὐ μεταβάλλει , καὶ εἰ μὲν μεταβάλλει , | ἀντίκειται ὡς τὰ ἐναντία οἷον τὸ μέλαν τῷ λευκῷ , εἰ δὲ μὴ μεταβάλλει , ἀντίκειται κατὰ στέρησιν καὶ ἕξιν οἷον ὡς ὄψις καὶ τυφλότης . Τίνος δὲ ἕνεκεν ταύτῃ τῇ τάξει ἐχρήσατο ; φαμὲν ὅτι ἀπὸ τῶν μαλακωτέραν ἐχόντων τὴν ἀντίθεσιν , λέγω δὴ τῶν πρός τι , ἤρξατο · ταῦτα γὰρ σχεδὸν οὐδὲ πέφυκεν ἄλληλα πολεμεῖν · ἀμέλει καὶ συνεισάγει ἄλληλα καὶ τοῦ ἑτέρου ὄντος πάντως ἐστὶ καὶ τὸ ἕτερον καὶ τοὐναντίον μὴ ὄντος τοὺ ἑτέρου οὐδὲ τὸ ἕτερον ἔσται . δεύτερον δέ φησι περὶ τῶν ἐναντίων · σφοδρότερον γὰρ ἀντίκειται τὰ ἐναντία · ταῦτα γὰρ ἀναιρεῖ ἄλληλα , καὶ τοῦ ἑτέρου ὄντος πάντως τὸ ἕτερον ἔφθαρται . ἔτι δὲ τούτων σφοδρότερα τὰ κατὰ στέρησιν καὶ ἕξιν · τὰ γὰρ ἐναντία εἰ καὶ ἀναιρεῖ ἄλληλα , ὡς ἐλέγομεν , ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλληλα μεταβάλλει ( λευκὸν γὰρ ἐκ μέλανος καὶ τοὐναντίον γίνεται ) , τὰ δὲ κατὰ στέρησιν καὶ ἕξιν ἀντικείμενα οὐ μεταβάλλει εἰς ἄλληλα · οὔτε γὰρ τυφλός τις ἀναβλέψαι ἄν οὔτε φαλακρὸς φύσαι τρίχας . ἔτι δὲ τούτων σφοδροτέρα ἡ περὶ κατάφασιν καὶ ἀπό - φασιν ἀντίθεσις · αὕτη γὰρ μόνη ἐπὶ πάντων τῶν ὄντων θεωρεῖται , αἱ δ ἄλλαι οὐδαμῶς · ἡ γὰρ τῶν πρός τι ἀντίθεσις οὐκ ἐπὶ πάντων λέγεται · ἄν γὰρ τύχῃ τις μόνος ὤν , οὐ λέγεται δεξιὸς εἶναι ἢ ἀριστερός . οὔτε τὰ ἐναντία δὲ ἐπὶ πάντων · τῇ γὰρ οὐσίᾳ οὐδέν ἐστιν ἐναντίον καὶ ἡ φωνὴ οὐ λέγεται λευκὴ εἶναι ἢ μέλαινα κατὰ τὴν τῶν χρωμάτων ἐναντίωσιν . ὁμοίως οὔτε ἡ κατὰ στέρησιν καὶ ἕξιν ἀντίθεσις λέγεται ἐπὶ πάντων · ὁ γὰρ λίθος οὐ λέγεται τυφλὸς εἶναι ἡ ὄψιν ἔχειν ἢ φαλακρὸς εἶναι . ἡ δέ γε τῆς καταφάσεως καὶ ἀποφάσεως ἀντίθεσις ἐπὶ πάντων θεωρεῖται · λέγεται γὰρ ὁ Σωκράτης ἢ δεξιὸς εἶναι ἢ μὴ εἶναι δεξιός , καὶ ἡ οὐσί ἢ ἔχειν ἐναντίον ἢ μή , καὶ ὁ λίθος ἢ ὄψιν ἔχειν ἢ μὴ ὄψιν ἔχειν , ὁμοίως καὶ ἐπὶ πάντων δὲ τῶν ὄντων εὐπορήσεις καὶ καταφάσεως καὶ ἀποφάσεως [ ταύτην τὴν ἀντίθεσιν ὑπάρχουσαν ] . εἰκότως οὖν πρώτην μὲν εἶπε τὴν τῶν πρός τι , δευτέραν δὲ τὴν τῶν ἐναντίων , τρίτην δὲ τὴν κατὰ στέρησιν καὶ ἕξιν , τετάρτην δὲ τὴν κατάφασιν καὶ ἀπόφασιν .
Lemmas: περι δέ ὁ ἀντίκειμαι ποσαχῶς . Σκοπός εἰμί ἐνταῦθα ὁ Ἀριστοτέλης διδάσκω ἐγώ περί ὁ φωνή , ὅς ἐν ὁ διδασκαλία ὁ κατηγορία μνημονεύω , οὖον παντάπασι μέν ἐγώ ἄγνωστος εἰμί ἐκ ὁ συνήθεια , δήω δέ ὅμως τις διάρθρωσις καί διδασκαλία . καί πρῶτος περί ὁ ἀντίκειμαι φημί · καί γάρ μνημονεύω ἐν ὁ πρός τίς ὁ ἀντίκειμαι , ἡνίκα λέγω ὁ μέγας ὁ μικρός ἀντίκειμαι οὐ ὡς ὁ ἐναντίος , ἀλλά ὡς ὁ πρός τίς . βούλομαι τοίνυν διδάσκω ποσαχῶς λέγω ὁ ἀντίκειμαι καί φημί ὅτι τετραχῶς ἀντίκειμαι , ἢ ὡς ὁ πρός τίς ἢ ὡς ὁ ἐναντίος ἢ ὡς στέρησις καί ἕξις ἢ ὡς κατάφασις καί ἀπόφασις . ἵνα δέ πραγματικός οὗτος μανθάνω , πῶς ὁ ἀντίκειμαι τετραχῶς λέγω , λαμβάνω αὐτός ἐκ διαίρεσις . ὁ ἀντίκειμαι ἢ ἐν λόγος ἀντίκειμαι ὡς κατάφασις καί ἀπόφασις , οἷος Σωκράτης περιπατέω — Σωκράτης οὖον περιπατέω , ἢ ἐν πρᾶγμα , καί οὗτος ἢ σχέσις ἔχω ἢ ὡς κατά ἑαυτοῦ θεωρέω · καί ὁ μέν κατά σχέσις λέγω ἀντίκειμαι ὡς ὁ πρός τίς οἷος δεξιός ἀριστερός , ὁ δέ οὖον κατά σχέσις · ἀλλά κατά ἑαυτοῦ ἀντίκειμαι , καί οὗτος ἢ μεταβάλλω εἰς ἀλλήλων ἢ οὖον μεταβάλλω , καί εἰμί μέν μεταβάλλω , | ἀντίκειμαι ὡς ὁ ἐναντίος οἷος ὁ μέλας ὁ λευκός , εἰμί δέ μή μεταβάλλω , ἀντίκειμαι κατά στέρησις καί ἕξις οἷος ὡς ὄψις καί τυφλότης . τίς δέ ἕνεκα οὗτος ὁ τάξις χράω ; φημί ὅτι ἀπό ὁ μαλακός ἔχω ὁ ἀντίθεσις , λέγω δή ὁ πρός τίς , ἄρχω · οὗτος γάρ σχεδόν οὐδέ φύω ἀλλήλων πολεμέω · ἀμελέω καί συνεισάγω ἀλλήλων καί ὁ ἕτερος εἰμί πάντως εἰμί καί ὁ ἕτερος καί ἐναντίος μή εἰμί ὅς ἕτερος οὐδέ ὁ ἕτερος εἰμί . δύο δέ φημί περί ὁ ἐναντίος · σφοδρός γάρ ἀντίκειμαι ὁ ἐναντίος · οὗτος γάρ ἀναιρέω ἀλλήλων , καί ὁ ἕτερος εἰμί πάντως ὁ ἕτερος φθείρω . ἔτι δέ οὗτος σφοδρός ὁ κατά στέρησις καί ἕξις · ὁ γάρ ἐναντίος εἰμί καί ἀναιρέω ἀλλήλων , ὡς λέγω , ἀλλά καί εἰς ἀλλήλων μεταβάλλω ( λευκός γάρ ἐκ μέλας καί ἐναντίος γίγνομαι ) , ὁ δέ κατά στέρησις καί ἕξις ἀντίκειμαι οὖον μεταβάλλω εἰς ἀλλήλων · οὔτε γάρ τυφλός τις ἀναβλέπω ἄν οὔτε φαλακρός φύω θρίξ . ἔτι δέ οὗτος σφοδρός ὁ περί κατάφασις καί ἀπό - φημί ἀντίθεσις · οὗτος γάρ μόνος ἐπί πᾶς ὁ εἰμί θεωρέω , ὁ δ ἄλλος οὐδαμῶς · ὁ γάρ ὁ πρός τίς ἀντίθεσις οὐ ἐπί πᾶς λέγω · ἄν γάρ τυγχάνω τις μόνος εἰμί , οὖον λέγω δεξιός εἰμί ἢ ἀριστερός . οὔτε ὁ ἐναντίος δέ ἐπί πᾶς · ὁ γάρ οὐσία οὐδείς εἰμί ἐναντίος καί ὁ φωνή οὖον λέγω λευκός εἰμί ἢ μέλας κατά ὁ ὁ χρῶμα ἐναντίωσις . ὁμοίως οὔτε ὁ κατά στέρησις καί ἕξις ἀντίθεσις λέγω ἐπί πᾶς · ὁ γάρ λίθος οὖον λέγω Τυφλὸς εἰμί ὁ ὄψις ἔχω ἢ φαλακρός εἰμί . ὁ δέ γε ὁ κατάφασις καί ἀπόφασις ἀντίθεσις ἐπί πᾶς θεωρέω · λέγω γάρ ὁ Σωκράτης ἢ δεξιός εἰμί ἢ μή εἰμί δεξιός , καί ὁ ὄντα ἢ ἔχω ἐναντίος ἢ μή , καί ὁ λίθος ἢ ὄψις ἔχω ἢ μή ὄψις ἔχω , ὁμοίως καί ἐπί πᾶς δέ ὁ εἰμί εὐπόρησις καί κατάφασις καί ἀπόφασις [ οὗτος ὁ ἀντίθεσις ὑπάρχω ] . εἰκότως οὖν πρῶτος μέν εἶπον ὁ ὁ πρός τίς , δύο δέ ὁ ὁ ἐναντίος , τρίτος δέ ὁ κατά στέρησις καί ἕξις , τέταρτος δέ ὁ κατάφασις καί ἀπόφασις .