alexander-philosophy.in-aristotelis-metaphysica-commentaria 9
Εἰπὼν ἐν τῷ Z καὶ Η περὶ τοῦ καθ’ αὑτὸ ὄντος , ἐν τούτῳ λέγει περὶ τοῦ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ . ἐπειδὴ γὰρ τὸ ὂν λέγεται καὶ κατὰ τοῦ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ , ἡ δὲ παροῦσα μέθοδος περὶ τοῦ ὄντος ἐστίν , ἐν τῷ παρόντι βιβλίῳ λέγει περὶ δυνάμεως καὶ ενεργείας . λέγει δὲ περὶ ἐνεργείας ἀναγκαίως · ὡς γὰρ δείξει , τὸ πρῶτον αἴτιον , ὃ ζητοῦμεν ἐνταῦθα , οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ ἐνέργεια . ὑπομιμνήσκει δὲ πάλιν ἡμᾶς τῶν ῥηθέντων καὶ δειχθέντων , ὅτι περὶ τοῦ πρώτου ὄντος , τοῦτο δ᾿ ἐστὶν ἡ οὐσία , δι’ ἣν καὶ αἱ ἄλλαι κατηγορίαι ὄντα λέγονται κατὰ γὰρ τὸν λόγον τῆς οὐσίας ἤτοι κατ᾿ αὐτὴν τὴν οὐσίαν , ὁ γὰρ λόγος τῆς οὐσίας αὐτὴ ἡ οὐσία ἐστί , πάντα τὰ ὄντα λέγεται ) εἴρηται . καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ διὰ τὴν οὐσίαν πάντα ὄντα λέγεσθαι ἐπήγαγεν , εἰπὼν πάντα γὰρ ἕξει τὸν τῆς οὐσίας λόγον , ὥσπερ εἴπομεν ἐν τοῖς πρώτοις . εἰ γὰρ ἀκριβῶς τις ὁρίζεται τὸ ποσὸν ἢ τὸ ποιὸν ἢ ἄλλην τινὰ τῶν κατηγοριῶν , εἰς τὸν ὁρισμὸν αὐτῶν ἐξ ἀνάγκης τὴν οὐσίαν παραλήψεται , ὥσπερ καὶ εἰς τὸν τῆς σιμότητος τὴν ῥῖνα · εἰ δὲ τοῦτο , δῆλον ὡς διὰ ταύτην ὄντα λέγεται . περὶ δὴ τούτων πάντων εἴρηται . ἐπεὶ δὲ τὸ ὂν λέγεται τὸ μὲν τὸ τί καὶ οὐσία , τὸ δὲ ποιόν , | καὶ τὰ μὲν δυνάμει τὰ δ᾿ ἐνεργείᾳ καὶ κατὰ τὸ ἔργον ἐκ παραλλήλου δὲ τὸ ἐνεργείᾳ καὶ κατὰ τὸ ἔργον κεῖται ) , διοριστέον καὶ περὶ δυνάμεως καὶ ἐνεργείας , καὶ πρῶτον περὶ τῆς κυρίως δυνάμεως . λέγοι δὲ ἄν κυρίως δύναμιν τὴν πρώτην καὶ ἀνείδεον ὕλην · δυνάμει γὰρ πάντα ἐστίν · ἥτις κἂν πρώτη δύναμίς ἐστιν , ἀλλ’ οὖν οὐκ ἔστι χρησιμωτάτη πρὸς ὃ βουλόμεθα νῦν · ἄυλον γάρ τι καὶ ἁπλοῦν καὶ ἀσώματον ζητοῦμεν νῦν , ἀλλ᾿ οὐκ ἔνυλόν τι καὶ σύνθετον . τὸ δὲ ἐπὶ πλέον γάρ ἐστιν ἡ δύναμις μις καὶ ἡ ἐνέργεια τῶν μόνον λεγομένων κατά κινησιν τοιουτον ἂν εἴη · τὸ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ ὂν ἐπὶ πλέον ἐστὶ τοῦ δυνάμει μόνον ὄντος · ἔχει γὰρ ἀμφότερα , τό τε δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ , ἐκεῖ δὲ τὸ δυνάμει μόνον , τὸ δὲ τὰ δύο πλουτῆσαν τοῦ τὸ ἓν ἐπὶ πλέον ἐστίν . οὐ μόνον δὲ τὸ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ ἅμα ἐπὶ πλέον ἐστὶ τοῦ δυνάμει μόνον , ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐνεργείᾳ μόνον . τὴν δὲ δύναμιν κίνησιν εἶπε νῦν , ἢ κίνησιν τὴν ἐνέργειαν εἶπεν , ἵν’ ᾖ τὸ λεγόμενον ᾿ἐπὶ πλέον γάρ ἐστιν ἡ δύναμις καὶ ἡ ἐνέργεια τῶν κατὰ κίνησιν τοι κατ’ ἐνέργειαν μόνον λεγομένων.’ ἔστι δὲ δυνάμει μόνον ἡ πρώτη καὶ ἀνείδεος ὕλη , δυνάμει δὲ καὶ ἐνεργείᾳ πῦρ γῆ καὶ τὰ σύστοιχα τούτοις · τὸ γὰρ ἐνεργείᾳ ὂν πῦρ δυνάμει ἐστὶν ἀήρ . ἀλλ’ εἰ καὶ ἐπὶ πλέον ἐστὶ τὸ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ τοῦ δυνάμει μόνον ἢ τοῦ ἐνεργείᾳ μόνον , ὅμως εἰπόντες περὶ τῆς κυρίως δυνάμεως ἐν τοῖς περὶ τῆς ἐνεργείας ὁρισμοῖς δηλώσομεν , φησί , καὶ περὶ τῶν ἄλλων δυνάμεων . καὶ ὅτι μὲν πολλαχῶς ἡ δύναμις καὶ τὸ δύνασθαι λέγεται οὐ χρὴ νῦν δεικνύναι · δ·ιώρισται γὰρ πρότερον . τούτων δὲ τῶν δυνάμεων ὅσαι ὁμωνύμως λέγονται ἀφείσθωσαν · ἔνιαι γὰρ ὁμοιότητί τινι λέγονται , ὥσπερ ἐν γεωμετρίᾳ · ἐκεῖ γὰρ λέγεται ὅτι εἰ ἔστιν ἥδε ἡ εὐθεῖα διπλασία τῆσδε , καὶ ὃ δύναται τετράγωνον τετραπλάσιόν ἐστι τοὐ τετραγώνου ὃ δύναται ἡ λοιπή . τοῦτο δὲ φανερὸν ἔσται ἐπὶ ἀριθμοῦ · ὁ γὰρ τέσσαρα διπλάσιος ὢν τοῦ δύο τὸ ἀπὸ τοῦ τέσσαρα τετράγωνον , ὅ ἐστι τὸ κέ , τετραπλάσιόν ἐστι τοῦ ἀπὸ τοῦ δύο , ὅπερ ἐστὶ τὸ τέσσαρα . τοῦτο δὴ καθ’ ὁμοιότητα λέγεται τῆς κυρίως δυνάμεως · διὰ γὰρ τὸ τὴν κυρίως δύναμιν πάντα δύνασθαι , δύναται δέ τι καὶ ἡ εὐθεῖα , λέγεται καὶ αὕτη δύναμις . λέγεται οὖν δὴ δυνατὰ καθ’ ὁμοιότητα καὶ ἀδύνατα τῷ εἶναί πὼς ἢ μὴ εἶναι · διπλασίου γὰρ οὕσης τῆς εὐθείας λέγεται δύνασθαι τετραπλάσιον , μὴ οὔσης δὲ λέγεται μὴ δύνασθαι . Ὅσαι δὲ πρὸς τὸ αὐτὸ εἶδος , πᾶσαι ἀρ’ ’χα ἴ’ τινές εἰσι , καὶ πρὸς πρώτη μίαν λέγονται . Επειδὴ γάρ , ὡς εἴρηται , δύναμις ἡ ὕλη λέγεται , εἰσὶ δὲ τοῦ αὐτοῦ πλείους ὗλαι , ὥσπερ ἐλέγομεν τοῦ φλέγματος τά τε γλυκέα καὶ λιπαρά , αὗται δὴ αἱ ὗλαι τὸ γλυκὺ καὶ λιπαρὸν ἀρχαί τινές εἰσι καὶ δυνάμις τοῦ αὐτοῦ εἴδους , φημὶ δὴ τοῦ φλέγματος , καὶ λέγονται δυνάμεις διὰ τὴν πρώτην | καὶ μίαν δύναμιν , τὴν ἀνείδεον ὕλην , ἥτις ἀρχὴ καὶ αἰτία ἐστὶ τοῦ μεταβάλλειν τὸ ἐν ᾧ ἐστιν . ἔστω δὲ τὸ λεγόμενον δῆλον ἐπὶ τοῦ κηροῦ · ὁ γὰρ κηρὸς ἐν ἄλλῳ ὤν , φέρε εἰπεῖν τῷ κηρίνῳ ἀνδριάντι , ἀρχὴ καὶ δύναμίς ἐστι τοῦ μεταβάλλειν τε καὶ πάσχειν τὸν ἀνδριάντα ὑπ’ ἄλλου τοῦ τέμνοντος ἢ τήκοντος αὐτόν . τὸ δὲ ᾗ ἄλλο πρόσκειται , ἐπειδὴ νοσῶν τις ἰάσαιτ’ ἂν ἑαυτόν , καὶ ἔστιν ἐν αὐτῷ ἡ δύναμις τοῦ ὡδὶ παθεῖν αὐτόν , ἀλλ’ οὐ καθ’ αὑτὸ τοῦτο ὑπάρχει αὐτῷ ἀλλὰ καθὸ ἄλλο . ἐπειδὴ δὲ τῶν δυνάμεων αἱ μέν εἰσιν αἴτιαι τοῦ μεταβάλλειν τὰ ἐν οἶς εἰσιν ἐπὶ τὸ χε ρον , αἱ δὲ οὔκ εἰσι , διορίζει καὶ περὶ αὐτῶν λέγων ἡ μὲν γὰρ τοῦ πα θεῖν ἐστι δύναμις , ἡ ἐν αὐτῷ τῷ πάσχοντι ἀρχὴ μεταβολῆς παθητικῆς ὑπ’ ἄλλου ᾗ ἄλλο , τουτέστι τῶν δυνάμεων ἡ μέν ἐστιν ἐν αὐτῷ τῷ πάσχοντι ὡς ἀρχὴ μεταβολῆς , οὐχὶ τοῦ μὴ πάσχειν ἀλλὰ τοῦ πάσχειν ὑπ’ ἄλλου , ὥσπερ εἴρηται ἐπὶ τοῦ κηρίνου ἀνδριάντος . ἡ μὲν οὑν τῶν δυνάμεων ἐστι τοιαύτη , ἡ δέ ἐστιν οὐκ ἀρχὴ τοῦ πάσχειν ὑπ ἄλλου , ἀλλὰ μᾶλλον ἕξις ἀπαθείας τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον . ἡ γὰρ σκληρότης ἡ ἐν τῷ σιδήρῳ ἕξις ἐστὶ τοῦ μὴ πάσχειν τὸν σίδηρον καὶ φθείρεσθαι θ’ ἄλλου . ἐπειδὴ δέ τινα πάσχει , ὥσπερ ἡ σελήνη τοὺς φωτισμοὺς ὑπὸ τοῦ ἡλίου δεχομένη , καὶ ὅμως οὐκ ἔστι τοῦτο φθορά , ἐπήγαγε τὸ τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον , ἴσον λέγων τῷ ἡ δύναμις ἡ ὡς ἕξις λεγομένη οὐχὶ τοῦ μὴ μεταβάλλειν ἐπὶ τὸ κρεῖττόν ἐστιν αἰτία , ἀλλὰ τοῦ μὴ μεταβάλλειν ὑπὸ ἀρχῆς τινος μεταβλητικῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον . εἰπὼν δὲ ὅτι καὶ ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ αἰτία τοῦ πάσχειν , ὁμοίως καὶ τοῦ μὴ πάσχειν δυνάμεις λέγονται , δείκνυσι κνυσι τοῦτο διὰ τοῦ εἰπεῖν ἐν γἁρ τούτοις ἔνεστι πᾶσι τοῖς ὅροις ὁ τῆς πρώτης δυνάμεως λόγος , τουτέστιν ἐν τούτοις πᾶσι τοῖς τῆς δυνάμεως προσδιορισμοῖς ἔνεστιν ὁ λόγος καὶ ὁ ὁρισμὸς τῆς πρώτης δυνάμεως . ἐπειδὴ γὰρ ὁ λόγος τῆς πρώτης δυνάμεως ἐστι τὸ ἀρχὴ μεταβολῆς ἐν ἄλλῳ ᾗ ἄλλο , καὶ πάλιν μαλακότης ἐστὶν ἀρχὴ μεταβολῆς παθητικῆς ὑπ’ ἄλλου ᾗ ἄλλο , ὥστε ἔνεστιν ὁ λόγος τῆς πρώτης δυνάμεως καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις · εἰ δὲ τοῦτο , καλῶς ἄρα λέγονται δυνάμεις . πάλιν τῶν δυνάμεων αἱ μέν εἰσι τοῦ μόνον παθεῖν αἱ δὲ τοῦ καλῶς · πῶς δὲ ταῦτα λέγεται , εἴρηται ἡμῖν ἐν τῷ Δ ταύτης τῆς πραγματείας πλατύτερον , ὅτε περὶ τῶν τῆς δυνάμεως σημαινομένων ἔλεγεν . δῆλον ἄρα ἐστὶν ὅτι ἐν τοῖς τούτων τῶν δυνάμεων λόγοις ἐνυπάρχουσί πὼς οἱ τῶν πρώτων δυνάμεων λόγοι . τὸ δὲ πῶς πρόσκειται , ἐπειδὴ οὐχ ὡσαύτως καὶ ἵν’ οὕτως εἴποιμι ἀπαραλλάκτως ὁ τῆς πρώτης δυνάμεως λόγος ἔνεστιν ἐν τῷ | τῆς σκληρότητος λόγῳ · ἐκείνης μὲν γὰρ ὁ λόγος ἐστὶν ὅτι δύναμίς ἐστιν ἀρχὴ μεταβολῆς ἐν ἄλλῳ ἡ ἄλλο , τῆς δὲ σκληρότητος ἀρχὴ τοῦ μεταβάλλειν . Φανερὸν οὖν ὅτι ἔστι μὲν ὡς μία δύναμις τοῦ ποιεῖν τε καὶ πάσχειν . Ὥσπερ γὰρ ἡ ἀπὸ Ἀθήνηθεν εἰς Θήβας τῆ ἀπὸ Θήβηθεν Ἀθήναζε ὁδὸς τρόπον μέν τινά ἐστιν ἡ αὐτή , τρόπον δέ τινα οὐκ ἔστι τῷ μὲν ὑποκειμέωῳ ἐστὶν ἡ αὐτή , τῷ λόγῳ δὲ οὐχ ἡ αὐτή ) , ὡσαύτως δὲ ἔχει καὶ ἡ ἀπὸ τοῦ διδάσκοντος ὡς πρὸς τὸν μανθάνοντα ἐνέργεια καὶ ὁδός , τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ἐστὶν ἡ αὐτὴ τῷ λόγῳ δὲ ἑτέρα ἀπὸ μὲν γὰρ τοῦ διδασκά - λοῦ ὡς πρὸς τὸν μανθάνοντα θεωρουμένη λέγεται δίδαξις , ἀπὸ δὲ τούτου ὡς πρὸς τὸν διδάσκαλον μάθησις ) · οὕτω δὴ καὶ ἡ δύναμις τοῦ ποιεῖν καὶ πάσχειν τρόπον μέν τινά ἐστιν ἡ αὐτή , τρόπον δέ τινα ἑτέρα . ἡ γὰρ δύναμις τοῦ πυρὸς οἷον ἡ θερμότης ἡ παρ’ αὐτοῦ τῷ ὕδατι ἐνδιδομένη ἐστὶ μὲν ἡ αὐτή , ἐστὶ δὲ ὡς οὐχ ἡ αὐτή · ἀπὸ μὲν γὰρ τοῦ πυρὸς ὡς πρὸς τὸ ὕδωρ θεωρουμένη λέγεται ποίησις , ἔμπαλιν δὲ πάθησις . ἔστι μὲν οὖν , φησίν , ἡ δύναμις τοῦ ποιεῖν καὶ πάσχειν τρόπον μέν τινα ἡ αὐτή · δυνατὸν γὰρ λέγεται ἢ ἐν τῷ ἔχειν αὐτὸ δύναμιν τοῦ παθεῖν ὑπ’ Μου , ὥσπερ τὸ ὕδωρ δύναμιν γὰρ ἔχει τοὐ θερμανθῆναι ὑπὸ τοῦ πυρός ) ἢ ἐν τῷ ἄλλο ὑπ’ αὐτοῦ · δυνατὸν γὰρ λέγεται τὸ πῦρ ὅτι δύναμιν ἔχει τὸ ὕδωρ φέρε παθεῖν ὑπ’ αὐτοῦ . τῶν δὴ δυνάμεων ἡ μέν ἐστιν ἐν τῷ πάσχοντι · διὰ γὰρ τὸ ἔχειν τινὰ δύναμιν καὶ ἀρχήν , καὶ ὅλως διὰ τὸ εἶναι τὴν ὕλην ἀρχήν τινα , πάσχει τὸ πάσχον καὶ ἄλλο ὑπ’ ἄνου ἄλλου · καυστὸν γάρ ἐστι τὸ λιπαρὸν καὶ θλαστὸν τὸ ὑπεῖκον ὡδί , διὰ τὸ ἔχειν δύναμίν τινα καὶ ὕλην τοῦ τὸ μὲν καίεσθαι τὸ δὲ θλᾶσθαι . καὶ τῶν δυνάμεων ἡ μέν ἐστιν ἐν τῷ πάσχοντι ἡ δὲ ἐν τῷ ποιοῦντι . τὸ γὰρ θερμὸν καὶ ἡ οἰκοδομικὴ τὸ μὲν ἐν τῷ πυρί ἐστιν , ἡ δὲ ἐν τῷ οἰκοδόμῳ , τοῖς ποιοῦσιν . ὥστε εἰ τὸ ποιοῦν ἕτερόν ἐστι τοῦ πάσχοντος , δῆλον ὅτι τὸ συμπεφυκὸς καὶ ἓν ὂν καὶ συνεχὲς οὐ πείσεται ὑφ’ ἑαυτοῦ · τὸ γὰρ πῦρ ἓν ὂν καὶ συνεχὲς οὐ πείσεται ὑφ’ ἑαυτοῦ · τὸ γὰρ πάσχον ἕτερον εἶναι δεῖ τοῦ ποιοῦντος . ὥσπερ δὲ ἡ δύναμις καὶ τὸ δυνατὸν ἕξις ἐστίν , οὕτως ἡ ἀδυναμία ἡ τῇ τοιαύτῃ δυνάμει ἐναντία στέρησίς ἐστιν . ὥστε τοῦ αὐτοῦ καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ πᾶσα δύναμις ἀδυναμία . ἡ γὰρ τοῦ πυρὸς δύναμις καθ’ ἣν θερμαίνει ἀδυναμία ἐστίν · ἀδυνατεῖ γὰρ μὴ θερμαίνειν τὰ παρακείμενα καὶ πλησιάζοντα αὐτῷ , ὥστε ἀδυναμία ἐστὶ τὸ μὴ δύνασθαι μὴ θερμαίνειν . ἀδύνατον γάρ φαμεν καὶ ἀδυναμίαν ἔχειν τὸ μὴ ἔχον δύναμιν τοῦ ποιῆσαι τόδε τι . καὶ ἡ τοῦ σιδήρου δύναμις , καθ’ ἣν οὐ δύναται εὐκόλως τέμνεσθαι , ἀδυναμία ἐστὶ καὶ αἱ λοιπαὶ ὡσαύτως · ὥστε ἄλλον μέν τινα | τοόπον εἰσὶ δυνάμεις . ἄλλ’ ὂν δὲ ἀδυναμίαι . ὥσπερ δὲ ἡ δύναμις λέγεται πολλαχῶς , οὕτω καὶ ἡ στέρησις · καὶ γὰρ τὸ μὴ ἔχον , εἴτε πέφυκεν ἔχειν εἴτε μή , στέρησιν ἔχειν λέγεται καὶ ἡ ἐν αὐτῷ τοιαδὶ διάθεσις στέρησις , καὶ τὸ πεφυκὸς ἔχειν ἂν μὴ ἔχῃ ἢ ὅτε πέφυκεν ἔχειν , ἢ ὡδί , οἷον παντελῶς , ἢ κἂν ὁπωσοῦν . παντελῶς δὲ στέρησιν ἔχει ὄψεως ὁ ἀμφοῖν τοῖν ὀφθαλμοῖν ἐστερημένος καὶ μηδ’ ὅλως ὁρῶν , ὁπωσοῦν δὲ στέρησιν ἔχειν λέγεται ὁ ὁρῶν μὲν μὴ καλῶς δέ . ἐπ’ ἐνίων δὲ πά ἱν , ἄν πεφυκότα ἔχειν τι ἀφαιρεθῶσι βίᾳ , ὅπερ ἔχειν πεφύκασιν ἐστερῆσθαι τούτου λέγομεν . Ἐπεὶ δ’ αἱ μὲν ἐν τοῖς ἀψύχοις ἐνυπάρχουσιν ἀρχαὶ τοιαύται . Ἐπειδή , φησί , τῶν δυνάμεων αἱ μὲν ἀρχαὶ ἐνυπάρχουσιν ἐν τοῖς ἀψύχοις , ὡς ἡ θερμότης ἐν τῷ πυρί , αἱ δὲ ἐν τοῖς ἐμψύχοις καὶ ἐν ψυχῇ , οὐκ ἐν τῷ ἀλόγῳ μέρει αὐτῆς ἀλλ’ ἐν τῷ λογιστικῷ , ὥσπερ ἡ ἰατρική , δῆλον ὅτι καὶ τῶν δυνάμεων αἱ μὲν ἔσονται αλογοι αἱ δὲ μετὰ λόγου . διὸ πᾶσαι αἱ τέχναι αἵ τε ποιητικαί , ἥ τε οἰκοδομικὴ καὶ ἡ ναυπηγική , καὶ αἱ ἐπιστῆμαι κοινότερον δὲ τέχνας εἶπε τὰς ἐπιστήμας ) δυνάμ εἰσίν · ἀρχαὶ γάρ εἰσι μεταβλητικαὶ ἐν ἄλλῳ . ἡ γὰρ ἐπιστήμη ἐν τῷ λογιστικῷ μορίῳ τῆς ψυχῆς οὖσα μεταβάλλει τὴν ψυχὴν καὶ κινεῖ εἰς θεωρήματά τινα καὶ ζητήσεις . εἰ οὖν πᾶσα δύναμις ἐνεργείας ἐστὶ δύναμις , αἱ δὲ ἐπιστῆμαι καὶ αἱ τέχναι μεταβάλλουσι τὴν ψυχὴν εἰς τὸ ἐνερ περί τι , καλῶς ἄρα δυνάμεις αὐτὰς ἐκάλεσεν . διαφέρουσι δὲ αἱ ἄλογοι δυνάμις τῶν μετὰ λόγου , ὅτι αἱ μὲν μετὰ λόγου πᾶσαι τἀναντία ποιοῦσιν · ἰατρικὴ γὰρ ὑγίειαν καὶ νόσον · αἱ δ’ ἄλογοι μία ἑνός . ἡ γὰρ θερμότης μόνον θερμαίνει , εἰ δέ ποτε καὶ ψύχει , ἀλλ’ οὐ καθ’ αὑτὸ ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκός · τῇ γὰρ αὐτῆς ἀπουσίᾳ συμβαίνει γίνεσθαι ψῦξιν . αἴτιον δὲ τοῦ τὰς μετὰ λόγου τῶν ἐναντίων εἶναι ποιητικάς , ὅτι , φησίν , ὁ λόγος ἐστὶν ἡ ἐπιστήμη , τουτέστιν ἡ μετὰ λόγου δύναμις ἐπιστημονική τις γνῶσίς ἐστιν , ὁ δὲ λόγος καὶ ἡ ἐπιστημονικὴ γνῶσις δηλοῖ καὶ γνωρίζει οὐ τὸ πρᾶγμα μόνον καὶ τὴν ἕξιν , ἀλλὰ καὶ τὴν στέρησιν , πρᾶγμα μὲν καὶ ἕξιν οἷον τὴν ὑγίειαν , στέρησιν δὲ οἷον τὴν νόσον . πλὴν οὐχ ὡσαύτως ἀμφότερα , ἀλλὰ τὴν μὲν ἕξιν καθ’ αὑτὸ τὴν δὲ στέρησιν κατὰ συμβεβηκός . καὶ τρόπον μέν τινα ἀμφότερα ὁ λόγος οἶδε , τρόπον δέ τινα καὶ μᾶλλον τὸ ὑπάρχον ἤτοι τὴν ἕξιν . ὥστε αἱ τοιαῦται ἐπιστῆμαι , ἤτοι αἱ μετὰ λόγου , τῶν ἐναντίων εἰσίν , ἀλλὰ τῶν μὲν ἕξεων , ὥσπερ εἴρηται , καθ’ αὑτό , τῶν δὲ στερήσεων οὐ καθ’ αὑτό . καὶ γὰρ ὁ λόγος τοῦ μὲν καθ’ αὑτὸ τοῦ δὲ κατὰ συμβεβηκός · ἀποφάσει γὰρ καὶ ἀποφορᾷ τουτέστι στερήσει τὸ γὰρ ἀποφορᾷ τοῦ στερήσει ἐστὶ δηλωτικόν ) οἶδε τὸ ἐναντίον . εἰδὼς γὰρ καθ’ αὑτὸ ὅτι ὑγίειά ἐστι συμμετρία τῶν ἐν τῷ ζῴῳ θερμῶν καὶ ὑγρῶν , τῇ ταύτης στερήσει , λέγω δὴ τῇ ἀσυμμετρίᾳ , οἶδε τὴν νόσον . εἰ γὰρ ἡ κατάφασις ἢ ἡ ἕξις τὴν ὑγίειαν ἀπεργάζεται , δῆλον ὡς ἡ ἀπόφασις ἢ ἡ στέρησις οὐθὲν γὰρ διαφέρει ὡς ἂν λέγηται ) τὴν νόσον . ἡ γὰρ στέρησίς ἐστιν ἡ πρώτη τὸ ἐναντίον . λέγει δὲ ἐνεργείας στέρησιν πρώτην εἰ ὅτε πέφυκεν ἔχειν καὶ ὡς πέφυκεν ἔχειν καὶ ὃ πέφυκεν ἔχειν μὴ ἔχει . δευτέραν δὲ στέρησιν τὸ ὅλως μὴ ἔχειν · τὸ γὰρ λέγειν τὸν λίθον ἐστερῆσθαι ὄψεως δευτέρα στέρησίς ἐστιν . ἡ στέρησις οὖν , φησίν , ἡ πρώτη ἐστὶ τὸ ἐναντίον τῇ ἕξει , αὕτη δ᾿ ἐστὶν ἀποφορὰ τῆς ἕξεως · ταύτην γὰρ εἶπε θάτερον . ταῦτα εἰπὼν πάλιν ἐπαναλαμβάνει τὸν λόγον καί φησιν ἐπεὶ δὲ τἀναντία οὐκ ἐγγίνεται τῷ αὐτῷ οὐδὲν γὰρ ἅμα λευκόν ἐστι καὶ μέλαν ) , ἡ δὲ ἐπιστήμη ἐστὶ δύναμις τῷ λόγον ἔχειν , τουτέστιν ἐν τῷ λόγον ἔχοντι ἢ ἡ ἐπιστήμη ἐστὶ δύναμις τῷ λόγον ἔχειν ἀντὶ τοῦ ἡ ἐπιστήμη δύναμίς ἐστιν ἐν τῷ ἔχειν λόγον καὶ αἰτίαν τοῦ ἐπιστητοῦ ὅπερ ἔχει ) , καὶ ἔχει ἡ ψυχὴ ἀρχὴν κινήσεως τὴν ἐπιστήμην κινεῖ γὰρ αὐτήν , ὡς ἔφαμεν , εἰς θεωρήματά τινα καὶ εὑρέσεις ) , τὸ μὲν ὑγιεινὸν ὑγίειαν μόνον ποιεῖ καὶ τὸ θερμὸν θερμαίνει , ὁ δ’ ἐπιστήμων ἄμφω , διὰ τὸ τὸν λόγον τὸν ἐν τῷ ἐπιστήμονι ἀμφότερα γινώσκειν , εἰ καὶ μὴ ὁμοίως . ἔστι δ’ ὁ τοιοῦτος λόγος ἤτοι ἡ ἐπιστήμη ἐν ψυχῇ , ἥτις ψυχὴ ἔχει τὸν λόγον ἡ τὴν ἐπιστήμην ἀρχὴν κινήσεως . ὥστε ἡ ψυχὴ ἄμφω τήν τε ἕξιν καὶ τὴν στέρησιν ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς κινήσει καὶ ποιήσει πρὸς τὸ αὐτὸ συνάψασα , σὰ , τὸ αὐτὸ λέγων τὸ λογιστικόν . συνάψασα οὖν ἄμφω , φησί , τὴν ἕξιν δηλονότι καὶ τὴν στέρησιν , ἡ ψυχὴ πρὸς τὸ αὐτό , τουτέστι τὸ λογιστικόν , ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς , ἤτοι τοῦ λογιστικοῦ , ποιήσει καὶ ὑγίειαν καὶ νόσον , καὶ γράψει ὀρθῶς καὶ μὴ ὀρθῶς . καὶ ἐπὶ τούτῳ αἱ κατὰ λόγον δυνάμεις τἀναντία ποιοῦσι ταῖς ἄνευ λόγου . εἰ γὰρ αἱ μετὰ λόγου δυνάμεις ἀμφότερα ποιεῖν δύνανται , αἱ δ’ ἄνευ λόγου οὐκ ἀμφότερα ἀλλὰ τὸ ἕν , φανερὸν ὡς τἀναντία ποιοῦσι · τὸ γὰρ τὰ δύο δυνάμενον ποιεῖν ἐναντιοῦταί πὼς τῷ μὴ δυναμένῳ τὰ δύο ἀλλὰ τὸ ἓν ποιεῖν . ὥστε ἐπεὶ καὶ ἡ στέρησις καὶ ἡ ἕξις ἐν μιᾷ εἰσιν ἀρχῇ , τῷ λόγῳ , ἤτοι τῷ λογιστικῷ , ἀμφότερα ποιήσει ἡ ψυχή . φανερὸν δέ , φησί , καὶ ὅτι τῇ μὲν τοῦ εὖ δυνάμει ἀκολουθεῖ ἡ τοῦ μόνον ποιῆσαι δύναμις · τῷ γὰρ εὗ γράφοντι ἀκολουθεῖ καὶ τὸ μόνον γράφειν , τῷ δὲ μόνον γράφοντι οὐκ ἀκολουθεῖ τὸ εὖ γράφειν · διότι ἐκείνῳ μὲν πάρεστιν ἀμφοῖν δύναμις , τῷ δὲ μόνον γράφοντι οὐδαμῶς . | εἰσὶ δέ τινες οἵ φασιν , οἷον οἱ Μεγαρικοί , ὅταν ἐνεργῇ μόνον δύνασθαι . Μεγαρικοὺς λέγοι ἂν τοὺς περὶ Εὐκλείδην · οὗτος γὰρ εἰς τὰ Μέγαρα τὸ διδασκαλεῖον εἶχε . λέγει δὴ ὅτι οἱ Μεγαρικοὶ δύναμιν καὶ ἐνέργειαν ταὐτὸν ποιοῦσιν . ἔλεγον γὰρ ὅτι ὁ οἰκοδόμος ὅταν οἰκοδομῇ τότε καὶ τὴν τοῦ οἰκοδομεῖν ἔχει δύναμιν καὶ δύναται οἰκοδομεῖν , ὅταν δὲ μὴ οἰκοδομῇ οὐ δύναται οὔτε μὴν ἔχει τὴν τοιαύτην δύναμιν , δία τὸ ταυτον εἶναι τὴν δύναμιν τῇ ἐνεργείᾳ · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . τοῦτο θεὶς λέγει ὅτι τὰ συμβαίνοντα ἄτοπα τοῖς ταῦτα λέγουσιν οὐ χαλεπόν ἐστιν ἰδεῖν . πρῶτον μὲν γὰρ ἀναιροῦσι τὴν κοινὴν πάντων ὑπόληψιν . πάντες γὰρ τῷ οἰκοδόμῳ τὸ εἶναι οἰκοδόμῳ διδόασιν ἐν τῷ δύνασθαι οἰκοδομεῖν · ἐξ ὧν δ’ οὗτοι λέγουσι δῆλόν ἐστιν ὅτι ὅταν μὴ οἰκοδομῇ ὁ οἰκοδόμος οὐκ ἔσται οἰκοδόμος . τοῦτο δὲ ἄλογον τὸ μὴ εἶναι τὸν οἰκοδόμον ὅταν μὴ οἰκοδομῇ οἰκοδόμον μηδὲ ἔχειν τὴν τοιαύτην δύναμιν . ταῦτα εἰπὼν καὶ μέλλων εὐθύνειν τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν πρὸς τὴν ταύτης εὐθύνην προλαμβάνει τινὰ ἐναργῆ ἀξιώματα , ἓν μὲν ὅτι ἀδύνατόν ἐστιν ἔχειν τινὰ τῶν ἀνθρώπων οἰκοδομικὴν ἢ ἄλλην τινὰ τέχνην μἡ μαθόντα ποτὲ μηδὲ λαβόντα αὐτὴν δἰὰ μαθήσεως · οὐθεὶς γὰρ ὅλως μἡ μαθών ποτε οἰκοδομεῖν ἔσχε τὴν οἰκοδομικὴν τέχνην . ἄλλο δὲ ἀξίωμα λαμβάνει τοιοῦτον · ἀδύνατόν ἐστι τὸν μὴ ἀποβαλόντα ἢ χρόνῳ ἢ λήθῃ ἢ νόσῳ τινὶ μεγάλ’ ᾖ ἣν ἔχει τέχνην μὴ ἔχειν αὐτήν · καὶ τοῦτο γὰρ λίαν ἐστὶ προφανές . ὃ γὰρ ἔχει τις καὶ μὴ ἀποβέβληκε δῆλον ὡς ἔχει τοῦτο . τὸ δὲ οὐ γὰρ δὴ τοῦ γε πράγματος φθαρέντος τοιοῦτον ἂν εἴη ὅτι τὴν τέχνην μὴ ἔχειν τότε συμβαίνει , ὅταν λήθῃ ἢ χρόνῳ ἢ πάθει ὁ ἔχων αὐτὴν ἀποβάλλῃ , οὐ μὴν τοῦ γε πράγματος καὶ τῆς ὕλης φθαρείσης · εἰ γὰρ ὑποθώμεθα ὅτι ἀνῄρηται πᾶς λίθος , οὐ συμβήσεται τῇ τούτων ἀναιρέσει ἀποβαλεῖν τὴν οἰκοδομικὴν τέχνην τὸν οἰκοδόμον , ἀλλ’ ἕξει ταύτην καὶ λίθων μὴ ὄντων . ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . τὸ δὲ εἰ γάρ ἐστιν ἴσον ἐστὶ τῷ εἰ ἄλη θῆ ἐστιν ἅπερ εἴπομεν , καὶ ἀδύνατόν ἐστι τὸν μὴ μαθόντα ἔχειν , καὶ ἔμπα ) ἱν ἀδύνατόν ἐστι μὴ ἔχειν τὸν μὴ ἀποβαλόντα , καὶ ὅτι οὐκ ἀνάγκη τῆς ὑποκειμένης ἑκάστῃ τέχνῃ ὕλης φθαρείσης εὐθὺς τὴν τέχνην ἀποβάλλειν , ἀλλὰ καὶ ταύτης μὴ οὔσης οὐδὲν ἧττον πάλιν τὴν τέχνην ἔχει , ὅταν παύσηται ὁ οἰκοδόμος τοῦ οἰκοδομεῖν , κατὰ τὴν τῶν Μεγαρικῶν δόξαν τε καὶ ἀπόφασιν οὐχ ἕξει τὴν οἰκοδομικήν · εἰ δὲ τοῦτο , πῶς λαβὼν πάλιν εὐθὺς οἰκοδομήσει ; κεῖται γὰρ ὅτι ἀδύνατόν ἐστι τὴν τοιαύτην ἔχειν τέχνην μὴ μαθόντα , αὐτὸς δὲ ἅμα τῷ παυθῆναι τοῦ íko | δομεῖν μὴ μαθὼν πάλιν εὐθὺς οἰκοδομή σοι . εἰ δὲ ἅμ τῷ παύσασθαι τοῦ οἰκοδομεῖν εὐθὺς πάλιν οἰκοδομεῖ , δῆλον ὅτι εἶχε καὶ μὴ οἰκοδομῶν τὴν οἰκοδομικὴν καὶ ἠδύνατο οἰκοδομῆσαι . εἰ γάρ , ὡς αὐτοί φασιν , ἅμα τῷ παυθῆναι τοῦ οἰκοδομεῖν ἀπέβαλε τὴν τοῦ οἰκοδομεῖν δύναμιν , πῶς πάλιν μὴ μαθὼν μήτε διὰ μαθήσεως λαβὼν αὐτήν ( τοῦτο γὰρ εἴληπται ) οἰκοδομεῖ ; ἄλλως τε ἐπεὶ ὑπόκειται τότε μὴ ἔχειν τὴν τέχνην , ὅταν ἢ χρόνῳ ἢ λήθῃ ἢ πάθει τινὶ ταύτην ἀποβάλλῃ , οὐδὲν δὲ γέγονε τοιοῦτον περὶ τὸν οἰκοδόμον , πῶς οἷοντε λέγειν , ὅταν μὴ οἰκοδομῇ , τὴν τοιαύτην οὐκ ἔχειν δύναμιν ; τοῦτο δὴ συμβαίνει καὶ ἐπὶ τοῖς ἀψύχοις . ὅταν γὰρ μὴ ἐνεργῇ τὸ μέλι ἢ τὸ ψυχρὸν ἢ τὸ θερμὸν περὶ τὰς αἰσθήσεις ἡμῶν , οὐκ ἔσται κατ’ αὐτοὺς οὔτε τὸ μέλι γλυκὺ οὔτε τὸ ψυχρὸν ψυχρόν . ὥστε συμβαίνει λέγειν τὸν τοῦ Πρωταγόρου λόγον . ἐκεῖνος γὰρ ἔφασκε μὴ εἶναι μήτε γλυκὺ μήτε ἄλλο μηδέν , ἀλλ’ οἷα ἂν αὐτὰ κρίνῃ ἡ αἴσθησις , τοιαῦτα καὶ ἔστιν . εἰ δὲ ἐκεῖνος ἐλήλεγκται πρότερον ἐν ταύτῃ τῇ πραγματείᾳ καὶ δέδεικται ψευδόμενος , δῆλον ὅτι καὶ οὗτοι ψεύδονται , λέγοντες ὡς ὅταν μὴ ἐνεργῇ τι οὐκ ἔχει τὴν τοιαύτην δύναμιν , ἐξ οὗ συμβαίνει τὸ τοῦ Πρωταγόρου · ὥστε κατ’ αὐτοὺς ὅταν τὰ ζῷα ὑπνώττῃ καὶ οὐκ αἰσθάνηται σθάνηται οὐδὲ ἐνεργῇ περὶ τὰς αἰσθήσεις , οὐχ ἕξει αἴσθησιν . εἰ γὰρ τότε τὰς δυνάμεις ἔχομεν ὅταν ἐνεργῶμεν , δῆλον ὡς , ὅταν ὑπνώττωμεν καὶ οὐκ ἐνεργῶμεν περὶ τὴν ὄψιν , οὐκ ἔχομεν δύναμιν τοῦ πάλιν βλέψαι · ὥστε εἰ τυφλόν ἐστι τὸ πεφυκὸς ἔχειν ὄψιν καὶ μὴ ἔχον ὅτε πέφυκε καὶ ἔτι ὂν καὶ μὴ φθαρέν , οἱ αὐτοὶ τυφλοὶ ἔσονται πολλάκις τῆς ἡμέρας . ἐπεῖδ’ γὰρ ἐγὼ πέφυκα ἔχειν ὄψιν ἐν ταύτῃ τῇ ἡλικίᾳ ἐν ᾗ τυγχάνω ὢν καὶ ἔτι ὑπάρχω καὶ οὐ τέθνηκα , ὅταν μύσω καὶ οὐχ ὁρῶ οὐδὲ ἐνεργῶ περὶ τοῦτο ἔσομαι τυφλός . τοῦτο δὲ ἄλογον . ἔτι εἰ τὸ ἐστερημένον δυνάμεως , οἷον τὸ ὖ ὁρᾶν , ἀδύνατόν ἐστι βλέψαι , καὶ τὸ μὴ γινόμενον κατ’ αὐτοὺς ἀδύνατόν ἐστι γενέσθαι . ἐπειδὴ γὰρ ὅταν μὴ ἐνεργῇ τι οὐκ ἔχει δύναμιν , τὸ ’δε μὴ ἔχον δύναμιν οὐ δύναται τοῦτο ποιῆσαι οὗ τὴν δύναμιν οὐκ ἔχει , τὸ δὲ μὴ δυνάμενον ἀδύνατόν ἐστιν , ὃ δὲ ἀδύνατον γενέσθαι οὐ γενήσεταί ποτε , εἰ οὖν τοῦτο , εἴπερ τις ἵσταται καὶ μὴ ἐνεργεῖ περὶ τὸ καθῆσθαι , οὐκ ἔχει τὴν δύναμιν τοῦ καθίσαι , εἰ δὲ μὴ δύναται , ἀδύνατόν ἐστι κα . θίσαι . εἰ δ’ ἀδύνατόν ἐστι τοῦτο γενέσθαι , ὁ λέγων ἡ εἶναι ἢ ἔσεσθαι , τουτέστιν ἢ κάθηται ἢ καθεδεῖται , ψεύσεται · τὸ γὰρ ἀδύνατον τοῦτο σημαίνει τὸ μὴ δυνατὸν γενέσθαι · ὥστε ἀεὶ τὸ ἑστηκὸς ἑστήξεται οὐκ ἔχει γὰρ τὴν τοῦ καθίσαι δύναμιν ) , καὶ τὸ καθήμενον ἀεὶ καθεδεῖται · | ἀναστῆναι γὰρ οὐ δύναται , ὃ δὲ μὴ δύναται ἀναστῆναι , οὐκ ἀναστήσεται · ἀεὶ δὲ ἄρα καθεδεῖται . οὐ μόνον δὲ ταῦτα συμβαίνει λέγειν αὐτοὺς τὰ ἄτοπα ὁρῶμεν γὰρ ὅτι καὶ ὁ καθήμενος ἀνίσταται καὶ ὁ ἀνιστάμενος πάλιν κάθηται ) , ἀλλ’ ἐξαιροῦσι καὶ κίνησιν καὶ γένεσιν · οὕτω γὰρ δεῖ τὸ ῥητὸν ὑπερβατῶς ἀναγινώσκειν . ὅτι δὲ γένεσιν ἀναιροῦσι δῆλον · πᾶσα γὰρ γένεσις ἐκ τοῦ δυνάμει πρόεισι · δύναμιν γὰρ ἔχον τόδε τι γενέσθαι τὸ καταμήνιον γίνεται · οὗτοι δὲ τὴν δύναμιν ἀναιροῦντες ἀναιροῦσι γένεσιν . εἰ δὲ γένεσιν , δῆλον ἐκ τούτου ὅτι καὶ κίνησιν · τὰ γὰρ κινούμενα δυνάμενα πρὸ τοῦ ἄρξασθαι κινεῖσθαι κινηθῆναι κινοῦνται . εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα , φανερὸν ὅτι ἡ δύναμις ἑτέρα ἐστὶ τῆς ἐνεργείας · ἐκεῖνοι δὲ οἱ λόγοι δύναμιν καὶ ἐνέργειαν ταὐτὸν ποιοῦσι . τὸ γὰρ λέγειν ὅτι ὅτε ἐνεργεῖ τὸ ἐνεργοῦν περί τι τότε καὶ δύναται , τὸ τοῦτο δὴ λέγειν τὸ ποιεῖν ἐστιν ἐνέργειαν καὶ δύναμιν ταὐτόν . διὸ τοῦτο λέγοντες οὐ μικρόν τι ἀναιρεῖν ζητοῦσιν , ἀλλὰ τὰ μέγιστα γένεσιν καὶ κίνησιν . ὥστε δῆλόν ἐστιν ἐκ τούτων ὅτι ἐνδέχεται δυνατὸν μέν τι εἶναι μὴ εἶναι δέ , οἷον δυνατὸν μέν ἐστιν ἐμὲ βαδίσαι , οὐ βαδίζω δέ , ἀλλ’ οὗν βαδίσω διὰ τὸ ἐμὲ δύναμιν ἔχειν τούτου · δύναται γὰρ τὸ μὴ βαδίζον βαδίσαι καὶ τὸ βαδίζον μὴ βαδίσαι . ταῦτα εἰπὼν ὁρίζεται τί τὸ δυνατόν ἐστιν , λέγων δυνατόν ἐστιν ᾧ ἐὰν ὑπάρξῃ ἡ ἐνέργεια ἧς λέγεται δύναμιν ἔχειν , οὐδὲν ἔσται ἀδύνατον . εἰ γάρ τι δύναται καθίσαι καὶ ἐνδέχεται καθίσαι , τούτῳ εἰ ὑπάρξει τὸ καθῆσθαι , οὐδὲν ἀδύνατον συμβαίνει . ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ κινεῖσθαι καὶ ἵστασθαι . Ἐλήλυθε δ’ ἡ ἐνέργεια τοὔνομα ἡ πρὸς τὴν ἐντελέχειαν συντεθειμένη καὶ ἐπὶ τὰ ἄλλα ἐκ τῶν κινήσεων μάλιστα . Ἐπειδὴ ἡ ἐνέργεια διχῶς λέγεται , ἕνα μὲν τρόπον αὐτὰ τὰ τέλη ( τὸ γὰρ τῆς λευκάνσεως τέλος , τοῦτο δ’ ἐστὶ τὸ λευκόν , ἐν ᾧ πέπαυται καὶ ἔστη ἡ λεύκανσις , ἐνέργεια λέγεται · ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ τῶν ἄλλων κινήσεων τέλη ἐνέργειαι λέγονται , ἃ δὴ καὶ κυρίως αὐτὸς ἐντελεχείας καλεῖ ) , ἕνα μὲν οὖν δὴ τρόπον ἡ ἐνέργεια οὕτω λέγεται , ἄλλον δὲ πάλιν ἐνέργεια λέγεται αὐτὴ ἡ κίνησις . ἔστω δὲ πάλιν ὑποδείγματος χάριν αὐτὴ ἡ λεύκανσις , ἥτις καὶ δυνάμει ἔστι καὶ ἐντελεχείᾳ , δυνάμει μὲν ὅτι οὔπω εἰς ἐντελέχειαν καὶ τὸ τέλος ἀφῖκται , ἐντελεχείᾳ δὲ ὅτι ἔχει τι τῆς ἐντελεχείας καὶ τοῦ τέλους · ἐν γὰρ τῆ λευκάνσει καὶ ὅλως τῷ λευκαινομένῳ ἔνεστί τι τοῦ λευκοῦ καὶ τῆς ἐντελεχείας . διχῶς οὖν τῆς ἐνεργείας λεγομένης λέγει ὅτι ἡ ἐνέργεια ἡ πρὸς τὴν ἐντελέχειαν καὶ τὸ τέλος συντεθειμένη , τουτέστι τὸ τὴν ἐντελέχειαν ἐνέργειαν λέγεσθαι , ἐκ τῶν κινήσεων ἐλήλυθεν . ἐπειδὴ γὰρ κυρίως ἐνέργεια ἡ κίνησις λέγεται ἡ γὰρ ἐνέργεια ἐν κινήσει θεωρεῖται ) , ἡ δὲ κίνησις τέλους τινός ἐστι κίνησις , λέγεται καὶ τὸ τέλος ἐνέργεια διὰ τὸ ὡς εἴρηται τὴν ἐνέργειαν τὴν ἐν τῇ κινήσει θεωρουμένην διὰ τὸ τέλος γίνεσθαι . τὸ δὲ καὶ ἐπὶ τὰ ἄλλα οἶμαι διὰ τὰ τεχνητὰ πρόσκειται , ὡς εἰ ἔλαγεν ᾿οὐ μόνον τὰ ἐν αὑτοῖς ἔχοντα τὴν κίνησιν καὶ τὸ κινοῦν αἴτιον ἐνέργειαι λέγονται , ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλλα , ὧν ἐκτός ἐστι τὸ κινοῦν.’ καὶ τὸ πῶς ἐκ τῶν κινήσεων καὶ ἐπὶ τὰ ἀγλα’ ἷκται τὸ τῆς ἐνεργείας ὄνομα , ἐδήλωσεν εἰπὼν δοκεῖ δὲ ἡ ἐνέργεια μάλιστα ἡ κίνησις εἶναι . καὶ τοῦτο εἰκότως · ἐν γὰρ τῷ τέλει μάλιστα ἠρεμία ἀλλ’ οὐ κίνησίς νησίς ἐστι καὶ ἐνέργεια . ἐπειδὴ δὲ πᾶν τὸ κινούμενον ἡ ἐνεργοῦν ὄν τί ἐστιν , οὔ φαμεν τὴν μὴ οὖσαν οἰκίαν ἢ τὸ μὴ ὂν ζῷον κινεῖσθαι ἢ ἐνεργεῖν . εἰ γὰρ τὸ κινούμενον ἢ ἐνεργοῦν ὄν ἐστι , τὸ μὴ ὂν οὔτε κινεῖται οὔτε ἐνεργεῖ . δι’ αὐτὸ δὴ τοῦτο οὐδ’ ἡ γένεσις κίνησίς ἐστιν , ὡς ἐν τῇ Φυσικῇ δέδεικται · τὸ γὰρ γινόμενον οὐκ ἔστι . τὰ οὖν μὴ ὄντα , ὣσπερ εἴρηται , οὔ φαμεν κινεῖσθαι , ἄλλας δέ τινας κατηγορίας προσάπτομεν αὐτοῖς , οἷον διανοητὰ καὶ ἐπιθυμητά . ἔχομεν γὰρ διάνοιαν τῆς μὴ οὔσης οἰκίας καὶ ἐπιθυμίαν ἴσως χρῄζοντες αὐτῆς μὴ οὔσης , κινεῖσθαι δ’ αὐτὰ οὐ φαμεν , ὅτι οὔκ εἰσιν ἐνέργειαι , ὅμως δυνάμενά γε ἔσεσθαι ἐνεργείᾳ . διὰ τί δέ ; ὅτι τῶν μὴ ὄντων ἔνια δυνάμει εἰσίν · οὐ γὰρ πάντα · ὁ γὰρ τραγέλαφος οὐκ ἔστι δυνάμει ὡς δύνασθαι καὶ ἐνεργείᾳ ὑπάρξαι . ὅμως δὲ εἰ καὶ δυνάμει ἐστὶν ἔνια τῶν μὴ ὄντων , τὸ ἔστιν αὐτῶν κατηγορεῖται οὐχ ὅτι ἔστιν ( οὐκ ἔστι γὰρ ὅτι οὐκ ἐντελεχείᾳ ἐστίν · ἐκεῖνα γάρ φαμεν εἶναι τὰ ἐντελεχείᾳ ὄνια ) , ἀλλὰ κατηγορεῖται αὐτῶν τὸ ἔστιν , ὅτι δύναται γενέσθαι καὶ ἔσεσθαι . Εἰ δέ ἐστι τὸ εἰρημένον δυνατὸν ᾗ ἀκολουθεῖ , φανερὸν ὅτι οὐκ ἐνδέχεται ἄλη θὲς εἶναι τὸ εἰπεῖν ὅτι δυνατὸν μὲν τοδί . εἰπὼν ὅτι δυνατὰ μὲν λέγεται . τὰ μὴ ὄντα μὲν δυνάμενα δὲ γενέσθαι , λέγει ὅτι εἰ ἔστι τὸ εἰρημένον δυνατὸν ᾗ ἀκολουθεῖ , τουτέστιν εἰ δυνατὸν λέγεταί τι , καθὸ δύναται γενέσθαι καὶ ἀκολουθεῖ αὐτῷ τὸ ἐνεργῆσαι , οὐκ οὐκ ἔστιν ἀληθὲς τὸ λέγειν ὅτι ἔστι μέν τι δυνατόν , οὐκ ἔσται δὲ οὐδὲ δυνήσεται εἰς ἐνέργειαν ἐλθεῖν . ἐκεῖνα γὰρ δυνατὰ λέγεται τὰ δυνάμενα εἰς ἐνέργειαν ἐλθεῖν τοῦ ὃ δύνανται . εἰ δέ τις φαίη ὅτι ἔστι μέν τι δυνατόν , οὐ μέντοι δύναται γενέσθαι καὶ εἰς ἐνέργειαν ἐκβῆναι , διαφεύγει φεύγει ἡμᾶς καὶ ἄδηλόν ἐστι τί ποτέ ἐστι τὸ ἀδύνατον . εἰ γὰρ δυνατόν φαμεν ὅπερ μὴ ὂν μὲν τεθὲν δὲ ὑπάρχειν οὐδὲν ἀδύνατον συμβαίνει , ἀδύνατον δὲ οὗ μὴ ὄντος τεθέντος δὲ ὑπάρχειν ἕπεταί τι ἀδύνατον , λέγει δέ τις ὡς ἔστι μέν τι δυνατόν , οὐ μὴν ἔσται οὐδ’ ἄν εἰς ἐνέργειαν ἐκβαίη , | πῶς γνῶμεν τὴν τοὐ δυνατοῦ καὶ ἀδυνάτου διαφοράν ; οἷον ἐπειδὴ δυνατὸν λέγεται τὸ ξύλον καίεσθαι , εἰ λέγοι τις ὅτι δυνατὸν μέν ἐστι καίεσθαι , οὐ μὴν καυθήσεται , λέγει δὲ ὁ αὐτὸς ὅτι καὶ ἡ διάμετρος δυνατὴ μὲν μετρηθῆναι , οὐ μὴν μετρηθήσεται , τί διοίσει τοῦτο ἐκείνου , ἐπειδὴ ἀμφότερα δυνατὰ λέγεται , οὐ μέντοι ἐσόμενα , ὥστε ἐπίσης καὶ τὸ ξύλον ἐστὶ καυστὸν καὶ ἡ διάμετρος μετρητή · εἰ δὲ τοῦτο , διαφεύγει ἡμᾶς ποῖόν ἐστι τὸ ἀδύνατον , πότερον τὸ τὴν διάμετρον μετρηθῆναι ἢ τὸ τὸ ξύλον καυθῆναι . ὁ μὴ λογιζόμενος οὖν , φησί , μηδὲ νοῶν τὸ ἀδύνατον τί ποτέ ἐστι , καὶ τὴν διαφορὰν ἣν ἔχει πρὸς τὸ δυνατόν , ἐκεῖνος ἄν εἴποι ὡς οὐδὲν κωλύει τι ὂν δυνατὸν εἶναι ἢ γενέσθαι μὴ εἶναι μηδ’ ἔσεσθαι . εἰ δ’ ἐγίνωσκε τὴν τοῦ ἀδυνάτου φύσιν , οὐκ ἂν οὕτως ἀπερισκέπτως καὶ ἑτοίμως ἔλεγε τὴν διάμετρον καὶ τὸ ξύλον , ὅτι ἡ μὲν δυνατή ἐστι μετρηθῆναι καὶ οὐ μετρηθήσεται , τὸ δὲ καυθῆναι καὶ οὐ καυθήσεται , ἀλλ’ ἐκείνην μὲν ἀνεκήρυττεν ἂν ὡς ἀδύνατός ἐστι μετρηθῆναι καὶ οὐ μετρηθήσεται , τοῦτο δὲ διισχυρίζετο ὅτι δυνατόν ἐστι καυθῆναι καὶ καυθήσεται . ἀλλὰ ταῦτα μὲν εἴποι ἂν ὁ ἀγνοῶν τὸ ἀδύνατον , ἐκεῖνο δέ ἐστι φανερὸν ἐκ τῶν κειμένων κεῖται δὲ ὅτι τὸ δυνάμενον γενέσθαι καὶ γενήσεται ) , ὅτι εἰ ὑποθώμεθα τὸ μὴ ὂν μὲν δυνάμενον δὲ γενέσθαι ὅτι ἔστιν , οὐδὲν ἀδύνατον συμβήσεται . εἰ γάρ σου καθημένου καὶ δυναμένου περιπατῆσαι ὅτε κάθησαι ὑποθοίμεθά σε περιπατεῖν , οὐδὲν ἀδύνατον συμβήσεται ἐκ τῆς ὑποθέσεως . εἰ δὴ τοῦτο ἀληθές , λέγει δέ τις ὡς δύναται μὲν οὗτος ὁ καθήμενος περιπατῆσαι , οὐ μὴν περιπατήσει , ὁμοίως καὶ ἡ διάμετρος δύναται μετρηθῆναι , οὐ μέντοι μετρηθήσεται , εἰ οὖν οὐδὲν τοῦτο ἐκείνου διαφέρει , ὥσπερ ἐπ’ ἐκείνου οὐδὲν συνέπιπτεν ἀδύνατον , οὕτως οὐδὲ ἐπὶ ταύτης . ἀλλὰ μὴν δοθέντος τοῦ τὴν διάμετρον μετρηθῆναι , συμβαίνει τὸ τὰ περιττὰ ἴσα εἶναι τοῖς ἀρτίοις , ὅπερ ἐστὶν ἀδυνατώτατον . τοῦτο δὲ συμβαίνει ἐκ τοῦ μὴ συνορᾶν τήν τε φύσιν καὶ τὴν διαφορὰν τοῦ ἀδυνάτου | πρὸς τὸ δυνατόν , καὶ ἐπὶ τούτῳ λέγειν τὸ ἀδύνατον ὡς δυνατὸν μέν ἐστιν , οὐ μέντοι ἔσται . ὥστε δῆλον ἐκ τούτου ὅτι εἴ τι δυνατόν ἐστι , καὶ ἔσται . συμβαίνει δὲ τὸ ἀδύνατον τοῦτο , λέγω δὴ τὸ τὰ ἄρτια ἴσα εἶναι τοῖς περιττοῖς , οὐ παρὰ τὴν ὑπόθεσιν τὴν λέγουσαν ὅτι δεδόσθω ὅτι μετρεῖται ἡ διάμετρος · εἰ γὰρ παρὰ τὴν ὑπόθεσιν ἦν , συνέβαινεν ἂν ἀδύνατόν τι καὶ ἐπὶ τοῦ καθημένου λεγομένου δὲ περιπατεῖν · ἐκεῖ μὲν γὰρ τὸ συναγόμενον ψεῦδος , ἀλλ’ οὐκ ἀδύνατον , τὸ δὲ ἐνταῦθα καὶ ψεῦδος καὶ ἀδύνατον . ὥστε εἰ ταὐτὸν ἦν τὸ ψεῦδος καὶ τὸ ἀδύνατον , οὐδὲν ἂν διέφερον αἱ ὑποθέσεις ἥ τε τὸν καθήμενον περιπατεῖν ὑποτιθεμένη καὶ ἡ τὴν διάμετρον μετρεῖσθαι λέγουσα · ἐπεὶ δὲ ἕτερα ταῦτα , ἕτεραι καὶ αἱ ὑποθέσεις . Ἅμα δὲ δῆλον καὶ ὅτι εἰ τοῦ α ὄντος ἀνάγκη καὶ τὸ β εἶναι . Δείξας ὅτι ὃ δύναται γενέσθαι τι , καὶ γενήσεται τοῦτο οὗ τὴν δύναμιν ἔχει , διὰ τοῦ δεῖξαι ὡς . εἴ τις τὸ δυνάμενόν τι γενέσθαι λέγει ὅτι οὐ γενήσεται , οὗτος τὸ ἀδύνατον καὶ τὸ δυνατὸν ταὐτὸν ποιεῖ , καὶ διαφεύγει καὶ ἄγνωστον ἡμῖν γίνεται ποῖόν ἐστι τὸ ἀδύνατον , τοῦτο δεῖξας λέγει ὅτι ἐκ τούτου δῆλόν ἐστιν ὡς εἰ τοῦ α ὄντος ἕπεται αὐτῷ ἐξ ἀνάγκης τὸ β , καὶ τοῦ α δυνατοῦ ὄντος καὶ τὸ β δυνατόν ἐστι , καὶ ἀναγκαίου ἀναγκαῖον , καὶ ὑπάρχοντος τοῦ α ὑπάρξει καὶ τὸ β . εἰ δέ τις ἐνίσταται λέγων ὅτι τοῦ α ὄντος ἕπεται αὐτῷ ἐξ ἀνάγκης τὸ β , οὐ μὴν δυνατοῦ ὄντος τοῦ α ἔσται καὶ τὸ β δυνατόν , οὐδὲν κωλύει , φησίν , εἶναι τὸ β μὴ δυνατόν , δυνάμει λέγων ὡς εἰ τοῦ α δυνατοῦ ὄντος τὸ β οὐκ ἔστι δυνατόν , ἔσται ἀδύνατον · τοῦτο γὰρ ἀντίκειται τῷ δυνατῷ . ἔστω . φησί , τὸ α δυνατόν . οὐκοῦν ἐπειδὴ δυνατόν ἐστιν , εἰ τεθείη ὑπάρχον , ψεῦδος μέν , οὐ μέντοι ἀδύνατος ἡ ὑπόθεσις . ἔστω οὖν ὑπάρχον τὸ α , ὑπόκειται δὲ ὅτι του α ὄντος ἔστι καὶ τὸ β · ὥστε ἐπειδὴ τὸ α ἔστιν , ἔσται καὶ τὸ β διὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπόθεσιν . ἀλλὰ καὶ οὐκ ἔσται · τὸ γὰρ ἀδύνατον οὐκ ἂν γένοιτό ποτε . εἰ δὲ τὸ εἶναι τὸ β καὶ μὴ εἶναι ἀδύνατον , ψευδὴς ἡ ὑπόθεσις ἐξ ἧς τοῦτο συνέβη · αὕτη δέ ἐστιν ἡ λέγουσα ὅτι τοῦ α ὄντος δυνατοῦ οὐκ ἔσται καὶ τὸ β τὸ ἑπόμενον τῷ α δυνατόν . δῆλον ἄρα ὅτι τοῦ α ὄντος δυνατοῦ ἔσται καὶ τὸ β δυνατόν , εἴπερ οὕτως εἶχον τό τε α καὶ τὸ β . πῶς δὲ εἶχον , ἐπάγει , ὥστε τοῦ α ὄντος ἀνάγκη καὶ τὸ β εἶναι . δείξας οὖν ὅτι εἰ τὸ α εἴη δυνατόν , καὶ τὸ τούτῳ ἐξ ἀνάγκης ἑπόμενον β δυνατόν ἐστι , δείκνυσιν ὅτι καὶ ὄντος τοῦ α ἔσται καὶ τὸ β , λέγων ἄν δἡ οὕτως ἐχόντων * * * τὸ αβ ἕξει ὡς ἐτέθη , ἤιοι ἂν * * * τὸ αβ ἕξει ὡς ἐτέθη . ταῦτα δὲ εἰπὼν ἐπάγει καὶ εἰ τοῦ α δυνατοῦ ὄντος ἀνάγκη τὸ β Ε ; εἶναι , ὃ ἴσον ἆν εἴη τῷ εἰ ὑπόκειται καὶ δέδεικται , ὡς εἰ τὸ α εἴη δυνατόν , καὶ τὸ β ἔσται δυνατόν , εἰ δὴ οὕτως ἔχοι , λέγομεν , φησίν , ὅτι εἰ καὶ εἴη τὸ α , ἀνάγκη εἶναι καὶ τὸ β · τὸ γὰρ λέγειν ὅτι εἰ τὸ α δυνατὸν εἴη , ἐξ ἀνάγκης ἕπεται τὸ εἶναι δυνατὸν καὶ τὸ β ( τοῦτο γὰρ ἐδήλωσε διὰ τοῦ τὸ γὰρ δυνατὸν εἶναι ἐξ ἀνάγκης τὸ β εἶναι , εἰ τὸ α δυνατόν ) , τὸ οὖν λέγειν ὅτι εἰ τὸ α δυνατόν , ἐξ ἀνάγκης καὶ τὸ εἶναι τὸ β δυνατὸν συμβαίνει , τοῦτο σημαίνει ὅτι ἐὰν ᾖ τὸ α καὶ ὅτε ᾖ , τότε εἶναι καὶ τὸ β . τὸ δὲ καὶ ὡς ἦν δυνατὸν εἶναι ἴσον ἂν εἴη τῷ καὶ εἰ ἐστιν ἀναγκαῖον τὸ α , ἔσται καὶ τὸ β ἀναγκαῖον , καὶ εἰ δυνατόν , δυνατόν . Ἁπασῶν δὲ τῶν δυνάμεων οὐσῶν τῶν μὲν συγγενῶν , οἷον τῶν αἰσθήσεων . Βούλεται διὰ τούτων εἰπεῖν τίνες τῶν δυνάμεων ἄνευ τοῦ προενεργῆσαι οὔκ εἰσιν ἐν οἷς εἰσι καὶ τίνες καὶ χωρὶς ὅλως τοῦ προενεργῆσαί εἰσι . καί φησιν ὅτι ἀπασῶν τῶν δυναμεων τῶν μὲν οὔσων συγγενῶν , τουτέστι συγγινομένων καὶ συμπλαττομένων ἡμῖν ( αἱ γὰρ αἰσθήσεις συγγίνονται καὶ συμπλάττονται ἡμῖν · οὐ γὰρ ὕστερον ἐπιγίνονται μετὰ τὸ γεννηθῆναι τὸ ζῷον ) , τῶν δὲ οὐσῶν ἔθει ἡ γὰρ δύναμις καθ’ ἣν δύναται ὁ αὐλητὴς αὐλεῖν οὐ συγγεννᾶται αὐτῷ ἀλλ’ ἐξ ἔθους αὐτῷ ἐγγίνεται ) , τῶν δὲ μαθήσει ὡς ἡ οἰκοδομικὴ καὶ ἁπλῶς αἱ τέχναι , αἱ μὲν ἐξ ἔθους καὶ λόγου δυνάμεις ἄνευ τοῦ προενεργῆσαι οὐκ ἐγγίνονται , τὰς δ’ ἄνευ λόγου δυνάμεις εἴτε τοῦ ἐνεργεῖν εἴτε καὶ τοῦ πάσχειν οὐκ ἀνάγκη ἐστὶ προενεργῆσαι . οὔτε γὰρ τὸ πῦρ προηνέργησε καὶ οὕτως ἐγένετο αὐτῷ ἡ τοῦ κίειν δύναμις οὔτε τῷ ξύλῳ ἡ τοῦ καίεσθαι , ἀλλ’ ἅμα τῷ εἶναι καίει τὸ πλησιάζον , ὁμοίως καὶ τὸ ξύλον καίεται εἰ πλησιάζει . ἐπεὶ δὲ τὸ δυνατὸν τὶ δυνάμενον λέγεται δυνατὸν καὶ ποτέ οὐ γὰρ κατὰ πάντα τρόπον τὸ πῦρ καίει , ἀλλ’ ὅταν πλησιάζῃ τῷ καυστῷ ἢ ὅταν μὴ ὑπό τινος κωλύηται ) ; ὅσα μὲν κατὰ λόγον δύνανται κινεῖν , καὶ αἱ δυνάμεις αὐτῶν μετὰ λόγου , ὅσα δὲ ἀλόγως ὡς τὸ πῦρ , καὶ αἱ δυνάμεις αὐτῶν ἄλογοι . καὶ τὰς μὲν μετὰ λόγου δυνάμεις ἀνάγκη ἐν ἐμψύχῳ εἶναι , τὰς δὲ ἀλόγους ἐν ἀμφοῖν καὶ ἐν ἐμψύχῳ καὶ ἀψύχῳ . ἄλογοι γὰρ δυνάμεις ἐν ἐμψύχῳ εἰσὶν αἱ ἐν ταῖς ἀλόγοις οὖσαι ψυχαῖς . καὶ τὰς μὲν ἀλόγους δυνάμεις ἀνάγκη , ὅταν πλησιάζῃ τό τε δυνάμενον ποιεῖν καὶ δυνάμενον πάσχειν , τὸ μὲν ποιεῖν ὣς δύναται ποιεῖν , τὸ δὲ πάσχειν ὡς δύναται πάσχειν , τὰς δὲ μετὰ λόγου οὐκ ἀνάγκη · οὐ γάρ ἐστιν ἀνάγκη , ὅταν ὁ διδάσκαλος πλησιάζῃ τῷ μαθητῇ , τὸν μὲν διδάσκειν τὸν δὲ μανθάνειν καὶ αἱ μὲν ἄλογοι δυνάμεις κυρίω ἑνός εἰσι ποιητικαί , οἷον ἡ τοῦ πυρὸς τοῦ θερμαίνειν ( τὸ δὲ κυρίως πρόσκειταί μοι ὅτι ψύχει καὶ τὸ πῦρ κατὰ συμβεβηκὸς στραφέν πὼς καὶ ἀπελθόν ) , αἱ δὲ μετὰ λόγου τῶν ἐναντίων · ἡ γὰρ ἰατρικὴ ὑγιείας καὶ νόσου . εἰ δέ τις λέγοι ὅτι καὶ αἱ μετὰ λόγου δυνάμεις ἅμα τῷ πλησιάσαι ( ἐξ ἀνάγκης · τὸ μὲν ποιεῖ τὸ δὲ πάσχει ὥσπερ καὶ αἱ ἄλογοι ἐξ ἀνάγκης γὰρ τὸ πῦρ ἄμα τῷ πλησιάσαι τῷ καυστῷ καίει ) , εἰ οὖν τοῦτό τις λέγει καὶ δίδωσι τὴν ἀνάγκην ταῖς μετὰ λόγου δυνάμεσιν ὥσπερ καὶ ταῖς ἀλόγοις , οὗτος οὐδὲν ἄλλο ἀξιοῖ ἢ ἅμα τὰ ἐναντία τῷ αὐτῷ παρεῖναι . ὡς γάρ τὸ πῦρ δυνάμενον θερμαίνειν ἅμα τῷ πλησιάσαι τῷ θερμαντῷ ἐξ ἀνάγκης θερμαίνει αὐτό , οὕτω καὶ ὁ ἰατρὸς ἐπεὶ δύναται καὶ ὑγιάζειν καὶ νοσάζειν , εἰ ἐξ ἀνάγκης ἅμα τῷ πλησιάζειν ἐνεργεῖ ἃ δύναται , ἅμα ἂν ὑγιάζοι τὸν αὐτὸν καὶ νοσάζοι . τοῦτο δὲ ἀδύνατον , τὸ τὸν αὐτὸν ἅμα ὑγιαίνειν καὶ νοσεῖν . ὥστε ἔστι τὸ κύριον ἐν ταῖς μετὰ λόγου δυνάμεσι τὸ μὴ ἐῶν τὰ ἐναντία ποιεῖν , ἀλλὰ θάτερον , οὗ ἄν ὀρέγηται · τοῦτο δ᾿ ἐστὶν ἡ ὄρεξις ἢ προαίρεσις . ὁποτέρου γὰρ ἂν κυρίως ὀρέγηται , τοῦτο καὶ ποιήσει , ὅταν ὡς δύναται ὑπάρχῃ καὶ πλησιάζῃ τῷ παθητικῷ · οἷον εἰ δύναται ὑγιάζειν καὶ νοσάζειν . , οὗ ἄν ὀρέγηται , τοῦτο ὡς δύναται ποιήσει ἀλλ’ οὐχ ὡς οὐ δύναται · ὥστε πᾶν τὸ κατὰ λόγον δυνατὸν ἀνάγκη , ὅταν ὀρέγηται , οὗτινος ἔχει τὴν δύναμιν καὶ ὡς ἔχει , τοῦτο ποιεῖν . εἰ γὰρ ἔχει δύναμιν τοῦ ὑγιάζειν , τοῦτο καὶ ποιήσει . ἀλλὰ μὴν ἔχει ὁ ἰατρὸς δύναμιν τοῦ ὑγιάζειν · ὥστε παρόντος τοῦ παθητικοῦ , ἤτοι τοῦ ἀνθρώπου , καὶ ὡδὶ ἔχοντος , ἤγουν νοσοῦντος , ὑγιάσοι ἂν αὐτόν . εἰ δὲ μὴ ἔχοι δύναμιν του ὑγιάζειν , οὐ δύναται ὑγιάσαι . τοῦτο γὰρ ἐδήλωσε διὰ τοῦ εἰ δὲ μή , ποιεῖν οὐ δυνήσεται . εἰπὼν δὲ ὅτι τὸ δυνατὸν οὗ ἔχει τὴν δύναμιν 30 καὶ ὡς ἔχει ποιήσει πρὸς τὸ παθητικόν , ἐπειδὴ ἔδει προσκεῖσθαι ἐν τῷ προσδιορισμῷ τὸ καὶ μηδενὸς τῶν ἔξωθεν κωλύοντος , ἵν’ ᾖ τὸ ὅλον τοιοῦτον , ὅτι τὸ δυνατὸν οὗ ἔχει τὴν δύναμιν καὶ ὡς ἔχει καὶ μηδενὸς τῶν ἔξωθεν κωλύοντος ποιήσει εἰ γὰρ ἔχει δύναμιν τοῦ ποιῆσαι , κωλύεται δὲ ὑπό τινος , πάντως οὐ ποιήσει ) , τοῦτο δὴ εἰπὼν καὶ μὴ προσθείς , ὡς εἴρηται , τὸ καὶ μηδενὸς τῶν ἔξωθεν κωλύοντος , λέγει ὅτι τὸ γὰρ μηδενὸς τῶν ἔξωθεν κωλύοντος προσδιορίζεσθαι οὐδὲν ἔτι δεῖ · εἰπόντες γὰρ ὅτι ὧς ἔχει συμπεριειλήφαμεν καὶ τὸ μηδενὸς τῶν ἔξωθεν κωλύοντος . ὡς γάρ ἐστιν ἡ δύναμις τοῦ ποιεῖν , οὕτως ἔχει αὐτήν · ἔχει δ’ οὐχ ὡς ἔτυχε καὶ πάντως , ἀλλ’ ὡδί πὼς ἔχον , ἐν οἷς τῷ τε ὡς ἔχει καὶ τῷ ὡδί πὼς ἔχειν , συμπεριείληπται καὶ τὸ μηδενὸς τῶν ἔξωθεν κωλύοντος . ὁ γὰρ λέγων ὅτι τὸ ποιοῦν ποιεῖ ὡς ἔχει καὶ ὡδί πὼς ἔχον , λέγει καὶ τὸ μηδὲ κωλυόμενον ὑπό τινος · ἔνια γὰρ τῶν προσόντων τῷ προσδιορισμῷ , οἷον τὸ ἔχει ἢ τὸ ὡδί πὼς ἔχει , συμπεριειλημμένον ἔχει ἐν ἑαυτοῖς τό τε μηδενὸς κωλύοντος μηδὲ ἐμποδίζοντος , καὶ ἀφαιρεῖται ταῦτα , λέγω δὴ τὸ μὴ κωλύειν μηδὲ ἐμποδίζειν , καὶ οὐκ ἐᾷ κεῖσθαι ἐν τῷ προσδιορισμῷ . καὶ ἐπεὶ τὸ ποιοῦν οὕτω ποιεῖ ὡς ἔχει καὶ ὡς δύναται , οὐ ποιήσει ἅμα νόσον καὶ ὑγίειαν ὁ ἰατρός · οὐ γὰρ οὕτως ἔχει τὴν δύναμιν ὥστε ἅμα ταῦτα ποιεῖν , ἀλλὰ ἀνὰ μέρος , ἐπεὶ ὧν ἐστι , τουτέστιν ἐπεὶ ὧν ἔχει δύναμιν ὥστε ἅμα ποιεῖν αὐτά , οὕτω ποιήσει , ἤτοι ἅμα καὶ ὡς ἔχει τὴν τοῦ ποεῖν αὐτὰ δύναμιν . ἐπεὶ δὲ περὶ τῆς κατὰ κίνησιν λεγομένης δυνάμεως εἴρηται , περὶ ἐνεργείας διορίσωμεν . εἰπὼν περὶ τῆς κατὰ κίνησιν δυνάμεως ( αὕτη δὲ ἦν ἡ πρώτη καὶ ἀνείδεος ὕλη ) , νῦν διορίζει καὶ περὶ ἐνεργείας τί τέ ἐστι καὶ ποῖόν τι . διορίζοντες δέ , φησί , περὶ τοῦ ἐνεργείᾳ ἅμα δῆλον ἔσται καὶ περὶ τοῦ δυνατοῦ ὅτι οὐ μόνον τοῦτο λέγομεν δυνατὸν ὃ πέφυκε κινεῖν ἄλλο · τὸ γὰρ πῦρ ( εἰλήφθω δὲ τοῦτο εἰς ὑπόδειγμα ) πέφυκε θερμαίνειν , τὸ δὲ ὕδωρ πέφυκε κινεῖσθαι καὶ θερμαίνεσθαι ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἢ ὑπ’ ἄλλου του θερμαντικοῦ . τὸ δὲ ἢ ἁπλῶς ἢ τρόπον τινὰ πρόσκειται ὅτι εἴρηκεν ἐν τῷ Δ τῆσδε τῆς πραγματείας , ὅτε περὶ τοῦ δυνατοῦ διώριζεν ὁσαχῶς λέγεται , ὅτι τὰ δυνατὰ κινεῖσθαι ἢ ὅταν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν εἴτε ἐπὶ τὸ χεῖρον καὶ τὴν φθορὰν εἴτε ἐπὶ τὸ κρεῖττον , λέγεται δυνατά , ἢ ὅταν μὲν ἐπὶ τὸ χεῖρον κινῇ , οὐ λέγεται δυνατά , ὅταν δὲ ἐπὶ τὸ κρεῖττον , λέγεται . τὸ οὖν ἁπλῶς εἴρηται ἀντὶ τοῦ ὡς ἔτυχε καὶ ἀδιορίστως , τὸ δὲ τρόπον τινὰ διωρισμένως , εἴτε καὶ ἄλλως . διορίζοντες δή , φησί , περὶ τοῦ ἐνεργείᾳ δῆλον ἔσται ὅτι οὐ μόνον τοῦτο λέγομεν δυνατὸν ὃ | πέφυκε κινεῖν εῖ ἢ ἄλλο ἢ κινεῖσθαι ὑπ’ ἄλλου , ἁλλ’ ὅτι τὸ δυνατὸν λέγεται καὶ ἑτέρως . διὸ ζητοῦντες , φησί , περὶ τοῦ τοιούτου τοὐ καὶ ἑτέρως δυνατοῦ λεγομένου διήλθομεν καὶ περὶ τούτων τῶν δυνατῶν τῶν πεφυκότων κινεῖν ἢ κινεῖσθαι , ὡς ἐντεῦθεν ἐσομένου κἀκείνου δήλου . ταῦτα εἰπὼν τὰ περὶ τῆς ἐνεργείας διορίζεται , ἔστι , λέγων , ἐνέργεια ὅταν ὑπάρχῃ τὸ πρᾶγμα οὐχ ὥστε μὴ ἐνεργεῖν , δυνάμενον δὲ ἐνεργῆσαι , τὸ δὲ ἐνεργείᾳ , τουτέστιν ἀλλ’ ἐκεῖνό ἐστιν ἐνέργεια τὸ οὕτως ἐνεργείᾳ ὂν καὶ ἐνεργοῦν , καθ’ ὃ πρότερον μὴ ἐνεργοῦν , δυνάμενον δὲ ἐνεργῆσαι ἤδη ἐνεργεῖ . οὕτω μὲν οὖν τὸ ἑξῆς ἐστι τῶν λεγομένων καὶ οὕτως ἀναγνωστέον . εἶτα τὸ λέγομεν δὲ δυνάμει οἷον ἐν τῷ ξύλῳ Ἑρμῆν · καὶ εἰσὶ ταῦτα ἐζηηγτικὰ τοῦ μὴ οὕτως ὥσπερ λέγομεν δυνάμει · πῶς δὲ λέγομεν τὸ δυνάμει ἐπάγει , οἷον ἐν τῷ ξύλῳ τῷ μὴ ἔχοντι τὸ τοῦ Ἑρμοῦ εἶδός φαμεν ὅτι ἔστιν ἐν αὐτῷ Ἑρμῆς , διότι δύναται δέξασθαι τὸ τοῦ Ἑρμοῦ εἶδος · καὶ ἐν τῇ διαμέτρῳ λέγομεν εἶναι τὴν ἡμίσειαν , ὅτι δύναται ἀπ’ αὐτῆς ἀφαιρεθῆναι καὶ εἶναι καθ’ ἑαυτὴν ἐνεργείᾳ · καὶ ἐπιστήμονα τὸν μὴ θεωροῦντα , δυνάμενον δὲ θεωρῆσαι . εἰπὼν δὴ ὅτι ἔστιν ἐνέργεια τὸ ὑπάρχειν τὸ πρᾶγμα μὴ οὕτως ὥσπερ λέγομεν δυνάμει καὶ μὴ ἐνεργεῖν , τὸ δὲ ἐνεργείᾳ ὂν καὶ ἤδη ἐνεργοῦν , λέγει ὅτι δῆλον δέ ἐστιν ὃ βουλόμεθα ἐνέργειαν λέγειν ἐπὶ τῶν καθ’ ἕκαστα τῇ ἐπαγωγῇ , καὶ οὐ χρὴ παντὸς πράγματος ὅρον ζητεῖν · οὐ γὰρ πάντα τοῖς ὅροις γινώσκομεν , ἐπεὶ μηδὲ πάντων εἰσὶν ὅροι , ὡς δέδεικται ἐν τῷ Z τῆσδε τῆς πραγματείας , ἀλλ’ ἔνια καὶ δι’ ἐπαγωγῆς καὶ δι’ ἀναλογίας συνορῶμεν καὶ γινώσκομεν . εἰ δὲ τοῦτο , καὶ τὴν ἐνέργειαν ἐκ τῶν καθ’ ἕκαστα καὶ τῆς ἐπαγωγῆς δεῖ γινώσκειν ἀλλ’ οὐ δι’ ὅρου . ἔστω δὴ σαφηνείας ἕνεκεν ὅτι βουλόμεθα δηλῶσαι τὴν ἐνέργειαν καὶ τὸ ἐνεργεῖν τὸν Σωκράτην περὶ τὸ γράφειν . δηλώσομεν δὴ τοῦτο δι’ ἀναλογίας καὶ τῶν κατὰ μέρος οὕτως · ὡς ἔχει τὸ οἰκοδομοῦν καὶ τὸ ἐνεργοῦν ἤδη πρὸς τὸ οἰκοδομικὸν καὶ μὴ ἐνεργοῦν δυνάμενον δὲ οἰκοδομῆσαι , καὶ τὸ ἐγρηγορὸς πρὸς τὸ καθεῦδον καὶ δυνάμενον ἐγρηγορῆσαι , καὶ τὸ ὁρῶν πρὸς τὸ μύον μὲν ὄψιν δὲ ἔχον , καὶ τὸ ἀποκεκριμένον ἐκ τῆς ὕλης πρὸς τὴν ὕλην . ὃ δὴ ἀσαφῶς εἴρηται · δοκεῖ γὰρ λέγειν ὅτι καὶ τὸ χωρισθὲν εἶδος ἐκ τῆς ὕλης , οὐ τοῦτο δέ φησιν · οὐ γὰρ βούλεται οὗτος εἶδος εἶναί ποτε φυσικὸν χωρὶς ὕλης · ἀλλ’ ἀποκεκριμένον λέγοι ἂν τὸν ἀνδριάντα , ὡς τύπῳ εἰπεῖν , πρὸς τὸν χαλκὸν τὸν μήπω τὸ τοῦ ἀνδριάντος εἶδος ἔχοντα , δυνάμενον δὲ δέξασθαι τὸ τοῦ ἀνδριάντος εἶδος . καὶ πάλιν ὡς ἔχει τὸ ἀπειργασμένον κιβώτιον πρὸς τὸ ἀνέργαστον ξύλον , δυνάμενον δὲ ἐργασθῆναι καὶ γενέσθαι κιβώτιον . ὡς δὴ ταῦτα ἔχει , ἔστι τέ τι , τουτέστιν οὕτως ἔστι καὶ ὁ Σωκράτης | ὁ γράφων πρὸς τὸν μὴ γράφοντα . τοῦτο δὴ εἰπόντες φανερόν ἐστιν ὡς δεδήλωται ἡ ἐνέργεια τοῦ Σωκράτους , ἣν ἐνεργεῖ , λέγω δὴ τὸ γράφειν . ταύτης δὲ τῆς δι’ τῆς διαφορᾶς διαφορὰν λέγων τὴν ἐξ ἀναλογίας συζυγίαν , οἷον ὡς τὸ ὁρῶν πρὸς τὸ μύον καὶ τὸ ἐγρηγορὸς πρὸς τὸ καθεῦδον ) , ταύτης δὴ τῆς διαφορᾶς θάτερον μόριον ἔστω ἡ ἐνέργεια , τό τε ὁρᾶν καὶ τὸ ἐγρηγορέναι , θάτερον δὲ τὸ δυνατόν , τό τε μύον καὶ τὸ καθεῦδον , ὅτι δύναται τὸ μὲν ἀναβλέψαι τὸ δὲ ἐγρηγορέναι . εἰπὼν δὴ ὅτι τῆς ἐνεργείας οὐ δεῖ ὁρισμὸν ζητεῖν , ἀλλ’ ἐξ ἀναλογίας αὐτὴν οἵα ἂν καὶ εἴη δηλοῦν δεῖ , καὶ εἰπὼν ὅπως τοῦτο ποιητέον , λέγει , εἰ καὶ πάντα τὰ ἐνεργείᾳ κατ’ ἀναλογίαν λέγειν προσήκει , πλὴν οὐχ ὁμοίως πάντα λέγεται , ἀλλὰ τὰ μὲν γὰρ ὡς κίνησις πρὸς δύναμιν λέγεται , τὰ δ’ ὡς οὐσία πρὸς τὴν ὕλην , οἷον εἰ λέγοι τι , ὡς ὁ βαδίζων πρὸς τὸν καθήμενον , οὕτως Ἀλέξανδρος πρὸς τὸ καταμήνιον . τὸ μὲν γὰρ βαδίζον λέγεται ὡς κίνησις πρὸς δύναμιν , τουτέστιν ὡς πάθος πρὸς πάθος , ὁ δ’ Ἀλέξανδρος πρὸς τὸ καταμήνιον ὡς οὐσία πρὸς ὅλῳ · ὕλη γὰρ τοῦ ἀνθρώπου τὸ καταμήνιον . τὸ δὲ μεταξὺ ἐμβληθὲν τὸ ἀλλ’ ἢ τῷ ἀνάλογον ὡς τοῦτο ἐν τούτῳ ἢ πρὸς τοῦτο τόδε ἐν τῷδε ἢ πρὸς τό ’δε ὑπόμνησίς ἐστι τῆς ἀναλογίας , ὡς εἰ ἔλεγεν ὅτι τὰ ἀνάλογον λεγόμενα πῶς δὲ λεγόμενα ; ὅτι ὡς τοῦτο ἐν τούτῳ , οἷον ὡς ὄψις ἐν 10 ὀφθαλμῷ νοῦς ἐν ψυχῇ , καὶ ὡς ὁ οἰκ·οδομ.ῶν πρὸς τὸ οἰκοδομούμενον ὃ γράφων πρὸς τὸ γραφόμενον , ἢ πρὸς τοῦτο , οὕτω τοῦτο ἐν τούτῳ ἢ πρὸς τοῦτο ) οὐ πάντα ὁμοίως λέγεται , ἀλλά τὰ μὲν , ὡς κίνησις πρὸς δύναμιν , τὰ δ’ ὡς οὐσία πρὸς ὕλην . Ἄλλως δὲ τὸ ἄπειρον καὶ τὸ κενὸν καὶ ὅσα τοιαῦτα , λέγεται . Ἐπειδὴ οἱ τὸ ἄπειρον εἶναι λέγοντες ἔν τισι δυνάμει ἔλεγον εἶναι ( ὲν μὲν γὰρ ἰοῖς κούφοις σώμασιν ἐνεργείᾳ , ἐν δὲ τοῖς βαρέσι δυγάμει ) , λέγει ὅτι τὸ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ ἄλλως λέγεται ὑπάρχειν πολλοῖς τῶν ὄντων , οἷον τῷ ὁρῶντι καὶ βαδίζοντι καὶ μὴ ὁρῶντι καὶ μὴ βαδίζοντι ἄλλως λέγεται ὑπάρχειν τὸ δυνάμει καὶ τὸ ἐνεργείᾳ . λέγεται γὰρ ὁρᾶν ὁ μὴ ὁρῶν , ὅτι δύναται ἐνεργῆσαι καὶ γενέσθαι ἐνεργείᾳ ὁρῶν · ὁμοίως καὶ ὁρῶν λέγεται μὴ ὁρᾶν , ὅτι δύναται ἐνεργείᾳ γενέσθαι μὴ ὁρῶν . ἄλλως οὖν τὸ δυνάμει ἐν τούτοις λέγεται καὶ ἄλλω ; ἐν τῷ ἀπείρῳ καὶ κενῷ · λέγεται γὰρ δυνάμει ἄπειρον μέγεθος οὐχ ὅτι δύναται καὶ ἐνεργείᾳ γενέσθαι , ἀλλ’ ὅτι δύναται ἐπ’ ἄπειρον τέμνεσθαι . δέδεικται γὰρ ἐν τῇ Φυσικῇ ὡς οὔτε ἄπειρόν ἐστιν ἐν τοῖς οὖσιν οὔτε κενόν . τὸ μὲν γὰρ ὁρώμενον , φησίν , ὅτι ὁρᾶται , τὸ δ᾿ ὅτι ὁρᾶσθαι δυνατόν , τουτέστι τὸ μὲν γὰρ ὁρώμενον λέγεται μὴ ὁρᾶσθαι , ὅτι ὁρώμενον δύναται μὴ ὁρᾶσθαι ( οὕτω γὰρ δεῖ τοῦ ῥητοῦ ἀκούειν ) · τὸ δὲ μὴ ὁρώμενον λέγεται ὁρᾶσθαι . ὅτι δυνατόν ἐστιν ὁρᾶσθαι . τὸ δ’ ἄπειρον οὐχ οὕτως , ὥστε καὶ ἐσόμενον χωριστόν , ἤτοι ἐνεργείᾳ καὶ καθ’ αὑτό , ἀλλὰ τῆ γνώσει · νοοῦμεν γὰρ ἐπ’ ἄπειρον αὐξόμενον τὸν ἀριθμὸν καὶ τὸ μέγεθος τεμνόμενον , ἐνεργεία δὲ οὐδέποτέ ἐστιν . καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ πῶς δυνάμει μὲν ἀεὶ ἔστιν ἐπ’ ἄπειρον τέμνε . σθαι ἐπάγει λέγων τὸ γὰρ μὴ ὑπολείπειν · τὴν διαίρεσιν ἀποδίδωσι τὸ εἶναι δυνάμει ταύτην τὴν ἐνέργειαν , τουτέστι τὸ δύνασθαι ἐνεργεῖν κατὰ τὴν ἐπ’ ἄπειρον τομὴν τὰ μεγέθη δίδωσι . τί δέ ἐστι τὸ διδόν ; τὸ μὴ ὑπολείπειν τὴν διαίρεσιν . ἐπειδὴ γὰρ οὐχ ὑπολείπει ἐν τοῖς μεγέθεσιν ἡ διαίρεσις , ἀλλ’ ὃ ἄν δοθείη δύναται δίχα τέμνεσθαι , ἐπὶ πούτῳ ἡ χορηγία καὶ ἡ πηγὴ τοῦ δύνασθαι ἐπ’ ἄπειρον τέμνεσθαι ἐν τοῖς μεγέθεσι . δῶ οὐχ ὑπολείπει τὸ εἶναι δυνάμει ταύτην τὴν ἐνέργειαν , τουτέστι τὸ δύναμιν ἔχειν τὰ μεγέθη ἐνεργεῖν κατὰ τὸ ἐπ’ ἄπειρον τέμνεσθαι δίδωσιν οὐδὲν ἄλλο ἢ τὸ τὴν διαίρεσιν μὴ ὑπολείπειν . εἰ μὲν γὰρ ἡ διαίρεσις καὶ τὸ δίχα τέμνεσθαι τὰ μεγέθη ὑπελείπετο , οὐκ ἄν ἐπ’ ἄπειρον ἐτέμνετο οὐδ᾿ εἶχε τούτου δύναμιν · ἐπειδὴ δὲ οὐχ ὑπολείπει , διὰ τοῦτο ἐπ’ ἄπειρον ἔχει δύναμιν τοὺ τέμνεσθαι . καὶ τοῦτο μέν , φημὶ δὴ τὸ ἐπ’ ἄπειρον τέμνεσθαι , δίδωσι τὸ μὴ υπολείπειν τὴν διαίρεσιν ἀλλ’ ἀεὶ εἶναι διαίρεσιν , τὸ δὲ χωρίζεσθαι καὶ ἐνεργείᾳ εἷναι τὸ ἄπειρον οὐ δίδωσιν . Τὸ μὲν οὗν ἐνεργείᾳ τί τέ ἐστι καὶ ποῖον , ἐκ τούτων καὶ τῶν τοιούτων δῆλον ἡμῖν ἔστω . Ἐν τῷ Δ λέγων τὰ σημαινόμενα τῆς δυνάμεως καὶ ἐνεργείας , εἰρηκὼς ὅτι πότε δὴ τὰ τοιαῦτα καὶ | δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ λέγεται καὶ πότε οὔ , ἐν ἄλλοις διοριστέον , νῦν τὰ περὶ τοὺ ἐνεργείᾳ συμπερανάμενος καὶ εἰπὼν τὸ μὲν οὖν ἐνεργείᾳ τί τέ ἐστι καὶ ποῖον , δῆλον ἡμῖν ἐκ τῶν τοιούτων ἔστω , ὅπερ ἐκεῖσε ἐπηγγείλατο εἰπεῖν , νῦν λέγει , ὅτι πότε δυνάμει ἐστὶν ἕκαστον καὶ πότε οὔ , διοριστέον · οὐ γὰρ τὰ τυχόντα λέγεται . καὶ τάχ‘α , εἴ τι συνίημι , τὴν ἑκάστῳ προσεχῆ ὕλην βουλεῖά δυνάμει λέγειν ἐκεῖνο εἶναι ὃ δύναται , τὴν δὲ πόρρω οὐδαμῶς . ἐρωτᾷ δή , ἆρα ἡ γῆ ἐστι δυνάμει ἄνθρωπος ; καὶ ἐρωτήσας ἐπικρίνει λέγων ἢ οὔ , ἤτοι οὐκ ἔστιν , ἀλλὰ μᾶλλον ὅταν γένηται σπέρμα . καὶ οὐδὲ τότε ἐστὶ δυνάμει ἄνθρωπος , ἀλλ’ ὅταν ἐν τῷ θήλει καταβληθῇ . καὶ ἴσως οὐδὲ τοῦτο , εἰ μὴ ἐπιτήδειον εἴη τὸ δεξάμενον . ὥσπερ γὰρ οὐ πᾶν ὑπὸ ἰατρικ,ῆς ὑγιασθείη ἄν οὐδὲ ἀπὸ τύχης ( οὐ γὰρ δὴ καὶ ξύλα καὶ λίθοι , καὶ διὰ τοῦτο οὐ φαμεν τὰ ξύλα δυνάμει ὑγιαντά ) , οὕτως οὐδὲ τὴν γῆν φαμεν . ταῦτα εἰπὼν ἐπειδὴ τινὰ μὲν τῶν δυνάμει ἀπὸ διανοίας εἰς ἐνέργειαν ὡς τὰ τεχνητά , τινὰ δὲ καὶ ἀπὸ τύχης ( τὸ γὰρ δυνάμενον ὑγιᾶναι ὑγιάναι ἄν καὶ ἀπὸ τύχης ) , ὑποτίθεται ἡμῖν ὅπως ὁρίζεσθαι χρὴ οὐ μόνον τὸ ἀπὸ διανοίας εἰς ἐνέργειαν ἄγον τὸ δυνάμενον ἀχθῆναι , ἀλλὰ καὶ τὸ γινόμενον . λέγει οὖν ὅτι ὅρος μἑν τοῦ μὲν ἀπὸ διανοίας [ ἐν ] ἐντελεχείᾳ γινομένου ἐκ τοῦ δυνάμει ὄντος , τουτέστιν ὁρισθείη ἄν τὸ ἐκ δυνάμεως εἰς ἐνέργειαν ἰόν , ἐλθὸν δὲ οὐκ ἀπὸ τύχης ἀλλ’ ἀπὸ διανοίας , οὑτωσί . καὶ τοῦτο θεὶς ἐπάγει τὸν ὁρισμὸν ὅταν βουληθέντος γίνηται μηδενὸς κωλύοντος τῶν ἐκτός · ὥστε εἴποι τις ὅτι τὸ ἀγόμενον ἀπὸ διανοίας ἐκ τοῦ δυνάμει εἰς ἐντελέχειαν ἐκεῖνό ἐστιν , ὅπερ εἰς ἐνέργειαν ἄγεται , ὅτε καὶ ἡνίκα βουληθῇ τὸ ἄγον μηδενὸς κωλύοντος τῶν ἐκτός . οἷον ὁ ἰατρὸς ἐκ τοῦ δυνάμει εἰς ὑγίειαν ἄγει τὸν νοσοῦντα , ὅταν βουληθεὶς οὐδὲν κωλύῃ τῶν ἐκτός , ἢ τόπος ἢ χρόνος ἢ ἄλλο τι . ὅταν μὲν οὖν ὁρίζηταί τις τὴν ἐνέργειαν τοῦ ποιοῦντος ἀπὸ διανοίας οὕτως ὁρίσαιτο ἄν · ὅταν δὲ τοῦ παθόντος , οὕτως ὅταν μηδὲν κωλύῃ τῶν ἐν αὐτῷ . ἐρεῖ γάρ τις ὅτι ἀπὸ διανοίας ὁ νοσῶν ὑγιάζεται , ὅταν οὐθὲν τῶν ἐν αὐτῷ κωλύῃ ὑγιασθῆναι , ἀλλ’ ἐπιτηδείως πάντα τὰ ἐν αὐτῷ μέρη ἔχῃ δέξασθαι τὴν ὑγίειαν . ὁμοίως δυνάμει οἰκία λέγεται τὰ ξύλα καὶ οἱ λίθοι , ὅταν μηδὲν κωλύῃ τῶν ἐν τούτ’ ᾦ . τί δὲ σημαίνει τοῦτο , ἐπήγαγε καὶ τῇ ὕλῃ , ἴσον λέγων τῷ ὅτι τότε ταδὶ λέγεται οἰκία δυνάμει , ὅταν μηδὲν κωλύῃ τῶν ἐν τῇ ὕλῃ , οὐδ’ ἔστι τῶν ἐν τῇ ὕλῃ , ὃ δεῖ προσγενέσθαι ἢ μεταβαλεῖν . εἰ γὰρ δεῖ προσγενέσθαι ξύλα ἢ λίθους ἢ εἴπερ πλεονάζει ἀπογενέσθαι ἢ μεταβαλεῖν ὥστε ὄντα ἀργὰ δεῖσθαι τοῦ πρισθῆναι ἢ | λεανθῆναι , οὐ λέγεται οἰκία · εἰ δὲ μηδὲν δεῖ ἐν τῇ ὕλῃ ἢ προσγενέσθαι ἢ ἀπογενέσθαι ἢ μεταβαλεῖν , τότε εἰσί τε καὶ λέγονται δυνάμει οἰκία · καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως , ὅσων ἔξωθεν ἡ ἀρχὴ τῆς γενέσεως , ὡς ἐπὶ τῶν τεχνητῶν ἔχει , καὶ ὅσων ἐν αὐτῷ τῷ ἔχοντι ταύτην τὴν ἀρχήν , ὡς τὰ φυσικὰ δυνάμει λέγεται , ὅταν μηδενὸς τῶν ἔξωθεν ἐμποδίζοντος ἔσται δι’ αὑτοῦ , τουτέστιν ἐνεργεῖ ἀφ’ ἑαυτοῦ , εἰ φυσικὸν εἴη , ὃ ἐδύνατο ἐνεργῆσαι · τὸ γὰρ δι᾿ αὑτοῦ οὐ πρὸς ἄμφω ἀπεδόθη καὶ τὰ τεχνητὰ καὶ τὰ φυσικά , ἀλλὰ πρὸς μόνα τὰ φυσικά . οἷον τὸ σπέρμα ( ἔστω δὲ ὁ σῖτος ) ὅταν ἐν τῷ ἀγγείῳ εἴη , οὐ λέγεται δυνάμει στάχυς · δεῖ γὰρ ἐν ἄλλῳ ἤτοι ἐν τῇ γῇ πεσεῖν καὶ μεταβάλλειν . ὅταν δὲ ἐν τῇ γῇ πέσῃ καὶ ἤδη διὰ τῆς ἐν αὐτῷ φυσικῆς ἀρχῆς ᾖ τοιοῦτον , τουτέστι δυνάμενον βλαστάνειν , τότε λέγεται δυνάμει στάχυς . ἐκεῖνο δέ , λέγω δὴ ὁ ἐν τῷ ἀγγείῳ σῖτος , οὐ λέγεται δυνάμει ἄσταχυς , ὅτι ἑτέρας ἀρχῆς δεῖται οἷον τῆς γῆς , καὶ ἡ γῆ οὐ λέγεται δυνάμει ἀνδριάς , ὅτι μεταβάλλουσα οὐ γίνεται ἀνδριὰς ἀλλὰ χαλκός , ὁ δὲ χαλκὸς λέγεται , ὅτι μεταβάλλων γίνεται ἀνδριάς . Ἔοικε δ’ ὃ λέγομεν οὐ τόδε ἀλλ’ ἐκείνινον , οἷον τὸ κιβώτιον οὐ ξύλον ἁλλἁ ξύλινον . ἐπειδὴ ἡ ὕλη δυνάμει ἐστὶ τὰ εἴδη καὶ ἑτέρα ἐστὶ τοῦ εἴδους , διὰ τοῦτο οὔ φαμεν τὸ σύνθετον τὴν ὕλην · οὐ γὰρ λέγομεν τὸ κιβώτιον ξύλον , ἀλλὰ παρωνυμιάζοντές φαμεν αὐτὸ ἐκείνινον , οἷον ξύλινον . ἢ οὐ τοῦτο ἄν διὰ τούτου λέγοι , ἀλλ’ ὅτι δῆλον ἐκ τούτου ἐστὶν ὡς ἡ πόρρω ὕλη οὐ λέγεται δυνάμει . τί δή ποτε ; ὅτι οὐ παρωνυμιάζομεν τὰ πράγματα ἐκ τῆς πόρρω ἀλλ’ ἐκ τῆς προσεχοῦς · λέγομεν γὰρ τὸ κιβώτιον ξύλινον ἐκ τῆς προσεχοῦς , ἀλλ’ οὐ γήινον ἐκ τῆς πόρρω . ἢ οὐδὲ τοῦτο ἄν εἴη τὸ λεγόμενον , ἀλλ’ οἶμαι κανόνα ἡμῖν παραδίδωσιν ὅπως τὴν ἐσχάτην ὕλην γνωριοῦμεν , καὶ ἧς οὐκ ἔστιν ἄλλη προτέρα , δυνάμει λέγων ὅτι ὅσα μὲν ἐξ ἄλλων παρωνυμιάζονται ἐκεῖνα προσεχεῖς εἰσιν ὗλαι , καὶ οὐκ ἔστιν οὐδεμία τούτων ἐσχάτη · . εἰς ἣν δὲ καταντήσομεν , ἥτις οὐκ ἐξ ἄλλης παρωνθμιάζεται , αὕτη ἐστὶν ἡ ἐσχάτη . καὶ ὅ τι βούλεται διὰ τούτων λέγειν , δῆλον πεποίηκεν εἰπὼν πάλιν ἡ γῆ εἰ οὕτω μὴ ἄλλο . τουτέστιν πάλιν ἡ γῆ εἰ οὕτως , τουτέστιν εἰ παρωνύμως λέγεται , οἷον ἀέρινος , καὶ οὐ λέγεται ἄλλο , οἷον γῆ ἁπλῶς , ὃ ἄλλο λέγεται καὶ οὐκ ἐκείνινον , τὸ ὕστερον ἁπλῶς καὶ κυρίως ἐκεῖνό ἐστιν . οἷον πρῶτον μὲν ὡς πρὸς τὸ κιβώτιον τὸ ξύλον , ὕστερον δὲ ἡ γῆ · ἀλλ’ οὐχὶ καὶ τὸ ἁπλῶς ὕστερον αὕτη ἐστίν , ἀλλ’ ἡ ἐσχάτη | ὕλη . εἰ δή , ὥσπερ εἴρηται , ἔστι τι πρῶτον ὃ γὰρ πρότερον ὕστερον εἶπε , τοῦτο νῦν πρῶτον ἐκάλεσεν ἄλλον τρόπον · κάτωθεν γὰρ ἀρχομένοις πρῶτόν ἐστιν ) , εἰ ἔστιν οὗν πρῶτόν τι καὶ οὐ κατ’ ἄλλο λέγεται οὐδ’ ἀπό τινος παρονομάζεται , τοῦτό ἐστιν ἡ πρώτη ὕλη · οἷον ἡ γῆ ἀερίνη , οὗτος δὲ πύρινος , τὸ δὲ πῦρ μὴ κατ’ ἄλλο , τὸ πῦρ ἔσται ἡ πρώτη ὕλη τόδε τι οὖσα καὶ μὴ ἀπό τινος λεγομένη . καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρει ἔρει τὸ καθόλου καὶ τὸ ὑποκείμενον ( καθόλου λέγων νῦν ἁπλῶς πᾶν τὸ κατηγορούμενον , ἄντε οὐσία ᾖ ἄντε συμβεβηκός , ὑποκείμενον δὲ τὴν οὐσίαν ) κατὰ δὴ τοῦτο διαφέρει τὸ καθόλου καὶ τὸ ὑποκείμενον τῷ τὸ μὲν ὑποκείμενον εἶναι τόδε τι καὶ λέγεσθαι παρωνύμως ἀπὸ τῶν παθῶν , τὰ δὲ πάθη ἐξ αὐτῶν οὐκέτι . καὶ λέγεται τῆς μουσικῆς γεγονυίας τῇ ψυχῇ ἡ ψυχὴ οὐ μουσικὴ ἀλλὰ μουσικόν , καὶ ὁ ἄνθρωπος οὐ λευκότης ἀλλὰ λευκόν , οὐδὲ βάδισις ἢ κίνησις ἀλλὰ βαδίζον ἢ κινούμενον , καὶ ἁπλῶς ὥσπερ λέγεται τὸ ἐκείνινον , οὕτω δὴ καὶ τὸ λευκὸν κατὰ ταύτην τὴν ἔννοιαν · κἀκεῖνο γὰρ καὶ τοῦτο παρωνύμως λέγεται · τὸ γὰρ λευκὸν ἴσον δύναται τῷ ξύλινον , οἱονεὶ λεύκινον . καὶ ὅσα μὲν οὕτω οἷον λευκὸν ἢ μουσικὸν καὶ ὅλως ὡς τὰ κατὰ πάθος λέγεται , τὸ ἔσχατον καὶ τὸ ὑποκείμενον αὐτοῖς ἐστιν οὐσία . ὅσα δὲ μὴ οὕτως ἀλλ’ εἶδος καὶ τόδε τι τὸ κατηγορούμενον . εἰ γὰρ λέγοιμι λευκόν , οὔ φημι εἶδός τι καὶ τόδε τι , εἰ δὲ φαίην ἀνδριάντα , τὸ ἀνδριὰς εἶδός τί ἐστι καὶ τόδε τι , ὁμοίως δὲ καὶ <ei> εἰκόνα καὶ οἰκίαν . τὰ δ’ ὑποκείμενα τῷ ἀνδριάντι ἢ τῇ οἰκίᾳ ἢ τῇ εἰκόνι οὐχ ὡς εἴδη ὑπόκειται αὐτ·οῖ-̀ ἀλλ’ ὡς ὕλη καὶ ὑλικὴ οὐσία . καὶ ὅρα δὴ τγ̀.ίν διαφορὰν τῶν ὡς εἴδη λεγομένων πρὸς τὴν τῶν ὡς πάθη , ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν παθῶν λέγεται ἰὰ ὑποκείμενα ἀπ’ αὐτῶν ( ἀπὸ γὰρ τῆς μουσικῆς μουσικὸς καὶ ἀπὸ τοῦ λευκοῦ λευκός ) , τὰ δὲ πάθη ἀπὸ τῶν ὑποκειμένων οὐ λέγεται εἰ μὴ κατὰ συμβεβηὶός · φαμὲν γάρ ποτε τὸ λευκὸν ἄνθρωπον εἶναι κατὰ συμβεβηκός , καθ’ αὑτὸ δ οὔ · ἀνάπαλιν δὲ ἐπὶ τῶν ὡς εἴδη λεγομένων τὰ μὲν εδ̓η λέγεται ἀπὸ τῆς ὕλης καὶ τοῦ ὑποκειμένου · φαμὲν γὰρ τὸν ἀνδριάντα χαλκοῦν , ἁλλ’ οὐ τὸν χαλκὸν ἀνδριάντα , καὶ τὸ κιβώτιον ξύλινον , ἀλλ’ οὐ τὸ ξύλον κιβώτιον . ταῦτα εἰπὼν ἐπιφέρει ὅτι ὀρθῶς τὸ ἐκείνινον λέγεται κατὰ τὴν ὕλην καὶ τὰ παίῃ ἐπειδὴ γὰρ καὶ τὰ πάθη ὑπὸ τοῦ ὑποκειμένου ὁρίζεται ( καθ’ αὑτὸ γὰρ τὸ λευκὸν ἀόριστόν ἐστιν · οὐδὲ γάρ ὅλω , δύναται χωρίς τινος ὑποκειμένου εἶναι ) , ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ὕλη ὑπὸ τοῦ εἴδους , εὐλόγως κατὰ θατέρου λεγόμενον τὸ ἐκείνινον λέγεται καὶ κατὰ θα.ιέρου . | ἐπεὶ δὲ τὸ πρότερον διώρισται ποσα·χῶς λέγεται . Τὸ προκείμενόν ἐστι δεῖξαι ὡ̣ς ἡ ἐνέργεια τῆς δυνάμεως προτέρα ἐστὶ καὶ λόγῳ ( λόγον λέγων τὴν γνῶσιν ) καὶ χρόνῳ καὶ φύσει . καὶ λέγει ὅτι ἐπειδὴ διώρισται πρότερον ( ἐν τῷ Δ γάρ τοῦτο διώρισται ταύτης τῆ̣ς πραγματείας ) , ὁσαχῶς λέγεται τὸ πρότερον , φανερὸν ὅτι ἡ ἐνέργεια τῆς δυνάμεω , προτέρα ἐστίν , οὐ μόνον τῆς ὁρισθείσης δυνάμε,ως πρὸ ὀλίγου , ἥ τις ἐλέγειο ὅτι δύναμίς ἐστιν ἀρχὴ μεταβλητικὴ ἐν ἄλλῳ ᾗ ἄl̀λο , ἀλλ’ ὅλως ἡ ἐνέργεια πάσης ἀρχῆς κινητικῆς ἢ στατικῆς προτέρα ἐστίν . ἀρχὴν δὲ κινητικὴν καὶ οτατικὴν τὴν φύσιν λέγει · οὕτω γὰρ αὐτὴν ἐν τῇ Φ̣υσ̣ιχ̣ῇ ὡρίσατο , ὅτι ἀρχὴ κινήσεως καὶ ἠρεμίας , ἐν ᾧ πρώτῳ καθ’ αὑτὸ πέφυκε καὶ μὴ κατὰ συμβεβηκός . εἰπὼν δὲ τὴν φύσιν ἀρχὴν κινητικήν , καὶ πρότερον τὴν δύναμιν ἀρχὴν κινητικήν , ἐπήγαγε καὶ γὰρ ἡ φύσις ἐν ταὐτῷ γένει τῇ δυνάμει , ὡς εἰ ἔλεγε ‘καὶ γὰρ ἡ φύσις καὶ ἡ δύναμις ἀρχαὶ κινητικαί.’ ἔδει δὲ εἰπεῖν ὅτι ἡ ἐνέργεια καὶ τῆς φύσεώς ἐστι προτέρα · ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ φύσις ὡς ἐν γένει εἰσί , καὶ γένος ἐστὶν ἡ ἀρχὴ ἡ κινητικὴ τῆς τε δυνάμεως καὶ τῆς φύσεως , ἀντὶ τοῦ φάναι φύσεως εἴργται ἀρχῆς κινητικῆς . διαφέρει δὲ δυνάμεως ἡ φύσις , ὅτι ἡ δύναμις ἐν ἄλλῳ οὔσα ᾖ ἄλλο ἐν ἐκείνῳ ἐστίν , ἡ δὲ φύσις ἐν ᾧ ἐστιν οὐχ ᾗ ἄλλο ἐν ἐκείνῳ · ἐστίν , ἀλλ’ ᾗ αὐτὸ καὶ καθ’ αὑτό · ἡ γὰρ Δίωνος φύσις ᾗ τοιοῦτόζ̣ ἐστιν ὑπάρχει ἐν αὐτῷ καὶ καθ’ αὑτό . ἔστιν οὖν , φῆσί , πάσης δυνάμεως τῆς τε ὁρισθείσης καὶ τῆς φύσεως ( δύναμιν λέων καὶ τὴν φύσιν διὰ τὸ ἐν τῷ αὐτῶ γένει εἶναι τῆς δυνάμεως , ὥσπερ εἴρηται ) ἡ ἐνέργεια προτέρα καὶ λό-ιῳ καὶ φύσει . τῷ δὲ χρόνῳ τρόπον μέν τινά ἐστι προτέρα , τρόπον δέ τινα ὑστέρα . καὶ τέως ὅτι τῷ λόγῳ προτέρα ἐστὶ δείκνυσιν ὧδε . τὸ πρώτως , φησί , δυνατόν , τουτέστιν ἡ προσεχὴς δύναμις ἤτοι ἡ προσεχ.ὴς ὕλη , δυνατὴ λέγεται διὰ τὸ ἐνδέχεσθαι ἐνεργῆσαι · δυνατὸν γάρ φαμεν τὸν χαλκὸν γενέσθαι ἀνδριάντα , ὅτι δύναται ἐνεργείᾳ γενέσθαι ἀνδριάς · ὁμοίως οἰκοδομικὸν λέγεται τὸ δυνάμενον οἰκοδομεῖν καὶ ἐνεργεῖν περὶ τοῦτο , καὶ ὁρατικὸν τὸ ἐνεργεῖν δυνάμενον περὶ τὸ ὁρᾶν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως . εἰ οὖν ἡ δύναμις τῇ ἐνεργείᾳ γινώσκεται , ἀνάγκη τὸν λόγον καὶ τὴν γνῶσιν προϋπάρχειν τῆς ἐνεργείας τοῦ λόγου καὶ τῆς νώσεως τῆς δυνάμεως . τὸ γὰρ δι’ οὗ τι διδάσκεται πρότερόν ἐστι τοῦ διδασκομένου , ὡς τὸ αἴτιον τοῦ αἰτιατοῦ . ὅτι δὲ πρότερον φανερόν · ἐπειδὴ γάρ φαμεν ὅτι δυνατόν ἐστι τὸ δυνάμενον ἐνεργῆσαι , καὶ διὰ τῆς ἐνεργείας τὴν δύναμιν σαφῆ ποιεῖν σπεύδομεν , δῆλον ὡς γνωριμωτέραν καὶ προτέραν οὖσαν τῆς δυνάμεως λαμ·βάνομεν τὴν ἐνέργειαν εἰς τὴν γνῶσιν τῆς δυνάμεως , ὅτι πᾶσα διδασκαλία καὶ πᾶσα μάθησις διανοητικὴ ἐκ προϋπαρχούσης γίνεται γνώσεως , ὡς ἐν τοῖς Ὑστέροις ἀναλυτικοῖς ἐμάθομεν . τῷ δὲ χρόνῳ πρότερον ὧδε · τὸ τῷ εἴδει τὸ αὐτὸ ἐνεργοῦν πρότερον . Δείξας ὅτι τῷ λόγῳ προτέρα ἐνέργεια δυνάμεως δείκνυσιν ὅτι τῷ χρόνῳ τρόπον μέν τινά ἐστιν ἐνέργεια δυνάμεως προτέρα , τρόπον δέ τινα οὐκ ἔστιν . λαμβάνει δὲ εἰς τὴν τούτου δεῖξιν λίαν ὁμολογούμενον καὶ ἐναργὲς ἀξίωμα ἢ λῆμμα , ὅτι τὸ τῷ εἴδει τὸ αὐτὸ ἐνεργοῦν πρότερόν ἐστιν . ὁ γὰρ Σωφρονίσκος ὁ τὸν Σωκράτην ἐνεργήσας , τουτέστι ποιήσας , τῷ εἴδει ὄντα τὸν αὐτὸν τῷ Σωφρονίσκῳ ἀλλ’ οὐ τῷ ἀριθμῷ , πρότερός ἐστι Σωκράτους · ὁ γὰρ Σωφρονίσκος καὶ ὁ Σωκράτης τῷ μὲν εἴδει οἱ αὐτοί εἰσι , τῷ δ’ ἀριθμῷ οὔ . τὸ μὲν οὖν τῷ εἴδει τὸ αὐτὸ ἐνεργοῦν , ὥσπερ εἴρηται , πρότερον , τὸ δὲ γεγονός , ἓ ὂν καὶ ταὐτὸν τῷ ἀριθμῷ , ὕστερον ἀλλὰ καὶ ὁ σῖτος ὁ καταβληθεὶς ἐν τῇ γῇ καὶ ποιήσας ἕτερον σῖτον τῷ εἴδει ὄντα τὸν αὐτὸν τῷ ποιήσαντι πρότερός ἐστι τοὐ ποιηθέντος , καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως . τοῦτο προληφθὲν λέγει ὅτι εἰ μὲν ὡς πρὸς τὸ γεγονὸς καὶ τὸ ποιηθὲν ἀποβλέγειέ τις , ἐστὶ τὸ σπέρμα καὶ ἡ ὕλη καὶ ὅλως ἡ δύναμις ( δύναμιν γὰρ τὴν ὕλην λέγει ) προτέρα τῷ χρόνῳ τοῦ εἴδους καὶ τῆς ἐνεργείας . τὸ γὰρ σπέρμα καὶ τὸ καταμήνιον , ἅπερ δυνάμει ἦσαν Σωκράτης , ἐνεργείᾳ δὲ οὔπω , πρότερά εἰσι τῷ χρόνῳ τοῦ Σωκράτους , καὶ τουδὶ τῶ σίτου ἡ ὕλη ἥτις ἦν δυνάμει ὅδε ὁ σῖτος , προτέρα ἦν τῷ χρόνῳ αὐτοῦ . εἰ μὲν οὖν , ὡς εἴρηται , πρὸς τὴν ὕλην ἐπιβλέψειέ τις καὶ τὴν δύναμιν , εὑρήσει τὴν δύναμιν ἐνεργείας προτέραν . ἐπεὶ δὲ τ.ὸ σπέρμα ἐξ ἐνεργείᾳ ὄντος ἀνθρώπου γέγονε καὶ τὸ ὁρατικὸν ἐκ τοῦ ἐνεργείᾳ ὁρῶντος καὶ τὰ λοιπὰ ὡσαύτως , ἐστὶν ἡ ἐνέργεια δυνάμεως προτέρα τῷ χρόνῳ . ἀλλὰ τούτων , φησί , λέγων τούτων τῶν ὑλῶν καὶ δυνάμεων.‘ ἐστὶ προτέρα τῷ χρόνῳ ἑτέρα ἐνέργεια , ἐξ ὧν ἐνεργειῶν γεγόνασιν αἱ δυνάμεις . ἀεὶ γὰρ ἐκ τοῦ σπέρματος καὶ τοῦ καταμηνίου , ὄντων δυνάμει ἄνθρωπος , γίνεται ὁ ἐνεργείᾳ ἄνθρωπος , ἀλλὰ πάλιν τὸ σπέρμα καὶ τὸ καταμήνιον ὑπὸ ἐνεργείᾳ ἀνθρώπων γίνεται · ἄνθρωπος γὰρ ἐξ ἀνθρώπου ἐνεργείᾳ γίνεται καὶ μουσικὸς ὑπὸ μουσικοῦ , καὶ ἀεὶ τὰ γινόμενα ἐκ κινοῦντός τινος | πρώτου γίνεται . εἴρηται δὲ ἐν τῷ Ζ ἐκεῖσε γὰρ περὶ οὐσίας εἶπεν ) ὅτι πᾶν τὸ γινόμενον ἔκ τινος γίνεταί τι , καὶ τοῦτο τὸ γινόμενον φυσικῶς ἀλλ’ οὐ τεχνητῶς τῷ εἴδει ἐστὶ τὸ αὐτὸ τῷ κινοῦντι · ὥστε καὶ προτέρα ἐνέργεια δυνάμεως . εἰ δὲ πᾶν τὸ γινόμενον τὶ γίνεται καὶ ὑπό τινος πρώτου κινοῦντος , ἀδύνατον ἐστιν οἰκοδόμον εἶναι μὴ οἱκοδομησαντα μηοεν ἢ κιθαριστὴν μὴ κιθαρίσαντα · ὁ γὰρ μανθάνων κιθαρίζειν κιθαρίζων μανθάνει κιθαρίζειν . ἐξ οὗ , λέγω δὴ ἐκ τοῦ πᾶν τὸ γινόμενον ἐκ κινοῦντος πρώτου καὶ ἐνεργεία ὄντος γίνεσθαι , οἱ σοφιστικοὶ ἔλεγχοι ἐγίνοντο . ἠρώτων γὰρ οἱ σοφισταί , μᾶλλον δὲ καὶ νῦν ἐρωτῶσιν , ἆρά γε ὁ μὴ ἔχων ἐπιστήμην τινὸς ποιήσει τὴν ἐπιστήμην ; καὶ τὸ μὲν πρότερον σημαινόμενον τῆς ἐπιστήμης ἐλάμβανον ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐν τῇ ψυχῇ ἕξεως , τὸ δὲ ᾿ποιήσει τὴν ἐπιστήμην,’ ἐπιστήμην ἐνταῦθα τὸ ἐπιστητὸν λέγοντες τὸ κατὰ τὴν ἐπιστήμην λεγόμενον . κοινότερον δὲ νῦν καὶ τὰς τέχνας ἐπιστήμας εἴρηκεν . ἠρώτων οὗν οὕτως , καὶ ἀπεκρίναντο οἱ προσδιαλεγόμενοι ὅτι οὐ ποιήσει · ὁ γὰρ μὴ ἔχων τὴν τοῦ ποιεῖν ἀνδριάντα ἐπιστήμην οὐκ ἂν ποιήσειεν ἀνδριάντα . οὕτω δὴ τὸν λόγον ἐρωτῶντες οἱ σοφισταὶ καὶ λαμβάνοντες παρὰ τῶν προσδιαλεγομένων ὅτι οὐ ποιήσει τὸ τῆς ἐπιστήμης ὁ μὴ ἔχων τὴν ἐπιστήμην , ἐπῆγον ὅτι ὁ μανθάνων κιθαρίζειν μὴ ἔχων τὴν τοῦ κιθαρίζειν ἐπιστήμην κιθαρίζει · εἰ γὰρ εἶχεν , οὐκ ἂν ἐμάνθανεν · ὁ ἄρα μὴ ἔχων τινὸς ἐπιστήμην καὶ ποιήσει καὶ οὐ ποιήσει τὸ τῆς ἐπιστήμης · ὅπερ ἄτοπον . καὶ λύει τὸ σόφισμα λέγων ὅτι ἀλλὰ διὰ τὸ τοῦ γινομένου γεγενῆσθαί τι καὶ ὅλως τοῦ κινουμένου κεκινῆσθαι , καὶ προσυπακουστέον τοῦ δεῖξαι ἡμάς , ἵν’ . ᾖ τὸ πᾶν τοιοῦτον · ἀλλὰ διὰ τὸ δεῖξαι ἡμᾶς ὅτι παντὸς τοὐ γινομένου καὶ κινουμένου γεγενῆσθαί τι καὶ κεκινῆσθαι λύεται τὸ σόφισμα . ἔδειξε γὰρ ἐν τοῖς τελευταίοις τῆς Φυσικῆς ἀκροάσεως βιβλίοις ἐκεῖνα γὰρ Περὶ κινήσεως λέγει ) ὅτι πᾶν τὸ κινούμενον πρότερον κεκίνηται καὶ πᾶν τὸ κεκινημένον πρότερον ἐκινήθη . εἰ δὲ τοῦτο , καὶ ὁ μανθάνων κιθαρίζειν κιθαρίζων πρότερον κεκιθάρικεν · τὸ δὲ κεκιθαρικέναι τὸ ἠρεμῆσαί ἐστιν ἔν τινι μέρει τῆς κιθαρίσεως , ὥστε ἔχων τι πρότερον εἰ καὶ μὴ τὸ πᾶν τῆς ἐπιστήμης κιθαρίζει , καὶ ὅλως ἐκεῖνο ὃ ποιεῖ ἔχει εἰ καὶ ἄρρυθμόν ἐστιν . οὐκ ἄμ ὃ οὐκ ἔχει ποιεῖ ἀλλ’ ὅπερ ἔχει . ὥστε , φησί , δῆλον καὶ ἐκ τούτων ὅτι ἡ ἐνέργεια προτέρα δυνάμεως κατὰ γένεσιν καὶ χρόνον . ἐν γὰρ τῷ γίνεσθαι προηγεῖται τὸ γεγενῆσθαι , ὅπερ ἐστὶ τέλος τινὸς γενέσεως . Ἀλλὰ μὴν καὶ οὐσίᾳ γε , πρῶτον μὲν ὅτι τὰ τῇ γενέσει ὕστερα τῷ εἴδει καὶ τῇ οὐσίᾳ πρότερα . Δείκνυσιν ὅτι ἡ ἐνέργεια καὶ τῇ φύσει καὶ τῷ τέλει προτέρα ἐστὶ δυνάμεως . δείκνυσι δὲ τοῦτο κατηγορικῶς ἐν | πρώτῳ σχήματι ὧδε · ἡ ἐνέργει γενέσει ὑστέρα ἐστί , τὰ τῇ γενέσει ὕστερα τῇ φύσει καὶ τῷ τέλει πρότερα · ἡ ἐνέργεια ἄρα τῷ εἴδει καὶ τῇ οὐσίᾳ καὶ τῷ τέλει προτέρα ἐστίν . ὅτι δὲ τὰ τῆ γενέσει ὕστερα τῇ φύσει πρότερα φανερόν . ὡς γὰρ ὁ οἰκοδόμος πρότερον τὸ τῆς οἰκίας εἶδος ἀνατυποῖ παρ’ ἑαυτῷ καὶ οὕτω καταβάλλεται θεμέλιον καὶ τοίχους καὶ ὄροφον , οὕτω καὶ ἡ φύσις σκοπὸν ἔχουσα ἄνδρα , εἰ τύχοι , ποιῆσαι ( ἕνεκα γάρ του ποιεῖ , ὡς ἐν τῷ Γ τῆς Φυσικῆς ἀκροάσεως δέδεικται ) πρότερον μὲν σπέρμα καὶ καταμήνιον , εἶτα καρδίαν , εἶτα ἧπαρ , εἶτα σάρκας , νεῦρα , ὀστᾶ , εἶτα βρέφος , εἶτα παῖδα , εἶτα ἔφηβον , εἶτα ἄνδρα ποιεῖ · ὥστε τὰ τῇ γενέσει ὕστερα τῇ φύσει πρότερα , τὰ δὲ τῇ φύσει ὕστερα , σπέρμα καὶ καταμήνιον , ἡμὶν πρότερα . ἔστιν οὖν τῇ φύσει ὁ μὲν ἀνὴρ πρότερος παιδὸς καὶ παῖς σπέρματος . ἀλλ’ ὁ μὲν παῖς ἤδη ἔχει τὸ εἶδος καὶ τὴν ἐνέργειαν , καὶ τὸ σπέρμα οὐκ ἔχει ἀλλὰ δύναται . δείκνυσι δὲ τὸ αὐτὸ τοῦτο καὶ ἄλλως , λέγων , οὗ ἕνεκα πάντα γίνεται , τοῦτο τέλος ἐστίν , < καὶ> ὡς ἐπ’ ἀρχὴν καὶ πρότερον πρὸς τὰ γινόμενα βαδίζει · πάντα δὲ ἕνεκα τῆς ἐνεργείας γίνεται · ἡ ἐνέργεια ἄρ καὶ τέλος καὶ προτέρα δυνάμεως . εἰ οὖν ἡ γένεσις ὁδός ἐστιν ἀπὸ τοῦ δυνάμει εἰς ἐνέργειαν καὶ ἕνεκα τῆς ἐνεργείας ἐστίν , ἡδ᾿ ἐνέργεια τὸ οὗ ἕνεκα καὶ τέλος , τὸ δὲ τέλος ἀρχὴ καὶ πρότερον διὰ γὰρ τὴν ἐνέργειαν ἡ δύναμις καὶ ἡ γένεσις ) , δῆλον ἄρα ὅτι ἡ ἐνέργεια καὶ τῷ τελείῳ δυνάμεώς ἐστι προτέρα . ὅτι δὲ ἕνεκα τῆς ἐνεργείας ἡ δύναμίς ἐστι , καὶ ἐπὶ τούτῳ ἡ ἐνέργεια δυνάμεως προτέρα τὸ γὰρ οὗ ἕνεκα ὡς τέλειον πρότερον τοῦ ἕνεκά του ) , δῆλον . ἔχουσι γὰρ τὰ ζῷα τὴν ὄψιν ἤτοι τὴν ὀπτικὴν δύναμιν ἕνεκα τοῦ ὁρᾶν καὶ ἐνεργεῖν , οὐ μὴν ὁρῶσι καὶ ἐνεργοῦσιν , ἵνα ὄψιν ἤτοι δύναμιν ἔχωσιν . ὁμοίως δὲ τὴν δύναμιν τοῦ οἰκοδομεῖν αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ οἰκοδομική ) ἔχουσιν , ἵνα οἰκοδομῶσιν , ἀλλ’ οὐκ οἰκοδομοῦσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν ἔχουσιν , ἵνα οἰκοδομικὴν ἔχωσιν · καὶ τὴν θεωρητικήν , ἵνα θεωρῶσιν , ἀλλ’ οὐ θεωροῦσιν , ἵνα θεωρητικὴν ἔχωσιν . ἐπειδὴ δὲ οἱ μελετῶντες θεωροῦσιν ἵνα δυνηθῶσι θεωρεῖω , ἔμελλέ τις λέγειν ὡς αὕτη ἡ περὶ τὸ μελετᾶν ἐνέργεια ἕνεκα τῆς περὶ τὸ δύνασθαι θεωρεῖν δυνάμεως ἐστι · ψεῦδος ἄρα ὡς αἱ δυνάμεις ἕνεκα τῶν ἐνεργειῶν εἰσιν , ἀλλ’ αὗται μᾶλλον διὰ τὰς δυνάμεις , καὶ εἰ τοῦτο , προτέρα ἡ δύναμις τῆς ἐνεργείας · τὸ γὰρ οὗ ἕνεκα πρότερον τοῦ ἕνεκά του . ἐπειδὴ οὗν | ταῦτα πρὸς τὰ λεγόμενα ἀντέπιπτε , λύων φησίν , ὡς οἱ μελετῶντες οὐ θεωροῦσιν · εἰ μὲν γὰρ ἐθεώρουν , δυνατὸν ἦν λέγειν ὅτι θεωροῦσιν , ἵνα τὴν τοῦ δύνασθαι θεωρεῖν δύναμιν σχήσουσιν , ἐπειδὴ δὲ οὐ θεωροῦσιν , οὐκ ἔστι τοῦτο λέγειν . λύσας οὖν αὐτὴν κατὰ ἔνστασιν λύει αὑτὴν καὶ κατὰ ἀντιπαράστσιν , λέγων ἀλλ’ ἢ ὡδί , τουτέστιν οἱ μελετῶντες ἢ τρόπον τινὰ θεωροῦσιν , ἢ ὅτι οὐ δέονται τοῦ θεωρεῖν · ὃ ἴσον ἂν εἴη τῷ ἢ οὐ δέονται τῆς κατὰ μελέτην θεωρίας , ἀλλὰ καὶ αὕτη ἡ κατὰ τὴν μελέτην θεωρία , ἀτελὴς οὖσα καὶ σχεδὸν μηδέν , ἕνεκα τῆς τελειοτάτης καὶ κυριωτάτης γίνεται θεωρίας . ἔτι ἡ ὕλη δυνάμει ἐστὶ καὶ λέγεται , ὅτι δύναται εἰς τὸ εἶδος ἐλθεῖν · ὅταν δὲ ἔλθῃ καὶ ἐνεργείᾳ ᾗ , ἐν τῷ εἴδει ἵσταται , ὥστε κἂν τούτῳ προτέρα ὡς ἐφετὸν καὶ τάσσον καὶ εἰς κόσμον ἄγον δυνάμεως . ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων , φησί , καὶ ὧν τὸ τέλος κίνησις · τῆς γὰρ ὀρχηστικῆς τὸ τέλος οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἡ τὸ τοιωσδὶ κινεῖσθαι · καὶ τούτων ὸὴ ἐνέργεια δυνάμεως προτέρα . διόπερ ὥσπερ οἱ διδάσκοντες τὸν μανθάνοντα τότε οἴονται εἰς τέλος τῆς ἐπιστήμης ἐλθεῖν καὶ τέλος ἀποδεδωκέναι , ὅταν αὐτὸν κατὰ τὴν ἐπιστήμην ἐνεργοῦντα ἀποδείξωσιν ( ἡ γὰρ ἐνέργεια τὸ ἔργον , τὸ δὲ ἔργον · τὸ τέλος , ἡ ἐνέργεια ἄρα τὸ τέλος · ὥστε ὅταν ἐνεργῇ , τότε οἴονται τὸ τέλος ἔχειν · οὕτω γάρ ἐστι τὸ ἑξῆς τῆς λέξεως ) , οὕτω καὶ ἡ φύσις τότε οἴεται τὸ γενόμενον τέλος ἀπειληφέναι , ὅταν εἰς τὴν ἐνέργειαν ἔλθῃ . τὸ δὲ εἰ γὰρ μὴ οὕτω γένηται , ὁ Πάσωνος ἔσται Ἑρμῆς , συνεχές ἐστι τῷ διὸ ὥσπερ οἱ διδάσκοντες ἐνεργοῦντα ἐπιδείξαντες . καὶ εἴη ἂν ὃ λέγει τοιοῦτον . εἰ γὰρ μὴ οὕτω γένηται , τουτέστιν , εἰ μὴ οἱ διδάδκοντες ἐνεργοῦντα ἐπιδείξωσι τὸν μανθάνοντα , ἀλλὰ φάσκωσιν ὡς ἐδιδάχθη παρ’ αὐτῶν , κἂν μὴ ἐνεργῇ ; ἄδηλόν ἐστιν εἴτε ἔχει τὴν ἐπιστήμην εἴτε καὶ μή · ἐκ γὰρ τῶν ἔργων κρίνομεν πάντα τεχνίτην καὶ ἐπιστήμονα · εἰ γάρ μὴ ἐνεργεῖ , πόθεν δῆλον · ὅτι ἔχει τὴν ἐπιστήμην ; ἄδηλον γὰρ εἴτε ἐντὸς ἔχει αὐτὴν εἴτε ἐκτός , τουτέστιν εἴτε ἔχει εἴτε μὴ ἔχει , ὡς καὶ ὁ Πάσωνος Ἑρμῆς · ἄδηλ’ ὂν γὰρ εἴτε ἐντός ἐστι τοῦ λίθου εἴτε ἐκτός . ἡ δὲ κατὰ τὸν Πάσωνα ἱστορία , ὅτῳ φίλον καὶ ταύτην εἰδέναι , τοιαύτη τίς ἐστιν . οὗτος ὁ Πάσων ἑρμογλύφος ὢν πεποίηκεν ἔν τινι λίθῳ τὸ τοῦ Ἑρμοῦ εἶδος , καὶ ἑωρᾶτο ἐν τῷ λίθῳ ὁ Ἑρμῆς · εἴτε δὲ ἐκτὸς ἦν τοῦ λίθου εἴτε ἐντός , οὐ δῆλον ἦν . ἐκτ·ὸς μὲν εἶναι λέγειν οὐχ οἷόν τε ἦν . εἰ γὰρ ἦν ἐκτός , ἔδει τὸν λίθον ἐγκεκολαμμένον εἶναι καὶ ἔχειν ἀνωμαλίας , οὗτος δὲ ἅπα λειότατος ἦν , ὥσπερ τὰ κάτοπτρα . διὰ τοῦτο μὲν οὗν ἐκτὸς εἶναι οὐκ ἦν δυνατὸν λέγειν . ἀλλά μὴν οὐδ’ ἐντός · εἰ μὲν γὰρ εἶχεν ἁρμονίας ἢ ὅλως ἐφαρμογάς τινας ὁ λίθος ἐν ᾧ ἦν τὸ τοὺ Ἑρμοῦ πρόχειρον ἦν λέγειν ὅτι ἐν ἑτέρῳ λίθῳ τὸν Ἑρμῆν πεποιηκὼς ἐκτὸς ἐπέθηκε τοὺς λειοτάτους λίθους καὶ ἀπέκλεισε τὸν Ἑρμῆν ἐντός , ὁρᾶται δὲ διὰ τὸ λαμπροὺς καὶ διαφανεστάτους , ὁμοίως δὲ καὶ λείους τοὺς ἐπικειμένους λίθους εἶναι , ὥσπερ εἴ τις ἐν κηρῷ πλασας τι κήρινον καὶ ἐκτὸς ἐπιθεὶς ὕελον ἢ ἄλλο τι τῶν διαφανῶν , ὁρᾶται τὸ ἐντὸς αὐτῆς κήρινον εἶδος . εἰ μὲν οὗν τοῦτο ἦν , εἰκὸς ἦν ταῦτα λέγειν · ἐπειδὴ δὲ πάντῃ συνεχὴς ἦν ὁ λίθος καὶ εἷς καὶ οὐδεμίαν ἔχων ἁρμονίαν καὶ ἐφαρμογήν , οὐκ ἐνῆν τοῦτο λέγειν . ὥστε ἄδηλος ἦν ὁ Ἐρμῆς κἄν ἐντὸς κἄν ἐκτὸς ὑπῆρχεν , ἐκτὸς μὲν ὅτι ἀνωμαλίαν οὐδεμίαν ὁ λίθος . ὥσπερ εἴρηται , εἶχεν , ἐντὸς δὲ ὅτι οὐχ οἷόν τε ἦν ὑπονοῆσαι πῶς ἐντὸς τοῦ λίθου πεποίηκε τὸν Ἑρμῆν , συνεχοῦς ὄντος . Ἐπεὶ δὲ τῶν μὲν ἔσχατον ἡ χρῆσις , οἷον ὄψεως ἡ δοασις . Πρὸ τῆς τῶν λεγομένων σαφηνείας ἀνάγκη ἐστὶν ὑπομνησθῆναι ἡμᾶς τινων , ἵν’ ἐκ τούτων εὐπαρακολούθητοι τοῖς ὑπ’ αὐτοῦ λεγομένοις γενώμεθα . ἰστέον δὲ ὅτι ἡ ὄψις , καθ’ ἣν ὁρῶμεν , καὶ δύναμίς ἐστι καὶ ἐνέργεια , δύναμις μὲν ὡς πρ.ὸς τὴν ὅρασιν ἡ γὰρ ὄψις δύναμίς ἐστι καθ’ ἣν ὁρᾶν δυνάμεθα , ἐνέργεια δὲ ἡ ὅρασις ) , ἐστὶ μὲν δὴ ὡς πρὸς τὴν ὅρασιν δύναμις , ὡς πρὸς δὲ τὸ μὴ ὄψιν ἔχον , δυνάμενον δὲ λαβεῖν . ἐστὶν ἐνέργεια καὶ ἕξις . ἐπειδὴ γὰρ τὸν μὴ ἔχοντα ὄψιν καὶ δυνάμενον σχεῖν φαμεν δύνασθαι ὄψιν ἔχειν , ὅταν δὲ ἕξει , οὔ φαμεν δύνασθαι ὄψιν ἔχειν , φανερὸν ὡς ἡ ὄψις ἐνέργειά ἐστιν . ἀλλὰ καὶ ἡ οἰκοδομικὴ καὶ ἐνέργειά ἐστι καὶ δύναμις , δύναμις μὲν πρὸς τὴν οἰκοδόμησιν , ἐνέργεια δὲ πρὸς τὴν στέρησιν ἣν ὁ οἰκοδόμος εἶχε πρὸ τοῦ τὴν οἰκοδομικὴν ἐσχηκέναι · ἐκ γὰρ τοῦ δυνάμει οἰκοδόμου γέγονεν ἐνεργείᾳ οἰκοδόμος . οὐ μόνον δ’ οὕτω περὶ τῶν ἕξεων λέγεται , ἀλλὰ καὶ περὶ αὐτῶν τῶν ἐχόντων ταύτας · ὁ γὰρ γεωμέτρης ὁ μὴ ἐνεργῶν πρὸς τὸν ἐνεργοῦντα δυνάμει ἐσιὶ γεωμέτρης , πρὸς δὲ τὸ παιδίον τὸ δυνάμενον γενέσθαι γεωμετρικὸν ἐνεργεία . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων πάνυ πλατύτερόν μοι ἐν τῇ Περὶ ψυχῆς εἴρηται , καὶ νῦν ἕνεκα τῶν λεγομένων μένων μετρίως ὑπέμνησται . ὁ δ᾿ Ἀριστοτέλης διὰ τῶν προκειμένων τόδε φησίν · ἐπειδὴ τῶν μὲν ἔσχατον καὶ τέλος ἐστὶν αὐτὴ ἡ χρῆσις , λέγων χρῆσιν τὴν ἐνέργειαν , καὶ οὐδὲν γίνεται παρὰ τὴν ἐνέργειαν ἕτερόν τι ( ὄψεως γὰρ χρῆσις καὶ ἐνέργεια τὸ ὁρᾶν ἐστι καὶ οὐδὲν ἕτερον γίνεται παρὰ τὴν ὅρασιν οὐδὲ παρὰ τὴν ὄρχησιν ) , ἐπ’ ἐνίων δὲ γίνεται ( οἰκοδομικῆς κῆς γὰρ χρῆσις καὶ ἐνέργεια ἠ οἰκοδόμησις , ἀλλὰ καὶ γίνεται ἕτερόν τι παρὰ τὴν οἰκοδομικὴν ἡ οἰκία ) · ἐπειδὴ οὖν , φησί , ταῦτα οὕτως ἔχει , οὐδὲν ἧττον καὶ ἐπὶ | τούτων ὧν μηδέν ἐστι παρὰ τὴν ἐνέργειαν , εἴαν , ἔστι τι τέλος , ἀλλ’ ὥσπερ ἔστι τέλος ὧν ἔστι τι παρὰ τὴν ἐνέργειαν , οὕτως ἔστι Τέλος καὶ τῶν μὴ ὧν ἔστι τι παρὰ τὴν χρῆσιν . ἔστι μὲν οὖν , φησί , καὶ ἔνθα οἷον ἐπὶ τῆς οἰκοδομικῆς τέλος , ἀλλ’ ἔνθα οἷον ἐπὶ τῆς ὄψεως μᾶλλον τέλος τῆς δυνάμεως ἐστι , δύναμιν λέγων τὴν ὀπτικὴν δύναμιν , αὐτήν φημι τὴν ὄψιν , τέλος δὲ καὶ ἐνέργειαν τὴν ὅρασιν . ὅπως δὲ ταῦτα λέγεται , εἴρηται προσεχῶς . καὶ ἔστιν ἴσον τὸ ἔνθα δὲ μᾶλλον τέλος τῆς δυ νάμεώς ἐστιν τῷ ἔστι μὲν καὶ ἡ ὄψις τέλος , ἀλλά μᾶλλον τέλος ἐστὶν ἡ ὅρασις τῆς δυνάμεως , τουτέστι τῆς ὄψεως . πῶς δὲ μᾶλλον τέλος ἐστὶν ἡ ὅρασις τῆς ὄψεως δείκνυσιν ἐξ ἀναλογίας τῆς οἰκοδομικῆς , λέγων ἡ γὰρ οἰκοδόμησις ἐν τῷ οἰκοδομουμένῳ , καὶ ἅμα γίνεται καὶ ἔστι τῆ οἰκίᾳ , δυνάμει λέγων , ὡς ἡ οἰκοδόμησις πρὸς τὴν οἰκοδομικήν , ἡ ὅρασις πρὸς τὴν ὄψιν . ἀλλὰ μὴν ἡ οἰκοδόμησις μᾶλλον τέλος τῆς οἰκοδομικῆς , καὶ ἡ ὅρασις ἄρα τῆς ὄψεως . καὶ ἔστι τῆς προσλήψεως τῆς ᾿ἀλλὰ μὴν ἡ οἰκοδόμησις μᾶλλόν ἐστι τέλος τῆς οἰκοδομικῆς᾿ κατασκευὴ τὸ ἡ γὰρ οἰκοδόμησις ἐν τῷ οἰκοδομουμένῳ καὶ ἅμα γίνεται καὶ ἔστι τῇ οἰκίᾳ . ἐπειδὴ γὰρ ἔργον τῆς οἰκοδομήσεως ἡ οἰκία ἐστίν ἅμα δὲ τῷ γίνεσθαι νεσθαι τὴν οἰκίαν γίνεται καὶ ἡ οἰκοδόμησις καὶ ἔστι ( καὶ γὰρ μὴ γινομένης οἰκίας οὐδὲ οἰκοδόμησις γίνεται , καὶ ἔμπαλιν μὴ οἰκοδομήσεως οὐδὲ οἰκία ) , εἰ δὴ τὸ ἔργον κρεῖττόν ἐστι τῶν δυνάμεων ( διὰ γὰρ τὸ ἔργον καὶ τὴν δύναμιν ἔχομεν · ἅμα γὰρ τῶ ἔργῳ ἔστι καὶ ἡ ἐνέργεια · ἡ δὲ δύναμις οἷον ἡ οἰκοδομικὴ καὶ οἰκίας μὴ γινομένης ἔστι ) , φανερὸν ὡς ἡ ἐνέργει δυνάμεως προτέρα καὶ μᾶλλον τέλος · εἰ δὲ τοῦτο , καὶ ἡ ὅρασις τῆς ὄψεως . εἴρηται γὰρ ὡς η οἰκοδόμησις πρὸς τὴν οικοδομικην η ὅρασις πρὸς τὴν ὄψιν . Ὅσων μὲν οὖν ἕτερόν τί ἐστι παρὰ τὴν χρῆσιν τὸ γινόμενον , τούτων μὲν ἡ ἐνέργεια ἐν τῷ ποιουμένῳ ἐστί . Δείξας ὅτι καὶ ὧν μὴ ἔστι τι τέλος παρὰ τὴν χρῆσιν , καὶ τούτων τὰ τέλη καὶ αἱ ἐνέργειαι μᾶλλόν εἰσι τῶν δυνάμεων καὶ κρείττω , νῦν λέγει καὶ τίνων μὲν αἱ ἐνέργειαι ἐν τῷ ποιουμένῳ εἰσί , τίνων δὲ ἐν τῷ ποιοῦντι , καί φησιν ὅτι ἐπειδὴ ἅμα τῷ οἰκοδομουμένῳ καὶ ὑφαινομένῳ ἡ αἰκοδόμησις καὶ ἡ ὕφανσίς ἐστι , φανερὸν ὅτι ἐν αὐτοῖς ἐστιν ἡ οἰκοδόμησις καὶ ἡ ὕφανσις . εἰ γὰρ ἐν τῷ οἰκοδομοῦντι ἦν ἡ οἰκοδόμησις ἀλλὰ μὴ ἐν τῷ οἰκοδομουμένῳ , ἦν ἂν ἡ οἰκοδόμησις μὴ ὄντος τοῦ οἰκοδομουμένου · τοῦτο δὲ ἀδύνατον · ἐν ἄρα τῷ οἰκοδομουμένῳ ἐστὶν ἡ οἰκοδόμησις καὶ τῷ ὑφαινομένῳ ἡ ὕφανσις . ὥστε καὶ ἐντεῦθεν δῆλον ὅτι ἐπειδὴ ἡ οἰκοδόμησις ἐν τῷ οἰκοδομουμένῳ ἐστί , κρεῖττον δ’ ἐστὶ τῆς οἰκοδομικῆς τὸ οἰκοδομούμενον , κρείττων ἄρα καὶ ἡ οἰκοδόμησις τῆς οἰκοδομικῆς , καὶ ἡ ὅρασις τῆς ὄψεως . ὅσων μὲν οὖν ἔστι τι παρὰ | τὴν χρῆσιν , τούτων ἡ ἐνέργεια ἐν τῷ ποιουμένῳ ἐστίν . ὅσων δὲ μὴ ἔστι παρὰ τὴν ἐνέργειαν ἄλλο τι , ἐν αὐτοῖς ἐστιν ἡ ἐνέργεια · ἡ γὰρ ὅρασις ἐν τῷ ὁρῶντι ἀλλ’ οὐκ ἐν τῷ ὁρωμένῳ , καὶ ἡ ζωὴ ἐν τῇ ψυχῇ · ἐνέργεια γὰρ ψυχῆς ἡ ζωὴ ὡς ὅρασις ὄψεως . διὸ καὶ ἡ εὐδαιμονία ἐν τῇ ψυχῇ ἐστι · ζωὴ γὰρ ποιά τίς ἐστιν . ὥστε ἐκ πάντων τῶν λεχθέντων ἐκδηλότατόν ἐστιν , ὅτι ἡ οὐσία καὶ τὸ εἶδος ἐνέργειά ἐστιν . εἰ γὰρ τότε λέγομεν ἐνεργῆσαι τὸν εὐδαίμονα , ὅταν τὸ εἶδος τῆς εὐδαιμονίας αὐτήν φημι τὴν εὐδαιμονίαν , ἀπολάβῃ μακαρίως , καὶ τὸ καταμήνιον τὸ τοῦ ἀνθρώπου , τί χρὴ ἄλλο τι μαντεύεσθαι ἢ ὅτι τὸ εἰδός ἐστιν ἡ ἐνέργεια ; καὶ συμπεραίνεται τὸν σύμπαντα λόγον λέγων κατά τε δὴ τοῦτον τὸν λόγον φανερὸν ὅτι πρότερον τῇ οὐσίᾳ ἡ ἐνέργεια δυνάμεως · καὶ ὥσπερ εἴρηται , τοῦ χρόνου ἀεὶ προλαμβάνει ἡ ἐνέργεια ἑτέρα πρὸ ἑτέρας . ἐνεργείᾳ γὰρ ὄντος τοῦ Σωκράτους πρὸ αὐτοῦ ἦν ἐνεργείᾳ ὁ Σωφρονίσκος · καὶ ἀεὶ οὕτως ἕως τῆς τοῦ ἀεὶ κινοῦντος · ἐκείνης γὰρ τῆς ἐνεργείας εἴας οὐ προηγεῖται ἐνέργεια , ἀλλὰ πρώτη πάντων καὶ αἰτία τοῦ εἶναί ἐστιν . Ἀλλὰ μὴν καὶ κυριωτέρως · τὰ μὲν γὰρ ἀίδια πρότερα τῇ οὐσίᾳ τῶν φθαρτῶν . Δείξας ὅτι ἡ ἐνέργεια δυνάμεως προτέρα ἐστὶ καὶ λόγῳ καὶ χρόνῳ καὶ οὐσίᾳ , νῦν δείκνυσιν ὡς οὐχ ἀπλῶς οὕτως ἐστὶ προτέρα ἀλλὰ καὶ κυριωτερως ἤτοι τιμιωτέρως . ἡ δὲ δειςις πρόεισι δία τινος ἴων ἐν τοῖς τόποις παραδιδομένων τόπων τόπου , λέγοντος ὅτι τὰ τοῖς κυριωτέροις καὶ κρείττοσιν ὑπάρχοντα κυριώτερά ἐστι καὶ κρείττονα . εἰ δὲ τοῦτο , εἴπερ ἐστὶν ἡ ἐνέργεια ἐν τοῖς ἀιδίοις , ἡ δὲ δύναμις ἐν τοῖς μὴ ἀιδίοις , κρείττω δὲ τὰ ἀίδια καὶ κυριώτερα , κρείττων ἄρα καὶ ἡ ἐνέργεια ἐν τοῖς ἀιδίοις οὖσα δυνάμεως οὔσης ἐν τοῖς μὴ ἀιδίοις . τὰ μὲν οὗν ἀίδια , φησί , τῶν φθαρτῶν πρότερα τῇ οὐσίᾳ , ἔστι δ’ οὐδὲν δυνάμει τῶν ἀιδίων , ἀλλ’ ἐνέργειαι , ὡς ἐν τῷ Περὶ ἑρμηνείας εἴρηται · ὥστε εἴπερ εἰσὶν ἐνέργειαι τὰ ἀίδια , κρείττων ἡ ἐνέργεια ἡ ἐν τοῖς κρείττοσιν οὖσα δυνάμεως . εἰπὼν δὲ ὅτι ἐν τοῖς ἀιδίοις οὐκ ἔστι δύναμις , δείκνυσιν αὐτὸ λέγων λόγος δὲ καὶ αἰτία τοῦ μὴ εἶναι δύναμιν ἐν τοῖς ἀιδίοις ἀλλ’ εἰσὶν ἐνέργειαι ὅδε · πᾶσα δύναμις τῆς ἀντιφάσεώς ἐστι . καὶ τοῦτο πᾶσιν ὡμολογημένον ἐστί . ὁ γὰρ ἔχων δύναμιν τοῦ ὑγιάζειν , ὁ αὐτὸς καὶ τοῦ μὴ ὑγιάζειν , καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως . εἰ δὴ πᾶσα δύναμις τῆς ἀντιφάσεώς ἐστι , καὶ τὸ μὴ δυνατὸν ὑπάρχειν οὐκ ἂν ὑπάρξειεν οὐδενί , πᾶν δὲ τὸ δυνατὸν ἐνδέχεται μὴ ἐνεργεῖν οὐ γὰρ ἀεὶ ὁ ὑγιάζειν δυνάμενος ὑγιάζει ) , δῆλον ὡς ἐνδέχεται καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι . τὸ δὲ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι δύναται καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι . τὸ δὲ δυνάμενον καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι φθαρτόν ἐστιν ἢ ἁπλῶς , ὥσπερ τὸ ὕδωρ καὶ πάντα τὰ ἐν γενέσει ( φθείρεται γὰρ τὸ ὕδωρ ἀέρος γινομένου καὶ οὗτος ὕδατος ) , ἢ οὐκ ἔστιν ἁπλῶς φθαρτόν , ἀλλὰ τοῦτο αὐτὸ ὃ λέγεται ἐνδέχεσθαι μὴ εἶναι ἢ κατὰ τόπον ἢ κατὰ ποσὸν ἢ κατὰ ποιόν . ὁ γὰρ ἥλιος ἁπλῶς μὲν φθαρτὸς οὐκ ἔστιν , ἐν αἰγοκέρωτι δὲ ὢν δύναται ἐν κριῷ γενέσθαι καὶ ἔστι κατά γε τοῦτο μὴ ὢν καὶ φθαρτός , ἀλλ’ οὐχ ἁπλῶς , ὡς εἴρηται , ἀλλὰ καθὸ δυνάμενος ἐν κριῷ εἶναι οὐκ ἔστιν . ἀλλὰ καὶ τὸ δίπηχυ φυτὸν δυνάμενον ἑξάπηχυ εἶναι φθαρτὸν λέγεται , οὐχ ἁπλῶς δὲ οὐδὲ τοῦτο , ἀλλὰ ὅτι ὃ δύναται τοῦτο οὐκ ἔστιν · τὸ γὰρ δυνάμενον εἶναι μήπω δὲ ὂν ἐφθαρμένον τρόπον τινά φαμεν . καὶ τὸ δυνάμενον λευκὸν εἶναι καὶ μὴ ὂν οὐχ ἀπλῶς ἐστι φθαρτὸν ἀλλὰ τῷ ποιῷ · ἁπλῶς δὲ φθαρτόν ἐστι τὸ κατὰ οὐσίαν δυνάμενον φθαρῆναι . ὥστε εἴπερ δυνατά φαμεν ἢ τὰ ἁπλῶς δυνάμενα φθαρῆναι ἢ τὰ · πῇ , οὐδὲν τῶν ἀιδίων καὶ ἁπλῶς ἀφθάρτων δυνάμει ἐστὶν ἁπλῶς , ὡς δύνασθαι τὴν φύσιν αὐτοῦ καὶ τὴν οὐσίαν φθαρῆναι . καὶ τὰ μὲν ὑπερκόσμια πάντα οὗτε ἁπλῶς εἰσι δυνάμει οὔτε κατά τι , τὰ δὲ κυκλοφορητικὰ καὶ θεῖα σώματα κατά τι εἶναι δυνατὰ οὐδὲν κωλύει , οἷον ποιὸν ἢ ποῦ , ποιὸν μὲν ὅτι ἡ σελήνη διχοτόμος οὖσα δύναται γενέσθαι πλησιφαής , ποῦ δὲ ὅτι ἐν διδύμοις ὢν ὁ ἥλιος δύναται γενέσθαι ἐν ταύρῳ . δῆλον ἄρα ὅτι ἐνεργείᾳ εἰσὶ τὰ ἀπλῶς ἄφθαρτα καὶ οὐ δυνάμει . οὔτε δὴ οὐδὲν τῶν ἁπλῶς ἀιδίων ἐστὶ δυνάμει οὔτε τῶν ἐξ ἀνάγκης ὄντων . εἰ γὰρ τὰ δυνατὰ καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι ἐνδέεται , τὰ δ’ ἀναγκαῖα ἀεὶ ὡσαύτως ἔχει , οὐδὲν τῶν ἀναγκαίων ἄν εἴη δυνάμει . τὸ δὲ καίτοι ταῦτα πρῶτα , λέγων ταῦτα τὰ ἀίδια , ἴσον τῷ ἀλλὰ μὴν ταῦτα πρῶτα εἴρηται . καὶ ἤρτηται τοῖς ἄνω · εἰπὼν γὰρ ὅτι ἐν τοῖς πρώτοις καὶ ἀφθάρτοις τὸ δυνάμει οὐκ ἔστι καὶ δείξας αὐτὸ ἐπήγαγε τὸ καίτοι ταῦτα πρῶτα , ὡς εἰ ἔλεγεν ᾿ὅσα μὲν οὖν εἰσι πρῶτα , ἐν τούτοις τὸ δυνάμει οὐκ ἔστιν · ἀλλὰ μὴν τὰ ἀίδια πρῶτα · ἐν αὐτοῖς ἄρα τὸ δυνάμει οὐκ ἔστι.’ καὶ τοῦ ὅτι πρῶτα τὰ ἀίδια αἰτίαν ἐπήγαγεν εἰπὼν εἰ γὰρ αὐτὰ μὴ ἦν , οὐδὲν ἂν ἦν . εἰ γὰρ μὴ ἦν τὰ ἀίδια οὐδὲ.ν ἂν τῶν μὴ ἀιδίων ἦν . οὐ μόνον δὲ ἐν ταῖς ἀιδίοις οὐσίαις τὸ δυνάμει οὐκ ἔστιν , ἀλλ’ οὐδὲ εἴ τις ἔστιν ἀίδιος κίνησις , οὐδ’ εἴ τι κινούμενον ἀίδιον δύναμιν ἔχει τοῦ μὴ εἶναι , ἀλλὰ μόνην τὴν πόθεν ποῖ . ὁ γὰρ ἥλιος , ὡς καὶ ἔναγχος εἴρηται , ἀπὸ κριοῦ γίνεται εἰς ταῦρον , καὶ οὐδὲν κωλύει ἀίδιον αὐτὸν ὄντα ἔχειν δύναμιν τούτου , λέγω δὴ τοῦ κινεῖσθαι πόθεν ποῖ . καὶ διὰ | τὸ μὴ ἔχειν δύναμιν τὴν ἁπλῶς , ἀλλὰ μόνον τὴν πόθεν ποῖ , ἀεὶ ἐνεργεῖ καὶ ἥλιος καὶ σελήνη , καὶ οὐ φοβητέον , ὡς Ἐμπεδοκλῆς καὶ οἱ περὶ αὐτὸν οἴονται , μή ποτε στῇ . οὐ γὰρ κάμνει ὁ ἥλιος καὶ ὁ οὐρανὸς κινούμενος . οὐ γάρ ἐστιν ἡ κίνησις αὐτοῖς περὶ δύναμιν τῆς ἀντιφάσεως · οὐ γὰρ δυνάμενοι κινεῖσθαι δύνανται καὶ μὴ κινεῖσθαι , ὥσπερ τὰ φθαρτά · τούτων μὲν γὰρ ἡ κίνησις ἐπίπονός ἐστι , τοῦ δὲ οὐρανοῦ καὶ τοῦ ἡλίου ἡ συνεχὴς κίνησις οὐδαμῶς . ἡ γὰρ οὐσία ὕλη καὶ δύναμις οὖσα οὐδ’ ἐνέργεια αἰτία τούτου , τουτέστιν ἡ ὑλικὴ οὐσία ἤτοι ἡ ὕλη ἐστὶν αἰτία τούτου , λέγω δὴ τοῦ κάμνειν καὶ τοῦ δύναμιν ἔχειν τῆς ἀντιφάσεως . τὰ δὲ κυκλοφορητικὰ καὶ θεῖα σώματα ὕλην δυναμένην τἀναντία οὐκ ἔχει , ὥστε οὐδὲ κάμνει κινούμενα . Μιμεῖται δὲ τὰ φθαρτὰ καὶ τἂ ἐν μεταβολῇ ὄντα , οἷον γῆ καὶ πῦρ . εἰπὼν ὅτι ἐν τοῖς ἀιδίοις τὸ ἁπλῶς δυνάμει οὔκ ἐστιν , ἀλλ’ , εἰ ἄρα , τὸ πῇ , λέγει ὅτι εἰ καὶ ἐν τοῖς φθαρτοῖς ἐστι τὸ δυνάμει , ἀλλ’ οὖν τὰ φθαρτὰ καὶ τὰ ἐν μεταβολῇ ὄντα μιμεῖται τὰ ἄφθαρτα . καὶ ποῖά ἐστι τὰ φθαρτὰ τὰ ἀίδια μιμούμενα ἐπάγει οἷον γῆ καὶ πῦρ . καὶ πῶς μιμεῖται ταῦτα ἥ τε γῆ καὶ τὸ πῦρ τὰ ἀίδια λέγει · ὡς γὰρ τὰ κυκλοφορητικὰ σώματα ἐν κινήσει εἰσὶ καὶ ἐνεργείᾳ , οὕτω καὶ ταῦτα ἀεὶ κινεῖται καὶ ἔχει καθ’ αὑτὰ κίνησίν τινα ἀεί · τὸ μὲν γὰρ πῦρ συμπεριφέρεται ἀεὶ τῇ σεληνιακῇ ἢ τῇ τοῦ παντὸς φορᾷ , ἡ δὲ γῆ ἢ μανοῦται ἢ πυκνοῦται ἢ ὅλως πάσχει , ὥστε κατὰ τὴν συνεχῆ ταύτην κίνησιν μιμεῖται τὰ ἀίδια . οὐ μόνον δὲ κατὰ τὴν συνεχῆ κίνησιν μιμεῖται τὰ φθαρτὰ τὰ ἀίδια , ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ ἄφθαρτον · αἱ γὰρ ὁλότητες τῶν ὑπὸ σελήνην σωμάτων , πυρὸς ἀέρος ὕδατος καὶ γῆς , ἄφθαρτοί εἰσιν . ἀλλὰ τὰ μὲν οὐράνια σώματα , ὥσπερ εἴρηται , οὐκ ἔχει δύναμιν ἰῆς ἀντιφάσεως , αἱ δ’ ἄλλαι δυνάμεις ἐξ ὧν διώρισται τῆς ἀντιφάσεως εἰσι , τουτέστι περὶ ὧν διώρισται . ἡ γὰρ ἰατρικὴ τοῦ ὑγιάζειν καὶ νοσάζειν καὶ αἱ ἄλλαι ὡσαύτως αἱ μετὰ λόγου · διαφέρουσι δὲ τῶν ἄνευ λόγου , ὅτι αἱ μετὰ λόγου οὐκ ἀνάγκη ἅμα τῷ παρεῖναι τό τε δυνάμενον ποιεῖν καὶ πάσχειν τὸ μὲν ποιεῖν τὸ δὲ πάσχειν , αἱ δ’ ἄλογοι δύνανται ἅμα τῷ παρεῖναι ποιεῖν καὶ τῷ μὴ παρεῖναι μὴ ποιεῖν . τὸ γὰρ θερμαντικὸν ἅμα τῷ πλησιάσαι τῷ θερμαντῷ τὸ μὲν θερμαίνει τὸ δὲ θερμαίνεται . ἐπειδὴ δὲ ὁ Πλάτων’ ἰδέας μὲν ἐτίθετο ἀνθρώπων καὶ ἵππων καὶ ἐπιστημῶν αὐτοεπιστήμην γὰρ λέγει ὥσπερ καὶ αὐτοάνθρωπον ) , ἰδέαν δὲ ἐπιστημόνων ἀνθρώπων καὶ λευκῶν ἀνθρώπων καὶ ὅλως τῶν κατὰ συμβεβηκὸς ὄντων οὐκ εἶναι ἐβούλετο , ἐκ τῶν εἰπημένων πρὸς ταύτην τὴν δόξαν ἀντιλογίαν πορίζεται καί φησιν εἴπερ εἰσὶ φύσεις τοιαῦται ἢ οὐσίαι οἵας λέγουσιν | οἱ ἐν τοῖς λόγοις ἤτοι τοῖς μαθήμασιν ἐντετραφότες , πολὺ μᾶλλον ἐπιστῆμον εἴη ἄν τι ζῷον ἤπερ αὐτοεπιστήμη ταῦτα γὰρ τὸ κινούμενον καὶ τὸ ἐπιστῆμόν εἰσιν οὐσίαι καὶ ἐνέργειαι , ἐκεῖνα δέ , ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ κίνησις , δυνάμεις εἰσὶ τοῦ τ’ ἐπιστήμονος καὶ τοῦ κινουμένου , μὴ δυνάμεναι καθ’ αὑτὰς εἶναι . Ὄτι δὲ βελτίων καὶ τιμιωτέρα τῆς σπουδαίας δυνάμεως ἡ ἐνέργεια , ἐκ τῶνδε δῆλον . Δείξας ὅτι ἡ ἐνέργεια τῆς δυνάμεως προτέρα καὶ συμπεραινόμενος εἰπὼν “ ὅτι μὲν οὖν πρότερον ἐνέργεια δυνάμεως καὶ πάσης ἀρχῆς μεταβλητικῆς ” ἤτοι καὶ πάσης δυνάμεως καὶ φύσεως , “ φανερόν , ” τοῦτο δείξας πάλιν δείκνυσιν ὅτι οὐ μόνον τῆς μὴ σπουδαίας δυνάμεως ἡ ἐνέργεια προτέρα ἀλλὰ καὶ τῆς σπουδαίας . ὅτι δέ εἰσι δυνάμεις καὶ σπουδαῖαι καὶ μὴ σπουδαῖαι πᾶσι δῆλον ὧν γὰρ δυνάμεων αἱ ἐνέργειαι σπουδαῖαι , καὶ αἱ δυνάμεις καθ’ ἃς δύνανται ταύτας ἐνεργεῖν σπουδαῖαί εἰσι . τέως δέ , φησί , φανερόν ἐστιν ὅτι ὅσα κατὰ τὸ δύνασθαι λέγεται , ταὐτόν ἐστι δυνατὸν τἀναντία . ὃ γὰρ δύναται ὑγιαίνειν , τοῦτο καὶ νοσεῖν ἅμα . καὶ οὐ τοῦτό φησιν ὅτι ἅμα νοσεῖ καὶ ὑγιαίνει , ἀλλ’ ὅτι ἅμα ἔχει τὴν τοῦ νοσεῖν καὶ ὑγιαίνειν δύναμιν ἡ αὐτὴ γὰρ δύναμις τοῦ ὑγιαίνειν καὶ κάμνειν καὶ τοῦ ἠρεμεῖν καὶ κινεῖσθαι , καὶ ὥσπερ εἴρηται , ἡ μὲν τῶν ἐναντίων δύναμις ἅμα ὑπάρχει , τὰ δ’ ἐναντία ἅμα καὶ τὰς ἐνεργείας ἀδύνατον ὑπάρχειν · ἀδύνατον γὰρ ἅμα ὑγιαίνειν καὶ νοσεῖν . ὥστε ἀνάγκη θάτερον τῶν ἐναντίων εἶναι τἀγαθόν . οἷον τὸ μὲν θερμὸν φέρε εἰπεῖν ἀγαθόν , τὸ δὲ ψυχρὸν φαῦλον , καὶ ὑγίεια μὲν ἀγαθόν , νόσος δὲ φαῦλον , καὶ ὅλως ὅσα εἴδει καὶ ἕξει ἀναλογεῖ ἀγαθά ἐστιν , ὅσα δὲ στερήσει καὶ ἀποφάσει φαῦλα . εἰπὼν δὴ ὅτι τῶν ἐναντίων ἀνάγκη θάτερον εἶναι ἀγαθόν , ἐπάγει τὸ δὲ δύνασθαι ὁμοίως ἀμφότερον ἢ οὐδέτερον · ἡ ἄρα ἐνέργεια βελτίων . καὶ ἔστιν οἶμαι κατασκευὴ τοῦ ὅτι ἡ ἐνέργεια καὶ τῆς σπουδαίας δυνάμεως βελτίων ἐστίν . ἀσαφῶς δὲ ὄντως ἐπήγγελται καὶ μαντείας δεόμενον . μένον . ἔστι δὲ τὸ μὲν διὰ τοῦ τὸ δὲ δύνασθαι ὁμοίως ἀμφότερον ἢ οὐδέτερον λεγόμενον τοιοῦτον . τὸ τὴν δύναμιν ἔχον τοῦ ὑγιαίνειν ἔστω δὴ τοῦτο εἰς ὑπόδειγμα ) , τὸ οὖν τὴν δύναμιν ἔχον τοῦ ὑγιαίνειν ὁμοίως ἔχει καὶ τοῦ νοσεῖν · εἰ δὲ μή , οὐδετέρου · διὰ τίνα γάρ ποτε αἰτίαν ἔχει μὲν δύναμιν τοῦ ὑγιαίνειν , μὴ ἐπίσης δ’ ἔχει καὶ τοῦ νοσεῖν ; καὶ οὕτω δείξας ὅτι ἀμφοτέρων τὴν δύναμιν ὁμοίως ἔχει , ὅπως διὰ τούτου συνήγαγε τὸ τὴν ἐνέργειαν βελτίω εἶναι καὶ τῆς σπουδαίας δυνάμεως , λίαν ἐστὶ μεμελανωμένον . συναγεται δὲ οἶμαι οὑτωσί . τόπος παρεδόθη αὐτῷ ἐν τοῖς Τοπι κοῖς λέγων ‘τὸ ἄμικτον τοῦ χείρονος κρεῖττον καὶ βέλτιόν ἐστι τοῦ μεμιγμένου μετὰ τοῦ χείρονος.᾿ εἰ δὲ τοῦτο ἀληθές , καὶ ἡ σπουδαία δύναμις μέμικται τῇ τοῦ χείρονος δυνάμει ὁ γὰρ ἔχων τὴν σπουδαίαν δύναμιν καὶ κατ’ ἐκείνην πράττων καὶ ἐνεργῶν περὶ τὰ σπουδαῖα , οὗτος οὐκ ἀπώλεσε τὴν τοῦ χείρονος δύναμιν ἀλλ’ ἔχει αὐτήν , ὥστε τῇ σπουδαίᾳ δυνάμει ἐπιμέμικται ἡ τοῦ χείρονος δύναμις ) , εἰ δὴ ἡ σπουδαία δύναμις ἐπιμέμικται τῇ τοῦ χείρονος δυνάμει , ἡ δὲ ἐνέργεια τοῦ κρείττονος οὐ σύνεστι τῇ τοῦ χείρονος ἐνεργείᾳ , ἀλλ’ ἔστιν εἰλικρινὴς καὶ ἄμικτος , κρείττων ἄρα ἐστὶ τῆς σπουδαίας δυνάμεως διὰ τὸ τὰ ἄμικτα , ὡς ὁ τόπος διορίζεται , τῶν μεμιγμένων κρείττονα εἶναι . ἔμπαλιν δὲ ἐπὶ τῶν κακῶν ἡ ἐνέργεια τοῦ κακοῦ χείρων ἐστὶ τῆς δυνάμεως , διότι ἡ δύναμις τοῦ κακοῦ ἐπιμέμικται τῇ τοῦ ἀγαθοῦ δυνάμει , ἡ δὲ τοῦ κακοῦ ἐνέργεια ἄμικτός ἐστι τῇ τοῦ ἀγαθοῦ ἐνεργείᾳ . Δῆλον ἄρα ὅτι οὐκ ἔστι τὸ κακὸν παρὰ τὰ πράγματα . τοῦ Πλάτωνος λέγοντος ὅτι τοῦ ἀγαθοῦ ὄντος φύσεως τινος , ὥσπερ ὁ καθόλου ἄνθρωπος ὁ κατηγορούμενος κατὰ τῶν μερικῶν ἀνθρώπων ἕτερος ὢν αὐτῶν , οὕτως καἲ τὸ ἀγαθὸν ἕτερόν ἐστι τῶν καθ᾿ ἕκαστα ἀγαθῶν καὶ λέγεται κατ’ αὐτῶν , τῶν δ᾿ ἐναντίων ἄν θάτερον ᾖ , καὶ θάτερόν ἐστιν ἔστιν ἄα καὶ τὸ κακὸν ἕτερόν τι παρὰ τὰ καθ’ ἕκαστα κατ’ αὐτῶν λεγόμενον λέγει ὁ Ἀριστοτέλης ὅτι δῆλ’ ὄν ἐστιν ἐκ τῶν δειχθέντων ( δέδεικται δὲ ὅτι κακὸν χεῖρόν ἐστι τῆς δυνάμεως ) , ἐκ τῶν οὗν δειχθέντων , φησί , δῆλόν ἐστιν ὅτι οὐκ ἔστι τὸ κακὸν παρὰ τὰ πράγματα . ἐκείνων γάρ φαμεν εἶναί τι παρὰ τὰ καθ’ ἕκαστα ὅσα εἰσὶν ἐνέργειαι , τὸ δὲ κακὸν τοσοῦτον δέει τοῦ ἐνέργεια εἶναι ὅσον ὅτι καὶ χεῖρόν ἐστι δυνάμεως . ὅτι δὲ ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν λαμβάνεται τὸ κοινὸν δῆλον · λέγομεν γὰρ καθόλου ἄνθρωπον τῶν καθ’ ἕκαστα ἀνθρώπων ἐνεργείᾳ ὄντων καὶ καθόλου ἵππον καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως · καθόλου δὲ μὴ ἄνθρωπον ἢ μὴ ἵππον οὔ φαμεν διὰ τὸ στερήσεις εἶναι τὸν μὴ ἄνθρωπον τοῦ ἀνθρώπου που καὶ τὸν μὴ ἵππον τοῦ ἵππου . εἰ δὲ καὶ τὸ κακὸν στέρησίς ἐστι τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τῆς ἐνεργείας ; καὶ παρυφίσταται τοῖς πράγμασι διὰ τὴν τῆς ὕλης ἀνεπιτηδειότητα αὕτη γὰρ τὴν ἐνέργειαν καὶ τὸ ἀγαθὸν σκοπὸν ἔχουσα δέξασθαι καὶ μὴ δυνηθεῖσα ἔσχηκε τὸ κακὸν καὶ τὴν στέρησιν ) , οὐκ ἂν εἴη τι κακὸν παρὰ τὰ πράγματα . εἰ δὲ τὸ κακὸν διὰ τὴν ὕλην κὼ τὴν δύναμιν παρυφίσταται τοῖς πράγμασι , καὶ ἔστιν ἁμαρτήματα τῆς δυνάμεως , ἐν δὲ τοῖς ἀιδίοις δέδεικται ὅτι δύναμις οὐκ ἔστιν ( ἐνέργεται γάρ εἰσιν ) , οὐκ ἔστιν ἄρα ἐν ἐκείνοις οὔτε κακὸν οὔτε ἁμάρτημα οὔτε διεφθαρμένον . ἡ γὰρ διαφθορὰ τῶν κακῶν ἐστιν . Εὑρίσκεται γὰρ καὶ τὰ διαγράμματα ἐνεργείᾳ διαιπρουντες γὰρ εὑρίσκουσιν . Ἀντιλέγει πρὸς τοὺς τὰ μαθήματα ἐνεργείας λέγοντας καὶ οὐσίας , λέγων μὴ εἶναι ἐνεργείας ἀλλὰ δυνάμεις · τὰ δὲ δυνάμει οὐκ οὐσία . καὶ λέγει ὅτι τὰ διαγράμματα ἐνεργείᾳ διαιροῦντες εὑρίσκονται , τουτέστιν ἐνεργήσας ὁ νοῦς καὶ διαίρεσιν ποιησάμενος εὑρίσκει αὐτὰ καὶ τὸ εἶναι αὐτοῖς δίδωσι . πρὸ δὲ τοῦ ἐνεργῆσαι δυνάμει εἰσίν · εἰ δὲ ἦ ’σαν ἐνεργείᾳ ( τοῦτο γὰρ ἐδήλωσε διὰ τοῦ διῃρημένα ) , ἅμα τῷ θεάσασθαί τινα τὴν ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ γωνίαν δήλη ἄν ἦν αὐτῷ ὅτι ὀρθή ἐστιν . ὥσπερ γὰρ οἰκίας οὔσης ἐνεργείᾳ ἅμα τῷ ἰδεῖν αὐτὴν δῆλόν ἐστιν ἡμῖν ὅτι οἰκία ἐστὶ καὶ οὐ δεόμεθα διαιρέσεῶς τινος ἢ ἀποδείξεως , οὕτω καὶ τὰ μαθήματα εἰ ἦσαν ἐνεργείᾳ , ἅμα τῷ ἰδεῖν δύο στερεὰ παραλληλεπίπεδα ἔγνωστο ἂν ἡμῖν ὅτι ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις πρὸς τὸ ὕψος , καὶ ὡς τὸ ὕψος ἔμπαλιν πρὸς τὸ ὕψος , ἡ βάσις πρὸς τὴν βάσιν . νῦν δὲ οὐκ ἔστιν , ἀλλὰ διαιροῦμεν καί φαμεν ὅτι ἔστωσαν αἱ ἐφεστηκυῖαι εὐθεῖαι πρὸς ὀρθὰς ταῖς βάσεσι , καὶ ἔστω ἥδε ἡ εὐθεῖα τῇδε ἴση , καὶ ἄλα ἄττα διαιπροῦμεν καὶ λέγομεν , καὶ οὕτως ἐκ τῆς κατ’ ὀλίγον διαιρέσεως καὶ ἐκ τῶν δείξεων τῶν κατὰ τὰς διαιρέσεις γινομένων δῆλα ἡμῖν καὶ φανερὰ τὰ διαγράμματα γίνεται · ὥστε οὔκ εἰσιν ἐνεργείᾳ ἀλλὰ δυνάμει . εἰ δὲ τοῦτο ἀληθές , οὔκ εἰσιν οὐσίαι . αἱ γὰρ οὐσίαι καί τινος περὶ αὐτὰς μὴ ἐνεργοῦντος μηδὲ δεικνύντος εἰσί , ταῦτα δὲ τοῦ νοὸς περὶ αὐτὰ μὴ ἐνηργηκότος καὶ ὅλως μὴ εὑρηκότος καὶ τὸ εἶναι αὐτοῖς δεδωκότος οὐ δύνανται εἰνὶ . καὶ ὁ μὲν ὅλος τῶν λεγομένων νοῦς τοιοῦτος , ἐπισκεπτέον δ’ ἡ μῖν πῶς τὰ καθ’ ἕκαστα λέγεται καὶ ὅπως ἑκάστη λέξις ἔχει . διὰ τί , φησί , δύο ὀρθαὶ τρίγωνον , τουτέστι διὰ τί τοῦ τριγώνου αἱ τρεῖς γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν , ἐρωτηθέντες φαμὲν διότι αἱ περὶ μίαν στιγμὴν γωνίαι δύο ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν . ἔστω δὴ τρίγωνον τὸ αβγ . εἴ τις ἔροιτο διὰ τί αἱ τρεῖς δύο ὀρθαῖς ἴσαι , φαμὲν ὅτι αἱ δύο αἱ περὶ μίαν στιγμὴν δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν , ταύταις δὲ ἴσαι εἰσὶν αἱ τρεῖς τοῦ τριγώνου γωνίαι . εἰ δὴ ἐκεῖνος τοῦτο προῄδει ὅτι αἱ περὶ μίαν στιγμὴν ἤτοι τὸ γ γωνίαι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσί , καὶ ἀγάγωμεν τὴν βγ ἐπὶ τὸ δ τούτου γάρ ἐστι δηλωτικὸν τὸ εἰ οὖν ἀνῆκτο ἡ παρ’ ἁ τὴν πλευράν ) , καὶ δείξομεν ὅτι αἱ ὑπὸ βαγ , αγβ , γβα , ἴσαι εἰσὶ ταῖς ὑπὸ αγβ , αγδ , δῆλον εὐθύς ἐστιν ἐκείνῳ τοῦτο ἰδόντι . ὅτι αἱ τρεῖς τοῦ τριγώνου δύο ὀρθαῖς ἴσαι . ὥστε οὔκ | εἰσιν ἐνεργείᾳ τὰ διαγράμματα . εἰ γὰρ ἦσαν , δῆλον ἂν ἦν εὐθὺς ἰδόντι τρίγωνον ὅτι αἱ τρεῖς δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσίν , ὥσπερ τὴν οἰκίαν θεασαμένοις εὐθὺς δῆλόν ἐστιν ὅτι οἰκία ἐστίν οὐκ ἔστι δὲ εἰ μὴ δειχθῶσιν ὅτι αἱ περὶ μίαν στιγμὴν ἴσαι εἰσί . πάλιν ἐρωτώμενοι ὅτι διὰ τί ἐν ἡμικυκλίῳ ὀρθή ἐστι καὶ καθόλου διὰ τί ὀρθή ἐστιν , ὡς εἰ ἔλεγεν ὅτι ἢ οὕτως ἐρωτηθείημεν ‘διὰ τί ἐν ἡμικυκλίῳ ὀρθὴ᾿ ἢ οὕτω καθόλου διὰ τί ἡ ἐν ἡμικυκλίῳ ὀρθή’ , ἐρωτώμενοι δὴ τοῦτό φαμεν ὅτι ἐὰν ἴσαι αἰ τρεῖς , ἥ τε βάσις δύο καὶ ἡ ἐκ μέσου σταθεῖσα ὀρθή , ἰδόντι δῆλον τῷ ἐκεῖνο εἰδότι · τουτέστι τῷ προεγνωκότι ὅτι ἐὰν αἱ τρεῖς εὐθεῖαι ἥ τε ἐπισταθεῖσα καὶ < αἱ> ἐκ μέσου δύο ἴσαι εἰσίν , ἐξ ἀνάγκης ἐκ τούτου δείκνυται ὅτι ὀρθή ἐστιν ἡ ἐν ἡμικυκλίῳ . εἰ γὰρ διαίρεσιν ποιήσομεν καὶ δείξομεν αὐτῷ ὅτι εὐθεῖαί εἰσι , δῆλον αὐτῷ γίνεται ὅτι ὀρθή ἐστιν . ἐπεὶ δὲ ἀσαφῶς καὶ αἰνιγματωδῶς τὸ παράδειγμα ἐπῆκται διὰ τὴν συνήθη βραχυλογίαν αὐτῷ , ῥητέον ὅπως δείκνυται ἐν τῷ τρίτῳ τῶν Εὐκλείδου Στοιχειώσεων βιβλίῳ ὅτι ἡ ἐν ἡμικυκλίῳ γωνία ὀρθή ἐστιν , ἵνα ἐκ τούτου σαφὲς τὸ ἐνταῦθα λεγόμενον γένηται . ἔστω κύκλος ὁ αβγ , κέντρον δὲ αὐτοῦ τὸ ε , διάμετρος ἡ βγ , καὶ ἐπεζεύχθω ἡ βᾶ γα , ἤχθω δὲ πρὸς ὀρθὰς τῇ βγ ἡ αε καὶ διήχθω ἡ βᾶ ἐπὶ τὸ ζ . ἐπεὶ οὖν ἴση ἐστὶν ἡ εβ τῇ ἔα ( ἐκ γὰρ τοῦ κέντρου ) τῶν δὲ ἰσοσκελῶν τριγώνων αἱ πρὸς τῇ βάσει γωνίαι ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν , ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ὑπὸ εαβ γωνία τῇ ὑπὸ αβε . διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ὑπὸ εγα τῇ ὑπὸ εαγ . ὅλη ἄρα ἡ ὑπὸ βαγ ἴση ἐστὶ ταῖς ὑπὸ αβγ βγα . ἐστὶ δὲ καὶ ἡ ὑπὸ ζαγ ἐκτὸς τοῦ τριγώνου τοῦ αβγ δυσὶ ταῖς ὑπὸ αβγ αγβ ἴση , τὰ δὲ τῷ αὐτῷ ἴσα ἀλλήλοις ἐστὶν ἴσα · ἴση ἄρα καὶ ἡ ὑπὸ βαγ τῇ ὑπὸ ζαγ . ἐὰν δὲ εὐθεῖα ἐπ’ εὐθεῖαν σταθεῖσα τὰς ἐφεξῆς γωνίας ἴσας ποιῇ , ὀρθαί εἰσιν αἱ γωνίαι . ὀρθὴ ἄρα ἐστὶ καὶ ἡ ὑπὸ βαγ καὶ ἡ ὑπὸ ζαγ · ἴσαι γὰρ ἐδείχθησαν . οὕτω μὲν οὗν ἐκεῖσε δείκνυται ὅτι ἡ ἐν ἡμικυκλίῳ ὀρθή ἐστιν . αὐτὸς δὲ εἶπεν ὅτι ἐὰν ἴσαι αἱ τρεῖς , καὶ τίνες αὗται ἐπάγει , ἥ τε βάσις δύο , τουτέστιν ἡ βγ τοῦ αβγ τριγώνου ( διῂρηται γὰρ εἰς δύο ἴσας τήν τε εβ καὶ εγ · κέντρον γάρ ἐστι τὸ ε ) καὶ ἡ ἐκ τοῦ μέσου ἐπισταθεῖσα ὀρθή , τουτέστι καὶ ἐὰν ἡ ἄε εὐθεῖα ἐκ μέσου ἢ ἐν τῷ μέσῳ ἤτοι ἐν τῷ κέντρῳ ἐπισταθῇ πρὸς ὀρθάς , ἰδόντι δῆλον τῷ ἐκεῖνο εἰδότι , ἤτοι φανερὸν γίνεται τῷ προειδότι ὅτι ἐὰν οὕτως αἱ εὐθεῖαι ἔχωσι , δειχθήσεται ἡ ἐν | ἡμικυκλίῳ ὀρθή . φανερὸν ἄρα ὅτι δυνάμει ὄντα καὶ ἐνεργήσας περὶ αὐτὰ ὁ νοῦς εὑρίσκεται · αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ αἴτιος ὁ ἄγων αὐτὰ εἰς ἐνέργειαν . ὥστε ἐξ ἐνεργείας ἡ δύναμις , ἤτοι ἐκ τοῦ ἐνεργεῖν ἡ δύναμις τῶν μαθημάτων εἰς ἐνέργειαν ἄγεται , καὶ ἐπὶ τούτῳ ποιοῦντες γινώσκουσιν . δῆλον ἄρα καὶ ἐκ τούτων ὅτι ἡ ἐνέργεια τῶν τὰ αὐτὰ ποιουσῶν δυνάμεων προτέρα · ἡ δὲ κατ’ ἀριθμὸν ἐνέργεια δυνάμεως ὑστέρα · εἴρηται γὰρ ἔναγχος ὅτι τῶν τὸ αὐτὸ εἶδος ποιουσῶν ἡ ἐνέργεια δυνάμεως προτέρα , ὡς ἐπὶ τοῦ Σωφρονίσκου καὶ τοῦ Σωκράτους ἐλέγομεν , τῷ δ’ ἀριθμῷ ὑστέρα . ἐπειδὴ δὲ τὸ ὂν λέγομεν καὶ τὸ μὴ ὂν τὸ μὲν κατὰ τὰ σχήματα τῶν κατηγοριῶν . τῶν πραγμάτων τῶν μὲν ὄντων τοιούτων ὥστε ἐνδέχεσθαι περὶ αὐτὰ καὶ ἀληθεύειν καὶ ψεύδεσθαι , τῶν δὲ ὡς ἀεὶ ἀληθεύειν , τῶν δὲ ὡς ἀεὶ ψεύδεσθαι , πρόκειται αὐτῷ περὶ τοιούτων διορίσαι , τίνα ἐστὶ τὰ ἐν οἷς ἀεὶ ἀληθεύομεν , καὶ τίνα τὰ ποτὲ μὲν ποτὲ δὲ μή , καὶ τίνα τὰ ἐν οἷς ἀεὶ ψευδόμεθα . πρῶτον δὲ διδάσκει ἁπλῶς καὶ καθόλου πότε γίνεται ἡ ἀλήθεια καὶ πότε τὸ ψεῦδος · καὶ οὕτω λέγει περὶ ὧν εἴπομεν προκεῖσθαι αὐτῷ εἰπεῖν . λέγει οὖν ὅτι ἐπεὶ τὸ ὂν λέγεται καὶ τὸ μὴ ὂν τὰ μὲν κατὰ τὰ σχήματα τῶν κατηγοριῶν , οἷον ὂν λέγεται ἡ οὐσία καὶ τὸ ποσὸν καὶ τὸ ποιὸν καὶ αἱ ἄλλαι κατηγορίαι , τὰ δὲ λέγεται ὄντα κατὰ δύναμιν ἢ ἐνέργειαν τούτων · λέγεται γὰρ ὂν καὶ λευκὸν καὶ τὸ μὴ ὂν λευκὸν δυνάμενον δὲ γενέσθαι λευκόν , ἀλλὰ λέγεται λευκὸν καὶ τὸ ἤδη ἐνεργείᾳ ὂν λευκόν , λέγεται δὲ πάλιν ἀὴρ καὶ τὸ μήπω ὂν ἀὴρ δυνάμενον δὲ γενέσθαι , ἀλλὰ λέγεται καὶ ὁ ὢν ἤδη . οὐ μόνον δὲ ὄντα λέγεται τὸ μὴ ὂν λευκὸν μηδ’ ἀήρ , δυνάμενα δὲ γενέσθαι , ἀλλὰ καὶ τἀναντία , τουτέστιν ἀλλὰ λέγεται καὶ μὴ ὄντα · τὸ γὰρ μὴ ὂν λευκὸν δυνάμενον δὲ γενέ σθαι λέγεται καὶ μὴ ὄν . κυριώτατα δὲ ὄν ἐστι τὸ ἀληθές , μὴ ὅν δὲ τὸ ψεῦδος · τὸ μὲν γὰρ καθημένου Σωκράτους λέγειν αὐτὸν καθῆσθαι ἀληθὲς ὂν κυριώτατόν ἐστιν ὄν , καθημένου δὲ λέγειν αὐτὸν μὴ καθῆσθαι ψεῦδος καὶ μὴ ὄν . ἄλλως δὲ ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἐστὶ τὸ ὡς ἀληθῶς ὂν καὶ ἄλλως ἐπὶ τοῦ λόγου . ὅταν γὰρ ὑπάρχῃ τὸ καθῆσθαι τῷ Σωκράτει , ἔστι τὸ τοιοῦτον ἄλη θὲς καὶ ὂν ἐπὶ τοῦ πράγματος · ἐπὶ τοῦ λόγου δέ ἐστιν ; ὅταν ἐγὼ τὸ ὑπάρχον περὶ αὐτὸν λέγω ὅτι ὑπάρχει αὐτῷ , οἷον ὄτα ὅταν φῶ ὅτι Σωκράτης κάθηται , ὑπάρχοντος αὐτῷ τοῦ καθῆσθαι · ὥστε ἀληθεύω μέν , ὅταν τὸ διῃρημένον καὶ μὴ | ὑπάρχον τῷ Σωκράτει οἴωμαι μὴ ὑπάρχειν , ψεύδομαι δὲ οἰόμενος ὑπάρχειν . ἐπειδὴ οὖν ταῦθ’ οὕτως ἔχει , πότε ἔστιν ἢ οὐκ ἔστι τὸ ἀληθὲς λεγόμενον ἢ ψεῦδος ; τουτέστι πότε ἐστὶν ἡ κατάφασις ἢ ἡ ἀπόφασις ἀληθὴς καὶ πότε οὐκ ἔστιν ; οὐ γὰρ διὰ τὸ ἡμᾶς οἴεσθαι καὶ λέγειν ὅτι Σωκράτης κάθηται ἢ λευκός ἐστιν , ὑπάρχειν ἀληθὲς αὐτῷ ταῦτα , ἀλλ’ ἔμπαλιν διὰ τὸ ὑπάρχειν αὐτῷ ταῦτα ἡμεῖς ἀληθεύομεν . οὐ γὰρ διὰ τοὺς λόγους , ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ τμήματι τοῦ Περὶ ἑρμηνείας δέδεικται , τὰ πράγματά ἐστιν , ἀλλὰ διὰ τὰ πράγματα οἱ λόγοι ἀληθεύουσιν ἢ ψεύδονται . οὕτω δὴ περὶ τούτων διορισάμενος λέγει . ὅτι εἰ δὴ τά μὲν ἀεὶ σύγκειται καὶ ἀδύνατα διαιρεθῆναι ( ἀεὶ γὰρ σύγκειται τὸ σφαιροειδὲς τῷ ἡλίῳ καὶ τὸ ἀσύμμετρον τῇ διαμέτρῳ καὶ ἀδύνατόν ἐστιν αὐτοῖν ταῦτα διαιρεθῆναι ) , τὰ δ’ ἀεὶ διῂρηται καὶ ἀδύνατα συντεθῆναι ( ἀεὶ γὰρ διῄρηται ἀνθρώπου τὸ ἄψυχον καὶ ἀδύνατόν ἐστιν αὐτῷ τοῦτο συντεθῆναι ) , τὰ δ’ ἐνδέχεται τἀναντία συγκειμένου γὰρ τοῦ καθῆσθαι τῷ Σωκράτει ἐνδέχεται διαιρεθῆναι αὐτοῦ ) , ἐστὶ δὲ τὸ μὲν εἷναι καὶ τὸ ἀληθές , ἵνα πάλιν τοῦτο ὑπομνησθεῖμεν , τὸ συγκεῖσθαι τὸν κατηγορούμενον τῷ ὑποκειμένῳ καὶ ἓν εἶναι , τὸ δὲ · μὴ εἶναι καὶ τὸ ψεῦδός ἐστι τὸ μὴ συγκεῖσθαι ἀλλὰ πλείω εἶναι καὶ κεχωρισμένα ἀπ’ . ἀλλήλων · εἰ δή , ὥσπερ εἴρηται , τὰ μὲν ἀεὶ σύγκειται τὰ δὲ ἀεὶ διῄρηται τά δ᾿ ἐνδέχεται τἀναντία , περὶ μὲν τὰ ἐνδεχόμενα τἀναντία ἡ αὐτὴ γίνεται ψευδὴς καὶ ἀληθὴς δόξα , καὶ ἐνδέχεται ὁτὲ μὲν ἀληθεύειν ὁτὲ δὲ ψεύδεσθαι , οἷον εἰ σοῦ καθημένου δοξάζω ὅτι κάθησαι ἀληθεύω , εἰ δ’ ἀναστάντος στάντος σου ἔτι τὴν αὐτὴν ἔχω δόξαν τὴν ὅτι κάθησαι , ἡ αὐτὴ δόξα γέγγονε γόνε καὶ ἀληθὴς καὶ ψευδής , ἀληθὴς μὲν πρότερον ὅτε σοῦ καθημένου τοῦτο αὐτὸ ἐδόξαζον , ὕστερον δὲ ψευδής . περὶ δὲ τὰ ἀδύνατα ἄλλως ἔχειν οὐκ ἐνδέχεται ὁτὲ μὲν ἀληθεύειν ὁτὲ δὲ ψεύδεσθαι , ἀλλ’ εἰ μὲν δοξάζω ὅτι ὁ ἥλιος σφαῖρά ἐστιν ἀεὶ ἀληθεύσω · οὐ γὰρ ἐνδέχεται χωρισθῆναι αὐτοῦ τοῦτο τὸ σχῆμα , ὥστε δοξαζων αὐτὸν σφαῖραν ψεύδεσθαι , ὥσπερ ἀπό σου χωρισθὲν τὸ καθῆσθαι ψεύδομαι δ·οξάζων σε καθῆσθαι , ἀλλ’ ἀ.εί ἐστιν ὁ ἥλιος σφαῖρα · ὥστε καὶ ἐγὼ ἀεὶ δοξάζων τοῦτο ἀεὶ ἀληθεύσω , ἀλλ’ οὐ ποτὲ μὲν ποτὲ δ’ οὔ . πάλιν ὁ δοξάζων σύμμετρον τὴν πλευρὰν τῇ διαμέτρω ἀεὶ ψεύδειαι · οὐ γάρ δύναται σύμμετρος γενέσθαι , ὥστε οὐκ ἄν ἀληθεύσειέ ποτε ἀλλ᾿ ἀεὶ ψεύσεται . Περὶ δὲ δὴ τὰ ἀσύνθετα τί τὸ εἶναι ἢ μὴ εἶναι καὶ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος . Περὶ μὲν τῶν συνθέτων πῶς τὸ εἶναι καὶ τὸ ἀληθές ἐστι καὶ τὸ μὴ εἷναι καὶ τὸ ψεῦδος , εἴρηται , περὶ δὲ τῶν ἁπλῶν καὶ ἀσυνθέτων καὶ ὧν οὐδέν τι κατηγορεῖται ( εἰ γὰρ κατηγορεῖται , σύνθετον ἔσται πάντως ) , πῶς , φησί , τὸ εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι , τουτέστι πῶς ἐν αὐτοῖς τὸ εἷναί ἐστι καὶ μὴ εἶναι , ἤτοι πῶς ἔχουσι κατὰ τὸ εἶναι καὶ μὴ εἶναι καὶ πῶς συμβαίνει ἐπ’ αὐτοῖς τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος ; οὐ γάρ ἐστι τὰ ἁπλά σύνθετα , ἵνα λέγωμεν ὡς ὅταν συγκεηται ο κατηγορουμενος καὶ ὑποκείμενος καὶ φωμεν αὐτὸν συγκεῖσθαι ἀληθεύομεν , μὴ συγκειμένου δὲ καὶ λεγομένου συγκεῖσθαι ψευδόμεθα , ὥσπερ ἐπὶ τοὺ λευκοῦ ξύλου ἔχει καὶ ἐπὶ πάντων τῶν συνθέτων ἐπὶ τούτων μὲν γὰρ λέγοντες περὶ τοῦ λευκοῦ ξύλου ὅτι τὸ ξύλον λευκόν ἐστιν ἀληθεύομεν , μὴ λευκὸν δὲ ψευδόμεθα · ἐπὶ δὲ τῶν ἁπλῶν καὶ ἀσυνθέτων τοῦτο οὐ συμβαίνει , οὐδὲ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος ὁμοίως ὑπάρξει ἐπὶ τούτων τε καὶ ἐπ’ ἐκείνων ἤτοι τῶν συνθέτων , ἀλλὰ κατ’ ἄλλον δηλαδὴ τρόπον . εἰ γὰρ ὁμοίως ἐπ’ ἀμφοῖν ὑπάρξει , ἀδιάφορα ἔσται , ὅπερ ἄλογον · πολλὴ γὰρ πάνυ τῶν συνθέτων ἡ διαφορὰ πρὸς τὰ ἀσύνθετα . οὕτω δὴ τὸν λόγον ἐρωτήσας ἀποκρίνεται λέγων ἢ ὥσπερ οὐδὲ τὸ ἀληθὲς ἐπὶ τούτων τὸ αὐτό , οὕτως οὐδὲ τὸ εἶναι , ὃ ἴσον ἄν εἴη τῷ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀσυνθέτων ἄλλως ἀληθεύομεν καὶ οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῶν συνθέτων , οὕτω καὶ τὸ εἶναι ἄλλως ἐστὶ τοῖς ἀσυνθέτοις καὶ ἑτέρως τοῖς συνθέτοις . ἐπειδὴ γὰρ ὡς τὸ πρᾶγμα ἔχει , οὕτω καὶ ὁ περὶ αὐτὸ λόγος καὶ ἡ ἀλήθεια , ὡς δ’ ἄν ἕξει τὰ ἁπλᾶ , οὕτως ἕξει καὶ ἡ περὶ αὐτὰ ἀλήθεια , καὶ ἔμπαλιν ὡς ἡ περὶ αὐτὰ ἀλήθεια , καὶ αὐτά · καὶ ἔσται τὸ μὲν ἀληθές , ὅταν αὐτοῦ θιγγάνῃ ὁ νοῦς , τὸ δὲ ψεῦδος , ὅταν μὴ θιγγάνῃ , τουτέστιν ἄγνοια · καταχρηστικώτερον γὰρ ἀντὶ τοῦ ἄγνοια εἶπε τὸ ψεῦδος . ὅτι δὲ ἐν τῇ λέξει τῇ ἀλλ’ ἔστι τὸ μὲν ἀληθὲς τὸ δὲ ψεῦδος τὸ ψεῦδος καταχρηστικώτερον καὶ κοινότερον ἀντὶ τῆς ἀγνοίας ἔλαβε , δῆλον πεποίηκεν εἰπὼν τὸ μὲν θιγεῖν καὶ φάναι ἀληθές , ἤτοι τὸ θιγεῖν καὶ φάσιν ἔχειν , ἀλλ’ οὐ κατάφασιν ἢ ἀπόφασιν , ἀληθές , τὸ δ᾿ ἀγνοεῖν ἐστι τὸ μὴ θιγγάνειν , ὥστε τὸ ψεῦδος ἀντὶ τοῦ ἀγνοεῖν εἴληπται . ἐπὶ μὲν οὗν τῶν ἁπλῶν , ὥσπερ εἴρηται , ἢ θιγγάνει ὁ νοῦς αὐτῶν καὶ καθάπερ εἰσὶν ἅπτεται τῆς φύσεως αὐτῶν καὶ ἁπλῇ ἐπιβολῇ , ὥσπερ καὶ ἡ ὄψις τῶν χρωμάτων · καὶ ἀληθεύει οὐχ ὡς καταφάσκων αὐτῶν τι ἀλλ’ οἷον ὁρῶν αὐτά , ὡς καὶ ἡ ὄψις τὰ χρώματα · οὐδὲ γὰρ αὕτη τι καταφάσκει αὐτῶν ἀλλὰ μόνον ὁρᾷ . ὅταν οὗν ταῦτα οἷον ὁρᾷ ὁ νοῦς , φάσιν αὐτῶν ἔχει ἀλλ’ οὐ κατάφασιν · ἡ γὰρ κατάφασις ἐπὶ συνθέτου λέγεται ὑποκειμένου καὶ κατηγορουμένου . ἢ οὖν θιγγάνει καὶ ἅπτεται αὐτῶν καὶ ἀληθεύει , ἢ οὐ θιγμὲν γάνει οὐδ’ οἷον ὁρᾷ αὐτὰ οὐδ’ ὅλως ἐννοεῖ τι περὶ αὐτῶν , καὶ λέγεται ἔχειν περὶ αὐτῶν ἄγνοιαν , οὐ μὴν ψεύδεσθαι , | ἐπεὶ οὐδ’ ἡ ὄψις ὅταν ἐν νυκτὶ μὴ ὁρᾷ τὰ χρώματα , λέγεται ψεύδεσθαι ἀλλ’ ἀγνοεῖν αὐτά . τὸ γὰρ ψεύδεσθαι ἐπὶ συνθέτων λέγεται , ὅταν τὸ μὴ ὂν τόδε τι λέγῃ εἶναι αὐτό , οἷον τὸ μὴ ὂν λευκὸν ξύλον λέγῃ αὐτὸ λευκόν , ἡ τὸ ὂν λέγῃ μὴ ὄν , οἷον τὸ ἄνθρωπον μὴ εἶναι ζῷον . ὥστε ἀληθεύει μὲν περὶ τὰ ἁπλᾶ ὁ νοῦς , ὅταν καθάπερ εἰσὶ καὶ ἁπλαῖς ἐπιβολαῖς ἅπτηται αὐτῶν . ἔστι μὲν οὖν περὶ τὰ ἁπλᾶ ἀληθεύεσθαι , ὅταν αὐτῶν θιγγάνῃ ὁ νοῦς , καὶ οἷον φάσιν ἔχειν ἀλλ’ οὐ κατάφασιν , ἀπατηθῆναι δὲ ἢ ψεύδεσθαι περὶ αὐτὰ οὐκ ἐνδέχεται ἡ γὰρ ἀπάτη καὶ τὸ ψεῦδος περὶ τὰ σύνθετα ὑφίσταται , ὅταν τὸ μὴ κατά τινος ὑπάρχον ὑπάρχειν λέγηται ἡ τὸ ὑπάρχον μὴ ὑπάρχειν . εἰπὼν δὲ ὅτι ἀπατηθῇ ’ναι περὶ τὸ τί ἐστι καὶ τοὺς ὁρισμοὺς οὐκ ἔστ’ ἱν οὐ γὰρ χωρίζονται τῶν ὧν εἰσιν ὁρισμοί , ὡς τὸ καθῆσθαι καὶ γράφειν τῶν καθημένων καὶ γραφόντων ) , λέγει ὅτι οὐδὲ περὶ τὰς μὴ συνθέτους καὶ ἁπλᾶς ἔστιν ἀπατηθῆναι οὐσίας , περὶ ὧν ἤδη πεπαύμεθα λέγοντες κατὰ συμβεβηκὸς δὲ ἔστιν ἀπατηθῆναι , εἴ τις τὸ μὴ θιγγάνειν ἀπάτην βούλεται λέγειν . εἰσὶ δὲ πᾶσαι αἱ ἁπλαῖ οὐσίαι ἐνέργειαι , ἀλλ’ οὐ δυνάμει · πρῶτον μὲν ὡς εἴπερ ἦσαν δυνάμει , ἐγίνοντο ἂν περὶ αὐτὰς ἀπάται . εἰ γὰρ εἶχον ἔννοιαν περὶ τῆς ἁπλῆς οὐσίας ὡς ἔστι τοδί , αὕτη δὲ δυνάμει οὖσα τόδε τι κεκίνητο εἰς ὃ ἐδύνατο , ἠπατήθησαν ἄν · ὥσπερ γὰρ ὁ καθήμενος ὅταν σταίη , ὁ καθήμενον ἔτι αὐτὸν ὑπολαμβάνων ἀπατᾶται καὶ ψεύδεται , οὕτω δὴ συνέπεσεν ἄν καὶ ἐπ’ αὐτῆς . ἔπειτα εἰ ἦσαν δυνάμει , ἐγίνοντο ἂν καὶ ἐφθείροντο · τὸ γὰρ δυνάμενον τόδε τι γενέσθαι γίνεται ἐκεῖνο ὅπως δύναται · καὶ εἰ ἐγίνοντο , ἔκ τινος ἄν ἐγίνοντο καὶ τοῦτο εἰς ἄπειρον . νὺν δὲ τὸ ὂν αὐτὸ οὐ γίνετ’ αἰ . καὶ εἴη ἂν λέγων ὅτι τὸ κυρίως ὂν καὶ ἡ ἁπλῆ ὑπερούσιος οὐσία καὶ ἀκινήτως κινοῦσα , ὁ πολυτίμητος θεός , οὐ γίνεται οὐδὲ φθείρεται . ἢ τὸ νῦν δὲ τὸ ὃν αὐτὸ οὐ γίνεται οὐδὲ γθείρεται ἴσον ἄν εἴη τῷ νὺν δὲ τὸ ὂν καὶ ἡ οὐσία τοῦ ἁπλοῦ , ὁποῖον ἄν ποτε εἴη , οὐ γίνεται οὐδὲ φθείρεται · πᾶν γὰρ τὸ γινόμενον μένον σύνθετόν ἐστιν . ὅσα δέ , φησί , τῶν ὄντων ἐστὶν ὅπερ εἶναί τι καὶ ἐνεργείᾳ , τουτέσιιν ὅσα ἐστὶν ὅπερ ὄντα καὶ ἐνεργείᾳ , τουτέστιν ὅσα εἰσὶν ἐνέργειαι καὶ εἴδη , περὶ ταῦτα οὐκ ἔστιν ἀπατηθῆναι , ἀλλ’ ἢ ἅπτεσθαι αὐτῶν τὸν νοῦν καὶ ἀληθεύειν ἢ μὴ ἅπτεσθαι , καὶ οὐκ ἔστι τοῦτο ἀπάτη . καὶ ζητεῖται τὸ τί ἐστι περὶ αὐτῶν οὐχ ὡς κατηγοροῦντες αὐτῶν τι , ἀλλὰ μόνον νοοῦντες καὶ οἱονεὶ ὁρῶντες . τὸ δὲ ταῦτα οἷον ὁρᾶν ἐγγίνεται τοῖς εἰς ἄκρον ἐπιστήμης ἐλθοῦσι καὶ εὖ ζήσασιν . Tὸ δὲ εἶναι ὡς τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ μὴ εἷναι ὡς τὸ ψεῦδος , ἓν μέν ἐστιν , εἰ σύγκειται , ἀληθές . Τὸ ὂν τὸ ὡς ἀληθές , φησί , καὶ τὸ μὴ ὃν τὸ ὡς τὸ ψεῦδος , ἕνα μέν ἐστι τρόπον , εἰ σύγκειται ὁ κατηγορούμενος τῷ ὑποκειμένω καί φαμεν αὐτὸν συγκεῖσθαι , τοῦτό ἐστιν ὂν τὸ ὡς ἀληθές · εἰ δὲ μὴ σύγκειται , λέγεται δὲ συγκεῖσθαι , μὴ ὂν τὸ ὡς ψεῦδος . τὸ δὲ ἕν , τουτέστιν ἄλλον δὲ τρόπον , εἴπερ ὂν οὕτως ὡς ἐστί , ἤτοι ἄνπερ ἐστὶν ἁπλοῦν , οὕτως ἐστὶν ἡ περὶ αὐτὸ ἀλήθει , οὐχ ὥστε καταφάσκειν τι αὐτοῦ ἀλλὰ κατά τινα φάσιν αὐτὸ νοεῖν καὶ οἷον ὁρᾶν . εἰ δὲ μὴ οὕτως , δηλονότι εἰ δὲ μή ἐστιν ἁπλοῦν , οὐκ ἔστι περὶ αὐτὸ τὸ ἄλη μόνον μόνον θιγγάνοντα . καὶ σαφηνίζει αὐτὸ λέγων τὸ δὲ ἀληθὲς τὸ νοεῖν ταῦτα , ἀπάτη δὲ περὶ αὐτὰ οὐκ ἔστιν ἀλλ’ ἄγνοια , ἄγνοια δ’ οὐχ οἵα ἡ τυφλότης ὡς μὴ δυνηθῆναί ποτε νοῆσαι , ἀλλὰ τοιαύτη οἵα ὑπάρχει , ὅταν τις μὴ περί τινος λογίζηται · ἡ δὲ τυφλότης τοιοῦτόν ἐστιν , ὁποία ἐστὶν ἡ ἄγνοια ὅταν τὸ νοητικὸν μηδαμῶς τις ἔχῃ · ὁ γὰρ τούτου ἐστερημένος οὐδέποτε ἄν τι νοήσειεν , ὥσπερ οὐδὲ ὁ ἐστερημένος τῶν ὀφθαλμῶν βλέψειέ ποτε . Φανερὸν δὲ καὶ ὅτι καὶ περὶ τῶν ἀκινήτων οὐκ ἔστιν ἀπάτη κατὰ τὸ ποιέ , εἴ τις ὑπολαμβάνει ἀκίνητα . Εἰ ἡ κατὰ τὸ ποιὲ ἀπάτη περὶ τὰ ἐνδεχόμενα καὶ ἄλλως ἔχειν ἐστί , τὰ δὲ ἀκίνητα καὶ ἀίδια οὐκ ἐνδέχεται ἄλλως ἔχειν , οὐκ ἂν εἴη περὶ αὐτὰ ἀπάτη ἡ κατὰ τὸ ποτέ , ἀλλ’ ἢ ὥσπερ εἴρηται πρὸ ὀλίγου , ἢ ἀεὶ ἀπατηθήσεται ἢ ἀεὶ ἀληθεύσει . εἰ γάρ τις καὶ μὴ οἴοιτο μεταβάλλειν τὸ τρίγωνον ἀλλ’ ἀκίνητον αὐτὸ ὑπολαμβάνοι , οὐκ ἂν ὑπολάβοι ὡς αἱ τρεῖς αὐτοῦ γωνίαι ποτὲ μὲν δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι εἰσὶ ποτὲ δὲ οὔ . εἰ γὰρ τοῦτο νοήσοι , ὑπολήψοιτο ἂν αὐτὸ καὶ μεταβάλλειν ἀλλ’ ὑπόκειται ὑπολαμβάνειν αὐτὸ ἀμετάβλητον . ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὑπολαβεῖν οὐκ ἐνδέχεται , ἀλλὰ τὶ μὲν τὶ δ’ οὔ , τουτέστιν ἄρτιον μὲν ἀριθμὸν πρῶιον ὑπολαμβάνειν μηδένα εἶναι ἐνδέχεται , ἢ τινὰς μὲν εἶναι ἀρτίους πρώτους τινὰς δὲ οὔ , καὶ τοῦτο ἐνδέχεται · τὸ δὲ τὸν δύο λαβεῖν αὐτὸν καθ’ αὑτὸν καὶ ὑπολαμβάνειν αὐτὸν ποτὲ μὲν ἄρτιον πρῶτον ποτε ’δε οὐ πρῶτον , οὐκ ενοεχεται . τὸ ’δε οὐ γὰρ ἔτι τινὰ μὲν τινὰ δὲ οὐκ οἴησεται τοιοῦτον ἂν εἴη · οὐ γὰρ οἰήσεται ὁ τοὺς ἀριθμούς , ὥσπερ τὸ τρίγωνον , ἀκινήτους οἰόμενος ὅτι τὶς μὲν ἀριθμὸς πρῶτος ὢν ποτὲ ἔσται καὶ μὴ πρῶτος , ὁ δὲ κινουμένους αὐτοὺς οἰόμενος οὗτος τοῦτο πείσεται · ὥστε ἢ ἀληθεύσει , εἰ τὸν δύο ἄρτιον ὑπολαμβάνει , ἢ ἀεὶ ψεύσεται , εἰ μὴ οὕτως αὐτὸν ἔχειν ὑπολήψεται . μέχρι τῶν ὧδε πεπλήρωνται αἱ εἰς τὸ Θ τῶν Μετὰ τὰ φυσικὰ σχολαί .
Lemmas: εἶπον ἐν ὁ Z καί ὁ περί ὁ κατά ἑαυτοῦ εἰμί , ἐν οὗτος λέγω περί ὁ δύναμις καί ἐνέργεια . ἐπεί γάρ ὁ εἰμί λέγω καί κατά ὁ δύναμις καί ἐνέργεια , ὁ δέ πάρειμι μέθοδος περί ὁ εἰμί εἰμί , ἐν ὁ πάρειμι βιβλίον λέγω περί δύναμις καί ἐνέργεια . λέγω δέ περί ἐνέργεια ἀναγκαῖος · ὡς γάρ δείκνυμι , ὁ πρῶτος αἴτιος , ὅς ζητέω ἐνταῦθα , οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ ἐνέργεια . ὑπομιμνῄσκω δέ πάλιν ἐγώ ὁ εἴρω καί δείκνυμι , ὅτι περί ὁ πρῶτος εἰμί , οὗτος δέ εἰμί ὁ οὐσία , διά ὅς καί ὁ ἄλλος κατηγορία εἰμί λέγω κατά γάρ ὁ λόγος ὁ οὐσία ἤτοι κατά αὐτός ὁ οὐσία , ὁ γάρ λόγος ὁ οὐσία αὐτός ὁ οὐσία εἰμί , πᾶς ὁ εἰμί λέγω ) εἴρω . καί ὁ αἴτιος ὁ διά ὁ οὐσία πᾶς εἰμί λέγω ἐπάγω , εἶπον πᾶς γάρ ἔχω ὁ ὁ οὐσία λόγος , ὥσπερ εἶπον ἐν ὁ πρῶτος . εἰμί γάρ ἀκριβῶς τις ὁρίζω ὁ ποσός ἢ ὁ ποιός ἢ ἄλλος τις ὁ κατηγορία , εἰς ὁ ὁρισμός αὐτός ἐκ ἀνάγκη ὁ οὐσία παραλαμβάνω , ὥσπερ καί εἰς ὁ ὁ σιμότης ὁ ῥίς · εἰμί δέ οὗτος , δῆλος ὡς διά οὗτος εἰμί λέγω . περί δή οὗτος πᾶς εἴρω . ἐπεί δέ ὁ εἰμί λέγω ὁ μέν ὁ τίς καί οὐσία , ὁ δέ ποιός , | καί ὁ μέν δύναμις ὁ δέ ἐνέργεια καί κατά ὁ ἔργον ἐκ παράλληλος δέ ὁ ἐνέργεια καί κατά ὁ ἔργον κεῖμαι ) , διοριστέον καί περί δύναμις καί ἐνέργεια , καί πρῶτος περί ὁ κύριος δύναμις . λέγω δέ ἄν κύριος δύναμις ὁ πρῶτος καί ἀνείδεος ὕλη · δύναμις γάρ πᾶς εἰμί · ὅστις κἀν πρῶτος δύναμις εἰμί , ἀλλά οὖν οὐ εἰμί χρήσιμος πρός ὅς βούλομαι νῦν · ἄυλος γάρ τίς καί ἁπλόος καί ἀσώματος ζητέω νῦν , ἀλλά οὐ ἔνυλος τίς καί συντίθημι . ὁ δέ ἐπί πλέω γάρ εἰμί ὁ δύναμις μις καί ὁ ἐνέργεια ὁ μόνος λέγω κατά κίνησις τοιοῦτος εἄν εἰμί · ὁ δύναμις καί ἐνέργεια εἰμί ἐπί πλέω εἰμί ὁ δύναμις μόνος εἰμί · ἔχω γάρ ἀμφότερος , ὁ τε δύναμις καί ἐνέργεια , ἐκεῖ δέ ὁ δύναμις μόνος , ὁ δέ ὁ δύο πλουτέω ὁ ὁ εἷς ἐπί πλέω εἰμί . οὖον μόνος δέ ὁ δύναμις καί ἐνέργεια ἅμα ἐπί πλέω εἰμί ὁ δύναμις μόνος , ἀλλά καί ὁ ἐνέργεια μόνος . ὁ δέ δύναμις κίνησις εἶπον νῦν , ἢ κίνησις ὁ ἐνέργεια εἶπον , ἵνα εἰμί ὁ λέγω ἐπί πλέω γάρ εἰμί ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια ὁ κατά κίνησις ὅς κατά ἐνέργεια μόνος λέγω εἰμί δέ δύναμις μόνος ὁ πρῶτος καί ἀνείδεος ὕλη , δύναμις δέ καί ἐνέργεια πῦρ γῆ καί ὁ σύστοιχος οὗτος · ὁ γάρ ἐνέργεια εἰμί πῦρ δύναμις εἰμί ἀήρ . ἀλλά εἰμί καί ἐπί πλέω εἰμί ὁ δύναμις καί ἐνέργεια ὁ δύναμις μόνος ἢ ὁ ἐνέργεια μόνος , ὅμως εἶπον περί ὁ κύριος δύναμις ἐν ὁ περί ὁ ἐνέργεια ὁρισμός δηλόω , φημί , καί περί ὁ ἄλλος δύναμις . καί ὅτι μέν πολλαχῶς ὁ δύναμις καί ὁ δύναμαι λέγω οὖον χρή νῦν δείκνυμι · δ·ιοριζω γάρ πρότερος . οὗτος δέ ὁ δύναμις ὅσος ὁμώνυμος λέγω ἀφίημι · ἔνιοι γάρ ὁμοιότης τις λέγω , ὥσπερ ἐν γεωμετρία · ἐκεῖ γάρ λέγω ὅτι εἰμί εἰμί ὅδε ὁ εὐθύς διπλάσιος ὅδε , καί ὅς δύναμαι τετράγωνος τετραπλάσιος εἰμί ὁ τετράγωνος ὅς δύναμαι ὁ λοιπός . οὗτος δέ φανερός εἰμί ἐπί ἀριθμός · ὁ γάρ τέσσαρες διπλάσιος εἰμί ὁ δύο ὁ ἀπό ὁ τέσσαρες τετράγωνος , ὅς εἰμί ὁ κε , τετραπλάσιος εἰμί ὁ ἀπό ὁ δύο , ὅσπερ εἰμί ὁ τέσσαρες . οὗτος δή κατά ὁμοιότης λέγω ὁ κύριος δύναμις · διά γάρ ὁ ὁ κύριος δύναμις πᾶς δύναμαι , δύναμαι δέ τίς καί ὁ εὐθύς , λέγω καί οὗτος δύναμις . λέγω οὖν δή δυνατός κατά ὁμοιότης καί ἀδύνατος ὁ εἰμί πως ἢ μή εἰμί · διπλάσιος γάρ ὗσις ὁ εὐθύς λέγω δύναμαι τετραπλάσιος , μή εἰμί δέ λέγω μή δύναμαι . ὅσα δέ πρός ὁ αὐτός εἶδος , πᾶς ἀρά χάσκω εἷς τις εἰμί , καί πρός πρῶτος εἷς λέγω . ἐπειδή γάρ , ὡς εἴρω , δύναμις ὁ ὕλη λέγω , εἰμί δέ ὁ αὐτός πλείων ὕλη , ὥσπερ λέγω ὁ φλέγμα ὁ τε γλυκύς καί λιπαρός , οὗτος δή ὁ ὕλη ὁ γλυκύς καί λιπαρός ἀρχή τις εἰμί καί δύναμις ὁ αὐτός εἶδος , φημί δή ὁ φλέγμα , καί λέγω δύναμις διά ὁ πρῶτος | καί εἷς δύναμις , ὁ ἀνείδεος ὕλη , ὅστις ἀρχή καί αἰτία εἰμί ὁ μεταβάλλω ὁ ἐν ὅς εἰμί . ἵστημι δέ ὁ λέγω δῆλος ἐπί ὁ κῆρ · ὁ γάρ κηρός ἐν ἄλλος εἰμί , φέρω εἶπον ὁ κήρινος ἀνδριάς , ἀρχή καί δύναμις εἰμί ὁ μεταβάλλω τε καί πάσχω ὁ ἀνδριάς ὑπό ἄλλος ὁ τέμνω ἢ τήκω αὐτός . ὁ δέ ὅς ἄλλος πρόσκειμαι , ἐπεί νοσέω τις ἰάζω εἄν ἑαυτοῦ , καί εἰμί ἐν αὐτός ὁ δύναμις ὁ ὡδί πάσχω αὐτός , ἀλλά οὖον κατά ἑαυτοῦ οὗτος ὑπάρχω αὐτός ἀλλά καθό ἄλλος . ἐπεί δέ ὁ δύναμις ὁ μέν εἰμί αἴτιος ὁ μεταβάλλω ὁ ἐν οἶς εἰμί ἐπί ὁ ΧΕ ἀντίμοιρος , ὁ δέ οὐ εἰμί , διορίζω καί περί αὐτός λέγω ὁ μέν γάρ ὁ πῃ θέω εἰμί δύναμις , ὁ ἐν αὐτός ὁ πάσχω ἀρχή μεταβολεύς παθητικός ὑπό ἄλλος ὅς ἄλλος , τουτέστι ὁ δύναμις ὁ μέν εἰμί ἐν αὐτός ὁ πάσχω ὡς ἀρχή μεταβολεύς , οὐ ὁ μή πάσχω ἀλλά ὁ πάσχω ὑπό ἄλλος , ὥσπερ εἴρω ἐπί ὁ κήρινος ἀνδριάς . ὁ μέν ἐν ὁ δύναμις εἰμί τοιοῦτος , ὁ δέ εἰμί οὐ ἀρχή ὁ πάσχω ὑπό ἄλλος , ἀλλά μᾶλλον ἕξις ἀπάθεια ὁ ἐπί ὁ χείρων . ὁ γάρ σκληρότης ὁ ἐν ὁ σίδηρος ἕξις εἰμί ὁ μή πάσχω ὁ σίδηρος καί φθείρω ὁ ἄλλος . ἐπεί δέ τις πάσχω , ὥσπερ ὁ σελήνη ὁ φωτισμός ὑπό ὁ ἥλιος δέχομαι , καί ὅμως οὐ εἰμί οὗτος φθορά , ἐπάγω ὁ ὁ ἐπί ὁ χείρων , ἴσος λέγω ὁ ὁ δύναμις ὁ ὡς ἕξις λέγω οὐ ὁ μή μεταβάλλω ἐπί ὁ κρατύς εἰμί αἰτία , ἀλλά ὁ μή μεταβάλλω ὑπό ἀρχή τις μεταβλητικός ἐπί ὁ χείρων . εἶπον δέ ὅτι καί ὁ ἀρχή καί ὁ αἰτία ὁ πάσχω , ὁμοίως καί ὁ μή πάσχω δύναμις λέγω , δείκνυμι κνυμι οὗτος διά ὁ εἶπον ἐν γάρ οὗτος ἔνειμι πᾶς ὁ ὅρος ὁ ὁ πρῶτος δύναμις λόγος , τουτέστιν ἐν οὗτος πᾶς ὁ ὁ δύναμις προσδιορισμός ἔνειμι ὁ λόγος καί ὁ ὁρισμός ὁ πρῶτος δύναμις . ἐπεί γάρ ὁ λόγος ὁ πρῶτος δύναμις εἰμί ὁ ἀρχή μεταβολεύς ἐν ἄλλος ὅς ἄλλος , καί πάλιν μαλακότης εἰμί ἀρχή μεταβολεύς παθητικός ὑπό ἄλλος ὅς ἄλλος , ὥστε ἔνειμι ὁ λόγος ὁ πρῶτος δύναμις καί ἐν ὁ ἄλλος · εἰμί δέ οὗτος , καλῶς ἄρα λέγω δύναμις . πάλιν ὁ δύναμις ὁ μέν εἰμί ὁ μόνος πάσχω ὁ δέ ὁ καλῶς · πῶς δέ οὗτος λέγω , εἴρω ἐγώ ἐν ὁ δ οὗτος ὁ πραγματεία πλατύς , ὅτε περί ὁ ὁ δύναμις σημαίνω λέγω . δῆλος ἄρα εἰμί ὅτι ἐν ὁ οὗτος ὁ δύναμις λόγος ἐνυπάρχω πως ὁ ὁ πρῶτος δύναμις λόγος . ὁ δέ πῶς πρόσκειμαι , ἐπεί οὐ ὡσαύτως καί ἵνα οὕτως εἶπον ἀπαραλλάκτως ὁ ὁ πρῶτος δύναμις λόγος ἔνειμι ἐν ὁ | ὁ σκληρότης λόγος · ἐκεῖνος μέν γάρ ὁ λόγος εἰμί ὅτι δύναμις εἰμί ἀρχή μεταβολεύς ἐν ἄλλος ὁ ἄλλος , ὁ δέ σκληρότης ἀρχή ὁ μεταβάλλω . φανερός οὖν ὅτι εἰμί μέν ὡς εἷς δύναμις ὁ ποιέω τε καί πάσχω . ὥσπερ γάρ ὁ ἀπό Ἀθήνηθεν εἰς Θῆβαι τῆ ἀπό Θήβηθεν Ἀθήναζε ὁδός τρόπος μέν τις εἰμί ὁ αὐτός , τρόπος δέ τις οὐ εἰμί ὁ μέν ὑποκειμέωῳ εἰμί ὁ αὐτός , ὁ λόγος δέ οὐ ὁ αὐτός ) , ὡσαύτως δέ ἔχω καί ὁ ἀπό ὁ διδάσκω ὡς πρός ὁ μανθάνω ἐνέργεια καί ὁδός , ὁ μέν ὑπόκειμαι εἰμί ὁ αὐτός ὁ λόγος δέ ἕτερος ἀπό μέν γάρ ὁ διδάσκω - Λοῦ ὡς πρός ὁ μανθάνω θεωρέω λέγω δίδαξις , ἀπό δέ οὗτος ὡς πρός ὁ διδάσκαλος μάθησις ) · οὗτος δή καί ὁ δύναμις ὁ ποιέω καί πάσχω τρόπος μέν τις εἰμί ὁ αὐτός , τρόπος δέ τις ἕτερος . ὁ γάρ δύναμις ὁ πυρός οἷος ὁ θερμότης ὁ παρά αὐτός ὁ ὕδωρ ἐνδίδομαι εἰμί μέν ὁ αὐτός , εἰμί δέ ὡς οὐ ὁ αὐτός · ἀπό μέν γάρ ὁ πυρός ὡς πρός ὁ ὕδωρ θεωρέω λέγω ποίησις , ἔμπαλιν δέ πάθησις . εἰμί μέν οὖν , φημί , ὁ δύναμις ὁ ποιέω καί πάσχω τρόπος μέν τις ὁ αὐτός · δυνατός γάρ λέγω ἢ ἐν ὁ ἔχω αὐτός δύναμις ὁ πάσχω ὑπό Μου , ὥσπερ ὁ ὕδωρ δύναμις γάρ ἔχω ὁ θερμαίνω ὑπό ὁ πῦρ ) ἢ ἐν ὁ ἄλλος ὑπό αὐτός · δυνατός γάρ λέγω ὁ πῦρ ὅτι δύναμις ἔχω ὁ ὕδωρ φέρω πάσχω ὑπό αὐτός . ὁ δή δύναμις ὁ μέν εἰμί ἐν ὁ πάσχω · διά γάρ ὁ ἔχω τις δύναμις καί ἀρχή , καί ὅλως διά ὁ εἰμί ὁ ὕλη ἀρχή τις , πάσχω ὁ πάσχω καί ἄλλος ὑπό ἄνω ἄλλος · καυστός γάρ εἰμί ὁ λιπαρός καί θλαστός ὁ ὑπείκω ὧδε , διά ὁ ἔχω δύναμις τις καί ὕλη ὁ ὁ μέν καίω ὁ δέ θλάω . καί ὁ δύναμις ὁ μέν εἰμί ἐν ὁ πάσχω ὁ δέ ἐν ὁ ποιέω . ὁ γάρ θερμός καί ὁ οἰκοδομικός ὁ μέν ἐν ὁ πῦρ εἰμί , ὁ δέ ἐν ὁ οἰκοδόμος , ὁ ποιέω . ὥστε εἰμί ὁ ποιέω ἕτερος εἰμί ὁ πάσχω , δῆλος ὅτι ὁ συμφύω καί εἷς εἰμί καί συνεχής οὖον πείθω ὑπό ἑαυτοῦ · ὁ γάρ πῦρ εἷς εἰμί καί συνεχής οὖον πείθω ὑπό ἑαυτοῦ · ὁ γάρ πάσχω ἕτερος εἰμί δεῖ ὁ ποιέω . ὥσπερ δέ ὁ δύναμις καί ὁ δυνατός ἕξις εἰμί , οὕτως ὁ ἀδυναμία ὁ ὁ τοιοῦτος δύναμις ἐναντίος στέρησις εἰμί . ὥστε ὁ αὐτός καί κατά ὁ αὐτός πᾶς δύναμις ἀδυναμία . ὁ γάρ ὁ πυρός δύναμις κατά ὅς θερμαίνω ἀδυναμία εἰμί · ἀδυνατέω γάρ μή θερμαίνω ὁ παράκειμαι καί πλησιάζω αὐτός , ὥστε ἀδυναμία εἰμί ὁ μή δύναμαι μή θερμαίνω . ἀδύνατος γάρ φημί καί ἀδυναμία ἔχω ὁ μή ἔχω δύναμις ὁ ποιέω ὅδε τίς . καί ὁ ὁ σίδηρος δύναμις , κατά ὅς οὖον δύναμαι εὐκόλως τέμνω , ἀδυναμία εἰμί καί ὁ λοιπός ὡσαύτως · ὥστε ἄλλος μέν τις | τόπος εἰμί δύναμις . ἄλλος εἰμί δέ ἀδυναμία . ὥσπερ δέ ὁ δύναμις λέγω πολλαχῶς , οὗτος καί ὁ στέρησις · καί γάρ ὁ μή ἔχω , εἴτε φύω ἔχω εἴτε μή , στέρησις ἔχω λέγω καί ὁ ἐν αὐτός τοιαδίͅς διάθεσις στέρησις , καί ὁ φύω ἔχω εἄν μή ἔχω ἢ ὅτε φύω ἔχω , ἢ ὧδε , οἷος παντελῶς , ἢ κἀν ὁπωσοῦν . παντελῶς δέ στέρησις ἔχω ὄψις ὁ ἄμφω ὁ ὀφθαλμός στερέω καί μηδέ ὅλως ὁράω , ὁπωσοῦν δέ στέρησις ἔχω λέγω ὁ ὁράω μέν μή καλῶς δέ . ἐπί ἔνιοι δέ πᾷ ἐν , ἄν φύω ἔχω τίς ἀφαιρέω βία , ὅσπερ ἔχω φύω στερέω οὗτος λέγω . ἐπεί δέ ὁ μέν ἐν ὁ ἄψυχος ἐνυπάρχω ἀρχή τοιοῦτος . ἐπεί , φημί , ὁ δύναμις ὁ μέν ἀρχή ἐνυπάρχω ἐν ὁ ἄψυχος , ὡς ὁ θερμότης ἐν ὁ πῦρ , ὁ δέ ἐν ὁ ἔμψυχος καί ἐν Ψυχή , οὐ ἐν ὁ ἄλογος μέρος αὐτός ἀλλά ἐν ὁ λογιστικός , ὥσπερ ὁ Ἰατρική , δῆλος ὅτι καί ὁ δύναμις ὁ μέν εἰμί ἄλογος ὁ δέ μετά λόγος . διό πᾶς ὁ τέχνη ὁ τε ποιητικός , ὅς τε οἰκοδομικός καί ὁ ναυπηγικός , καί ὁ ἐπιστήμη κοινός δέ τέχνη εἶπον ὁ ἐπιστήμη ) δυνάμ εἰμί · ἀρχή γάρ εἰμί μεταβλητικός ἐν ἄλλος . ὁ γάρ ἐπιστήμη ἐν ὁ λογιστικός μόριον ὁ Ψυχή εἰμί μεταβάλλω ὁ ψυχή καί κινέω εἰς θεώρημα τις καί ζητέω . εἰμί οὖν πᾶς δύναμις ἐνέργεια εἰμί δύναμις , ὁ δέ ἐπιστήμη καί ὁ τέχνη μεταβάλλω ὁ ψυχή εἰς ὁ ἐνρ περί τίς , καλῶς ἄρα δύναμις αὐτός καλέω . διαφέρω δέ ὁ ἄλογος δύναμις ὁ μετά λόγος , ὅτι ὁ μέν μετά λόγος πᾶς τἀναντία ποιέω · ἰατρικός γάρ ὑγίεια καί νόσος · ὁ δέ ἄλογος εἷς εἷς . ὁ γάρ θερμότης μόνος θερμαίνω , εἰμί δέ ποτός καί ψύχω , ἀλλά οὖον κατά ἑαυτοῦ ἀλλά κατά συμβεβηκός · ὁ γάρ αὐτός ἀπουσία συμβαίνω γίγνομαι ψῦξις . αἴτιος δέ ὁ ὁ μετά λόγος ὁ ἐναντίος εἰμί ποιητικός , ὅτι , φημί , ὁ λόγος εἰμί ὁ ἐπιστήμη , τουτέστιν ὁ μετά λόγος δύναμις ἐπιστημονικός τις γνῶσις εἰμί , ὁ δέ λόγος καί ὁ ἐπιστημονικός γνῶσις δηλόω καί γνωρίζω οὖον ὁ πρᾶγμα μόνος καί ὁ ἕξις , ἀλλά καί ὁ στέρησις , πρᾶγμα μέν καί ἕξις οἷος ὁ ὑγίεια , στέρησις δέ οἷος ὁ νόσος . πλήν οὐ ὡσαύτως ἀμφότερος , ἀλλά ὁ μέν ἕξις κατά ἑαυτοῦ ὁ δέ στέρησις κατά συμβεβηκός . καί τρόπος μέν τις ἀμφότερος ὁ λόγος οἶδα , τρόπος δέ τις καί μᾶλλον ὁ ὑπάρχω ἤτοι ὁ ἕξις . ὥστε ὁ τοιοῦτος ἐπιστήμη , ἤτοι ὁ μετά λόγος , ὁ ἐναντίος εἰμί , ἀλλά ὁ μέν ἕξις , ὥσπερ εἴρω , κατά ἑαυτοῦ , ὁ δέ στέρησις οὖον κατά ἑαυτοῦ . καί γάρ ὁ λόγος ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ ὁ δέ κατά συμβεβηκός · ἀπόφασις γάρ καί ἀποφορά τουτέστι στερέω ὁ γάρ ἀποφορά ὁ στερέω εἰμί δηλωτικός ) οἶδα ὁ ἐναντίος . εἰδοί γάρ κατά ἑαυτοῦ ὅτι ὑγίεια εἰμί συμμετρία ὁ ἐν ὁ ζῷον θερμός καί ὑγρός , ὁ οὗτος στερέω , λέγω δή ὁ ἀσυμμετρία , οἶδα ὁ νόσος . εἰμί γάρ ὁ κατάφασις ἢ ὁ ἕξις ὁ ὑγίεια ἀπεργάζομαι , δῆλος ὡς ὁ ἀπόφασις ἢ ὁ στέρησις οὐδείς γάρ διαφέρω ὡς εἄν λέγω ) ὁ νόσος . ὁ γάρ στέρησις εἰμί ὁ πρῶτος ὁ ἐναντίος . λέγω δέ ἐνέργεια στέρησις πρῶτος εἰμί ὅτε φύω ἔχω καί ὡς φύω ἔχω καί ὅς φύω ἔχω μή ἔχω . δύο δέ στέρησις ὁ ὅλως μή ἔχω · ὁ γάρ λέγω ὁ λίθος στερέω ὄψις δύο στέρησις εἰμί . ὁ στέρησις οὖν , φημί , ὁ πρῶτος εἰμί ὁ ἐναντίος ὁ ἔχω , οὗτος δέ εἰμί ἀποφορά ὁ ἕξις · οὗτος γάρ εἶπον ἕτερος . οὗτος εἶπον πάλιν ἐπαναλαμβάνω ὁ λόγος καί φημί ἐπεί δέ τἀναντία οὐ ἐγγίγνομαι ὁ αὐτός οὐδείς γάρ ἅμα λευκός εἰμί καί μέλας ) , ὁ δέ ἐπιστήμη εἰμί δύναμις ὁ λόγος ἔχω , τουτέστιν ἐν ὁ λόγος ἔχω ἢ ὁ ἐπιστήμη εἰμί δύναμις ὁ λόγος ἔχω ἀντί ὁ ὁ ἐπιστήμη δύναμις εἰμί ἐν ὁ ἔχω λόγος καί αἴτιος ὁ ἐπιστητός ὅσπερ ἔχω ) , καί ἔχω ὁ ψυχή ἀρχή κίνησις ὁ ἐπιστήμη κινέω γάρ αὐτός , ὡς φημί , εἰς θεώρημα τις καί εὕρεσις ) , ὁ μέν ὑγιεινός ὑγίεια μόνος ποιέω καί ὁ θερμός θερμαίνω , ὁ δέ Ἐπιστήμων ἄμφω , διά ὁ ὁ λόγος ὁ ἐν ὁ ἐπιστήμων ἀμφότερος γιγνώσκω , εἰμί καί μή ὁμοίως . εἰμί δέ ὁ τοιοῦτος λόγος ἤτοι ὁ ἐπιστήμη ἐν Ψυχή , ὅστις ψυχή ἔχω ὁ λόγος ὁ ὁ ἐπιστήμη ἀρχή κίνησις . ὥστε ὁ ψυχή ἄμφω ὁ τε ἕξις καί ὁ στέρησις ἀπό ὁ αὐτός ἀρχή κινέω καί ποιέω πρός ὁ αὐτός συνάπτω , σός , ὁ αὐτός λέγω ὁ λογιστικός . συνάπτω οὖν ἄμφω , φημί , ὁ ἕξις δηλονότι καί ὁ στέρησις , ὁ ψυχή πρός ὁ αὐτός , τουτέστι ὁ λογιστικός , ἀπό ὁ αὐτός ἀρχή , ἤτοι ὁ λογιστικός , ποιέω καί ὑγίεια καί νόσος , καί γράφω ὀρθῶς καί μή ὀρθῶς . καί ἐπί οὗτος ὁ κατά λόγος δύναμις τἀναντία ποιέω ὁ ἄνευ λόγος . εἰμί γάρ ὁ μετά λόγος δύναμις ἀμφότερος ποιέω δύναμαι , ὁ δέ ἄνευ λόγος οὐ ἀμφότερος ἀλλά ὁ εἷς , φανερός ὡς τἀναντία ποιέω · ὁ γάρ ὁ δύο δύναμαι ποιέω ἐναντιόομαι πως ὁ μή δύναμαι ὁ δύο ἀλλά ὁ εἷς ποιέω . ὥστε ἐπεί καί ὁ στέρησις καί ὁ ἕξις ἐν εἷς εἰμί ἀρχή , ὁ λόγος , ἤτοι ὁ λογιστικός , ἀμφότερος ποιέω ὁ ψυχή . φανερός δέ , φημί , καί ὅτι ὁ μέν ὁ εὕω δύναμις ἀκολουθέω ὁ ὁ μόνος ποιέω δύναμις · ὁ γάρ ὅς γράφω ἀκολουθέω καί ὁ μόνος γράφω , ὁ δέ μόνος γράφω οὐ ἀκολουθέω ὁ εὕω γράφω · διότι ἐκεῖνος μέν πάρειμι ἄμφω δύναμις , ὁ δέ μόνος γράφω οὐδαμῶς . | εἰμί δέ τις ὁ φημί , οἷος ὁ Μεγαρικός , ὅταν ἐνεργέω μόνος δύναμαι . Μεγαρικός λέγω εἄν ὁ περί Εὐκλείδης · οὗτος γάρ εἰς ὁ Μέγαρα ὁ διδασκαλεῖον ἔχω . λέγω δή ὅτι ὁ Μεγαρικός δύναμις καί ἐνέργεια αὐτός ποιέω . λέγω γάρ ὅτι ὁ οἰκοδόμος ὅταν οἰκοδομέω τότε καί ὁ ὁ οἰκοδομέω ἔχω δύναμις καί δύναμαι οἰκοδομέω , ὅταν δέ μή οἰκοδομέω οὖον δύναμαι οὔτε μήv ἔχω ὁ τοιοῦτος δύναμις , δῖος ὁ αὐτός εἰμί ὁ δύναμις ὁ ἐνέργεια · ὁμοίως δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος . οὗτος τίθημι λέγω ὅτι ὁ συμβαίνω ἄτοπος ὁ οὗτος λέγω οὖον χαλεπός εἰμί ὁράω . πρῶτος μέν γάρ ἀναιρέω ὁ κοινός πᾶς ὑπόληψις . πᾶς γάρ ὁ οἰκοδόμος ὁ εἰμί οἰκοδόμος δίδωμι ἐν ὁ δύναμαι οἰκοδομέω · ἐκ ὅς δέ οὗτος λέγω δῆλος εἰμί ὅτι ὅταν μή οἰκοδομέω ὁ οἰκοδόμος οὐ εἰμί οἰκοδόμος . οὗτος δέ ἄλογος ὁ μή εἰμί ὁ οἰκοδόμος ὅταν μή οἰκοδομέω οἰκοδόμος μηδέ ἔχω ὁ τοιοῦτος δύναμις . οὗτος εἶπον καί μέλλω εὐθύνω ὁ τοιοῦτος ἀπόφασις πρός ὁ οὗτος εὔθυνα προλαμβάνω τις ἐναργής ἀξίωμα , εἷς μέν ὅτι ἀδύνατος εἰμί ἔχω τις ὁ ἄνθρωπος οἰκοδομικός ἢ ἄλλος τις τέχνη μή μανθάνω ποτέ μηδέ λαμβάνω αὐτός διά μάθησις · οὐδείς γάρ ὅλως μή μανθάνω ποτός οἰκοδομέω ἔχω ὁ οἰκοδομικός τέχνη . ἄλλος δέ ἀξίωμα λαμβάνω τοιοῦτος · ἀδύνατος εἰμί ὁ μή ἀποβάλλω ἢ χρόνος ἢ λήθη ἢ νόσος τις μέγας εἰμί ὅς ἔχω τέχνη μή ἔχω αὐτός · καί οὗτος γάρ λίαν εἰμί προφανής . ὅς γάρ ἔχω τις καί μή ἀποβάλλω δῆλος ὡς ἔχω οὗτος . ὁ δέ οὖον γάρ δή ὁ γε πρᾶγμα φθείρω τοιοῦτος εἄν εἰμί ὅτι ὁ τέχνη μή ἔχω τότε συμβαίνω , ὅταν λήθη ἢ χρόνος ἢ πάθος ὁ ἔχω αὐτός ἀποβάλλω , οὖον μήv ὁ γε πρᾶγμα καί ὁ ὕλη φθείρω · εἰμί γάρ ὑποτίθημι ὅτι ἀναιρέω πᾶς λίθος , οὖον συμβαίνω ὁ οὗτος ἀναίρεσις ἀποβάλλω ὁ οἰκοδομικός τέχνη ὁ οἰκοδόμος , ἀλλά ἔχω οὗτος καί λίθος μή εἰμί . ὁμοίως δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος . ὁ δέ εἰμί γάρ εἰμί ἴσος εἰμί ὁ εἰμί ἄλη θέω εἰμί ὅσπερ εἶπον , καί ἀδύνατος εἰμί ὁ μή μανθάνω ἔχω , καί ἔμπας ) ἐν ἀδύνατος εἰμί μή ἔχω ὁ μή ἀποβάλλω , καί ὅτι οὐ ἀνάγκη ὁ ὑπόκειμαι ἕκαστος τέχνη ὕλη φθείρω εὐθύς ὁ τέχνη ἀποβάλλω , ἀλλά καί οὗτος μή εἰμί οὐδείς κακός πάλιν ὁ τέχνη ἔχω , ὅταν παύω ὁ οἰκοδόμος ὁ οἰκοδομέω , κατά ὁ ὁ Μεγαρικός δόξα τε καί ἀπόφασις οὐ ἔχω ὁ οἰκοδομικός · εἰμί δέ οὗτος , πῶς λαμβάνω πάλιν εὐθύς οἰκοδομέω ; κεῖμαι γάρ ὅτι ἀδύνατος εἰμί ὁ τοιοῦτος ἔχω τέχνη μή μανθάνω , αὐτός δέ ἅμα ὁ παύω ὁ íko | δομέω μή μανθάνω πάλιν εὐθύς οἰκοδομή σύ . εἰμί δέ ἅμα ὁ παύω ὁ οἰκοδομέω εὐθύς πάλιν οἰκοδομέω , δῆλος ὅτι ἔχω καί μή οἰκοδομέω ὁ οἰκοδομικός καί δύναμαι οἰκοδομέω . εἰμί γάρ , ὡς αὐτός φημί , ἅμα ὁ παύω ὁ οἰκοδομέω ἀποβάλλω ὁ ὁ οἰκοδομέω δύναμις , πῶς πάλιν μή μανθάνω μήτε διά μάθησις λαμβάνω αὐτός ( οὗτος γάρ λαμβάνω ) οἰκοδομέω ; ἄλλως τε ἐπεί ὑπόκειμαι τότε μή ἔχω ὁ τέχνη , ὅταν ἢ χρόνος ἢ λήθη ἢ πάθος τις οὗτος ἀποβάλλω , οὐδείς δέ γίγνομαι τοιοῦτος περί ὁ οἰκοδόμος , πῶς οἷος λέγω , ὅταν μή οἰκοδομέω , ὁ τοιοῦτος οὐ ἔχω δύναμις ; οὗτος δή συμβαίνω καί ἐπί ὁ ἄψυχος . ὅταν γάρ μή ἐνεργέω ὁ μέλι ἢ ὁ ψυχρός ἢ ὁ θερμός περί ὁ αἴσθησις ἐγώ , οὐ εἰμί κατά αὐτός οὔτε ὁ μέλι γλυκύς οὔτε ὁ ψυχρός ψυχρός . ὥστε συμβαίνω λέγω ὁ ὁ Πρωταγόρας λόγος . ἐκεῖνος γάρ φάσκω μή εἰμί μήτε γλυκύς μήτε ἄλλος μηδείς , ἀλλά οἷος εἄν αὐτός κρίνω ὁ αἴσθησις , τοιοῦτος καί εἰμί . εἰμί δέ ἐκεῖνος ἐλέγχω πρότερος ἐν οὗτος ὁ πραγματεία καί δείκνυμι ψεύδω , δῆλος ὅτι καί οὗτος ψεύδω , λέγω ὡς ὅταν μή ἐνεργέω τίς οὐ ἔχω ὁ τοιοῦτος δύναμις , ἐκ ὅς συμβαίνω ὁ ὁ Πρωταγόρας · ὥστε κατά αὐτός ὅταν ὁ ζῷον ὑπνώττω καί οὐ αἰσθάνομαι σθάνηται οὐδέ ἐνεργέω περί ὁ αἴσθησις , οὐ ἔχω αἴσθησις . εἰμί γάρ τότε ὁ δύναμις ἔχω ὅταν ἐνεργέω , δῆλος ὡς , ὅταν ὑπνώττω καί οὐ ἐνεργέω περί ὁ ὄψις , οὐ ἔχω δύναμις ὁ πάλιν βλέπω · ὥστε εἰμί τυφλός εἰμί ὁ φύω ἔχω ὄψις καί μή ἔχω ὅτε φύω καί ἔτι εἰμί καί μή φθείρω , ὁ αὐτός τυφλός εἰμί πολλάκις ὁ ἡμέρα . ἐπειδή γάρ ἐγώ φύω ἔχω ὄψις ἐν οὗτος ὁ ἡλικία ἐν ὅς τυγχάνω εἰμί καί ἔτι ὑπάρχω καί οὖον θνῄσκω , ὅταν μύω καί οὐ ὁράω οὐδέ ἐνεργέω περί οὗτος εἰμί τυφλός . οὗτος δέ ἄλογος . ἔτι εἰμί ὁ στερέω δύναμις , οἷος ὁ ὒ ὁράω , ἀδύνατος εἰμί βλέπω , καί ὁ μή γίγνομαι κατά αὐτός ἀδύνατος εἰμί γίγνομαι . ἐπεί γάρ ὅταν μή ἐνεργέω τίς οὐ ἔχω δύναμις , ὁ ἐσθίω μή ἔχω δύναμις οὖον δύναμαι οὗτος ποιέω ὅς ὁ δύναμις οὐ ἔχω , ὁ δέ μή δύναμαι ἀδύνατος εἰμί , ὅς δέ ἀδύνατος γίγνομαι οὖον γίγνομαι ποτός , εἰμί οὖν οὗτος , εἴπερ τις ἵστημι καί μή ἐνεργέω περί ὁ κάθημαι , οὐ ἔχω ὁ δύναμις ὁ καθίζω , εἰμί δέ μή δύναμαι , ἀδύνατος εἰμί ἄν . θίσαι . εἰμί δέ ἀδύνατος εἰμί οὗτος γίγνομαι , ὁ λέγω ὁ εἰμί ἢ εἰμί , τουτέστιν ἢ κάθημαι ἢ καθέζομαι , ψεύδω · ὁ γάρ ἀδύνατος οὗτος σημαίνω ὁ μή δυνατός γίγνομαι · ὥστε ἀεί ὁ ἵστημι ἵστημι οὐ ἔχω γάρ ὁ ὁ καθίζω δύναμις ) , καί ὁ κάθημαι ἀεί καθέζομαι · | ἀνίστημι γάρ οὖον δύναμαι , ὅς δέ μή δύναμαι ἀνίστημι , οὐ ἀνίστημι · ἀεί δέ ἄρα καθέζομαι . οὖον μόνος δέ οὗτος συμβαίνω λέγω αὐτός ὁ ἄτοπος ὁράω γάρ ὅτι καί ὁ κάθημαι ἀνίστημι καί ὁ ἀνίστημι πάλιν κάθημαι ) , ἀλλά ἐξαιρέω καί κίνησις καί γένεσις · οὗτος γάρ δεῖ ὁ ῥητός ὑπερβατός ἀναγιγνώσκω . ὅτι δέ γένεσις ἀναιρέω δῆλος · πᾶς γάρ γένεσις ἐκ ὁ δύναμις πρόειμι · δύναμις γάρ ἔχω ὅδε τίς γίγνομαι ὁ καταμήνιος γίγνομαι · οὗτος δέ ὁ δύναμις ἀναιρέω ἀναιρέω γένεσις . εἰμί δέ γένεσις , δῆλος ἐκ οὗτος ὅτι καί κίνησις · ὁ γάρ κινέω δύναμαι πρό ὁ ἄρχω κινέω κινέω κινέω . εἰμί δή οὗτος ἀδύνατος , φανερός ὅτι ὁ δύναμις ἕτερος εἰμί ὁ ἐνέργεια · ἐκεῖνος δέ ὁ λόγος δύναμις καί ἐνέργεια αὐτός ποιέω . ὁ γάρ λέγω ὅτι ὅτε ἐνεργέω ὁ ἐνεργέω περί τίς τότε καί δύναμαι , ὁ οὗτος δή λέγω ὁ ποιέω εἰμί ἐνέργεια καί δύναμις αὐτός . διό οὗτος λέγω οὖον μικρός τίς ἀναιρέω ζητέω , ἀλλά ὁ μέγας γένεσις καί κίνησις . ὥστε δῆλος εἰμί ἐκ οὗτος ὅτι ἐνδέχομαι δυνατός μέν τίς εἰμί μή εἰμί δέ , οἷος δυνατός μέν εἰμί ἐγώ βαδίζω , οὖον βαδίζω δέ , ἀλλά ἐν βαδίζω διά ὁ ἐγώ δύναμις ἔχω οὗτος · δύναμαι γάρ ὁ μή βαδίζω βαδίζω καί ὁ βαδίζω μή βαδίζω . οὗτος εἶπον ὁρίζω τίς ὁ δυνατός εἰμί , λέγω δυνατός εἰμί ὅς ἐάν ὑπάρχω ὁ ἐνέργεια ὅς λέγω δύναμις ἔχω , οὐδείς εἰμί ἀδύνατος . εἰμί γάρ τίς δύναμαι καθίζω καί ἐνδέχομαι καθίζω , οὗτος εἰμί ὑπάρχω ὁ κάθημαι , οὐδείς ἀδύνατος συμβαίνω . ὁμοίως καί ἐπί ὁ κινέω καί ἵστημι . ἔρχομαι δέ ὁ ἐνέργεια ὄνομα ὁ πρός ὁ ἐντελέχεια συντίθημι καί ἐπί ὁ ἄλλος ἐκ ὁ κίνησις μάλιστα . ἐπεί ὁ ἐνέργεια διχῶς λέγω , εἷς μέν τρόπος αὐτός ὁ τέλος ( ὁ γάρ ὁ λεύκανσις τέλος , οὗτος δέ εἰμί ὁ λευκός , ἐν ὅς παύω καί ἵστημι ὁ λεύκανσις , ἐνέργεια λέγω · ὡσαύτως δέ καί ὁ ὁ ἄλλος κίνησις τέλος ἐνέργεια λέγω , ὁ δή καί κύριος αὐτός ἐντελέχεια καλέω ) , εἷς μέν οὖν δή τρόπος ὁ ἐνέργεια οὗτος λέγω , ἄλλος δέ πάλιν ἐνέργεια λέγω αὐτός ὁ κίνησις . ἵστημι δέ πάλιν ὑπόδειγμα χάρις αὐτός ὁ λεύκανσις , ὅστις καί δύναμις εἰμί καί ἐντελέχεια , δύναμις μέν ὅτι οὔπω εἰς ἐντελέχεια καί ὁ τέλος ἀφικνέομαι , ἐντελέχεια δέ ὅτι ἔχω τίς ὁ ἐντελέχεια καί ὁ τέλος · ἐν γάρ τῆ λεύκανσις καί ὅλως ὁ λευκαίνω ἔνειμι τίς ὁ λευκός καί ὁ ἐντελέχεια . διχῶς οὖν ὁ ἐνέργεια λέγω λέγω ὅτι ὁ ἐνέργεια ὁ πρός ὁ ἐντελέχεια καί ὁ τέλος συντίθημι , τουτέστι ὁ ὁ ἐντελέχεια ἐνέργεια λέγω , ἐκ ὁ κίνησις ἔρχομαι . ἐπεί γάρ κύριος ἐνέργεια ὁ κίνησις λέγω ὁ γάρ ἐνέργεια ἐν κινέω θεωρέω ) , ὁ δέ κίνησις τέλος τις εἰμί κίνησις , λέγω καί ὁ τέλος ἐνέργεια διά ὁ ὡς εἴρω ὁ ἐνέργεια ὁ ἐν ὁ κινέω θεωρέω διά ὁ τέλος γίγνομαι . ὁ δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος οἴομαι διά ὁ τεχνητός πρόσκειμαι , ὡς εἰμί ἔλαγεν οὐ μόνος ὁ ἐν ἑαυτοῦ ἔχω ὁ κίνησις καί ὁ κινέω αἴτιος ἐνέργεια λέγω , ἀλλά καί ὁ ἄλλος , ὅς ἐκτός εἰμί ὁ κινέω καί ὁ πῶς ἐκ ὁ κίνησις καί ἐπί ὁ ἀγλαός ἱκνέομαι ὁ ὁ ἐνέργεια ὄνομα , δηλόω εἶπον δοκέω δέ ὁ ἐνέργεια μάλιστα ὁ κίνησις εἰμί . καί οὗτος εἰκότως · ἐν γάρ ὁ τέλος μάλιστα ἠρεμία ἀλλά οὖον κίνησις νησίς εἰμί καί ἐνέργεια . ἐπεί δέ πᾶς ὁ κινέω ὁ ἐνεργέω εἰμί τίς εἰμί , οὖον φημί ὁ μή εἰμί οἰκίον ἢ ὁ μή εἰμί ζῷον κινέω ἢ ἐνεργέω . εἰμί γάρ ὁ κινέω ἢ ἐνεργέω εἰμί εἰμί , ὁ μή εἰμί οὔτε κινέω οὔτε ἐνεργέω . διά αὐτός δή οὗτος οὐδέ ὁ γένεσις κίνησις εἰμί , ὡς ἐν ὁ φυσικός δείκνυμι · ὁ γάρ γίγνομαι οὐ εἰμί . ὁ οὖν μή εἰμί , ὥσπερ εἴρω , οὖον φημί κινέω , ἄλλος δέ τις κατηγορία προσάπτω αὐτός , οἷος διανοητός καί ἐπιθυμητής . ἔχω γάρ διάνοια ὁ μή εἰμί οἰκίον καί ἐπιθυμία ἴσως χρῄζω αὐτός μή εἰμί , κινέω δέ αὐτός οὖον φημί , ὅτι οὐ εἰμί ἐνέργεια , ὅμως δύναμαι γε εἰμί ἐνέργεια . διά τίς δέ ; ὅτι ὁ μή εἰμί ἔνιοι δύναμις εἰμί · οὖον γάρ πᾶς · ὁ γάρ τραγέλαφος οὐ εἰμί δύναμις ὡς δύναμαι καί ἐνέργεια ὑπάρχω . ὅμως δέ εἰμί καί δύναμις εἰμί ἔνιοι ὁ μή εἰμί , ὁ εἰμί αὐτός κατηγορέω οὐ ὅτι εἰμί ( οὐ εἰμί γάρ ὅτι οὐ ἐντελέχεια εἰμί · ἐκεῖνος γάρ φημί εἰμί ὁ ἐντελέχεια ὄνιον ) , ἀλλά κατηγορέω αὐτός ὁ εἰμί , ὅτι δύναμαι γίγνομαι καί εἰμί . εἰμί δέ εἰμί ὁ εἴρω δυνατός ὅς ἀκολουθέω , φανερός ὅτι οὐ ἐνδέχομαι ἄλη τίθημι εἰμί ὁ εἶπον ὅτι δυνατός μέν τοδί . εἶπον ὅτι δυνατός μέν λέγω . ὁ μή εἰμί μέν δύναμαι δέ γίγνομαι , λέγω ὅτι εἰμί εἰμί ὁ εἴρω δυνατός ὅς ἀκολουθέω , τουτέστιν εἰμί δυνατός λέγω3 τίς , καθό δύναμαι γίγνομαι καί ἀκολουθέω αὐτός ὁ ἐνεργέω , οὐ οὐ εἰμί ἀληθής ὁ λέγω ὅτι εἰμί μέν τίς δυνατός , οὐ εἰμί δέ οὐδέ δύναμαι εἰς ἐνέργεια ἔρχομαι . ἐκεῖνος γάρ δυνατός λέγω ὁ δύναμαι εἰς ἐνέργεια ἔρχομαι ὁ ὅς δύναμαι . εἰμί δέ τις φημί ὅτι εἰμί μέν τίς δυνατός , οὖον μέντοι δύναμαι γίγνομαι καί εἰς ἐνέργεια ἐκβαίνω , διαφεύγω φεύγω ἐγώ καί ἄδηλος εἰμί τίς ποτός εἰμί ὁ ἀδύνατος . εἰμί γάρ δυνατός φημί ὅσπερ μή εἰμί μέν τίθημι δέ ὑπάρχω οὐδείς ἀδύνατος συμβαίνω , ἀδύνατος δέ ὅς μή εἰμί τίθημι δέ ὑπάρχω ἕπομαι τίς ἀδύνατος , λέγω δέ τις ὡς εἰμί μέν τίς δυνατός , οὖον μήv εἰμί οὐδέ ἄν εἰς ἐνέργεια ἐκβαίνω , | πῶς γιγνώσκω ὁ ὁ δυνατός καί ἀδύνατος διαφορά ; οἷος ἐπεί δυνατός λέγω ὁ ξύλον καίω , εἰμί λέγω τις ὅτι δυνατός μέν εἰμί καίω , οὖον μήv καίω , λέγω δέ ὁ αὐτός ὅτι καί ὁ διάμετρος δυνατός μέν μετρέω , οὖον μήv μετρέω , τίς διαφέρω οὗτος ἐκεῖνος , ἐπεί ἀμφότερος δυνατός λέγω , οὖον μέντοι εἰμί , ὥστε ἐπίσης καί ὁ ξύλον εἰμί καυστός καί ὁ διάμετρος μετρητός · εἰμί δέ οὗτος , διαφεύγω ἐγώ ποῖος εἰμί ὁ ἀδύνατος , πότερος ὁ ὁ διάμετρος μετρέω ἢ ὁ ὁ ξύλον καίω . ὁ μή λογίζομαι οὖν , φημί , μηδέ νοέω ὁ ἀδύνατος τίς ποτός εἰμί , καί ὁ διαφορά ὅς ἔχω πρός ὁ δυνατός , ἐκεῖνος ἄν εἶπον ὡς οὐδείς κωλύω τίς εἰμί δυνατός εἰμί ἢ γίγνομαι μή εἰμί μηδέ εἰμί . εἰμί δέ γιγνώσκω ὁ ὁ ἀδύνατος φύσις , οὐ εἄν οὕτως ἀπερισκέπτως καί ἑτοίμως λέγω ὁ διάμετρος καί ὁ ξύλον , ὅτι ὁ μέν δυνατός εἰμί μετρέω καί οὖον μετρέω , ὁ δέ καίω καί οὖον καίω , ἀλλά ἐκεῖνος μέν ἀνακηρύσσω εἄν ὡς ἀδύνατος εἰμί μετρέω καί οὖον μετρέω , οὗτος δέ διισχυρίζομαι ὅτι δυνατός εἰμί καίω καί καίω . ἀλλά οὗτος μέν εἶπον εἄν ὁ ἀγνοέω ὁ ἀδύνατος , ἐκεῖνος δέ εἰμί φανερός ἐκ ὁ κεῖμαι κεῖμαι δέ ὅτι ὁ δύναμαι γίγνομαι καί γίγνομαι ) , ὅτι εἰμί ὑποτίθημι ὁ μή εἰμί μέν δύναμαι δέ γίγνομαι ὅτι εἰμί , οὐδείς ἀδύνατος συμβαίνω . εἰμί γάρ σύ κάθημαι καί δύναμαι περιπατέω ὅτε κάθημαι ὑποτίθημι σύ περιπατέω , οὐδείς ἀδύνατος συμβαίνω ἐκ ὁ ὑπόθεσις . εἰμί δή οὗτος ἀληθής , λέγω δέ τις ὡς δύναμαι μέν οὗτος ὁ κάθημαι περιπατέω , οὖον μήv περιπατέω , ὁμοίως καί ὁ διάμετρος δύναμαι μετρέω , οὖον μέντοι μετρέω , εἰμί οὖν οὐδείς οὗτος ἐκεῖνος διαφέρω , ὥσπερ ἐπί ἐκεῖνος οὐδείς συμπίπτω ἀδύνατος , οὕτως οὐδέ ἐπί οὗτος . ἀλλά μήv δίδωμι ὁ ὁ διάμετρος μετρέω , συμβαίνω ὁ ὁ περισσός ἴσος εἰμί ὁ ἄρτιος , ὅσπερ εἰμί ἀδύνατος . οὗτος δέ συμβαίνω ἐκ ὁ μή συνοράω ὁ τε φύσις καί ὁ διαφορά ὁ ἀδύνατος | πρός ὁ δυνατός , καί ἐπί οὗτος λέγω ὁ ἀδύνατος ὡς δυνατός μέν εἰμί , οὖον μέντοι εἰμί . ὥστε δῆλος ἐκ οὗτος ὅτι εἰμί τίς δυνατός εἰμί , καί εἰμί . συμβαίνω δέ ὁ ἀδύνατος οὗτος , λέγω δή ὁ ὁ ἄρτιος ἴσος εἰμί ὁ περισσός , οὖον παρά ὁ ὑπόθεσις ὁ λέγω ὅτι δίδωμι ὅτι μετρέω ὁ διάμετρος · εἰμί γάρ παρά ὁ ὑπόθεσις εἰμί , συμβαίνω εἄν ἀδύνατος τίς καί ἐπί ὁ κάθημαι λέγω δέ περιπατέω · ἐκεῖ μέν γάρ ὁ συνάγω ψεῦδος , ἀλλά οὐ ἀδύνατος , ὁ δέ ἐνταῦθα καί ψεῦδος καί ἀδύνατος . ὥστε εἰμί αὐτός εἰμί ὁ ψεῦδος καί ὁ ἀδύνατος , οὐδείς εἄν διαφέρω ὁ ὑπόθεσις ὅς τε ὁ κάθημαι περιπατέω ὑποτίθημι καί ὁ ὁ διάμετρος μετρέω λέγω · ἐπεί δέ ἕτερος οὗτος , ἕτερος καί ὁ ὑπόθεσις . ἅμα δέ δῆλος καί ὅτι εἰμί ὁ ὅς εἰμί ἀνάγκη καί ὁ Β εἰμί . δείκνυμι ὅτι ὅς δύναμαι γίγνομαι τίς , καί γίγνομαι οὗτος ὅς ὁ δύναμις ἔχω , διά ὁ δείκνυμι ὡς . εἰμί τις ὁ δύναμαι τίς γίγνομαι λέγω ὅτι οὖον γίγνομαι , οὗτος ὁ ἀδύνατος καί ὁ δυνατός αὐτός ποιέω , καί διαφεύγω καί ἄγνωστος ἐγώ γίγνομαι ποῖος εἰμί ὁ ἀδύνατος , οὗτος δείκνυμι λέγω ὅτι ἐκ οὗτος δῆλος εἰμί ὡς εἰμί ὁ ὅς εἰμί ἕπω αὐτός ἐκ ἀνάγκη ὁ Β , καί ὁ ὅς δυνατός εἰμί καί ὁ Β δυνατός εἰμί , καί ἀναγκαῖος ἀναγκαῖος , καί ὑπάρχω ὁ ὅς ὑπάρχω καί ὁ Β . εἰμί δέ τις ἐνίστημι λέγω ὅτι ὁ ὅς εἰμί ἕπω αὐτός ἐκ ἀνάγκη ὁ Β , οὖον μήv δυνατός εἰμί ὁ ὅς εἰμί καί ὁ Β δυνατός , οὐδείς κωλύω , φημί , εἰμί ὁ Β μή δυνατός , δύναμις λέγω ὡς εἰμί ὁ ὅς δυνατός εἰμί ὁ Β οὐ εἰμί δυνατός , εἰμί ἀδύνατος · οὗτος γάρ ἀντίκειμαι ὁ δυνατός . ἵστημι . φημί , ὁ ὅς δυνατός . οὐκοῦν ἐπεί δυνατός εἰμί , εἰμί τίθημι ὑπάρχω , ψεῦδος μέν , οὖον μέντοι ἀδύνατος ὁ ὑπόθεσις . ἵστημι οὖν ὑπάρχω ὁ ὅς , ὑπόκειμαι δέ ὅτι ὁ ὅς εἰμί εἰμί καί ὁ Β · ὥστε ἐπεί ὁ ὅς εἰμί , εἰμί καί ὁ Β διά ὁ ἐκ ἀρχή ὑπόθεσις . ἀλλά καί οὐ εἰμί · ὁ γάρ ἀδύνατος οὐ εἄν γίγνομαι ποτός . εἰμί δέ ὁ εἰμί ὁ Β καί μή εἰμί ἀδύνατος , ψευδής ὁ ὑπόθεσις ἐκ ὅς οὗτος συμβαίνω · οὗτος δέ εἰμί ὁ λέγω ὅτι ὁ ὅς εἰμί δυνατός οὐ εἰμί καί ὁ Β ὁ ἕπω ὁ ὅς δυνατός . δῆλος ἄρα ὅτι ὁ ὅς εἰμί δυνατός εἰμί καί ὁ Β δυνατός , εἴπερ οὕτως ἔχω ὁ τε ὅς καί ὁ Β . πῶς δέ ἔχω , ἐπάγω , ὥστε ὁ ὅς εἰμί ἀνάγκη καί ὁ Β εἰμί . δείκνυμι οὖν ὅτι εἰμί ὁ ὅς εἰμί δυνατός , καί ὁ οὗτος ἐκ ἀνάγκη ἕπω Β δυνατός εἰμί , δείκνυμι ὅτι καί εἰμί ὁ ὅς εἰμί καί ὁ Β , λέγω ἄν δή οὕτως ἔχω * * * ὁ αβ ἔχω ὡς τίθημι , ἤϊος εἄν * * * ὁ αβ ἔχω ὡς τίθημι . οὗτος δέ εἶπον ἐπάγω καί εἰμί ὁ ὅς δυνατός εἰμί ἀνάγκη ὁ Β Ε ; εἰμί , ὅς ἴσος ἀνά εἰμί ὁ εἰμί ὑπόκειμαι καί δείκνυμι , ὡς εἰμί ὁ ὅς εἰμί δυνατός , καί ὁ Β εἰμί δυνατός , εἰμί δή οὕτως ἔχω , λέγω , φημί , ὅτι εἰμί καί εἰμί ὁ ὅς , ἀνάγκη εἰμί καί ὁ Β · ὁ γάρ λέγω ὅτι εἰμί ὁ ὅς δυνατός εἰμί , ἐκ ἀνάγκη ἕπω ὁ εἰμί δυνατός καί ὁ Β ( οὗτος γάρ δηλόω διά ὁ ὁ γάρ δυνατός εἰμί ἐκ ἀνάγκη ὁ Β εἰμί , εἰμί ὁ ὅς δυνατός ) , ὁ οὖν λέγω ὅτι εἰμί ὁ ὅς δυνατός , ἐκ ἀνάγκη καί ὁ εἰμί ὁ Β δυνατός συμβαίνω , οὗτος σημαίνω ὅτι ἐάν εἰμί ὁ ὅς καί ὅτε εἰμί , τότε εἰμί καί ὁ Β . ὁ δέ καί ὡς εἰμί δυνατός εἰμί ἴσος εἄν εἰμί ὁ καί εἰμί εἰμί ἀναγκαῖος ὁ ὅς , εἰμί καί ὁ Β ἀναγκαῖος , καί εἰμί δυνατός , δυνατός . ἅπας δέ ὁ δύναμις εἰμί ὁ μέν συγγενής , οἷος ὁ αἴσθησις . βούλομαι διά οὗτος εἶπον τίς ὁ δύναμις ἄνευ ὁ προενεργέω οὐ εἰμί ἐν ὅς εἰμί καί τίς καί Χωρὶς ὅλως ὁ προφέρω εἰμί . καί φημί ὅτι ἀπασάω ὁ δύναμις ὁ μέν οὖσον συγγενής , τουτέστι συγγίγνομαι καί συμπλάσσω ἐγώ ( ὁ γάρ αἴσθησις συγγίγνομαι καί συμπλήσσω ἐγώ · οὖον γάρ ὕστερος ἐπιγίγνομαι μετά ὁ γεννάω ὁ ζῷον ) , ὁ δέ εἰμί ἔθος ὁ γάρ δύναμις κατά ὅς δύναμαι ὁ αὐλητής αὐλέω οὖον συγγεννάω αὐτός ἀλλά ἐκ ἔθος αὐτός ἐγγίγνομαι ) , ὁ δέ μανθάνω ὡς ὁ οἰκοδομικός καί ἁπλόος ὁ τέχνη , ὁ μέν ἐκ ἔθος καί λόγος δύναμις ἄνευ ὁ προενεργέω οὐ ἐγγίγνομαι , ὁ δέ ἄνευ λόγος δύναμις εἴτε ὁ ἐνεργέω εἴτε καί ὁ πάσχω οὐ ἀνάγκη εἰμί προενεργέω . οὔτε γάρ ὁ πῦρ προφέρω καί οὕτως γίγνομαι αὐτός ὁ ὁ κίω δύναμις οὔτε ὁ ξύλον ὁ ὁ καίω , ἀλλά ἅμα ὁ εἰμί καίω ὁ πλησιάζω , ὁμοίως καί ὁ ξύλον καίω εἰμί πλησιάζω . ἐπεί δέ ὁ δυνατός τίς δύναμαι λέγω δυνατός καί ποτός οὖον γάρ κατά πᾶς τρόπος ὁ πῦρ καίω , ἀλλά ὅταν πλησιάζω ὁ καυστός ἢ ὅταν μή ὑπό τις κωλύω ) ; ὅσος μέν κατά λόγος δύναμαι κινέω , καί ὁ δύναμις αὐτός μετά λόγος , ὅσος δέ ἄλογος ὡς ὁ πῦρ , καί ὁ δύναμις αὐτός ἄλογος . καί ὁ μέν μετά λόγος δύναμις ἀνάγκη ἐν ἔμψυχος εἰμί , ὁ δέ ἄλογος ἐν ἄμφω καί ἐν ἔμψυχος καί ἄψυχος . ἄλογος γάρ δύναμις ἐν ἔμψυχος εἰμί ὁ ἐν ὁ ἄλογος εἰμί Ψυχή . καί ὁ μέν ἄλογος δύναμις ἀνάγκη , ὅταν πλησιάζω ὁ τε δύναμαι ποιέω καί δύναμαι πάσχω , ὁ μέν ποιέω ὡς δύναμαι ποιέω , ὁ δέ πάσχω ὡς δύναμαι πάσχω , ὁ δέ μετά λόγος οὐ ἀνάγκη · οὖον γάρ εἰμί ἀνάγκη , ὅταν ὁ διδάσκαλος πλησιάζω ὁ μαθητής , ὁ μέν διδάσκω ὁ δέ μανθάνω καί ὁ μέν ἄλογος δύναμις κύριος εἷς εἰμί ποιητικός , οἷος ὁ ὁ πυρός ὁ θερμαίνω ( ὁ δέ κύριος πρόσκειμαι ἐγώ ὅτι ψύχω καί ὁ πῦρ κατά συμβαίνω στρέφω πως καί ἀπέρχομαι ) , ὁ δέ μετά λόγος ὁ ἐναντίος · ὁ γάρ ἰατρικός ὑγίεια καί νόσος . εἰμί δέ τις λέγω ὅτι καί ὁ μετά λόγος δύναμις ἅμα ὁ πλησιάζω ( ἐκ ἀνάγκη · ὁ μέν ποιέω ὁ δέ πάσχω ὥσπερ καί ὁ ἄλογος ἐκ ἀνάγκη γάρ ὁ πῦρ ἄμη ὁ πλησιάζω ὁ καυστός καίω ) , εἰμί οὖν οὗτος τις λέγω καί δίδωμι ὁ ἀνάγκη ὁ μετά λόγος δύναμις ὥσπερ καί ὁ ἄλογος , οὗτος οὐδείς ἄλλος ἀξιόω ἢ ἅμα ὁ ἐναντίος ὁ αὐτός πάρειμι . ὡς γάρ ὁ πῦρ δύναμαι θερμαίνω ἅμα ὁ πλησιάζω ὁ θερμαντός ἐκ ἀνάγκη θερμαίνω αὐτός , οὗτος καί ὁ ἰατρός ἐπεί δύναμαι καί ὑγιάζω καί νοσάζω , εἰμί ἐκ ἀνάγκη ἅμα ὁ πλησιάζω ἐνεργέω ὁ δύναμαι , ἅμα εἄν ὑγιάζω ὁ αὐτός καί νοσάζω . οὗτος δέ ἀδύνατος , ὁ ὁ αὐτός ἅμα ὑγιαίνω καί νοσέω . ὥστε εἰμί ὁ κύριος ἐν ὁ μετά λόγος δύναμις ὁ μή ἐάω ὁ ἐναντίος ποιέω , ἀλλά ἕτερος , ὅς ἄν ὀρέγω · οὗτος δέ εἰμί ὁ ὄρεξις ἢ προαίρεσις . ὁπότερος γάρ εἄν κύριος ὀρέγω , οὗτος καί ποιέω , ὅταν ὡς δύναμαι ὑπάρχω καί πλησιάζω ὁ παθητικός · οἷος εἰμί δύναμαι ὑγιάζω καί νοσάζω . , ὅς ἄν ὀρέγω , οὗτος ὡς δύναμαι ποιέω ἀλλά οὐ ὡς οὖον δύναμαι · ὥστε πᾶς ὁ κατά λόγος δυνατός ἀνάγκη , ὅταν ὀρέγω , ὅστις ἔχω ὁ δύναμις καί ὡς ἔχω , οὗτος ποιέω . εἰμί γάρ ἔχω δύναμις ὁ ὑγιάζω , οὗτος καί ποιέω . ἀλλά μήv ἔχω ὁ ἰατρός δύναμις ὁ ὑγιάζω · ὥστε πάρειμι ὁ παθητικός , ἤτοι ὁ ἄνθρωπος , καί ὡδί ἔχω , ἤγουν νοσέω , ὑγιάζω εἄν αὐτός . εἰμί δέ μή ἔχω δύναμις ὁ ὑγιάζω , οὖον δύναμαι ὑγιάζω . οὗτος γάρ δηλόω διά ὁ εἰμί δέ μή , ποιέω οὖον δύναμαι . εἶπον δέ ὅτι ὁ δυνατός ὅς ἔχω ὁ δύναμις 30 καί ὡς ἔχω ποιέω πρός ὁ παθητικός , ἐπεί ἐσθίω πρόσκειμαι ἐν ὁ προσδιορισμός ὁ καί μηδείς ὁ ἔξωθεν κωλύω , ἵνα εἰμί ὁ ὅλος τοιοῦτος , ὅτι ὁ δυνατός ὅς ἔχω ὁ δύναμις καί ὡς ἔχω καί μηδείς ὁ ἔξωθεν κωλύω ποιέω εἰμί γάρ ἔχω δύναμις ὁ ποιέω , κωλύω δέ ὑπό τις , πάντως οὖον ποιέω ) , οὗτος δή εἶπον καί μή προστίθημι , ὡς εἴρω , ὁ καί μηδείς ὁ ἔξωθεν κωλύω , λέγω ὅτι ὁ γάρ μηδείς ὁ ἔξωθεν κωλύω προσδιορίζω οὐδείς ἔτι δεῖ · εἶπον γάρ ὅτι ὅς ἔχω συμπεριλαμβάνω καί ὁ μηδείς ὁ ἔξωθεν κωλύω . ὡς γάρ εἰμί ὁ δύναμις ὁ ποιέω , οὕτως ἔχω αὐτός · ἔχω δέ οὐ ὡς τυγχάνω καί πάντως , ἀλλά ὧδε πως ἔχω , ἐν ὅς ὁ τε ὡς ἔχω καί ὁ ὧδε πως ἔχω , συμπεριλαμβάνω καί ὁ μηδείς ὁ ἔξωθεν κωλύω . ὁ γάρ λέγω ὅτι ὁ ποιέω ποιέω ὡς ἔχω καί ὧδε πως ἔχω , λέγω καί ὁ μηδέ κωλύω ὑπό τις · ἔνιοι γάρ ὁ πρόσειμι ὁ προσδιορισμός , οἷος ὁ ἔχω ἢ ὁ ὧδε πως ἔχω , συμπεριλαμβάνω ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ὁ τε μηδείς κωλύω μηδέ ἐμποδίζω , καί ἀφαιρέω οὗτος , λέγω δή ὁ μή κωλύω μηδέ ἐμποδίζω , καί οὐ ἐάω κεῖμαι ἐν ὁ προσδιορισμός . καί ἐπεί ὁ ποιέω οὗτος ποιέω ὡς ἔχω καί ὡς δύναμαι , οὖον ποιέω ἅμα νόσος καί ὑγίεια ὁ ἰατρός · οὖον γάρ οὕτως ἔχω ὁ δύναμις ὥστε ἅμα οὗτος ποιέω , ἀλλά ἀνά μέρος , ἐπεί ὅς εἰμί , τουτέστιν ἐπεί ὅς ἔχω δύναμις ὥστε ἅμα ποιέω αὐτός , οὗτος ποιέω , ἤτοι ἅμα καί ὡς ἔχω ὁ ὁ ποιέω αὐτός δύναμις . ἐπεί δέ περί ὁ κατά κίνησις λέγω δύναμις εἴρω , περί ἐνέργεια διορίζω . εἶπον περί ὁ κατά κίνησις δύναμις ( οὗτος δέ εἰμί ὁ πρῶτος καί ἀνείδεος ὕλη ) , νῦν διορίζω καί περί ἐνέργεια τίς τε εἰμί καί ποῖος τίς . διορίζω δέ , φημί , περί ὁ ἐνέργεια ἅμα δῆλος εἰμί καί περί ὁ δυνατός ὅτι οὖον μόνος οὗτος λέγω δυνατός ὅς φύω κινέω ἄλλος · ὁ γάρ πῦρ ( λαμβάνω δέ οὗτος εἰς ὑπόδειγμα ) φύω θερμαίνω , ὁ δέ ὕδωρ φύω κινέω καί θερμαίνω ὑπό ὁ πυρός ἢ ὑπό ἄλλος ὁ θερμαντικός . ὁ δέ ἢ ἁπλόος ἢ τρόπος τις πρόσκειμαι ὅτι εἴρω ἐν ὁ δ ὅδε ὁ πραγματεία , ὅτε περί ὁ δυνατός διορίζω ὁσαχῶς λέγω , ὅτι ὁ δυνατός κινέω ἢ ὅταν ἁπλόος καί ὡς τυγχάνω εἴτε ἐπί ὁ χείρων καί ὁ φθορά εἴτε ἐπί ὁ ἀγαθός , λέγω δυνατός , ἢ ὅταν μέν ἐπί ὁ χείρων κινέω , οὖον λέγω δυνατός , ὅταν δέ ἐπί ὁ ἀγαθός , λέγω . ὁ οὖν ἁπλόος εἴρω ἀντί ὁ ὡς τυγχάνω καί ἀδιορίστως , ὁ δέ τρόπος τις διωρισμένως , εἴτε καί ἄλλως . διορίζω δή , φημί , περί ὁ ἐνέργεια δῆλος εἰμί ὅτι οὖον μόνος οὗτος λέγω δυνατός ὅς | φύω κινέω ἔρχομαι ἢ ἄλλος ἢ κινέω ὑπό ἄλλος , ἀλλά ὅτι ὁ δυνατός λέγω καί ἑτέρως . διό ζητέω , φημί , περί ὁ τοιοῦτος ὁ καί ἑτέρως δυνατός λέγω διέρχομαι καί περί οὗτος ὁ δυνατός ὁ φύζω κινέω ἢ κινέω , ὡς ἐντεῦθεν εἰμί ἐκεῖνος δῆλος . οὗτος εἶπον ὁ περί ὁ ἐνέργεια διορίζω , εἰμί , λέγω , ἐνέργεια ὅταν ὑπάρχω ὁ πρᾶγμα οὐ ὥστε μή ἐνεργέω , δύναμαι δέ ἐνεργέω , ὁ δέ ἐνέργεια , τουτέστιν ἀλλά ἐκεῖνος εἰμί ἐνέργεια ὁ οὕτως ἐνέργεια εἰμί καί ἐνεργέω , κατά ὅς πρότερος μή ἐνεργέω , δύναμαι δέ ἐνεργέω ἤδη ἐνεργέω . οὗτος μέν οὖν ὁ ἑξῆς εἰμί ὁ λέγω καί οὕτως ἀναγνωστέον . εἶτα ὁ λέγω δέ δύναμις οἷος ἐν ὁ ξύλον Ἑρμῆς · καί εἰμί οὗτος ἐζηηγτικὰ ὁ μή οὕτως ὥσπερ λέγω δύναμις · πῶς δέ λέγω ὁ δύναμις ἐπάγω , οἷος ἐν ὁ ξύλον ὁ μή ἔχω ὁ ὁ Ἑρμῆς εἶδος φημί ὅτι εἰμί ἐν αὐτός Ἑρμῆς , διότι δύναμαι δέχομαι ὁ ὁ Ἑρμῆς εἶδος · καί ἐν ὁ διάμετρος λέγω εἰμί ὁ ἥμισυς , ὅτι δύναμαι ἀπό αὐτός ἀφαιρέω καί εἰμί κατά ἑαυτοῦ ἐνέργεια · καί ἐπιστήμων ὁ μή θεωρέω , δύναμαι δέ θεωρέω . εἶπον δή ὅτι εἰμί ἐνέργεια ὁ ὑπάρχω ὁ πρᾶγμα μή οὕτως ὥσπερ λέγω δύναμις καί μή ἐνεργέω , ὁ δέ ἐνέργεια εἰμί καί ἤδη ἐνεργέω , λέγω ὅτι δῆλος δέ εἰμί ὅς βούλομαι ἐνέργεια λέγω ἐπί ὁ κατά ἕκαστος ὁ ἐπαγωγή , καί οὖον χρή πᾶς πρᾶγμα ὅρος ζητέω · οὖον γάρ πᾶς ὁ ὅρος γιγνώσκω , ἐπεί μηδέ πᾶς εἰμί ὅρος , ὡς δείκνυμι ἐν ὁ Z ὅδε ὁ πραγματεία , ἀλλά ἔνιοι καί διά ἐπαγωγή καί διά ἀναλογία συνοράω καί γιγνώσκω . εἰμί δέ οὗτος , καί ὁ ἐνέργεια ἐκ ὁ κατά ἕκαστος καί ὁ ἐπαγωγή δεῖ γιγνώσκω ἀλλά οὖον διά ὁράω . ἵστημι δή σαφήνεια ἕνεκα ὅτι βούλομαι δηλόω ὁ ἐνέργεια καί ὁ ἐνεργέω ὁ Σωκράτης περί ὁ γράφω . δηλόω δή οὗτος διά ἀναλογία καί ὁ κατά μέρος οὕτως · ὡς ἔχω ὁ οἰκοδομέω καί ὁ ἐνεργέω ἤδη πρός ὁ οἰκοδομικός καί μή ἐνεργέω δύναμαι δέ οἰκοδομέω , καί ὁ ἐγείρω πρός ὁ καθεύδω καί δύναμαι γρηγορέω , καί ὁ ὁράω πρός ὁ μύω μέν ὄψις δέ ἔχω , καί ὁ ἀποκρίνω ἐκ ὁ ὕλη πρός ὁ ὕλη . ὅς δή ἀσαφής εἴρω · δοκέω γάρ λέγω ὅτι καί ὁ χωρίζω εἶδος ἐκ ὁ ὕλη , οὖον οὗτος δέ φημί · οὖον γάρ βούλομαι οὗτος εἶδος εἰμί ποτός φυσικός Χωρὶς ὕλη · ἀλλά ἀποκρίνω λέγω εἄν ὁ ἀνδριάς , ὡς τύπος εἶπον , πρός ὁ χαλκός ὁ μήπω ὁ ὁ ἀνδριάς εἶδος ἔχω , δύναμαι δέ δέχομαι ὁ ὁ ἀνδριάς εἶδος . καί πάλιν ὡς ἔχω ὁ ἀπεργάζομαι κιβώτιον πρός ὁ ἀνέργαστος ξύλον , δύναμαι δέ ἐργάζομαι καί γίγνομαι κιβώτιον . ὡς δή οὗτος ἔχω , εἰμί τε τίς , τουτέστιν οὕτως εἰμί καί ὁ Σωκράτης | ὁ γράφω πρός ὁ μή γράφω . οὗτος δή εἶπον φανερός εἰμί ὡς δηλόω ὁ ἐνέργεια ὁ Σωκράτης , ὅς ἐνεργέω , λέγω δή ὁ γράφω . οὗτος δέ ὁ διά ὁ διαφορά διαφορά λέγω ὁ ἐκ ἀναλογία συζυγία , οἷος ὡς ὁ ὁράω πρός ὁ μύω καί ὁ ἐγείρω πρός ὁ καθεύδω ) , οὗτος δή ὁ διαφορά ἕτερος μόριον ἵστημι ὁ ἐνέργεια , ὁ τε ὁράω καί ὁ ἐγείρω , ἕτερος δέ ὁ δυνατός , ὁ τε μύω καί ὁ καθεύδω , ὅτι δύναμαι ὁ μέν ἀναβλέπω ὁ δέ ἐγείρω . εἶπον δή ὅτι ὁ ἐνέργεια οὖον δεῖ ὁρισμός ζητέω , ἀλλά ἐκ ἀναλογία αὐτός οἷος εἄν καί εἰμί δηλόω δεῖ , καί εἶπον ὅπως οὗτος ποιητέος , λέγω , εἰμί καί πᾶς ὁ ἐνέργεια κατά ἀναλογία λέγω προσήκω , πλήν οὐ ὁμοίως πᾶς λέγω , ἀλλά ὁ μέν γάρ ὡς κίνησις πρός δύναμις λέγω , ὁ δέ ὡς οὐσία πρός ὁ ὕλη , οἷος εἰμί λέγω τίς , ὡς ὁ βαδίζω πρός ὁ κάθημαι , οὕτως Ἀλέξανδρος πρός ὁ καταμήνιος . ὁ μέν γάρ βαδίζω λέγω ὡς κίνησις πρός δύναμις , τουτέστιν ὡς πάθος πρός πάθος , ὁ δέ Ἀλέξανδρος πρός ὁ καταμήνιος ὡς οὐσία πρός ὅλος · ὕλη γάρ ὁ ἄνθρωπος ὁ καταμήνιος . ὁ δέ μεταξύ ἐμβάλλω ὁ ἀλλά ἢ ὁ ἀνάλογος ὡς οὗτος ἐν οὗτος ἢ πρός οὗτος ὅδε ἐν ὅδε ἢ πρός ὁ ἐσθίω ὑπόμνησις εἰμί ὁ ἀναλογία , ὡς εἰμί λέγω ὅτι ὁ ἀνάλογος λέγω πῶς δέ λέγω ; ὅτι ὡς οὗτος ἐν οὗτος , οἷος ὡς ὄψις ἐν 10 ὀφθαλμός νόος ἐν Ψυχή , καί ὡς ὁ οἰκοδομέω πρός ὁ οἰκοδομέω ὅς γράφω πρός ὁ γράφω , ἢ πρός οὗτος , οὗτος οὗτος ἐν οὗτος ἢ πρός οὗτος ) οὖον πᾶς ὁμοίως λέγω , ἀλλά ὁ μέν , ὡς κίνησις πρός δύναμις , ὁ δέ ὡς οὐσία πρός ὕλη . ἄλλος δέ ὁ ἤπειρος καί ὁ κενός καί ὅσος τοιοῦτος , λέγω . ἐπεί ὁ ὁ ἤπειρος εἰμί λέγω ἐν τις δύναμις λέγω εἰμί ( εἰμί μέν γάρ ἰός κοῦφος σῶμα ἐνέργεια , ἐν δέ ὁ βαρύς δυγαμεω ) , λέγω ὅτι ὁ δύναμις καί ἐνέργεια ἄλλως λέγω ὑπάρχω πολύς ὁ εἰμί , οἷος ὁ ὁράω καί βαδίζω καί μή ὁράω καί μή βαδίζω ἄλλως λέγω ὑπάρχω ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια . λέγω γάρ ὁράω ὁ μή ὁράω , ὅτι δύναμαι ἐνεργέω καί γίγνομαι ἐνέργεια ὁράω · ὁμοίως καί ὁράω λέγω μή ὁράω , ὅτι δύναμαι ἐνέργεια γίγνομαι μή ὁράω . ἄλλως οὖν ὁ δύναμις ἐν οὗτος λέγω καί ἄλλος ; ἐν ὁ ἤπειρος καί κενός · λέγω γάρ δύναμις ἤπειρος μέγεθος οὐ ὅτι δύναμαι καί ἐνέργεια γίγνομαι , ἀλλά ὅτι δύναμαι ἐπί ἤπειρος τέμνω . δείκνυμι γάρ ἐν ὁ φυσικός ὡς οὔτε ἄπειρος2 εἰμί ἐν ὁ εἰμί οὔτε κενός . ὁ μέν γάρ ὁράω , φημί , ὅτι ὁράω , ὁ δέ ὅτι ὁράω δυνατός , τουτέστι ὁ μέν γάρ ὁράω λέγω μή ὁράω , ὅτι ὁράω δύναμαι μή ὁράω ( οὗτος γάρ δεῖ ὁ ῥητός ἀκούω ) · ὁ δέ μή ὁράω λέγω ὁράω . ὅτι δυνατός εἰμί ὁράω . ὁ δέ ἤπειρος οὐ οὕτως , ὥστε καί εἰμί χωριστός , ἤτοι ἐνέργεια καί κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά τῆ γνῶσις · νοέω γάρ ἐπί ἤπειρος αὐξάνω ὁ ἀριθμός καί ὁ μέγεθος τέμνω , ἐνέργεια δέ οὐδέποτε εἰμί . καί ὁ αἴτιος ὁ πῶς δύναμις μέν ἀεί εἰμί ἐπί ἤπειρος τέμνω . ἕπομαι ἐπάγω λέγω ὁ γάρ μή ὑπολείπω · ὁ διαίρεσις ἀποδίδωμι ὁ εἰμί δύναμις οὗτος ὁ ἐνέργεια , τουτέστι ὁ δύναμαι ἐνεργέω κατά ὁ ἐπί ἤπειρος τομή ὁ μέγεθος δίδωμι . τίς δέ εἰμί ὁ δίδωμι ; ὁ μή ὑπολείπω ὁ διαίρεσις . ἐπεί γάρ οὐ ὑπολείπω ἐν ὁ μέγεθος ὁ διαίρεσις , ἀλλά ὅς ἄν δίδωμι δύναμαι δίχα τέμνω , ἐπί ποῶ ὁ χορηγία καί ὁ πηγή ὁ δύναμαι ἐπί ἤπειρος τέμνω ἐν ὁ μέγεθος . δήω οὐ ὑπολείπω ὁ εἰμί δύναμις οὗτος ὁ ἐνέργεια , τουτέστι ὁ δύναμις ἔχω ὁ μέγεθος ἐνεργέω κατά ὁ ἐπί ἤπειρος τέμνω δίδωμι οὐδείς ἄλλος ἢ ὁ ὁ διαίρεσις μή ὑπολείπω . εἰμί μέν γάρ ὁ διαίρεσις καί ὁ δίχα τέμνω ὁ μέγεθος ὑπολείπω , οὐ ἄν ἐπί ἤπειρος τέμνω οὐδέ ἔχω οὗτος δύναμις · ἐπεί δέ οὐ ὑπολείπω , διά οὗτος ἐπί ἤπειρος ἔχω δύναμις ὅς τέμνω . καί οὗτος μέν , φημί δή ὁ ἐπί ἤπειρος τέμνω , δίδωμι ὁ μή ὑπολείπω ὁ διαίρεσις ἀλλά ἀεί εἰμί διαίρεσις , ὁ δέ χωρίζω καί ἐνέργεια ἵημι ὁ ἤπειρος οὖον δίδωμι . ὁ μέν ἐν ἐνέργεια τίς τε εἰμί καί ποῖος , ἐκ οὗτος καί ὁ τοιοῦτος δῆλος ἐγώ ἵστημι . ἐν ὁ δ λέγω ὁ σημαίνω ὁ δύναμις καί ἐνέργεια , ἐρῶ ὅτι πότε δή ὁ τοιοῦτος καί | δύναμις καί ἐνέργεια λέγω καί πότε οὖον , ἐν ἄλλος διοριστέον , νῦν ὁ περί ὅς ἐνέργεια συμπεραίνω καί εἶπον ὁ μέν οὖν ἐνέργεια τίς τε εἰμί καί ποῖος , δῆλος ἐγώ ἐκ ὁ τοιοῦτος ἵστημι , ὅσπερ ἐκεῖσε ἐπαγγέλλω εἶπον , νῦν λέγω , ὅτι πότε δύναμις εἰμί ἕκαστος καί πότε οὖον , διοριστέον · οὖον γάρ ὁ τυγχάνω λέγω . καί τάχα , εἰμί τίς συνίημι , ὁ ἕκαστος προσεχής ὕλη βουλεία δύναμις λέγω ἐκεῖνος εἰμί ὅς δύναμαι , ὁ δέ πόρρω οὐδαμῶς . ἐρωτάω δή , ἆρα ὁ γῆ εἰμί δύναμις ἄνθρωπος ; καί ἐρωτάω ἐπικρίνω λέγω ἢ οὖον , ἤτοι οὐ εἰμί , ἀλλά μᾶλλον ὅταν γίγνομαι σπέρμα . καί οὐδέ τότε εἰμί δύναμις ἄνθρωπος , ἀλλά ὅταν ἐν ὁ θῆλυς καταβάλλω . καί ἴσως οὐδέ οὗτος , εἰμί μή ἐπιτήδειος εἰμί ὁ δέχομαι . ὥσπερ γάρ οὖον πᾶς ὑπό ἰατρικός ὑγιάζω ἄν οὐδέ ἀπό τυγχάνω ( οὖον γάρ δή καί ξύλον καί λίθος , καί διά οὗτος οὖον φημί ὁ ξύλον δύναμις ὑγιαντός ) , οὕτως οὐδέ ὁ γῆ φημί . οὗτος εἶπον ἐπεί τις μέν ὁ δύναμις ἀπό διάνοια εἰς ἐνέργεια ὡς ὁ τεχνητός , τις δέ καί ἀπό τυγχάνω ( ὁ γάρ δύναμαι ὑγιαίνω ὑγιαίνω ἄν καί ἀπό τυγχάνω ) , ὑποτίθημι ἐγώ ὅπως ὁρίζω χρή οὖον μόνος ὁ ἀπό διάνοια εἰς ἐνέργεια ἄγω ὁ δύναμαι ἄγω , ἀλλά καί ὁ γίγνομαι . λέγω οὖν ὅτι ὅρος μέν ὁ μέν ἀπό διάνοια [ ἐν ] ἐντελέχεια γίγνομαι ἐκ ὁ δύναμις εἰμί , τουτέστιν ὁρίζω ἄν ὁ ἐκ δύναμις εἰς ἐνέργεια εἶμι , ἔρχομαι δέ οὐ ἀπό τυγχάνω ἀλλά ἀπό διάνοια , οὕτως . καί οὗτος τίθημι ἐπάγω ὁ ὁρισμός ὅταν βούλομαι γίγνομαι μηδείς κωλύω ὁ ἐκτός · ὥστε εἶπον τις ὅτι ὁ ἄγω ἀπό διάνοια ἐκ ὁ δύναμις εἰς ἐντελέχεια ἐκεῖνος εἰμί , ὅσπερ εἰς ἐνέργεια ἄγω , ὅτε καί ἡνίκα βούλομαι ὁ ἄγω μηδείς κωλύω ὁ ἐκτός . οἷος ὁ ἰατρός ἐκ ὁ δύναμις εἰς ὑγίεια ἄγω ὁ νοσέω , ὅταν βούλομαι οὐδείς κωλύω ὁ ἐκτός , ἢ τόπος ἢ χρόνος ἢ ἄλλος τίς . ὅταν μέν οὖν ὁρίζω τις ὁ ἐνέργεια ὁ ποιέω ἀπό διάνοια οὕτως ὁρίζω ἄν · ὅταν δέ ὁ πάθος , οὕτως ὅταν μηδείς κωλύω ὁ ἐν αὐτός . εἴρω γάρ τις ὅτι ἀπό διάνοια ὁ νοσέω ὑγιάζω , ὅταν οὐδείς ὁ ἐν αὐτός κωλύω ὑγιάζω , ἀλλά ἐπιτηδείως πᾶς ὁ ἐν αὐτός μέρος ἔχω δέχομαι ὁ ὑγίεια . ὁμοίως δύναμις οἰκίον λέγω ὁ ξύλον καί ὁ λίθος , ὅταν μηδείς κωλύω ὁ ἐν οὗτος οἶς . τίς δέ σημαίνω οὗτος , ἐπάγω καί ὁ ὕλη , ἴσος λέγω ὁ ὅτι τότε ὅδε λέγω οἰκίον δύναμις , ὅταν μηδείς κωλύω ὁ ἐν ὁ ὕλη , οὐδέ εἰμί ὁ ἐν ὁ ὕλη , ὅς δεῖ προσγίγνομαι ἢ μεταβάλλω . εἰμί γάρ δεῖ προσγίγνομαι ξύλον ἢ λίθος ἢ εἴπερ πλεονάζω ἀπογίγνομαι ἢ μεταβάλλω ὥστε εἰμί ἀργός2 δήω ὁ πρίζω ἢ | λεαίνω , οὖον λέγω οἰκίον · εἰμί δέ μηδείς δεῖ ἐν ὁ ὕλη ἢ προσγίγνομαι ἢ ἀπογίγνομαι ἢ μεταβάλλω , τότε εἰμί τε καί λέγω δύναμις οἰκίον · καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁμοίως , ὅσος ἔξωθεν ὁ ἀρχή ὁ γένεσις , ὡς ἐπί ὁ τεχνητός ἔχω , καί ὅσος ἐν αὐτός ὁ ἔχω οὗτος ὁ ἀρχή , ὡς ὁ φυσικός δύναμις λέγω , ὅταν μηδείς ὁ ἔξωθεν ἐμποδίζω εἰμί διά αὐτός , τουτέστιν ἐνεργέω ἀπό ἑαυτοῦ , εἰμί φυσικός εἰμί , ὅς δύναμαι ἐνεργέω · ὁ γάρ διά αὐτός οὖον πρός ἄμφω ἀποδίδωμι καί ὁ τεχνητός καί ὁ φυσικός , ἀλλά πρός μόνος ὁ φυσικός . οἷος ὁ σπέρμα ( ἵστημι δέ ὁ σῖτος ) ὅταν ἐν ὁ ἀγγεῖον εἰμί , οὖον λέγω δύναμις στάχυς · δεῖ γάρ ἐν ἄλλος ἤτοι ἐν ὁ γῆ πίπτω καί μεταβάλλω . ὅταν δέ ἐν ὁ γῆ πίπτω καί ἤδη διά ὁ ἐν αὐτός φυσικός ἀρχή εἰμί τοιοῦτος , τουτέστι δύναμαι βλαστάνω , τότε λέγω δύναμις στάχυς . ἐκεῖνος δέ , λέγω δή ὁ ἐν ὁ ἀγγεῖον σῖτος , οὖον λέγω δύναμις ἄσταχυς , ὅτι ἕτερος ἀρχή δήω οἷος ὁ γῆ , καί ὁ γῆ οὖον λέγω δύναμις ἀνδριάς , ὅτι μεταβάλλω οὖον γίγνομαι ἀνδριάς ἀλλά χαλκός , ὁ δέ χαλκός λέγω , ὅτι μεταβάλλω γίγνομαι ἀνδριάς . ἔοικα δέ ὅς λέγω οὖον ὅδε ἀλλά ἐκείνινος , οἷος ὁ κιβώτιον οὖον ξύλον ἀλλά ξύλινος . ἐπεί ὁ ὕλη δύναμις εἰμί ὁ εἶδος καί ἕτερος εἰμί ὁ εἶδος , διά οὗτος οὖον φημί ὁ συντίθημι ὁ ὕλη · οὖον γάρ λέγω ὁ κιβώτιον ξύλον , ἀλλά παρωνυμιάζω φημί αὐτός ἐκείνινος , οἷος ξύλινος . ἢ οὖον οὗτος ἄν διά οὗτος λέγω , ἀλλά ὅτι δῆλος ἐκ οὗτος εἰμί ὡς ὁ πόρρω ὕλη οὖον λέγω δύναμις . τίς δή ποτός ; ὅτι οὖον παρωνυμιάζω ὁ πρᾶγμα ἐκ ὁ πόρρω ἀλλά ἐκ ὁ προσεχής · λέγω γάρ ὁ κιβώτιον ξύλινος ἐκ ὁ προσεχής , ἀλλά οὖον γήινος ἐκ ὁ πόρρω . ἢ οὐδέ οὗτος ἄν εἰμί ὁ λέγω , ἀλλά οἴομαι κανών ἐγώ παραδίδωμι ὅπως ὁ ἔσχατος ὕλη γνωρίζω , καί ὅς οὐ εἰμί ἄλλος πρότερος , δύναμις λέγω ὅτι ὅσος μέν ἐκ ἄλλος παρωνυμιάζω ἐκεῖνος προσεχής εἰμί ὕλη , καί οὐ εἰμί οὐδείς οὗτος ἔσχατος · . εἰς ὅς δέ καταντάω , ὅστις οὐ ἐκ ἄλλος παρωνθμιαζομαι , οὗτος εἰμί ὁ ἔσχατος . καί ὅς τίς βούλομαι διά οὗτος λέγω , δῆλος ποιέω εἶπον πάλιν ὁ γῆ εἰμί οὗτος μή ἄλλος . τουτέστιν πάλιν ὁ γῆ εἰμί οὕτως , τουτέστιν εἰμί παρώνυμος λέγω , οἷος ἀέρινος , καί οὖον λέγω ἄλλος , οἷος γῆ ἁπλόος , ὅς ἄλλος λέγω καί οὐ ἐκείνινος , ὁ ὕστερος ἁπλόος καί κύριος ἐκεῖνος εἰμί . οἷος πρῶτος μέν ὡς πρός ὁ κιβώτιον ὁ ξύλον , ὕστερος δέ ὁ γῆ · ἀλλά οὐ καί ὁ ἁπλόος ὕστερος οὗτος εἰμί , ἀλλά ὁ ἔσχατος | ὕλη . εἰμί δή , ὥσπερ εἴρω , εἰμί τίς πρῶτος ὅς γάρ πρότερος ὕστερος εἶπον , οὗτος νῦν πρῶτος καλέω ἄλλος τρόπος · κάτωθεν γάρ ἄρχω πρότερος εἰμί ) , εἰμί εἰμί ἐν πρότερος τίς καί οὖον κατά ἄλλος λέγω οὐδέ ἀπό τις παρονομάζω , οὗτος εἰμί ὁ πρῶτος ὕλη · οἷος ὁ γῆ ἀέρινος , οὗτος δέ πύρινος , ὁ δέ πῦρ μή κατά ἄλλος , ὁ πῦρ εἰμί ὁ πρῶτος ὕλη ὅδε τίς εἰμί καί μή ἀπό τις λέγω . καί κατά οὗτος διαφέρω ἔρομαι ὁ καθόλου καί ὁ ὑπόκειμαι ( καθόλου λέγω νῦν ἁπλόος πᾶς ὁ κατηγορέω , ἄντομαι οὐσία εἰμί ἄντομαι συμβεβηκός , ὑπόκειμαι δέ ὁ οὐσία ) κατά δή οὗτος διαφέρω ὁ καθόλου καί ὁ ὑπόκειμαι ὁ ὁ μέν ὑπόκειμαι εἰμί ὅδε τίς καί λέγω παρώνυμος ἀπό ὁ πάθος , ὁ δέ πάθος ἐκ αὐτός οὐκέτι . καί λέγω ὁ μουσικός γίγνομαι ὁ Ψυχή ὁ ψυχή οὖον μουσική ἀλλά μουσικός , καί ὁ ἄνθρωπος οὖον λευκότης ἀλλά λευκός , οὐδέ βάδισις ἢ κίνησις ἀλλά βαδίζω ἢ κινέω , καί ἁπλόος ὥσπερ λέγω ὁ ἐκείνινος , οὗτος δή καί ὁ λευκός κατά οὗτος ὁ ἔννοια · ἐκεῖνος γάρ καί οὗτος παρώνυμος λέγω · ὁ γάρ λευκός ἴσος δύναμαι ὁ ξύλινος , οἱονεί λεύκινος . καί ὅσος μέν οὗτος οἷος λευκός ἢ μουσικός καί ὅλως ὡς ὁ κατά πάθος λέγω , ὁ ἔσχατος καί ὁ ὑπόκειμαι αὐτός εἰμί οὐσία . ὅσος δέ μή οὕτως ἀλλά εἶδος καί ὅδε τίς ὁ κατηγορέω . εἰμί γάρ λέγω λευκός , οὖον φημί εἶδος τίς καί ὅδε τίς , εἰμί δέ φημί ἀνδριάς , ὁ ἀνδριάς εἶδος τίς εἰμί καί ὅδε τίς , ὁμοίως δέ καί <ei> εἰκών καί οἰκίον . ὁ δέ ὑπόκειμαι ὁ ἀνδριάς ἢ ὁ οἰκίον ἢ ὁ εἰκών οὐ ὡς εἶδος ὑπόκειμαι αὐτός ἀλλά ὡς ὕλη καί ὑλικός οὐσία . καί ὁράω δή τγ̀.ίν διαφορά ὁ ὡς εἶδος λέγω πρός ὁ ὁ ὡς πάθος , ὅτι ἐπί μέν ὁ πάθος λέγω ἰός ὑπόκειμαι ἀπό αὐτός ( ἀπό γάρ ὁ μουσικός μουσικός καί ἀπό ὁ λευκός λευκός ) , ὁ δέ πάθος ἀπό ὁ ὑπόκειμαι οὖον λέγω εἰμί μή κατά συμβαίνω · φημί γάρ ποτός ὁ λευκός ἄνθρωπος εἰμί κατά συμβεβηκός , κατά ἑαυτοῦ δ οὖον · ἀνάπαλιν δέ ἐπί ὁ ὡς εἶδος λέγω ὁ μέν ἐσθίω λέγω ἀπό ὁ ὕλη καί ὁ ὑπόκειμαι · φημί γάρ ὁ ἀνδριάς χάλκεος , ἀλλά οὖον ὁ χαλκός ἀνδριάς , καί ὁ κιβώτιον ξύλινος , ἀλλά οὖον ὁ ξύλον κιβώτιον . οὗτος εἶπον ἐπιφέρω ὅτι ὀρθῶς ὁ ἐκείνινος λέγω κατά ὁ ὕλη καί ὁ παίω ἐπεί γάρ καί ὁ πάθος ὑπό ὁ ὑπόκειμαι ὁρίζω ( κατά ἑαυτοῦ γάρ ὁ λευκός ἀόριστος εἰμί · οὐδέ γάρ ὅλος , δύναμαι χωρίς τις ὑπόκειμαι εἰμί ) , ὁμοίως δέ καί ὁ ὕλη ὑπό ὁ εἶδος , εὔλογος κατά θατέρου λέγω ὁ ἐκείνινος λέγω καί κατά θα.ιερομαι . | ἐπεί δέ ὁ πρότερος διά-ὁρίζω ποσαχῶς λέγω . ὁ πρόκειμαι εἰμί δείκνυμι ὡς ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμις πρότερος εἰμί καί λόγος ( λόγος λέγω ὁ γνῶσις ) καί χρόνος καί φύσις . καί λέγω ὅτι ἐπεί διά-ὁρίζω πρότερος ( ἐν ὁ δ γάρ οὗτος διά-ὁρίζω οὗτος ὅς πραγματεία ) , ὁσαχῶς λέγω ὁ πρότερος , φανερός ὅτι ὁ ἐνέργεια ὁ δυναμέω , πρότερος εἰμί , οὖον μόνος ὁ ὁρίζω δύναμις πρό ὀλίγος , ὅς τις ελεγείο ὅτι δύναμις εἰμί ἀρχή μεταβλητικός ἐν ἄλλος ὅς ἄλλος , ἀλλά ὅλως ὁ ἐνέργεια πᾶς ἀρχή κινητικός ἢ στατικός πρότερος εἰμί . ἀρχή δέ κινητικός καί οτατικὴν ὁ φύσις λέγω · οὗτος γάρ αὐτός ἐν ὁ φυσικός ὁρίζω , ὅτι ἀρχή κίνησις καί ἠρεμία , ἐν ὅς πρῶτος κατά ἑαυτοῦ φύω καί μή κατά συμβεβηκός . εἶπον δέ ὁ φύσις ἀρχή κινητικός , καί πρότερος ὁ δύναμις ἀρχή κινητικός , ἐπάγω καί γάρ ὁ φύσις ἐν αὐτός γένος ὁ δύναμις , ὡς εἰμί λέγω καί γάρ ὁ φύσις καί ὁ δύναμις ἀρχή κινητικός ἐσθίω δέ εἶπον ὅτι ὁ ἐνέργεια καί ὁ φύσις εἰμί πρότερος · ἀλλά ἐπεί καί ὁ δύναμις καί ὁ φύσις ὡς ἐν γένος εἰμί , καί γένος εἰμί ὁ ἀρχή ὁ κινητικός ὁ τε δύναμις καί ὁ φύσις , ἀντί ὁ φαίνω φύσις ἔργω ἀρχή κινητικός . διαφέρω δέ δύναμις ὁ φύσις , ὅτι ὁ δύναμις ἐν ἄλλος εἰμί εἰμί ἄλλος ἐν ἐκεῖνος εἰμί , ὁ δέ φύσις ἐν ὅς εἰμί οὐ ὅς ἄλλος ἐν ἐκεῖνος · εἰμί , ἀλλά ὅς αὐτός καί κατά ἑαυτοῦ · ὁ γάρ Δίων φύσις ὅς τοιοῦτος εἰμί ὑπάρχω ἐν αὐτός καί κατά ἑαυτοῦ . εἰμί οὖν , φημί , πᾶς δύναμις ὁ τε ὁρίζω καί ὁ φύσις ( δύναμις λέων καί ὁ φύσις διά ὁ ἐν ὁ αὐτός γένος εἰμί ὁ δύναμις , ὥσπερ εἴρω ) ὁ ἐνέργεια πρότερος καί λόιος καί φύσις . ὁ δέ χρόνος τρόπος μέν τις εἰμί πρότερος , τρόπος δέ τις ὕστερος . καί τέως ὅτι ὁ λόγος πρότερος εἰμί δείκνυμι ὧδε . ὁ πρῶτος , φημί , δυνατός , τουτέστιν ὁ προσεχής δύναμις ἤτοι ὁ προσεχής ὕλη , δυνατός λέγω διά ὁ ἐνδέχομαι ἐνεργέω · δυνατός γάρ φημί ὁ χαλκός γίγνομαι ἀνδριάς , ὅτι δύναμαι ἐνέργεια γίγνομαι ἀνδριάς · ὁμοίως οἰκοδομικός λέγω ὁ δύναμαι οἰκοδομέω καί ἐνεργέω περί οὗτος , καί ὁρατικός ὁ ἐνεργέω δύναμαι περί ὁ ὁράω καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁμοίως . εἰμί οὖν ὁ δύναμις ὁ ἐνέργεια γιγνώσκω , ἀνάγκη ὁ λόγος καί ὁ γνῶσις προυπάρχω ὁ ἐνέργεια ὁ λόγος καί ὁ νώση ὁ δύναμις . ὁ γάρ διά ὅς τίς διδάσκω πρότερος εἰμί ὁ διδάσκω , ὡς ὁ αἴτιος ὁ αἰτιατός . ὅτι δέ πρότερος φανερός · ἐπεί γάρ φημί ὅτι δυνατός εἰμί ὁ δύναμαι ἐνεργέω , καί διά ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμις σαφής ποιέω σπεύδω , δῆλος ὡς γνώριμος καί πρότερος εἰμί ὁ δύναμις λαμβάνω ὁ ἐνέργεια εἰς ὁ γνῶσις ὁ δύναμις , ὅτι πᾶς διδασκαλία καί πᾶς μάθησις διανοητικός ἐκ προυπάρχω γίγνομαι γνῶσις , ὡς ἐν ὁ ὕστερος ἀναλυτικός μανθάνω . ὁ δέ χρόνος πρότερος ὧδε · ὁ ὁ εἶδος ὁ αὐτός ἐνεργέω πρότερος . δείκνυμι ὅτι ὁ λόγος πρότερος ἐνέργεια δύναμις δείκνυμι ὅτι ὁ χρόνος τρόπος μέν τις εἰμί ἐνέργεια δύναμις πρότερος , τρόπος δέ τις οὐ εἰμί . λαμβάνω δέ εἰς ὁ οὗτος δεῖξις λίαν ὁμολογέω καί ἐναργής ἀξίωμα ἢ λῆμμα , ὅτι ὁ ὁ εἶδος ὁ αὐτός ἐνεργέω πρότερος εἰμί . ὁ γάρ Σωφρονίσκος ὁ ὁ Σωκράτης ἐνεργέω , τουτέστι ποιέω , ὁ εἶδος εἰμί ὁ αὐτός ὁ Σωφρονίσκος ἀλλά οὖον ὁ ἀριθμός , πρότερος εἰμί Σωκράτης · ὁ γάρ Σωφρονίσκος καί ὁ Σωκράτης ὁ μέν εἶδος ὁ αὐτός εἰμί , ὁ δέ ἀριθμός οὖον . ὁ μέν οὖν ὁ εἶδος ὁ αὐτός ἐνεργέω , ὥσπερ εἴρω , πρότερος , ὁ δέ γίγνομαι , ἕ εἰμί καί αὐτός ὁ ἀριθμός , ὕστερος ἀλλά καί ὁ σῖτος ὁ καταβάλλω ἐν ὁ γῆ καί ποιέω ἕτερος σῖτος ὁ εἶδος εἰμί ὁ αὐτός ὁ ποιέω πρότερος εἰμί ὁ ποιέω , καί ἐπί ὁ ἄλλος ὡσαύτως . οὗτος προλαμβάνω λέγω ὅτι εἰμί μέν ὡς πρός ὁ γίγνομαι καί ὁ ποιέω ἀποβλέγειέ τις , εἰμί ὁ σπέρμα καί ὁ ὕλη καί ὅλως ὁ δύναμις ( δύναμις γάρ ὁ ὕλη λέγω ) πρότερος ὁ χρόνος ὁ εἶδος καί ὁ ἐνέργεια . ὁ γάρ σπέρμα καί ὁ καταμήνιος , ὅσπερ δύναμις εἰμί Σωκράτης , ἐνέργεια δέ οὔπω , πρότερος εἰμί ὁ χρόνος ὁ Σωκράτης , καί ὅδε ὁ σῖτος ὁ ὕλη ὅστις εἰμί δύναμις ὅδε ὁ σῖτος , πρότερος εἰμί ὁ χρόνος αὐτός . εἰμί μέν οὖν , ὡς εἴρω , πρός ὁ ὕλη ἐπιβλέπω τις καί ὁ δύναμις , εὑρίσκω ὁ δύναμις ἐνέργεια πρότερος . ἐπεί δέ ὅς σπέρμα ἐκ ἐνέργεια εἰμί ἄνθρωπος γίγνομαι καί ὁ ὁρατικός ἐκ ὁ ἐνέργεια ὁράω καί ὁ λοιπάς ὡσαύτως , εἰμί ὁ ἐνέργεια δύναμις πρότερος ὁ χρόνος . ἀλλά οὗτος , φημί , λέγω οὗτος ὁ ὕλη καί δύναμαι εἰμί πρότερος ὁ χρόνος ἕτερος ἐνέργεια , ἐκ ὅς ἐνέργεια γίγνομαι ὁ δύναμις . ἀεί γάρ ἐκ ὁ σπέρμα καί ὁ καταμήνιος , εἰμί δύναμις ἄνθρωπος , γίγνομαι ὁ ἐνέργεια ἄνθρωπος , ἀλλά πάλιν ὁ σπέρμα καί ὁ καταμήνιος ὑπό ἐνέργεια ἄνθρωπος γίγνομαι · ἄνθρωπος γάρ ἐκ ἄνθρωπος ἐνέργεια γίγνομαι καί μουσικός ὑπό μουσικός , καί ἀεί ὁ γίγνομαι ἐκ κινέω τις | πρῶτος γίγνομαι . εἴρω δέ ἐν ὁ Ζ ἐκεῖσε γάρ περί οὐσία εἶπον ) ὅτι πᾶς ὁ γίγνομαι ἐκ τις γίγνομαι τίς , καί οὗτος ὁ γίγνομαι φυσικός ἀλλά οὖον τεχνητός ὁ εἶδος εἰμί ὁ αὐτός ὁ κινέω · ὥστε καί πρότερος ἐνέργεια δύναμις . εἰμί δέ πᾶς ὁ γίγνομαι τίς γίγνομαι καί ὑπό τις πρῶτος κινέω , ἀδύνατος εἰμί οἰκοδόμος εἰμί μή οἰκοδομέω μηοεν ἢ κιθαριστής μή κιθαρίζω · ὁ γάρ μανθάνω κιθαρίζω κιθαρίζω μανθάνω κιθαρίζω . ἐκ ὅς , λέγω δή ἐκ ὁ πᾶς ὁ γίγνομαι ἐκ κινέω πρῶτος καί ἐνέργεια εἰμί γίγνομαι , ὁ σοφιστικός ἔλεγχος2 γίγνομαι . ἐρωτάω γάρ ὁ σοφιστής , μᾶλλον δέ καί νῦν ἐρωτάω , ἆρα γε ὁ μή ἔχω ἐπιστήμη τις ποιέω ὁ ἐπιστήμη ; καί ὁ μέν πρότερος σημαίνω ὁ ἐπιστήμη λαμβάνω ἐπί αὐτός ὁ ἐν ὁ Ψυχή ἕξις , ὁ δέ ποιέω ὁ ἐπιστήμην,’ ἐπιστήμη ἐνταῦθα ὁ ἐπιστητός λέγω ὁ κατά ὁ ἐπιστήμη λέγω . κοινός δέ νῦν καί ὁ τέχνη ἐπιστήμη εἴρω . ἐρωτάω ἐν οὕτως , καί ἀποκρίνω ὁ προσδιαλέγομαι ὅτι οὖον ποιέω · ὁ γάρ μή ἔχω ὁ ὁ ποιέω ἀνδριάς ἐπιστήμη οὐ εἄν ποιέω ἀνδριάς . οὗτος δή ὁ λόγος ἐρωτάω ὁ σοφιστής καί λαμβάνω παρά ὁ προσδιαλέγομαι ὅτι οὖον ποιέω ὁ ὁ ἐπιστήμη ὁ μή ἔχω ὁ ἐπιστήμη , ἐπάγω ὅτι ὁ μανθάνω κιθαρίζω μή ἔχω ὁ ὁ κιθαρίζω ἐπιστήμη κιθαρίζω · εἰμί γάρ ἔχω , οὐ εἄν μανθάνω · ὁ ἄρα μή ἔχω τις ἐπιστήμη καί ποιέω καί οὖον ποιέω ὁ ὁ ἐπιστήμη · ὅσπερ ἄτοπος . καί λύω ὁ σόφισμα λέγω ὅτι ἀλλά διά ὁ ὁ γίγνομαι γίγνομαι τίς καί ὅλως ὁ κινέω κινέω , καί προσυπακουστέον ὁ δείκνυμι ἡμέτερος , ἵνα . εἰμί ὁ πᾶς τοιοῦτος · ἀλλά διά ὁ δείκνυμι ἐγώ ὅτι πᾶς ὁ γίγνομαι καί κινέω γίγνομαι τίς καί κινέω λύω ὁ σόφισμα . δείκνυμι γάρ ἐν ὁ τελευταῖος ὁ φυσικός ἀκρόασις βιβλίον ἐκεῖνος γάρ περι κίνησις λέγω ) ὅτι πᾶς ὁ κινέω πρότερος κινέω καί πᾶς ὁ κινέω πρότερος κινέω . εἰμί δέ οὗτος , καί ὁ μανθάνω κιθαρίζω κιθαρίζω πρότερος κιθαρίζω · ὁ δέ κιθαρίζω ὁ ἠρεμέω εἰμί ἐν τις μέρος ὁ κιθάρισις , ὥστε ἔχω τίς πρότερος εἰμί καί μή ὁ πᾶς ὁ ἐπιστήμη κιθαρίζω , καί ὅλως ἐκεῖνος ὅς ποιέω ἔχω εἰμί καί ἄρρυθμος εἰμί . οὐ ἀνά ὅς οὐ ἔχω ποιέω ἀλλά ὅσπερ ἔχω . ὥστε , φημί , δῆλος καί ἐκ οὗτος ὅτι ὁ ἐνέργεια πρότερος δύναμις κατά γένεσις καί χρόνος . ἐν γάρ ὁ γίγνομαι προηγέομαι ὁ γίγνομαι , ὅσπερ εἰμί τέλος τις γένεσις . ἀλλά μήv καί οὐσία γε , πρῶτος μέν ὅτι ὁ ὁ γένεσις ὕστερος ὁ εἶδος καί ὁ οὐσία πρότερος . δείκνυμι ὅτι ὁ ἐνέργεια καί ὁ φύσις καί ὁ τέλος πρότερος εἰμί δύναμις . δείκνυμι δέ οὗτος κατηγορικός ἐν | πρῶτος σχῆμα ὧδε · ὁ ἐνεργέω γένεσις ὕστερος εἰμί , ὁ ὁ γένεσις ὕστερος ὁ φύσις καί ὁ τέλος πρότερος · ὁ ἐνέργεια ἄρα ὁ εἶδος καί ὁ οὐσία καί ὁ τέλος πρότερος εἰμί . ὅτι δέ ὁ τῆ γένεσις ὕστερος ὁ φύσις πρότερος φανερός . ὡς γάρ ὁ οἰκοδόμος πρότερος ὁ ὁ οἰκίον εἶδος ἀνατυπόω παρά ἑαυτοῦ καί οὗτος καταβάλλω θεμέλιος καί τοῖχος καί ὄροφος , οὗτος καί ὁ φύσις σκοπός ἔχω ἀνήρ , εἰμί τυγχάνω , ποιέω ( ἕνεκα γάρ ὁ ποιέω , ὡς ἐν ὁ Γ ὁ φυσικός ἀκρόασις δείκνυμι ) πρότερος μέν σπέρμα καί καταμήνιος , εἶτα Καρδία , εἶτα ἧπαρ , εἶτα σάρξ , νεῦρον , ὀστέον , εἶτα βρέφος , εἶτα παῖς , εἶτα ἔφηβος , εἶτα ἀνήρ ποιέω · ὥστε ὁ ὁ γένεσις ὕστερος ὁ φύσις πρότερος , ὁ δέ ὁ φύσις ὕστερος , σπέρμα καί καταμήνιος , ἐγώ πρότερος . εἰμί οὖν ὁ φύσις ὁ μέν ἀνήρ πρότερος παῖς καί παῖς σπέρμα . ἀλλά ὁ μέν παῖς ἤδη ἔχω ὁ εἶδος καί ὁ ἐνέργεια , καί ὁ σπέρμα οὐ ἔχω ἀλλά δύναμαι . δείκνυμι δέ ὁ αὐτός οὗτος καί ἄλλως , λέγω , ὅς ἕνεκα πᾶς γίγνομαι , οὗτος τέλος εἰμί , < καί ὡς ἐπί ἀρχή καί πρότερος πρός ὁ γίγνομαι βαδίζω · πᾶς δέ ἕνεκα ὁ ἐνέργεια γίγνομαι · ὁ ἐνέργεια ἄρα καί τέλος καί πρότερος δύναμις . εἰμί οὖν ὁ γένεσις ὁδός εἰμί ἀπό ὁ δύναμις εἰς ἐνέργεια καί ἕνεκα ὁ ἐνέργεια εἰμί , ἤδη ἐνέργεια ὁ ὅς ἕνεκα καί τέλος , ὁ δέ τέλος ἀρχή καί πρότερος διά γάρ ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμις καί ὁ γένεσις ) , δῆλος ἄρα ὅτι ὁ ἐνέργεια καί ὁ τέλειος δύναμις εἰμί πρότερος . ὅτι δέ ἕνεκα ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμις εἰμί , καί ἐπί οὗτος ὁ ἐνέργεια δύναμις πρότερος ὁ γάρ ὅς ἕνεκα ὡς τέλειος πρότερος ὁ ἕνεκα ὁ ) , δῆλος . ἔχω γάρ ὁ ζῷον ὁ ὄψις ἤτοι ὁ ὀπτικός δύναμις ἕνεκα ὁ ὁράω καί ἐνεργέω , οὖον μήv ὁράω καί ἐνεργέω , ἵνα ὄψις ἤτοι δύναμις ἔχω . ὁμοίως δέ ὁ δύναμις ὁ οἰκοδομέω οὗτος δέ εἰμί ὁ οἰκοδομικός ) ἔχω , ἵνα οἰκοδομέω , ἀλλά οὐ οἰκοδομέω καί ὁ ἐνέργεια ἔχω , ἵνα οἰκοδομικός ἔχω · καί ὁ θεωρητικός , ἵνα θεωρέω , ἀλλά οὖον θεωρέω , ἵνα θεωρητικός ἔχω . ἐπεί δέ ὁ μελέτη θεωρέω ἵνα δύναμαι θεωρεῖον , μέλλω τις λέγω ὡς οὗτος ὁ περί ὁ μελετάω ἐνέργεια ἕνεκα ὁ περί ὁ δύναμαι θεωρέω δύναμις εἰμί · ψεῦδος ἄρα ὡς ὁ δύναμις ἕνεκα ὁ ἐνέργεια εἰμί , ἀλλά οὗτος μᾶλλον διά ὁ δύναμις , καί εἰμί οὗτος , πρότερος ὁ δύναμις ὁ ἐνέργεια · ὁ γάρ ὅς ἕνεκα πρότερος ὁ ἕνεκα ὁ . ἐπεί ἐν | οὗτος πρός ὁ λέγω ἀντιπίπτω , λύω φημί , ὡς ὁ μελέτη οὖον θεωρέω · εἰμί μέν γάρ θεωρέω , δυνατός εἰμί λέγω ὅτι θεωρέω , ἵνα ὁ ὁ δύναμαι θεωρέω δύναμις ἔχω , ἐπεί δέ οὖον θεωρέω , οὐ εἰμί οὗτος λέγω . λύω οὖν αὐτός κατά ἔνστασις λύω ἑαυτοῦ καί κατά ἀντιπαράστσιν , λέγω ἀλλά ἢ ὧδε , τουτέστιν ὁ μελέτη ἢ τρόπος τις θεωρέω , ἢ ὅτι οὖον δήω ὁ θεωρέω · ὅς ἴσος εἄν εἰμί ὁ ἢ οὖον δήω ὁ κατά μέλω θεωρία , ἀλλά καί οὗτος ὁ κατά ὁ μέλω θεωρία , ἀτελής εἰμί καί σχεδόν μηδείς , ἕνεκα ὁ τέλειος καί κύριος γίγνομαι θεωρία . ἔτι ὁ ὕλη δύναμις εἰμί καί λέγω , ὅτι δύναμαι εἰς ὁ εἶδος ἔρχομαι · ὅταν δέ ἔρχομαι καί ἐνέργεια ὅς , ἐν ὁ εἶδος ἵστημι , ὥστε κἀν οὗτος πρότερος ὡς ἐφετός καί τάσσω καί εἰς κόσμος ἄγω δύναμις . ὁμοίως δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος , φημί , καί ὅς ὁ τέλος κίνησις · ὁ γάρ ὀρχηστικός ὁ τέλος οὐδείς ἄλλος εἰμί ὁ ὁ τοιωσδὶ κινέω · καί οὗτος οηʹ ἐνέργεια δύναμις πρότερος . διόπερ ὥσπερ ὁ διδάσκω ὁ μανθάνω τότε οἴομαι εἰς τέλος ὁ ἐπιστήμη ἔρχομαι καί τέλος ἀποδίδωμι , ὅταν αὐτός κατά ὁ ἐπιστήμη ἐνεργέω ἀποδείκνυμι ( ὁ γάρ ἐνέργεια ὁ ἔργον , ὁ δέ ἔργον · ὁ τέλος , ὁ ἐνέργεια ἄρα ὁ τέλος · ὥστε ὅταν ἐνεργέω , τότε οἴομαι ὁ τέλος ἔχω · οὗτος γάρ εἰμί ὁ ἑξῆς ὁ λέξις ) , οὗτος καί ὁ φύσις τότε οἴομαι ὁ γίγνομαι τέλος ἀπολαμβάνω , ὅταν εἰς ὁ ἐνέργεια ἔρχομαι . ὁ δέ εἰμί γάρ μή οὗτος γίγνομαι , ὁ Πάσων εἰμί Ἑρμῆς , συνεχής εἰμί ὁ διό ὥσπερ ὁ διδάσκω ἐνεργέω ἐπιδείκνυμι . καί εἰμί εἄν ὅς λέγω τοιοῦτος . εἰμί γάρ μή οὗτος γίγνομαι , τουτέστιν , εἰμί μή ὁ διδάδκοντες ἐνεργέω ἐπιδείκνυμι ὁ μανθάνω , ἀλλά φάσκω ὡς διδάσκω παρά αὐτός , κἀν μή ἐνεργέω ; ἄδηλος εἰμί εἴτε ἔχω ὁ ἐπιστήμη εἴτε καί μή · ἐκ γάρ ὁ ἔργον κρίνω πᾶς τεχνίτης καί ἐπιστήμων · εἰμί γάρ μή ἐνεργέω , πόθεν δῆλος · ὅτι ἔχω ὁ ἐπιστήμη ; ἄδηλος γάρ εἴτε ἐντός ἔχω αὐτός εἴτε ἐκτός , τουτέστιν εἴτε ἔχω εἴτε μή ἔχω , ὡς καί ὁ Πάσων Ἑρμῆς · ἄδηλος εἰμί γάρ εἴτε ἐντός εἰμί ὁ λίθος εἴτε ἐκτός . ὁ δέ κατά ὁ Πάσων ἱστορία , ὅστις φίλος καί οὗτος οἶδα , τοιοῦτος τίς εἰμί . οὗτος ὁ Πάσων ἑρμογλύφος εἰμί ποιέω ἐν τις λίθος ὁ ὁ Ἑρμῆς εἶδος , καί ὁράω ἐν ὁ λίθος ὁ Ἑρμῆς · εἴτε δέ ἐκτός εἰμί ὁ λίθος εἴτε ἐντός , οὖον δῆλος εἰμί . ἐκτός μέν εἰμί λέγω οὐ οἷος τε εἰμί . εἰμί γάρ εἰμί ἐκτός , ἐσθίω ὁ λίθος ἐγκολάπτω εἰμί καί ἔχω ἀνωμαλία , οὗτος δέ ἔπος λεῖος εἰμί , ὥσπερ ὁ κάτοπτρον . διά οὗτος μέν ἐν ἐκτός εἰμί οὐ εἰμί δυνατός λέγω . ἀλλά μήv οὐδέ ἐντός · εἰμί μέν γάρ ἔχω ἁρμονία ἢ ὅλως ἐφαρμογή τις ὁ λίθος ἐν ὅς εἰμί ὁ ὅς Ἑρμῆς πρόχειρον εἰμί λέγω ὅτι ἐν ἕτερος λίθος ὁ Ἑρμῆς ποιέω ἐκτός ἐπιτίθημι ὁ λεῖος λίθος καί ἀποκλείω ὁ Ἑρμῆς ἐντός , ὁράω δέ διά ὁ λαμπρός καί διαφανής , ὁμοίως δέ καί λεῖος ὁ ἐπίκειμαι λίθος εἰμί , ὥσπερ εἰμί τις ἐν κῆρ πλάσσω τίς κήρινος καί ἐκτός ἐπιτίθημι ὕαλος ἢ ἄλλος τίς ὁ διαφανής , ὁράω ὁ ἐντός αὐτός κήρινος εἶδος . εἰμί μέν ἐν οὗτος εἰμί , εἰκός εἰμί οὗτος λέγω · ἐπεί δέ πάντῃ συνεχής εἰμί ὁ λίθος καί εἷς καί οὐδείς ἔχω ἁρμονία καί ἐφαρμογή , οὐ ἐν-εἰμί οὗτος λέγω . ὥστε ἄδηλος εἰμί ὁ Ἑρμῆς ἄν ἐντός ἄν ἐκτός ὑπάρχω , ἐκτός μέν ὅτι ἀνωμαλία οὐδείς ὁ λίθος . ὥσπερ εἴρω , ἔχω , ἐντός δέ ὅτι οὐ οἷος τε εἰμί ὑπονοέω πῶς ἐντός ὁ λίθος ποιέω ὁ Ἑρμῆς , συνεχής εἰμί . ἐπεί δέ ὁ μέν ἔσχατος ὁ χρῆσις , οἷος ὄψις ὁ δοασις . πρό ὁ ὁ λέγω σαφήνεια ἀνάγκη εἰμί ὑπομιμνῄσκω ἐγώ τίνω , ἵνα ἐκ οὗτος εὐπαρακολούθητος ὁ ὑπό αὐτός λέγω γίγνομαι . ἰστέον δέ ὅτι ὁ ὄψις , κατά ὅς ὁράω , καί δύναμις εἰμί καί ἐνέργεια , δύναμις μέν ὡς πρός ὁ ὅρασις ὁ γάρ ὄψις δύναμις εἰμί κατά ὅς ὁράω δύναμαι , ἐνέργεια δέ ὁ ὅρασις ) , εἰμί μέν δή ὡς πρός ὁ ὅρασις δύναμις , ὡς πρός δέ ὁ μή ὄψις ἔχω , δύναμαι δέ λαμβάνω . εἰμί ἐνέργεια καί ἕξις . ἐπεί γάρ ὁ μή ἔχω ὄψις καί δύναμαι ἔχω φημί δύναμαι ὄψις ἔχω , ὅταν δέ ἔχω , οὖον φημί δύναμαι ὄψις ἔχω , φανερός ὡς ὁ ὄψις ἐνέργεια εἰμί . ἀλλά καί ὁ οἰκοδομικός καί ἐνέργεια εἰμί καί δύναμις , δύναμις μέν πρός ὁ οἰκοδόμησις , ἐνέργεια δέ πρός ὁ στέρησις ὅς ὁ οἰκοδόμος ἔχω πρό ὁ ὁ οἰκοδομικός ἔχω · ἐκ γάρ ὁ δύναμις οἰκοδόμος γίγνομαι ἐνέργεια οἰκοδόμος . οὖον μόνος δέ οὗτος περί ὁ ἕξις λέγω , ἀλλά καί περί αὐτός ὁ ἔχω οὗτος · ὁ γάρ γεωμέτρης ὁ μή ἐνεργός πρός ὁ ἐνεργέω δύναμις εἰμί γεωμέτρης , πρός δέ ὁ παιδίον ὁ δύναμαι γίγνομαι γεωμετρικός ἐνέργεια . ἀλλά περί μέν οὗτος πάνυ πλατύς ἐγώ ἐν ὁ περι Ψυχή εἴρω , καί νῦν ἕνεκα ὁ λέγω Μένων μέτριος ὑπομιμνῄσκω . ὁ δέ Ἀριστοτέλης διά ὁ πρόκειμαι ὅδε φημί · ἐπεί ὁ μέν ἔσχατος καί τέλος εἰμί αὐτός ὁ χρῆσις , λέγω χρῆσις ὁ ἐνέργεια , καί οὐδείς γίγνομαι παρά ὁ ἐνέργεια ἕτερος τίς ( ὄψις γάρ χρῆσις καί ἐνέργεια ὁ ὁράω εἰμί καί οὐδείς ἕτερος γίγνομαι παρά ὁ ὅρασις οὐδέ παρά ὁ ὄρχησις ) , ἐπί ἔνιοι δέ γίγνομαι ( οἰκοδομικός κέω γάρ χρῆσις καί ἐνέργεια ὁ οἰκοδόμησις , ἀλλά καί γίγνομαι ἕτερος τίς παρά ὁ οἰκοδομικός ὁ οἰκίον ) · ἐπεί οὖν , φημί , οὗτος οὕτως ἔχω , οὐδείς κακός καί ἐπί | οὗτος ὅς μηδείς εἰμί παρά ὁ ἐνέργεια , οἰδάνω , εἰμί τίς τέλος , ἀλλά ὥσπερ εἰμί τέλος ὅς εἰμί τίς παρά ὁ ἐνέργεια , οὕτως εἰμί Τέλος καί ὁ μή ὅς εἰμί τίς παρά ὁ χρῆσις . εἰμί μέν οὖν , φημί , καί ἔνθα οἷος ἐπί ὁ οἰκοδομικός τέλος , ἀλλά ἔνθα οἷος ἐπί ὁ ὄψις μᾶλλον τέλος ὁ δύναμις εἰμί , δύναμις λέγω ὁ ὀπτικός δύναμις , αὐτός φημί ὁ ὄψις , τέλος δέ καί ἐνέργεια ὁ ὅρασις . ὅπως δέ οὗτος λέγω , εἴρω προσεχῶς . καί εἰμί ἴσος ὁ ἔνθα δέ μᾶλλον τέλος ὁ δύο νάμι εἰμί ὁ εἰμί μέν καί ὁ ὄψις τέλος , ἀλλά μᾶλλον τέλος εἰμί ὁ ὅρασις ὁ δύναμις , τουτέστι ὁ ὄψις . πῶς δέ μᾶλλον τέλος εἰμί ὁ ὅρασις ὁ ὄψις δείκνυμι ἐκ ἀναλογία ὁ οἰκοδομικός , λέγω ὁ γάρ οἰκοδόμησις ἐν ὁ οἰκοδομέω , καί ἅμα γίγνομαι καί εἰμί τῆ οἰκίον , δύναμις λέγω , ὡς ὁ οἰκοδόμησις πρός ὁ οἰκοδομικός , ὁ ὅρασις πρός ὁ ὄψις . ἀλλά μήv ὁ οἰκοδόμησις μᾶλλον τέλος ὁ οἰκοδομικός , καί ὁ ὅρασις ἄρα ὁ ὄψις . καί εἰμί ὁ πρόσληψις ὁ ἀλλά μήv ὁ οἰκοδόμησις μάλα εἰμί τέλος ὁ οἰκοδομικός κατασκευή ὁ ὁ γάρ οἰκοδόμησις ἐν ὁ οἰκοδομέω καί ἅμα γίγνομαι καί εἰμί ὁ οἰκίον . ἐπεί γάρ ἔργον ὁ οἰκοδόμησις ὁ οἰκίον εἰμί ἅμα δέ ὁ γίγνομαι νω ὁ οἰκίον γίγνομαι καί ὁ οἰκοδόμησις καί εἰμί ( καί γάρ μή γίγνομαι οἰκίον οὐδέ οἰκοδόμησις γίγνομαι , καί ἔμπαλιν μή οἰκοδόμησις οὐδέ οἰκίον ) , εἰμί δή ὁ ἔργον κρατύς εἰμί ὁ δύναμις ( διά γάρ ὁ ἔργον καί ὁ δύναμις ἔχω · ἅμα γάρ ὁ ἔργον εἰμί καί ὁ ἐνέργεια · ὁ δέ δύναμις οἷος ὁ οἰκοδομικός καί οἰκίον μή γίγνομαι εἰμί ) , φανερός ὡς ὁ ἐνεργέω δύναμις πρότερος καί μᾶλλον τέλος · εἰμί δέ οὗτος , καί ὁ ὅρασις ὁ ὄψις . εἴρω γάρ ὡς ὁ οἰκοδόμησις πρός ὁ οἰκοδομικός ὁ ὅρασις πρός ὁ ὄψις . ὅσος μέν οὖν ἕτερος τίς εἰμί παρά ὁ χρῆσις ὁ γίγνομαι , οὗτος μέν ὁ ἐνέργεια ἐν ὁ ποιέω εἰμί . δείκνυμι ὅτι καί ὅς μή εἰμί τίς τέλος παρά ὁ χρῆσις , καί οὗτος ὁ τέλος καί ὁ ἐνέργεια μάλα εἰμί ὁ δύναμις καί ἀγαθός , νῦν λέγω καί τίνω μέν ὁ ἐνέργεια ἐν ὁ ποιέω εἰμί , τίνω δέ ἐν ὁ ποιέω , καί φημί ὅτι ἐπεί ἅμα ὁ οἰκοδομέω καί ὑφαίνω ὁ αἰκοδόμησις καί ὁ ὕφανσις εἰμί , φανερός ὅτι ἐν αὐτός εἰμί ὁ οἰκοδόμησις καί ὁ ὕφανσις . εἰμί γάρ ἐν ὁ οἰκοδομέω εἰμί ὁ οἰκοδόμησις ἀλλά μή ἐν ὁ οἰκοδομέω , εἰμί εἄν ὁ οἰκοδόμησις μή εἰμί ὁ οἰκοδομέω · οὗτος δέ ἀδύνατος · ἐν ἄρα ὁ οἰκοδομέω εἰμί ὁ οἰκοδόμησις καί ὁ ὑφαίνω ὁ ὕφανσις . ὥστε καί ἐντεῦθεν δῆλος ὅτι ἐπεί ὁ οἰκοδόμησις ἐν ὁ οἰκοδομέω εἰμί , ἀγαθός δέ εἰμί ὁ οἰκοδομικός ὁ οἰκοδομέω , ἀγαθός ἄρα καί ὁ οἰκοδόμησις ὁ οἰκοδομικός , καί ὁ ὅρασις ὁ ὄψις . ὅσος μέν οὖν εἰμί τίς παρά | ὁ χρῆσις , οὗτος ὁ ἐνέργεια ἐν ὁ ποιέω εἰμί . ὅσος δέ μή εἰμί παρά ὁ ἐνέργεια ἄλλος τίς , ἐν αὐτός εἰμί ὁ ἐνέργεια · ὁ γάρ ὅρασις ἐν ὁ ὁράω ἀλλά οὐ ἐν ὁ ὁράω , καί ὁ ζωή ἐν ὁ Ψυχή · ἐνέργεια γάρ Ψυχή ὁ ζωή ὡς ὅρασις ὄψις . διό καί ὁ εὐδαιμονία ἐν ὁ Ψυχή εἰμί · ζωή γάρ ποιός τίς εἰμί . ὥστε ἐκ πᾶς ὁ λέγω ἔκδηλος εἰμί , ὅτι ὁ οὐσία καί ὁ εἶδος ἐνέργεια εἰμί . εἰμί γάρ τότε λέγω ἐνεργέω ὁ εὐδαίμων , ὅταν ὁ εἶδος ὁ εὐδαιμονία αὐτός φημί ὁ εὐδαιμονία , ἀπολαμβάνω μακάριος , καί ὁ καταμήνιος ὁ ὁ ἄνθρωπος , τίς χρή ἄλλος τίς μαντεύομαι ἢ ὅτι ὁ οἶδα εἰμί ὁ ἐνέργεια ; καί συμπεραίνω ὁ σύμπας λόγος λέγω κατά τε δή οὗτος ὁ λόγος φανερός ὅτι πρότερος ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια δύναμις · καί ὥσπερ εἴρω , ὁ χρόνος ἀεί προλαμβάνω ὁ ἐνέργεια ἕτερος πρό ἕτερος . ἐνέργεια γάρ εἰμί ὁ Σωκράτης πρό αὐτός εἰμί ἐνέργεια ὁ Σωφρονίσκος · καί ἀεί οὕτως ἠώς ὁ ὁ ἀεί κινέω · ἐκεῖνος γάρ ὁ ἐνέργεια ἐάω οὖον προηγέομαι ἐνέργεια , ἀλλά πρῶτος πᾶς καί αἰτία ὁ εἰμί εἰμί . ἀλλά μήv καί κύριος · ὁ μέν γάρ ἀίδιος πρότερος ὁ οὐσία ὁ φθαρτός . δείκνυμι ὅτι ὁ ἐνέργεια δύναμις πρότερος εἰμί καί λόγος καί χρόνος καί οὐσία , νῦν δείκνυμι ὡς οὐ ἀπλόος οὕτως εἰμί πρότερος ἀλλά καί κύριος ἤτοι τίμιος . ὁ δέ δείδω πρόειμι δῖος τις Ἴων ἐν ὁ τόπος παραδίδωμι τόπος τόπος , λέγω ὅτι ὁ ὁ κύριος καί ἀγαθός ὑπάρχω κύριος εἰμί καί ἀγαθός . εἰμί δέ οὗτος , εἴπερ εἰμί ὁ ἐνέργεια ἐν ὁ ἀίδιος , ὁ δέ δύναμις ἐν ὁ μή ἀίδιος , ἀγαθός δέ ὁ ἀίδιος καί κύριος , ἀγαθός ἄρα καί ὁ ἐνέργεια ἐν ὁ ἀίδιος εἰμί δύναμις εἰμί ἐν ὁ μή ἀίδιος . ὁ μέν ἐν ἀίδιος , φημί , ὁ φθαρτός πρότερος ὁ οὐσία , εἰμί δέ οὐδείς δύναμις ὁ ἀίδιος , ἀλλά ἐνέργεια , ὡς ἐν ὁ περι ἑρμηνεία εἴρω · ὥστε εἴπερ εἰμί ἐνέργεια ὁ ἀίδιος , ἀγαθός ὁ ἐνέργεια ὁ ἐν ὁ ἀγαθός εἰμί δύναμις . εἶπον δέ ὅτι ἐν ὁ ἀίδιος οὐ εἰμί δύναμις , δείκνυμι αὐτός λέγω λόγος δέ καί αἰτία ὁ μή εἰμί δύναμις ἐν ὁ ἀίδιος ἀλλά εἰμί ἐνέργεια ὅδε · πᾶς δύναμις ὁ ἀντίφασις εἰμί . καί οὗτος πᾶς ὁμολογέω εἰμί . ὁ γάρ ἔχω δύναμις ὁ ὑγιάζω , ὁ αὐτός καί ὁ μή ὑγιάζω , καί ἐπί ὁ ἄλλος ὡσαύτως . εἰμί δή πᾶς δύναμις ὁ ἀντίφασις εἰμί , καί ὁ μή δυνατός ὑπάρχω οὐ εἄν ὑπάρχω οὐδείς , πᾶς δέ ὁ δυνατός ἐνδέχομαι μή ἐνεργέω οὖον γάρ ἀεί ὁ ὑγιάζω δύναμαι ὑγιάζω ) , δῆλος ὡς ἐνδέχομαι καί εἰμί καί μή εἰμί . ὁ δέ ἐνδέχομαι μή εἰμί δύναμαι καί εἰμί καί μή εἰμί . ὁ δέ δύναμαι καί εἰμί καί μή εἰμί φθαρτός εἰμί ἢ ἁπλόος , ὥσπερ ὁ ὕδωρ καί πᾶς ὁ ἐν γένεσις ( φθείρω γάρ ὁ ὕδωρ ἀήρ γίγνομαι καί οὗτος ὕδωρ ) , ἢ οὐ εἰμί ἁπλόος φθαρτός , ἀλλά οὗτος αὐτός ὅς λέγω ἐνδέχομαι μή εἰμί ἢ κατά τόπος ἢ κατά ποσός ἢ κατά ποιός . ὁ γάρ ἥλιος ἁπλόος μέν φθαρτός οὐ εἰμί , ἐν αἰγόκερως δέ εἰμί δύναμαι ἐν κριός γίγνομαι καί εἰμί κατά γε οὗτος μή εἰμί καί φθαρτός , ἀλλά οὐ ἁπλόος , ὡς εἴρω , ἀλλά καθό δύναμαι ἐν κριός εἰμί οὐ εἰμί . ἀλλά καί ὁ δίπηχυς φυτόν δύναμαι ἑξάπηχυς εἰμί φθαρτός λέγω , οὐ ἁπλόος δέ οὐδέ οὗτος , ἀλλά ὅτι ὅς δύναμαι οὗτος οὐ εἰμί · ὁ γάρ δύναμαι εἰμί μήπω δέ εἰμί φθείρω τρόπος τις φημί . καί ὁ δύναμαι λευκός εἰμί καί μή εἰμί οὐ ἀπλόος εἰμί φθαρτός ἀλλά ὁ ποιός · ἁπλόος δέ φθαρτός εἰμί ὁ κατά οὐσία δύναμαι φθείρω . ὥστε εἴπερ δυνατός φημί ἢ ὁ ἁπλόος δύναμαι φθείρω ἢ ὁ · πῇ , οὐδείς ὁ ἀίδιος καί ἁπλόος ἄφθαρτος δύναμις εἰμί ἁπλόος , ὡς δύναμαι ὁ φύσις αὐτός καί ὁ οὐσία φθείρω . καί ὁ μέν ὑπερκόσμιος πᾶς ὅστε ἁπλόος εἰμί δύναμις οὔτε κατά τίς , ὁ δέ κυκλοφορητικός καί θεῖον σῶμα κατά τίς εἰμί δυνατός οὐδείς κωλύω , οἷος ποιός ἢ ποῦ , ποιός μέν ὅτι ὁ σελήνη διχοτόμος εἰμί δύναμαι γίγνομαι πλησιφαής , ποῦ δέ ὅτι ἐν δίδυμος εἰμί ὁ ἥλιος δύναμαι γίγνομαι ἐν ταῦρος . δῆλος ἄρα ὅτι ἐνέργεια εἰμί ὁ ἀπλόος ἄφθαρτος καί οὖον δύναμις . οὔτε δή οὐδείς ὁ ἁπλόος ἀίδιος εἰμί δύναμις οὔτε ὁ ἐκ ἀνάγκη εἰμί . εἰμί γάρ ὁ δυνατός καί εἰμί καί μή εἰμί ἐνδέω , ὁ δέ ἀναγκαῖος ἀεί ὡσαύτως ἔχω , οὐδείς ὁ ἀναγκαῖος ἄν εἰμί δύναμις . ὁ δέ καίτοι οὗτος πρῶτος , λέγω οὗτος ὁ ἀίδιος , ἴσος ὁ ἀλλά μήv οὗτος πρῶτος εἴρω . καί ἀρτέομαι ὁ ἄνω · εἶπον γάρ ὅτι ἐν ὁ πρῶτος καί ἄφθαρτος ὁ δύναμις οὐ εἰμί καί δείκνυμι αὐτός ἐπάγω ὁ καίτοι οὗτος πρῶτος , ὡς εἰμί λέγω ὅσος μέν οὖν εἰμί πρῶτος , ἐν οὗτος ὁ δύναμις οὐ εἰμί · ἀλλά μήv ὁ ἀίδιος πρῶτος · ἐν αὐτός ἄρα ὁ δύναμις οὐ ἵστημι καί ὁ ὅτι πρῶτος ὁ ἀίδιος αἴτιος ἐπάγω εἶπον εἰμί γάρ αὐτός μή εἰμί , οὐδείς εἄν εἰμί . εἰμί γάρ μή εἰμί ὁ ἀίδιος οὐδὲ.ν εἄν ὁ μή ἀίδιος εἰμί . οὖον μόνος δέ ἐν ὁ ἀίδιος οὐσία ὁ δύναμις οὐ εἰμί , ἀλλά οὐδέ εἰμί τις εἰμί ἀίδιος κίνησις , οὐδέ εἰμί τίς κινέω ἀίδιος δύναμις ἔχω ὁ μή εἰμί , ἀλλά μόνος ὁ πόθεν ποῖ . ὁ γάρ ἥλιος , ὡς καί ἔναγχος εἴρω , ἀπό κριός γίγνομαι εἰς ταῦρος , καί οὐδείς κωλύω ἀίδιος αὐτός εἰμί ἔχω δύναμις οὗτος , λέγω δή ὁ κινέω πόθεν ποῖ . καί διά | ὁ μή ἔχω δύναμις ὁ ἁπλόος , ἀλλά μόνος ὁ πόθεν ποῖ , ἀεί ἐνεργέω καί ἥλιος καί σελήνη , καί οὖον φοβητέον , ὡς Ἐμπεδοκλῆς καί ὁ περί αὐτός οἴομαι , μή ποτός ἵστημι . οὖον γάρ κάμνω ὁ ἥλιος καί ὁ οὐρανός κινέω . οὖον γάρ εἰμί ὁ κίνησις αὐτός περί δύναμις ὁ ἀντίφασις · οὖον γάρ δύναμαι κινέω δύναμαι καί μή κινέω , ὥσπερ ὁ φθαρτός · οὗτος μέν γάρ ὁ κίνησις ἐπίπονος εἰμί , ὁ δέ οὐρανός καί ὁ ἥλιος ὁ συνεχής κίνησις οὐδαμῶς . ὁ γάρ οὐσία ὕλη καί δύναμις εἰμί οὐδέ ἐνέργεια αἰτία οὗτος , τουτέστιν ὁ ὑλικός οὐσία ἤτοι ὁ ὕλη εἰμί αἰτία οὗτος , λέγω δή ὁ κάμνω καί ὁ δύναμις ἔχω ὁ ἀντίφασις . ὁ δέ κυκλοφορητικός καί θεῖον σῶμα ὕλη δύναμαι τἀναντία οὐ ἔχω , ὥστε οὐδέ κάμνω κινέω . μιμέομαι δέ ὁ φθαρτός καί ὁ ἐν μεταβολή εἰμί , οἷος γῆ καί πῦρ . εἶπον ὅτι ἐν ὁ ἀίδιος ὁ ἁπλόος δύναμις οὐ εἰμί , ἀλλά , εἰμί ἄρα , ὁ πῇ , λέγω ὅτι εἰμί καί ἐν ὁ φθαρτός εἰμί ὁ δύναμις , ἀλλά οὖν ὁ φθαρτός καί ὁ ἐν μεταβολή εἰμί μιμέομαι ὁ ἄφθαρτος . καί ποῖος εἰμί ὁ φθαρτός ὁ ἀίδιος μιμέομαι ἐπάγω οἷος γῆ καί πῦρ . καί πῶς μιμέομαι οὗτος ὅς τε γῆ καί ὁ πῦρ ὁ ἀίδιος λέγω · ὡς γάρ ὁ κυκλοφορητικός σῶμα ἐν κινέω εἰμί καί ἐνέργεια , οὗτος καί οὗτος ἀεί κινέω καί ἔχω κατά ἑαυτοῦ κίνησις τις ἀεί · ὁ μέν γάρ πῦρ συμπεριφέρω ἀεί ὁ σεληνιακός ἢ ὁ ὁ πᾶς φορός , ὁ δέ γῆ ἢ μανόω ἢ πυκνόω ἢ ὅλως πάσχω , ὥστε κατά ὁ συνεχής οὗτος κίνησις μιμέομαι ὁ ἀίδιος . οὖον μόνος δέ κατά ὁ συνεχής κίνησις μιμέομαι ὁ φθαρτός ὁ ἀίδιος , ἀλλά καί κατά ὁ ἄφθαρτος · ὁ γάρ ολότητα ὁ ὑπό σελήνη σῶμα , πυρός ἀήρ ὕδωρ καί γῆ , ἄφθαρτος εἰμί . ἀλλά ὁ μέν οὐράνιος σῶμα , ὥσπερ εἴρω , οὐ ἔχω δύναμις εἷς ἀντίφασις , ὁ δέ ἄλλος δύναμις ἐκ ὅς διά-ὁρίζω ὁ ἀντίφασις εἰμί , τουτέστι περί ὅς διά-ὁρίζω . ὁ γάρ ἰατρικός ὁ ὑγιάζω καί νοσάζω καί ὁ ἄλλος ὡσαύτως ὁ μετά λόγος · διαφέρω δέ ὁ ἄνευ λόγος , ὅτι ὁ μετά λόγος οὐ ἀνάγκη ἅμα ὁ πάρειμι ὁ τε δύναμαι ποιέω καί πάσχω ὁ μέν ποιέω ὁ δέ πάσχω , ὁ δέ ἄλογος δύναμαι ἅμα ὁ πάρειμι ποιέω καί ὁ μή πάρειμι μή ποιέω . ὁ γάρ θερμαντικός ἅμα ὁ πλησιάζω ὁ θερμαντός ὁ μέν θερμαίνω ὁ δέ θερμαίνω . ἐπεί δέ ὁ Πλάτων ἰδέα μέν τίθημι ἄνθρωπος καί ἵππος καί ἐπιστήμη αὐτοεπιστήμη γάρ λέγω ὥσπερ καί αὐτοάνθρωπος ) , ἰδέα δέ ἐπιστήμων ἄνθρωπος καί λευκός ἄνθρωπος καί ὅλως ὁ κατά συμβαίνω εἰμί οὐ εἰμί βούλομαι , ἐκ ὁ εἶπον πρός οὗτος ὁ δόξα ἀντιλογία πορίζω καί φημί εἴπερ εἰμί φύσις τοιοῦτος ἢ οὐσία οἷος λέγω | ὁ ἐν ὁ λόγος ἤτοι ὁ μάθημα ἐντρέπω , πολύς μᾶλλον ἐπιστήμων εἰμί ἄν τίς ζῷον ἤ2 αὐτοεπιστήμη οὗτος γάρ ὁ κινέω καί ὁ ἐπιστήμων εἰμί οὐσία καί ἐνέργεια , ἐκεῖνος δέ , ὁ ἐπιστήμη καί ὁ κίνησις , δύναμις εἰμί ὁ τε ἐπιστήμων καί ὁ κινέω , μή δύναμαι κατά ἑαυτοῦ εἰμί . ὅστις δέ ἀγαθός καί τίμιος ὁ σπουδαῖος δύναμις ὁ ἐνέργεια , ἐκ ὅδε δῆλος . δείκνυμι ὅτι ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμις πρότερος καί συμπεραίνω εἶπον “ ὅτι μέν οὖν πρότερος ἐνέργεια δύναμις καί πᾶς ἀρχή μεταβλητικός ” ἤτοι καί πᾶς δύναμις καί φύσις , “ φανερός , ” οὗτος δείκνυμι πάλιν δείκνυμι ὅτι οὖον μόνος ὁ μή σπουδαῖος δύναμις ὁ ἐνέργεια πρότερος ἀλλά καί ὁ σπουδαῖος . ὅτι δέ εἰμί δύναμις καί σπουδαῖος καί μή σπουδαῖος πᾶς δῆλος ὅς γάρ δύναμις ὁ ἐνέργεια σπουδαῖος , καί ὁ δύναμις κατά ὅς δύναμαι οὗτος ἐνεργέω σπουδαῖος εἰμί . τέως δέ , φημί , φανερός εἰμί ὅτι ὅσος κατά ὁ δύναμαι λέγω , αὐτός εἰμί δυνατός τἀναντία . ὅς γάρ δύναμαι ὑγιαίνω , οὗτος καί νοσέω ἅμα . καί οὖον οὗτος φημί ὅτι ἅμα νοσέω καί ὑγιαίνω , ἀλλά ὅτι ἅμα ἔχω ὁ ὁ νοσέω καί ὑγιαίνω δύναμις ὁ αὐτός γάρ δύναμις ὁ ὑγιαίνω καί κάμνω καί ὁ ἠρεμέω καί κινέω , καί ὥσπερ εἴρω , ὁ μέν ὁ ἐναντίος δύναμις ἅμα ὑπάρχω , ὁ δέ ἐναντίος ἅμα καί ὁ ἐνέργεια ἀδύνατος ὑπάρχω · ἀδύνατος γάρ ἅμα ὑγιαίνω καί νοσέω . ὥστε ἀνάγκη ἕτερος ὁ ἐναντίος εἰμί τἀγαθόν . οἷος ὁ μέν θερμός φέρω εἶπον ἀγαθός , ὁ δέ ψυχρός φαῦλος , καί ὑγίεια μέν ἀγαθός , νόσος δέ φαῦλος , καί ὅλως ὅσος εἶδος καί ἔχω ἀναλογέω ἀγαθός εἰμί , ὅσος δέ στερέω καί ἀπόφασις φαῦλος . εἶπον δή ὅτι ὁ ἐναντίος ἀνάγκη ἕτερος εἰμί ἀγαθός , ἐπάγω ὁ δέ δύναμαι ὁμοίως ἀμφότερος ἢ οὐδέτερος · ὁ ἄρα ἐνέργεια ἀγαθός . καί εἰμί οἴομαι κατασκευή ὁ ὅτι ὁ ἐνέργεια καί ὁ σπουδαῖος δύναμις ἀγαθός εἰμί . ἀσαφής δέ εἰμί ἐπαγγέλλω καί μαντεῖος δήω . μένω . εἰμί δέ ὁ μέν διά ὁ ὁ δέ δύναμαι ὁμοίως ἀμφότερος ἢ οὐδέτερος λέγω τοιοῦτος . ὁ ὁ δύναμις ἔχω ὁ ὑγιαίνω ἵστημι δή οὗτος εἰς ὑπόδειγμα ) , ὁ οὖν ὁ δύναμις ἔχω ὁ ὑγιαίνω ὁμοίως ἔχω καί ὁ νοσέω · εἰμί δέ μή , οὐδέτερος · διά τίς γάρ ποτός αἴτιος ἔχω μέν δύναμις ὁ ὑγιαίνω , μή ἐπίσης δέ ἔχω καί ὁ νοσέω ; καί οὗτος δείκνυμι ὅτι ἀμφότερος ὁ δύναμις ὁμοίως ἔχω , ὅπως διά οὗτος συνάγω ὁ ὁ ἐνέργεια ἀγαθός εἰμί καί ὁ σπουδαῖος δύναμις , λίαν εἰμί μελανόομαι . συνάγω δέ οἴομαι οὕτως . τόπος παραδίδωμι αὐτός ἐν ὁ Τόπι κέω λέγω τότος ἄμικτος ὁ χείρων ἀγαθός καί βελτίων εἰμί ὁ μείγνυμι μετά ὁ χείρων εἰμί δέ οὗτος ἀληθής , καί ὁ σπουδαῖος δύναμις μίγνυμι ὁ ὁ χείρων δύναμις ὁ γάρ ἔχω ὁ σπουδαῖος δύναμις καί κατά ἐκεῖνος πράσσω καί ἐνεργός περί ὁ σπουδαῖος , οὗτος οὐ ἀπόλλυμι ὁ ὁ χείρων δύναμις ἀλλά ἔχω αὐτός , ὥστε ὁ σπουδαῖος δύναμις ἐπιμείγνυμι ὁ ὁ χείρων δύναμις ) , εἰμί δή ὁ σπουδαῖος δύναμις ἐπιμείγνυμι ὁ ὁ χείρων δύναμις , ὁ δέ ἐνέργεια ὁ ἀγαθός οὖον σύνειμι ὁ ὁ χείρων ἐνέργεια , ἀλλά εἰμί εἰλικρινής καί ἄμικτος , ἀγαθός ἄρα εἰμί ὁ σπουδαῖος δύναμις διά ὁ ὁ ἄμικτος , ὡς ὁ τόπος διορίζω , ὁ μίγνυμι ἀγαθός εἰμί . ἔμπαλιν δέ ἐπί ὁ κακός ὁ ἐνέργεια ὁ κακός χείρων εἰμί ὁ δύναμις , διότι ὁ δύναμις ὁ κακός ἐπιμείγνυμι ὁ ὁ ἀγαθός δύναμις , ὁ δέ ὁ κακός ἐνέργεια ἄμικτος εἰμί ὁ ὁ ἀγαθός ἐνέργεια . Δῆλος ἄρα ὅτι οὐ εἰμί ὁ κακός παρά ὁ πρᾶγμα . ὁ Πλάτων λέγω ὅτι ὁ ἀγαθός εἰμί φύσις τις , ὥσπερ ὁ καθόλου ἄνθρωπος ὁ κατηγορέω κατά ὁ μερικός ἄνθρωπος ἕτερος εἰμί αὐτός , οὕτως καίω ὁ ἀγαθός ἕτερος εἰμί ὁ κατά ἕκαστος ἀγαθός καί λέγω κατά αὐτός , ὁ δέ ἐναντίος ἄν ἕτερος εἰμί , καί ἕτερος εἰμί εἰμί ἄα καί ὁ κακός ἕτερος τίς παρά ὁ κατά ἕκαστος κατά αὐτός λέγω λέγω ὁ Ἀριστοτέλης ὅτι δῆλος εἰμί εἰμί ἐκ ὁ δείκνυμι ( δείκνυμι δέ ὅτι κακός κακός εἰμί ὁ δύναμις ) , ἐκ ὁ ἐν δείκνυμι , φημί , δῆλος εἰμί ὅτι οὐ εἰμί ὁ κακός παρά ὁ πρᾶγμα . ἐκεῖνος γάρ φημί εἰμί τίς παρά ὁ κατά ἕκαστος ὅσος εἰμί ἐνέργεια , ὁ δέ κακός τοσοῦτος δήω ὁ ἐνέργεια εἰμί ὅσος ὅτι καί κακός εἰμί δύναμις . ὅτι δέ ἐπί ὁ ἐνέργεια λαμβάνω ὁ κοινός δῆλος · λέγω γάρ καθόλου ἄνθρωπος ὁ κατά ἕκαστος ἄνθρωπος ἐνέργεια εἰμί καί καθόλου ἵππος καί ἐπί ὁ ἄλλος ὡσαύτως · καθόλου δέ μή ἄνθρωπος ἢ μή ἵππος οὖον φημί διά ὁ στερέω εἰμί ὁ μή ἄνθρωπος ὁ ἄνθρωπος ποῦ καί ὁ μή ἵππος ὁ ἵππος . εἰμί δέ καί ὁ κακός στέρησις εἰμί ὁ ἀγαθός καί ὁ ἐνέργεια ; καί παρυφίστημι ὁ πρᾶγμα διά ὁ ὁ ὕλη ἀνεπιτηδειότης οὗτος γάρ ὁ ἐνέργεια καί ὁ ἀγαθός σκοπός ἔχω δέχομαι καί μή δύναμαι ἔχω ὁ κακός καί ὁ στέρησις ) , οὐ εἄν εἰμί τίς κακός παρά ὁ πρᾶγμα . εἰμί δέ ὁ κακός διά ὁ ὕλη Κῶς ὁ δύναμις παρυφίστημι ὁ πρᾶγμα , καί εἰμί ἁμάρτημα ὁ δύναμις , ἐν δέ ὁ ἀίδιος δείκνυμι ὅτι δύναμις οὐ εἰμί ( ἐνεργέω γάρ εἰμί ) , οὐ εἰμί ἄρα ἐν ἐκεῖνος οὔτε κακός οὔτε ἁμάρτημα οὔτε διαφθείρω . ὁ γάρ διαφθορά ὁ κακός εἰμί . εὑρίσκω γάρ καί ὁ διάγραμμα ἐνέργεια διαιπρουντες γάρ εὑρίσκω . ἀντιλέγω πρός ὁ ὁ μάθημα ἐνέργεια λέγω καί οὐσία , λέγω μή εἰμί ἐνέργεια ἀλλά δύναμις · ὁ δέ δύναμις οὐ οὐσία . καί λέγω ὅτι ὁ διάγραμμα ἐνέργεια διαιρέω εὑρίσκω , τουτέστιν ἐνεργέω ὁ νόος καί διαίρεσις ποιέω εὑρίσκω αὐτός καί ὁ εἰμί αὐτός δίδωμι . πρό δέ ὁ ἐνεργέω δύναμις εἰμί · εἰμί δέ εἰμί σῴζω ἐνέργεια ( οὗτος γάρ δηλόω διά ὁ διαιρέω ) , ἅμα ὁ θεάομαι τις ὁ ἐν ὁ ἡμικύκλιον γωνία δῆλος ἄν εἰμί αὐτός ὅτι ὀρθός εἰμί . ὥσπερ γάρ οἰκίον εἰμί ἐνέργεια ἅμα ὁ ὁράω αὐτός δῆλος εἰμί ἐγώ ὅτι οἰκίον εἰμί καί οὖον δήω διαίρεσις τις ἢ ἀπόδειξις , οὗτος καί ὁ μάθημα εἰμί εἰμί ἐνέργεια , ἅμα ὁ ὁράω δύο στερεός παραλληλεπίπεδος γιγνώσκω εἄν ἐγώ ὅτι ἀντιπάσχω ὁ βάσις πρός ὁ ὕψος , καί ὡς ὁ ὕψος ἔμπαλιν πρός ὁ ὕψος , ὁ βάσις πρός ὁ βάσις . νῦν δέ οὐ εἰμί , ἀλλά διαιρέω καί φημί ὅτι εἰμί ὁ ἐφίστημι εὐθύς πρός ὀρθός ὁ βάσις , καί ἵστημι ὅδε ὁ εὐθύς ὅδε ἴσος , καί Ἄλας τις διαιπρουμην καί λέγω , καί οὕτως ἐκ ὁ κατά ὀλίγος διαίρεσις καί ἐκ ὁ δεῖξις ὁ κατά ὁ διαίρεσις γίγνομαι δῆλος ἐγώ καί φανερός ὁ διάγραμμα γίγνομαι · ὥστε οὐ εἰμί ἐνέργεια ἀλλά δύναμις . εἰμί δέ οὗτος ἀληθής , οὐ εἰμί οὐσία . ὁ γάρ οὐσία καί τις περί αὐτός μή ἐνεργέω μηδέ δείκνυμι εἰμί , οὗτος δέ ὁ νόος περί αὐτός μή ἐνεργέω καί ὅλως μή εὑρίσκω καί ὁ εἰμί αὐτός δίδωμι οὖον δύναμαι ἐν . καί ὁ μέν ὅλος ὁ λέγω νόος τοιοῦτος , ἐπισκεπτέος δέ ὁ μιν πῶς ὁ κατά ἕκαστος λέγω καί ὅπως ἕκαστος λέξις ἔχω . διά τίς , φημί , δύο ὀρθός τρίγωνος , τουτέστι διά τίς ὁ τρίγωνος ὁ τρεῖς γωνία δύο ὀρθός Ἴσαι εἰμί , ἐρωτάω φημί διότι ὁ περί εἷς στιγμή γωνία δύο ὀρθός Ἴσαι εἰμί . ἵστημι δή τρίγωνος ὁ αβγʹ . εἰμί τις ἔρομαι διά τίς ὁ τρεῖς δύο ὀρθός Ἴσαι , φημί ὅτι ὁ δύο ὁ περί εἷς στιγμή δύο ὀρθός Ἴσαι εἰμί , οὗτος δέ Ἴσαι εἰμί ὁ τρεῖς ὁ τρίγωνος γωνία . εἰμί δή ἐκεῖνος οὗτος πρόοιδα ὅτι ὁ περί εἷς στιγμή ἤτοι ὁ γ γωνία δύο ὀρθός Ἴσαι εἰμί , καί ἄγω ὁ βγʹ ἐπί ὁ δ οὗτος γάρ εἰμί δηλωτικός ὁ εἰμί οὖν ἀνάγω ὁ παρά ὅς ὁ πλευρά ) , καί δείκνυμι ὅτι ὁ ὑπό βαγ , αγʹ , γαβ , Ἴσαι εἰμί ὁ ὑπό αγʹ , αγδ , δῆλος εὐθύς εἰμί ἐκεῖνος οὗτος ὁράω . ὅτι ὁ τρεῖς ὁ τρίγωνος δύο ὀρθός Ἴσαι . ὥστε οὐ | εἰμί ἐνέργεια ὁ διάγραμμα . εἰμί γάρ εἰμί , δῆλος εἄν εἰμί εὐθύς ὁράω τρίγωνος ὅτι ὁ τρεῖς δύο ὀρθός Ἴσαι εἰμί , ὥσπερ ὁ οἰκίον θεάομαι εὐθύς δῆλος εἰμί ὅτι οἰκίον εἰμί οὐ εἰμί δέ εἰμί μή δείκνυμι ὅτι ὁ περί εἷς στιγμή Ἴσαι εἰμί . πάλιν ἐρωτάω ὅτι διά τίς ἐν ἡμικύκλιον ὀρθός εἰμί καί καθόλου διά τίς ὀρθός εἰμί , ὡς εἰμί λέγω ὅτι ἢ οὕτως ἐρωτάω διά τίς ἐν ἡμικύκλιον ὀρθός ἢ οὗτος καθόλου διά τίς ὁ ἐν ἡμικύκλιον ὀρθός , ἐρωτάω δή οὗτος φημί ὅτι ἐάν Ἴσαι ὁ τρεῖς , ὅς τε βάσις δύο καί ὁ ἐκ μέσος ἵστημι ὀρθός , ὁράω δῆλος ὁ ἐκεῖνος οἶδα · τουτέστι ὁ προγιγνώσκω ὅτι ἐάν ὁ τρεῖς εὐθύς ὅς τε ἐφίστημι καί < αἱ> ἐκ μέσος δύο Ἴσαι εἰμί , ἐκ ἀνάγκη ἐκ οὗτος δείκνυμι ὅτι ὀρθός εἰμί ὁ ἐν ἡμικύκλιον . εἰμί γάρ διαίρεσις ποιέω καί δείκνυμι αὐτός ὅτι εὐθύς εἰμί , δῆλος αὐτός γίγνομαι ὅτι ὀρθός εἰμί . ἐπεί δέ ἀσαφής καί αἰνιγματωδῶς ὁ παράδειγμα ἐπάγω διά ὁ συνήθης βραχυλογία αὐτός , ῥητέος ὅπως δείκνυμι ἐν ὁ τρίτος ὁ Εὐκλείδης Στοιχειώσεις βιβλίον ὅτι ὁ ἐν ἡμικύκλιον γωνία ὀρθός εἰμί , ἵνα ἐκ οὗτος σαφής ὁ ἐνταῦθα λέγω γίγνομαι . ἵστημι κύκλος ὁ αβγʹ , κέντρον δέ αὐτός ὁ ε , διάμετρος ὁ βγʹ , καί ἐπιζεύγνυμι ὁ βαίνω γῆ , ἄγω δέ πρός ὀρθός ὁ βγʹ ὁ ἀεί καί διάγω ὁ βαίνω ἐπί ὁ ζ . ἐπεί οὖν ἴσος εἰμί ὁ βαίνω ὁ ἐάω ( ἐκ γάρ ὁ κέντρον ) ὁ δέ ἰσοσκελής τρίγωνος ὁ πρός ὁ βάσις γωνία Ἴσαι ἀλλήλων εἰμί , ἴσος ἄρα εἰμί ὁ ὑπό ΕΑΒ γωνία ὁ ὑπό ἀβώ . διά ὁ αὐτός δή καί ὁ ὑπό εγα ὁ ὑπό εἰμί . ὅλος ἄρα ὁ ὑπό βαγ ἴσος εἰμί ὁ ὑπό αβγʹ βγα . εἰμί δέ καί ὁ ὑπό ζαγ ἐκτός ὁ τρίγωνος ὁ αβγʹ δύο ὁ ὑπό αβγʹ αγʹ ἴσος , ὁ δέ ὁ αὐτός ἴσος ἀλλήλων εἰμί ἴσος · ἴσος ἄρα καί ὁ ὑπό βαγ ὁ ὑπό ζαγ . ἐάν δέ εὐθύς ἐπί εὐθύς ἵστημι ὁ ἐφεξῆς γωνία ἴσος ποιέω , ὀρθός εἰμί ὁ γωνία . ὀρθός ἄρα εἰμί καί ὁ ὑπό βαγ καί ὁ ὑπό ζαγ · Ἴσαι γάρ δείκνυμι . οὗτος μέν ἐν ἐκεῖσε δείκνυμι ὅτι ὁ ἐν ἡμικύκλιον ὀρθός εἰμί . αὐτός δέ εἶπον ὅτι ἐάν Ἴσαι ὁ τρεῖς , καί τίς οὗτος ἐπάγω , ὅς τε βάσις δύο , τουτέστιν ὁ βγʹ ὁ αβγʹ τρίγωνος ( διαιρέω γάρ εἰς δύο ἴσος ὁ τε βαίνω καί ἐκ · κέντρον γάρ εἰμί ὁ ε ) καί ὁ ἐκ ὁ μέσος ἐφίστημι ὀρθός , τουτέστι καί ἐάν ὁ ἀεί εὐθύς ἐκ μέσος ἢ ἐν ὁ μέσος ἤτοι ἐν ὁ κέντρον ἐφίστημι πρός ὀρθός , ὁράω δῆλος ὁ ἐκεῖνος οἶδα , ἤτοι φανερός γίγνομαι ὁ πρόοιδα ὅτι ἐάν οὕτως ὁ εὐθύς ἔχω , δείκνυμι ὁ ἐν | ἡμικύκλιον ὀρθός . φανερός ἄρα ὅτι δύναμις εἰμί καί ἐνεργέω περί αὐτός ὁ νόος εὑρίσκω · αὐτός γάρ εἰμί ὁ αἴτιος ὁ ἄγω αὐτός εἰς ἐνέργεια . ὥστε ἐκ ἐνέργεια ὁ δύναμις , ἤτοι ἐκ ὁ ἐνεργέω ὁ δύναμις ὁ μάθημα εἰς ἐνέργεια ἄγω , καί ἐπί οὗτος ποιέω γιγνώσκω . δῆλος ἄρα καί ἐκ οὗτος ὅτι ὁ ἐνέργεια ὁ ὁ αὐτός ποιέω δύναμις πρότερος · ὁ δέ κατά ἀριθμός ἐνέργεια δύναμις ὕστερος · εἴρω γάρ ἔναγχος ὅτι ὁ ὁ αὐτός εἶδος ποιέω ὁ ἐνέργεια δύναμις πρότερος , ὡς ἐπί ὁ Σωφρονίσκος καί ὁ Σωκράτης λέγω , ὁ δέ ἀριθμός ὕστερος . ἐπεί δέ ὁ εἰμί λέγω καί ὁ μή εἰμί ὁ μέν κατά ὁ σχῆμα ὁ κατηγορία . ὁ πρᾶγμα ὁ μέν εἰμί τοιοῦτος ὥστε ἐνδέχομαι περί αὐτός καί ἀληθεύω καί ψεύδω , ὁ δέ ὡς ἀεί ἀληθεύω , ὁ δέ ὡς ἀεί ψεύδω , πρόκειμαι αὐτός περί τοιοῦτος διορίζω , τίς εἰμί ὁ ἐν ὅς ἀεί ἀληθεύω , καί τίς ὁ ποτέ μέν ποτέ δέ μή , καί τίς ὁ ἐν ὅς ἀεί ψεύδω . πρῶτος δέ διδάσκω ἁπλόος καί καθόλου πότε γίγνομαι ὁ ἀλήθεια καί πότε ὁ ψεῦδος · καί οὗτος λέγω περί ὅς εἶπον πρόκειμαι αὐτός εἶπον . λέγω οὖν ὅτι ἐπεί ὁ εἰμί λέγω καί ὁ μή εἰμί ὁ μέν κατά ὁ σχῆμα ὁ κατηγορία , οἷος εἰμί λέγω ὁ οὐσία καί ὁ ποσός καί ὁ ποιός καί ὁ ἄλλος κατηγορία , ὁ δέ λέγω εἰμί κατά δύναμις ἢ ἐνέργεια οὗτος · λέγω γάρ εἰμί καί λευκός καί ὁ μή εἰμί λευκός δύναμαι δέ γίγνομαι λευκός , ἀλλά λέγω λευκός καί ὁ ἤδη ἐνέργεια εἰμί λευκός , λέγω δέ πάλιν ἀήρ καί ὁ μήπω εἰμί ἀήρ δύναμαι δέ γίγνομαι , ἀλλά λέγω καί ὁ εἰμί ἤδη . οὖον μόνος δέ εἰμί λέγω ὁ μή εἰμί λευκός μηδέ ἀήρ , δύναμαι δέ γίγνομαι , ἀλλά καί τἀναντία , τουτέστιν ἀλλά λέγω καί μή εἰμί · ὁ γάρ μή εἰμί λευκός δύναμαι δέ γενή ἕπομαι λέγω καί μή εἰμί . κύριος δέ εἰμί εἰμί ὁ ἀληθής , μή ὅς δέ ὁ ψεῦδος · ὁ μέν γάρ κάθημαι Σωκράτης λέγω αὐτός κάθημαι ἀληθής εἰμί κύριος εἰμί εἰμί , κάθημαι δέ λέγω αὐτός μή κάθημαι ψεῦδος καί μή εἰμί . ἄλλως δέ ἐπί ὁ πρᾶγμα εἰμί ὁ ὡς ἀληθής εἰμί καί ἄλλως ἐπί ὁ λόγος . ὅταν γάρ ὑπάρχω ὁ κάθημαι ὁ Σωκράτης , εἰμί ὁ τοιοῦτος ἄλη τίθημι καί εἰμί ἐπί ὁ πρᾶγμα · ἐπί ὁ λόγος δέ εἰμί ; ὅταν ἐγώ ὁ ὑπάρχω περί αὐτός λέγω ὅτι ὑπάρχω αὐτός , οἷος ὅτε ὅταν φημί ὅτι Σωκράτης κάθημαι , ὑπάρχω αὐτός ὁ κάθημαι · ὥστε ἀληθεύω μέν , ὅταν ὁ διαιρέω καί μή | ὑπάρχω ὁ Σωκράτης οἴομαι μή ὑπάρχω , ψεύδω δέ οἴομαι ὑπάρχω . ἐπεί οὖν αὐτός οὕτως ἔχω , πότε εἰμί ἢ οὐ εἰμί ὁ ἀληθής λέγω ἢ ψεῦδος ; τουτέστι πότε εἰμί ὁ κατάφασις ἢ ὁ ἀπόφασις ἀληθής καί πότε οὐ εἰμί ; οὖον γάρ διά ὁ ἐγώ οἴομαι καί λέγω ὅτι Σωκράτης κάθημαι ἢ λευκός εἰμί , ὑπάρχω ἀληθής αὐτός οὗτος , ἀλλά ἔμπαλιν διά ὁ ὑπάρχω αὐτός οὗτος ἐγώ ἀληθεύω . οὖον γάρ διά ὁ λόγος , ὡς ἐν ὁ δύο τμῆμα ὁ περι ἑρμηνεία δείκνυμι , ὁ πρᾶγμα εἰμί , ἀλλά διά ὁ πρᾶγμα ὁ λόγος ἀληθεύω ἢ ψεύδω . οὗτος δή περί οὗτος διορίζω λέγω . ὅτι εἰμί δή ὁ μέν ἀεί σύγκειμαι καί ἀδύνατος διαιρέω ( ἀεί γάρ σύγκειμαι ὁ σφαιροειδής ὁ ἥλιος καί ὁ ἀσύμμετρος ὁ διάμετρος καί ἀδύνατος εἰμί αὐτός οὗτος διαιρέω ) , ὁ δέ ἀεί διαιρέω καί ἀδύνατος συντίθημι ( ἀεί γάρ διαιρέω ἄνθρωπος ὁ ἄψυχος καί ἀδύνατος εἰμί αὐτός οὗτος συντίθημι ) , ὁ δέ ἐνδέχομαι τἀναντία σύγκειμαι γάρ ὁ κάθημαι ὁ Σωκράτης ἐνδέχομαι διαιρέω αὐτός ) , εἰμί δέ ὁ μέν ἵημι καί ὁ ἀληθής , ἵνα πάλιν οὗτος ὑπομιμνήσκω , ὁ σύγκειμαι ὁ κατηγορέω ὁ ὑπόκειμαι καί εἷς εἰμί , ὁ δέ · μή εἰμί καί ὁ ψεῦδος εἰμί ὁ μή σύγκειμαι ἀλλά πλείων εἰμί καί χωρίζω ἀπό . ἀλλήλων · εἰμί δή , ὥσπερ εἴρω , ὁ μέν ἀεί σύγκειμαι ὁ δέ ἀεί διαιρέω ὁ δέ ἐνδέχομαι τἀναντία , περί μέν ὁ ἐνδέχομαι τἀναντία ὁ αὐτός γίγνομαι ψευδής καί ἀληθής δόξα , καί ἐνδέχομαι ὁτὲ μέν ἀληθεύω ὁτὲ δέ ψεύδω , οἷος εἰμί σύ κάθημαι δοξάζω ὅτι κάθημαι ἀληθεύω , εἰμί δέ ἀνίστημι ἵστημι σύ ἔτι ὁ αὐτός ἔχω δόξα ὁ ὅτι κάθημαι , ὁ αὐτός δόξα γίγνομαι γόνος καί ἀληθής καί ψευδής , ἀληθής μέν πρότερος ὅτε σύ κάθημαι οὗτος αὐτός δοξάζω , ὕστερος δέ ψευδής . περί δέ ὁ ἀδύνατος ἄλλως ἔχω οὐ ἐνδέχομαι ὁτὲ μέν ἀληθεύω ὁτὲ δέ ψεύδω , ἀλλά εἰμί μέν δοξάζω ὅτι ὁ ἥλιος σφαῖρα εἰμί ἀεί ἀληθεύω · οὖον γάρ ἐνδέχομαι χωρίζω αὐτός οὗτος ὁ σχῆμα , ὥστε δοξάζω αὐτός σφαῖρα ψεύδω , ὥσπερ ἀπό σύ χωρίζω ὁ κάθημαι ψεύδω ἀδοξάζω σύ κάθημαι , ἀλλά ἀεί εἰμί ὁ ἥλιος σφαῖρα · ὥστε καί ἐγώ ἀεί δοξάζω οὗτος ἀεί ἀληθεύω , ἀλλά οὖον ποτέ μέν ποτέ δέ οὖον . πάλιν ὁ δοξάζω σύμμετρος ὁ πλευρά ὁ διάμετρος ἀεί ψεύδω · οὖον γάρ δύναμαι σύμμετρος γίγνομαι , ὥστε οὐ ἄν ἀληθεύω ποτός ἀλλά ἀεί ψεύδω . περι δέ δή ὁ ἀσύνθετος τίς ὁ εἰμί ἢ μή εἰμί καί ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος . περι μέν ὁ συντίθημι πῶς ὁ εἰμί καί ὁ ἀληθής εἰμί καί ὁ μή ἵημι καί ὁ ψεῦδος , εἴρω , περί δέ ὁ ἁπλόος καί ἀσύνθετος καί ὅς οὐδείς τίς κατηγορέω ( εἰμί γάρ κατηγορέω , συντίθημι εἰμί πάντως ) , πῶς , φημί , ὁ εἰμί καί ὁ μή εἰμί , τουτέστι πῶς ἐν αὐτός ὁ ἵημι εἰμί καί μή εἰμί , ἤτοι πῶς ἔχω κατά ὁ εἰμί καί μή εἰμί καί πῶς συμβαίνω ἐπί αὐτός ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος ; οὖον γάρ εἰμί ὁ ἁπλόος σύνθετος , ἵνα λέγω ὡς ὅταν σύγκειμαι ὁ κατηγορέω καί ὑπόκειμαι καί φημί αὐτός σύγκειμαι ἀληθεύω , μή σύγκειμαι δέ καί λέγω σύγκειμαι ψεύδω , ὥσπερ ἐπί ὅς λευκός ξύλον ἔχω καί ἐπί πᾶς ὁ συντίθημι ἐπί οὗτος μέν γάρ λέγω περί ὁ λευκός ξύλον ὅτι ὁ ξύλον λευκός εἰμί ἀληθεύω , μή λευκός δέ ψεύδω · ἐπί δέ ὁ ἁπλόος καί ἀσύνθετος οὗτος οὖον συμβαίνω , οὐδέ ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος ὁμοίως ὑπάρχω ἐπί οὗτος τε καί ἐπί ἐκεῖνος ἤτοι ὁ συντίθημι , ἀλλά κατά ἄλλος δηλαδή τρόπος . εἰμί γάρ ὁμοίως ἐπί ἄμφω ὑπάρχω , ἀδιάφορος εἰμί , ὅσπερ ἄλογος · πολύς γάρ πάνυ ὁ συντίθημι ὁ διαφορά πρός ὁ ἀσύνθετος . οὗτος δή ὁ λόγος ἐρωτάω ἀποκρίνω λέγω ἢ ὥσπερ οὐδέ ὁ ἀληθής ἐπί οὗτος ὁ αὐτός , οὕτως οὐδέ ὁ εἰμί , ὅς ἴσος ἄν εἰμί ὁ ὥσπερ ἐπί ὁ ἀσύνθετος ἄλλως ἀληθεύω καί οὐ ὥσπερ ἐπί ὁ συντίθημι , οὗτος καί ὁ εἰμί ἄλλως εἰμί ὁ ἀσύνθετος καί ἑτέρως ὁ σύνθετος . ἐπεί γάρ ὡς ὁ πρᾶγμα ἔχω , οὗτος καί ὁ περί αὐτός λόγος καί ὁ ἀλήθεια , ὡς δέ ἄν ἔχω ὁ ἁπλόος , οὕτως ἔχω καί ὁ περί αὐτός ἀλήθεια , καί ἔμπαλιν ὡς ὁ περί αὐτός ἀλήθεια , καί αὐτός · καί εἰμί ὁ μέν ἀληθής , ὅταν αὐτός θιγγάνω ὁ νόος , ὁ δέ ψεῦδος , ὅταν μή θιγγάνω , τουτέστιν ἄγνοια · καταχρηστικός γάρ ἀντί ὁ ἄγνοια εἶπον ὁ ψεῦδος . ὅτι δέ ἐν ὁ λέγω ὁ ἀλλά εἰμί ὁ μέν ἀληθής ὁ δέ ψεῦδος ὁ ψεῦδος καταχρηστικός καί κοινός ἀντί ὁ ἄγνοια λαμβάνω , δῆλος ποιέω εἶπον ὁ μέν θιγγάνω καί φαίνω ἀληθής , ἤτοι ὁ θιγγάνω καί φάσις ἔχω , ἀλλά οὖον κατάφασις ἢ ἀπόφασις , ἀληθής , ὁ δέ ἀγνοέω εἰμί ὁ μή θιγγάνω , ὥστε ὁ ψεῦδος ἀντί ὁ ἀγνοέω λαμβάνω . ἐπί μέν ἐν ὁ ἁπλόος , ὥσπερ εἴρω , ἢ θιγγάνω ὁ νόος αὐτός καί καθάπερ εἰμί ἅπτω ὁ φύσις αὐτός καί ἁπλόος ἐπιβολή , ὥσπερ καί ὁ ὄψις ὁ χρῶμα · καί ἀληθεύω οὐ ὡς καταφάσκω αὐτός τίς ἀλλά οἷος ὁράω αὐτός , ὡς καί ὁ ὄψις ὁ χρῶμα · οὐδέ γάρ οὗτος τίς καταφάσκω αὐτός ἀλλά μόνος ὁράω . ὅταν ἐν οὗτος οἷος ὁράω ὁ νόος , φάσις αὐτός ἔχω ἀλλά οὖον κατάφασις · ὁ γάρ κατάφασις ἐπί σύνθετος λέγω ὑπόκειμαι καί κατηγορέω . ἢ οὖν θιγγάνω καί ἅπτω αὐτός καί ἀληθεύω , ἢ οὖον θιγμός γάνος οὐδέ οἷος ὁράω αὐτός οὐδέ ὅλως ἐννοέω τίς περί αὐτός , καί λέγω ἔχω περί αὐτός ἄγνοια , οὖον μήv ψεύδω , | ἐπεί οὐδέ ὁ ὄψις ὅταν ἐν νύξ μή ὁράω ὁ χρῶμα , λέγω ψεύδω ἀλλά ἀγνοέω αὐτός . ὁ γάρ ψεύδω ἐπί συντίθημι λέγω , ὅταν ὁ μή εἰμί ὅδε τίς λέγω εἰμί αὐτός , οἷος ὁ μή εἰμί λευκός ξύλον λέγω αὐτός λευκός , ὁ ὁ εἰμί λέγω μή εἰμί , οἷος ὁ ἄνθρωπος μή εἰμί ζῷον . ὥστε ἀληθεύω μέν περί ὁ ἁπλόος ὁ νόος , ὅταν καθάπερ εἰμί καί ἁπλόος ἐπιβολή ἅπτω αὐτός . εἰμί μέν οὖν περί ὁ ἁπλόος ἀληθεύω , ὅταν αὐτός θιγγάνω ὁ νόος , καί οἷος φάσις ἔχω ἀλλά οὖον κατάφασις , ἀπατάω δέ ἢ ψεύδω περί αὐτός οὐ ἐνδέχομαι ὁ γάρ ἀπάτη καί ὁ ψεῦδος περί ὁ σύνθετος ὑφίστημι , ὅταν ὁ μή κατά τις ὑπάρχω ὑπάρχω λέγω ὁ ὁ ὑπάρχω μή ὑπάρχω . εἶπον δέ ὅτι ἀπατάω ναιός περί ὁ τίς εἰμί καί ὁ ὁρισμός οὐ ἔστω ἐν οὖον γάρ χωρίζω ὁ ὅς εἰμί ὁρισμός , ὡς ὁ κάθημαι καί γράφω ὁ κάθημαι καί γράφω ) , λέγω ὅτι οὐδέ περί ὁ μή σύνθετος καί ἁπλόος εἰμί ἀπατάω οὐσία , περί ὅς ἤδη παύω λέγω κατά συμβαίνω δέ εἰμί ἀπατάω , εἰμί τις ὁ μή θιγγάνω ἀπάτη βούλομαι λέγω . εἰμί δέ πᾶς ὁ ἁπλόος οὐσία ἐνέργεια , ἀλλά οὖον δύναμις · πρῶτος μέν ὡς εἴπερ εἰμί δύναμις , γίγνομαι εἄν περί αὐτός ἀπάτη . εἰμί γάρ ἔχω ἔννοια περί ὁ ἁπλόος οὐσία ὡς εἰμί τοδί , οὗτος δέ δύναμις εἰμί ὅδε τίς κινέω εἰς ὅς δύναμαι , ἀπατάω ἄν · ὥσπερ γάρ ὁ κάθημαι ὅταν ἵστημι , ὁ κάθημαι ἔτι αὐτός ὑπολαμβάνω ἀπατάω καί ψεύδω , οὗτος δή συμπίπτω ἄν καί ἐπί αὐτός . ἔπειτα εἰμί εἰμί δύναμις , γίγνομαι εἄν καί φθείρω · ὁ γάρ δύναμαι ὅδε τίς γίγνομαι γίγνομαι ἐκεῖνος ὅπως δύναμαι · καί εἰμί γίγνομαι , ἐκ τις ἄν γίγνομαι καί οὗτος εἰς ἤπειρος . νῦν δέ ὁ εἰμί αὐτός οὖον γίνομαι ὁ . καί εἰμί εἄν λέγω ὅτι ὁ κύριος εἰμί καί ὁ ἁπλόος ὑπερούσιος οὐσία καί ἀκίνητος κινέω , ὁ πολυτίμητος θεός , οὖον γίγνομαι οὐδέ φθείρω . ἢ ὁ νῦν δέ ὁ ὅς αὐτός οὖον γίγνομαι οὐδέ γθείρεται ἴσος ἄν εἰμί ὁ νῦν δέ ὁ εἰμί καί ὁ οὐσία ὁ ἁπλόος , ὁποῖος ἄν ποτός εἰμί , οὖον γίγνομαι οὐδέ φθείρω · πᾶς γάρ ὁ γίγνομαι μένω σύνθετος εἰμί . ὅσος δέ , φημί , ὁ εἰμί εἰμί ὅσπερ εἰμί τίς καί ἐνέργεια , τοῦτος ὅσος εἰμί ὅσπερ εἰμί καί ἐνέργεια , τουτέστιν ὅσος εἰμί ἐνέργεια καί εἶδος , περί οὗτος οὐ εἰμί ἀπατάω , ἀλλά ἢ ἅπτω αὐτός ὁ νόος καί ἀληθεύω ἢ μή ἅπτω , καί οὐ εἰμί οὗτος ἀπάτη . καί ζητέω ὁ τίς εἰμί περί αὐτός οὐ ὡς κατηγορέω αὐτός τίς , ἀλλά μόνος νοέω καί οἱονεί ὁράω . ὁ δέ οὗτος οἷος ὁράω ἐγγίγνομαι ὁ εἰς ἄκρος ἐπιστήμη ἔρχομαι καί εὕω ζάω . ο δέ εἰμί ὡς ὁ ἀληθής καί ὁ μή ἵημι ὡς ὁ ψεῦδος , εἷς μέν εἰμί , εἰμί σύγκειμαι , ἀληθής . ὁ εἰμί ὁ ὡς ἀληθής , φημί , καί ὁ μή ὅς ὁ ὡς ὁ ψεῦδος , εἷς μέν εἰμί τρόπος , εἰμί σύγκειμαι ὁ κατηγορέω ὁ ὑπόκειμαι καί φημί αὐτός σύγκειμαι , οὗτος εἰμί εἰμί ὁ ὡς ἀληθής · εἰμί δέ μή σύγκειμαι , λέγω δέ σύγκειμαι , μή εἰμί ὁ ὡς ψεῦδος . ὁ δέ εἷς , τουτέστιν ἄλλος δέ τρόπος , εἴπερ εἰμί οὕτως ὡς εἰμί , ἤτοι ἐάν εἰμί ἁπλόος , οὕτως εἰμί ὁ περί αὐτός ἀλήθεια , οὐ ὥστε καταφάσκω τίς αὐτός ἀλλά κατά τις φάσις αὐτός νοέω καί οἷος ὁράω . εἰμί δέ μή οὕτως , δηλονότι εἰμί δέ μή εἰμί ἁπλόος , οὐ εἰμί περί αὐτός ὁ ἄλη μόνος μόνος θιγγάνω . καί σαφηνίζω αὐτός λέγω ὁ δέ ἀληθής ὁ νοέω οὗτος , ἀπάτη δέ περί αὐτός οὐ εἰμί ἀλλά ἄγνοια , ἄγνοια δέ οὐ οἷος ὁ τυφλότης ὡς μή δύναμαι ποτός νοέω , ἀλλά τοιοῦτος οἷος ὑπάρχω , ὅταν τις μή περί τις λογίζομαι · ὁ δέ τυφλότης τοιοῦτος εἰμί , ὁποῖος εἰμί ὁ ἄγνοια ὅταν ὁ νοητικός μηδαμῶς τις ἔχω · ὁ γάρ οὗτος στερέω οὐδέποτε ἄν τίς νοέω , ὥσπερ οὐδέ ὁ στερέω ὁ ὀφθαλμός βλέπω ποτός . φανερός δέ καί ὅτι καί περί ὁ ἀκίνητος οὐ εἰμί ἀπάτη κατά ὁ ποιός , εἰμί τις ὑπολαμβάνω ἀκίνητος . εἰμί ὁ κατά ὁ ποιός ἀπάτη περί ὁ ἐνδέχομαι καί ἄλλως ἔχω εἰμί , ὁ δέ ἀκίνητος καί ἀίδιος οὐ ἐνδέχομαι ἄλλως ἔχω , οὐ εἄν εἰμί περί αὐτός ἀπάτη ὁ κατά ὁ ποτός , ἀλλά ἢ ὥσπερ εἴρω πρό ὀλίγος , ἢ ἀεί ἀπατάω ἢ ἀεί ἀλήθευσις . εἰμί γάρ τις καί μή οἴομαι μεταβάλλω ὁ τρίγωνος ἀλλά ἀκίνητος αὐτός ὑπολαμβάνω , οὐ εἄν ὑπολαμβάνω ὡς ὁ τρεῖς αὐτός γωνία ποτέ μέν δύο ὀρθός Ἴσαι εἰμί ποτέ δέ οὖον . εἰμί γάρ οὗτος νοέω , ὑπολαμβάνω εἄν αὐτός καί μεταβάλλω ἀλλά ὑπόκειμαι ὑπολαμβάνω αὐτός ἀμετάβλητος . ἀλλά οὗτος μέν ὑπολαμβάνω οὐ ἐνδέχομαι , ἀλλά τίς μέν τίς δέ οὖον , τουτέστιν ἄρτιος μέν ἀριθμός πρώϊος ὑπολαμβάνω μηδείς εἰμί ἐνδέχομαι , ἢ τις μέν εἰμί ἄρτιος πρῶτος τις δέ οὖον , καί οὗτος ἐνδέχομαι · ὁ δέ ὁ δύο λαμβάνω αὐτός κατά ἑαυτοῦ καί ὑπολαμβάνω αὐτός ποτέ μέν ἄρτιος πρῶτος ποτός ἐσθίω οὖον πρῶτος , οὐ φέρω . ὁ ἐσθίω οὖον γάρ ἔτι τις μέν τις δέ οὐ οἴομαι τοιοῦτος εἄν εἰμί · οὖον γάρ οἴομαι ὁ ὁ ἀριθμός , ὥσπερ ὁ τρίγωνος , ἀκίνητος οἴομαι ὅτι τις μέν ἀριθμός πρῶτος εἰμί ποτέ εἰμί καί μή πρῶτος , ὁ δέ κινέω αὐτός οἴομαι οὗτος οὗτος πείθω · ὥστε ἢ ἀλήθευσις , εἰμί ὁ δύο ἄρτιος ὑπολαμβάνω , ἢ ἀεί ψεύδω , εἰμί μή οὕτως αὐτός ἔχω ὑπολαμβάνω . μέχρι ὁ ὧδε πληρόω ὁ εἰς ὁ Θ ὁ μετά ὁ φυσικός σχολή .