alexander-philosophy.de-fato 27
οἱ συγχωρήσαντες ἀναποβλήτους τὰς ἀρετάς τε καὶ τὰς κακίας εἶναι , ἴσως προχειρότερον λαμβανόμενον λέγοιμεν ἂν κατὰ τοῦτο τὰς ἕξεις ἐπὶ τοῖς ἔχουσιν εἶναι , καθόσον πρὸ τοῦ λαβεῖν αὐτὰς ἐπ’ αὐτοῖς ἦν καὶ μὴ λαβεῖν . οἵ τε γὰρ τὰς ἀρετὰς ἔχοντες καὶ τοῦ τῶν βελτιόνων ἀμελεῖν ἑλόμενοι τὰ βελτίω αὐτοῖς αἴτιοι τῆς τῶν ἀρετῶν ἐγένοντο κτήσεως , οἵ τε τὰς κακίας ἔχοντες παραπλησίως . ὁ δ’ αὐτὸς καὶ ἐπὶ τῶν τεχνῶν λόγος · καὶ γὰρ τῶν τεχνιτῶν ἕκαστος πρὸ μὲν τοῦ τὴν τέχνην ἔχειν εἶχεν καὶ τοῦ μὴ γενέσθαι τὴν ἐξουσίαν , γενόμενος δὲ οὐκέτ’ ἔσται κύριος τοῦ μὴ γεγονέναι τε καὶ εἶναι τοιοῦτος . αἱ γὰρ γενέσεις τῶν τοιούτων ἐφ’ ἡμῖν , καὶ διὰ τοῦτο οὐχ ὅμοιον τὸ ἀληθὲς ἐπί τε τῶν μελλόντων καὶ ἐπὶ τῶν ὄντων τε καὶ γεγονότων , ὅτι τὸ μὲν ὄν τε καὶ γεγονὸς οὐχ σἷόν τε ἢ μὴ εἶναι ἢ μὴ γεγονέναι , τὸ δὲ μέλλον γίνεσθαι ἐνδέχεται καὶ μὴ γίνεσθαι . διὸ πρὸ μὲν τοῦ τὴν ἀρετὴν ἔχειν τόνδε τινὰ ἀληθὲς ἦν τὸ ἐνδέχεσθαι καὶ μὴ γενέσθαι τοιοῦτον , ὃ δὲ τοιοῦτον γίνεται , τοῦτο καὶ γενόμενον ἀληθὲς οὕτως λέγειν γεγονέναι . εἰ μὲν οὖν ἦν ἐκ γενετῆς ὁ φρόνιμος τοιοῦτος καὶ τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις τοῖς ὑπὸ τῆς φύσεως αὐτῷ δεδομένοις εἶχεν παρ’ ἐκείνης λαβών , οὐδ’ ὅλως ἂν ἦν ἐπ’ αὐτῷ τὸ εἶναι τοιούτῳ , ὥσπερ οὐδὲ τὸ εἶναι δίποδι ἢ λογικῷ , οὐδ’ ἂν ἐπῃνεῖτο ἔτι ἐπὶ τῷ τοιοῦτος εἶναι , ἀλλ’ ἐθαυμάζετο ὡς ἔχων παρὰ τῆς θείας φύσεως δῶρον τηλικοῦτον . ὡς γὰρ τῶν ὑγιαινόντων , ὅσοι μὲν ἀσθενεῖς ὄντες τὴν φύσιν διὰ τῆς οἰκείας ἐπιμελείας εἰσὶ τοιοῦτοι , τούτους μὲν ἐπαινοῦμεν ὡς ἑαυτῶν πρόνοιαν τὴν προσήκουσαν ποιουμένους , δι’ ἣν πρόνοιαν οὔκ εἰσιν ἐν τῷ νοσεῖν , τοὺς δὲ ἐκ φύσεως ὑγιεινοὺς ἄνευ πραγματείας καὶ φροντίδων οὐκέτι μὲν ἐπαινοῦμεν , μακαρίζομεν δὲ ὡς χωρὶς καμάτων τοῦτο ἔχοντας , ὃ καὶ τοῖς ἄλλοις ἀγαπητόν , εἰ καὶ μετὰ καμάτου παρείη , τὸν αὐτὸν τρόπον ἢ καὶ ἔτι μᾶλλον ἐπὶ τῶν ἀρετῶν ἐποιοῦμεν ἄν , εἰ ἦσαν ἐκ φύσεώς τισιν παροῦσαι , ὅπερ ἀμέλει ποιοῦμεν ἐπὶ τῶν θεῶν . ἐπεὶ δὲ ἀδύνατον ἡμῖν τοῦτο , καὶ οὐδὲν ἀδύνατον δεῖ παρὰ τῆς φύσεως ἀπαιτεῖν ( αὕτη γὰρ δυνατῷ τε καὶ ἀδυνάτῳ μέτρον · τελειότης μὲν γὰρ ἡ ἀρετὴ καὶ ἀκρότης τῆς οἰκείας φύσεως ἑκάστου , ἀδύνατον δὲ ἀτελές τι ὃν ἐν τελειότητι εἶναι , ἀτελὲς δὲ τὸ γενόμενον εὐθὺ τῷ γενέσθαι ) , οὐδὲ τὴν ἀρετὴν οἷόν τε τὸν ἄνθρωπον ἔχοντα φῦναι . οὐ μὴν ἀσύμβολος ἡ φύσις αὐτῷ πρὸς τὴν κτῆσιν αὐτῆς , ἀλλ’ ἔχει παρ’ αὐτῆς δύναμίν τε καὶ ἐπιτηδειότητα δεκτικὴν αὐτῆς , ἣν οὐδὲν τῶν ἄλλων ζῴων ἔχει . καὶ διὰ τήνδε τὴν δύναμιν ὁ ἄνθρωπος τῶν ἄλλων ζῴων φύσει διαφέρει , καίτοι πολλῶν ζῴων ἀπολειπόμενος ἐν τοῖς σωματικοῖς πλεονεκτήμασιν . εἰ μὲν οὖν οὕτως εἴχομεν παρ’ αὐτῆς τὴν δύναμιν τὴν τῶν ἀρετῶν δεκτικήν , ὡς προιόντες καὶ τελειούμενοι καὶ ταύτην λαμβάνειν , ὡς τὸ περιπατεῖν , ὡς τὸ ὀδόντας , ὡς τὸ γένεια φύειν , ὡς ἄλλο τι τῶν ἐπιγινομένων ἡμῖν κατὰ φύσιν , οὐδ’ οὕτως ἂν ἐφ’ ἡμῖν ἦσαν αἱ ἀρεταὶ ὥσπερ οὐδὲ τῶν προειρημένων τι , ἐπεὶ δὲ μὴ τοῦτον τὸν τρόπον αὐτὰς κτώμεθα ( εἰ γὰρ ἦν ὥσπερ τὰ ἄλλα , οὕτως δὲ καὶ φρόνησίς τε καὶ ἀρετὴ τοῖς ἀνθρώποις συγγενῆ , πάντες ἂν ἢ οἵ γε πλεῖστοι , ὥσπερ τῶν ἄλλων κατὰ φύσιν αὐτοῖς τυγχάνουσιν , οὕτως οὐ τὴν δύναμιν τὴν τῶν ἀρετῶν δεκτικὴν μόνην , ἀλλὰ καὶ τὰς ἀρετὰς αὐτὰς παρ’ ἐκείνης ἂν εἴχομεν καὶ οὐδὲν οὐδ’ οὕτως ἂν ἔδει ἐπαίνων ἢ ψόγων ἤ τινος τῶν τοιούτων ἐπὶ ταῖς ἀρεταῖς τε καὶ κακίαις θειοτέραν πρόφασίν τε καὶ οὐσίαν τῆς παρουσίας αὐτῶν ἔχουσιν ) , ἐπεὶ δὴ οὐχ οὕτως ἔχει ( οὐ γὰρ τοὺς πάντας οὐδὲ τοὺς πλείστους ὁρῶμεν τὰς ἀρετὰς ἔχοντας , ὃ τῶν κατὰ φύσιν γινομένων ση|μεῖόν ἐστιν , ἀλλ’ ἀγαπητὸν ἕνα που λαβεῖν τοιοῦτον , ὃς δι’ ἀσκήσεώς τε καὶ διδασκαλίας δείκνυσιν τὴν τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὰ ἄλλα ζῷα φυσικὴν πλεονεξίαν , δι’ αὑτοῦ προστιθεὶς τὸ ἀναγκαῖον ἐνδέον ἡμῶν τῇ φύσει ) , διὰ τοῦτο ἐφ’ ἡμῖν τέ ἐστιν ἡ τῶν ἀρετῶν κτῆσις καὶ οὐκ ἄχρηστοι οὐδὲ μάτην οὔτε οἱ ἔπαινοι οὔτε οἱ ψόγοι οὔτε ⟨ αἱ ⟩ πρὸς βελτίω προτροπαὶ οὔθ’ ἡ διὰ τῶν βελτιόνων ἐθῶν κατὰ τοὺς νόμους ἀγωγή . τῶν μὲν γὰρ φύσει τισὶν ὑπαρχόντων οὐδὲν οἷόν τε ὑπό τινος ἔθους ἀλλοῖον γενέσθαι ( οὐχ οὕτως πολλάκις τὸ βάρος ἔχον ἀναρριφθήσεται , ὡς ἐθισθῆναι κατὰ τὴν αὐτοῦ φύσιν ἄνω φέρεσθαι ) , τὰ δὲ ἤθη τῶν ἀνθρώπων τοῖα καὶ τοῖα διὰ τῶν διαφερόντων ἐθῶν γίνεται . καὶ ἐπὶ μὲν τῶν φύσει πρώτας τὰς ἕξεις κτησάμενοι οὕτως ἐνεργοῦμεν κατ’ αὐτάς ( οὐ γὰρ ἰδόντες πολλάκις τὴν ὁρατικὴν ἕξιν κτώμεθα , ἀλλ’ ἔχοντες αὐτὴν οὕτως ὁρῶμεν ) , ἐπὶ δὲ τῶν οὐ φύσει ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τὰς ἕξεις κτώμεθα . οὐ γὰρ ἄλλως τέκτων τις ἂν γένοιτο μὴ πολλάκις ἐνεργήσας τὰς τοῦ τέκτονος ἐνεργείας κατὰ τὰς ὑποθήκας τοῦ διδάσκοντος . ὥστ’ ἐπεὶ καὶ τὰς ἀρετὰς οὕτως κτώμεθα ( ἐνεργοῦντες γὰρ καὶ τὰ σωφρονικὰ γινόμεθα σώφρονες ) , οὐκ ἂν ἡμῖν ὑπάρχοιεν φύσει .
Lemmas: ὁ συγχωρέω ἀναπόβλητος ὁ ἀρετή τε καί ὁ κακία εἰμί , ἴσως πρόχειρος λαμβάνω λέγω εἄν κατά οὗτος ὁ ἔχω ἐπί ὁ ἔχω εἰμί , καθόσον πρό ὁ λαμβάνω αὐτός ἐπί αὐτός εἰμί καί μή λαμβάνω . ὁ τε γάρ ὁ ἀρετή ἔχω καί ὁ ὁ ἀγαθός ἀμελέω αἱρέω ὁ ἀγαθός αὐτός αἴτιος ὁ ὁ ἀρετή γίγνομαι κτῆσις , ὁ τε ὁ κακία ἔχω παραπλήσιος . ὁ δέ αὐτός καί ἐπί ὁ τέχνη λόγος · καί γάρ ὁ τεχνίτης ἕκαστος πρό μέν ὁ ὁ τέχνη ἔχω ἔχω καί ὁ μή γίγνομαι ὁ ἐξουσία , γίγνομαι δέ οὐκέτι εἰμί κύριος ὁ μή γίγνομαι τε καί εἰμί τοιοῦτος . ὁ γάρ γένεσις ὁ τοιοῦτος ἐπί ἐγώ , καί διά οὗτος οὐ ὅμοιος ὁ ἀληθής ἐπί τε ὁ μέλλω καί ἐπί ὁ εἰμί τε καί γίγνομαι , ὅτι ὁ μέν εἰμί τε καί γίγνομαι οὐ σίον τε ἢ μή εἰμί ἢ μή γίγνομαι , ὁ δέ μέλλω γίγνομαι ἐνδέχομαι καί μή γίγνομαι . διό πρό μέν ὁ ὁ ἀρετή ἔχω ὅδε τις ἀληθής εἰμί ὁ ἐνδέχομαι καί μή γίγνομαι τοιοῦτος , ὅς δέ τοιοῦτος γίγνομαι , οὗτος καί γίγνομαι ἀληθής οὕτως λέγω γίγνομαι . εἰμί μέν οὖν εἰμί ἐκ γενετή ὁ φρόνιμος τοιοῦτος καί οὗτος πρός ὁ ἄλλος ὁ ὑπό ὁ φύσις αὐτός δίδωμι ἔχω παρά ἐκεῖνος λαμβάνω , οὐδέ ὅλως εἄν εἰμί ἐπί αὐτός ὁ εἰμί τοιοῦτος , ὥσπερ οὐδέ ὁ εἰμί δίπους ἢ λογικός , οὐδέ εἄν ἐπαινέω ἔτι ἐπί ὁ τοιοῦτος εἰμί , ἀλλά θαυμάζω ὡς ἔχω παρά ὁ θεῖος φύσις δῶρον τηλικόσδε . ὡς γάρ ὁ ὑγιαίνω , ὅσος μέν ἀσθενής εἰμί ὁ φύσις διά ὁ οἰκεῖος ἐπιμέλεια εἰμί τοιοῦτος , οὗτος μέν ἐπαινέω ὡς ἑαυτοῦ πρόνοια ὁ προσήκω ποιέω , διά ὅς πρόνοια οὐ εἰμί ἐν ὁ νοσέω , ὁ δέ ἐκ φύσις ὑγιεινός ἄνευ πραγματεία καί φροντίς οὐκέτι μέν ἐπαινέω , μακαρίζω δέ ὡς Χωρὶς κάματος οὗτος ἔχω , ὅς καί ὁ ἄλλος ἀγαπητός , εἰμί καί μετά κάματος πείρω , ὁ αὐτός τρόπος ἢ καί ἔτι μᾶλλον ἐπί ὁ ἀρετή ποιέω ἄν , εἰμί εἰμί ἐκ φύσις τις πάρειμι , ὅσπερ ἀμελέω ποιέω ἐπί ὁ θεός . ἐπεί δέ ἀδύνατος ἐγώ οὗτος , καί οὐδείς ἀδύνατος δεῖ παρά ὁ φύσις ἀπαιτέω ( οὗτος γάρ δυνατός τε καί ἀδύνατος μέτρον · τελειότης μέν γάρ ὁ ἀρετή καί ἀκρότης ὁ οἰκεῖος φύσις ἕκαστος , ἀδύνατος δέ ἀτελής τίς ὅς ἐν τελειότης εἰμί , ἀτελής δέ ὁ γίγνομαι εὐθύς2 ὁ γίγνομαι ) , οὐδέ ὁ ἀρετή οἷος τε ὁ ἄνθρωπος ἔχω φύω . οὖον μήv ἀσύμβολος ὁ φύσις αὐτός πρός ὁ κτῆσις αὐτός , ἀλλά ἔχω παρά αὐτός δύναμις τε καί ἐπιτηδειότης δεκτικός αὐτός , ὅς οὐδείς ὁ ἄλλος ζῷον ἔχω . καί διά ὅδε ὁ δύναμις ὁ ἄνθρωπος ὁ ἄλλος ζῷον φύσις διαφέρω , καίτοι πολύς ζῷον ἀπολείπω ἐν ὁ σωματικός πλεονέκτημα . εἰμί μέν οὖν οὕτως ἔχω παρά αὐτός ὁ δύναμις ὁ ὁ ἀρετή δεκτικός , ὡς πρόειμι1 καί τελειόω καί οὗτος λαμβάνω , ὡς ὁ περιπατέω , ὡς ὁ ὀδούς , ὡς ὁ γένειον φύω , ὡς ἄλλος τίς ὁ ἐπιγίγνομαι ἐγώ κατά φύσις , οὐδέ οὕτως εἄν ἐπί ἐγώ εἰμί ὁ ἀρετή ὥσπερ οὐδέ ὁ προερέω τίς , ἐπεί δέ μή οὗτος ὁ τρόπος αὐτός κτείνω ( εἰμί γάρ εἰμί ὥσπερ ὁ ἄλλος , οὕτως δέ καί φρόνησις τε καί ἀρετή ὁ ἄνθρωπος συγγενής , πᾶς εἄν ἢ ὁ γε πλεῖστος , ὥσπερ ὁ ἄλλος κατά φύσις αὐτός τυγχάνω , οὕτως οὖον ὁ δύναμις ὁ ὁ ἀρετή δεκτικός μόνος , ἀλλά καί ὁ ἀρετή αὐτός παρά ἐκεῖνος εἄν ἔχω καί οὐδείς οὐδέ οὕτως εἄν ἐσθίω ἔπαινος ἢ ψόγος ἤ τις ὁ τοιοῦτος ἐπί ὁ ἀρετή τε καί κακία θεῖος πρόφασις τε καί οὐσία ὁ παρουσία αὐτός ἔχω ) , ἐπεί δή οὐ οὕτως ἔχω ( οὖον γάρ ὁ πᾶς οὐδέ ὁ πλεῖστος ὁράω ὁ ἀρετή ἔχω , ὅς ὁ κατά φύσις γίγνομαι σημεῖον εἰμί , ἀλλά ἀγαπητός εἷς ποῦ λαμβάνω τοιοῦτος , ὅς διά ἄσκησις τε καί διδασκαλία δείκνυμι ὁ ὁ ἄνθρωπος πρός ὁ ἄλλος ζῷον φυσικός πλεονεξία , διά αὐτός προστίθημι ὁ ἀναγκαῖος ἐνδέω ἐγώ ὁ φύσις ) , διά οὗτος ἐπί ἐγώ τε εἰμί ὁ ὁ ἀρετή κτῆσις καί οὐ ἄχρηστος οὐδέ μάτην οὔτε ὁ ἔπαινος οὔτε ὁ ψόγος οὔτε ⟨ ὁ ⟩ πρός ἀγαθός προτροπή οὔτε ὁ διά ὁ ἀγαθός ἔθος κατά ὁ νόμος ἀγωγή . ὁ μέν γάρ φύσις τις ὑπάρχω οὐδείς οἷος τε ὑπό τις ἔθος ἀλλοῖος γίγνομαι ( οὐ οὕτως πολλάκις ὁ βάρος ἔχω ἀναρρίπτω , ὡς ἐθίζω κατά ὁ αὐτός φύσις ἄνω φέρω ) , ὁ δέ ἦθος ὁ ἄνθρωπος τοῖος καί τοῖος διά ὁ διαφέρω ἔθος γίγνομαι . καί ἐπί μέν ὁ φύσις πρῶτος ὁ ἔχω κτάομαι οὕτως ἐνεργέω κατά αὐτός ( οὖον γάρ ὁράω πολλάκις ὁ ὁρατικός ἕξις κτείνω , ἀλλά ἔχω αὐτός οὕτως ὁράω ) , ἐπί δέ ὁ οὖον φύσις ἐκ ὁ ἐνέργεια ὁ ἔχω κτείνω . οὖον γάρ ἄλλως τέκτων τις εἄν γίγνομαι μή πολλάκις ἐνεργέω ὁ ὁ τέκτων ἐνέργεια κατά ὁ ὑποθήκη ὁ διδάσκω . ὥστε ἐπεί καί ὁ ἀρετή οὕτως κτείνω ( ἐνεργέω γάρ καί ὁ σωφρονικός γίγνομαι σώφρων ) , οὐ εἄν ἐγώ ὑπάρχω φύσις .