alexander-philosophy.de-anima 1.20
Ὁμοίως δὲ ταύταις καὶ ἡ ὄσφρησις ἀντιλαμβάνοιτ’ ἂν τοῦ διαστήματος . ἔστι δὲ ἡ ὄσφρησις ἀντίληψίς τε καὶ κρίσις τῶν ὀσφραντῶν . ὀσφραντὰ δὲ αἱ ὀσμαί . οὐχ ὁμοίως δὲ γνώριμα ἡμῖν τὰ ὀσφραντὰ τοῖς τε ἀκουστοῖς καὶ τοῖς ὁρατοῖς , καὶ πολὺ πλέον ἔτι τοῖς ἀπτοῖς τε καὶ γευστοῖς . τὸ δ’ αἴτιον , ὅτι μηδὲ τὴν αἴσθησιν ταύτην ἔχομεν ἀκριβῆ . φαυλότερον γὰρ πολλῶν ζῴων ἄνθρωπος ὀσμᾶται . μόνων γοῦν αἰσθάνεται τῶν λυπηρῶν τε καὶ ἡδέων ὀσμῶν οὐχ οὕτως ὁρῶν οὐδὲ ἀκούων . ἐπὶ γὰρ ἐκείνων οὐ τῶν ἡδέων τε καὶ λυπηρῶν μόνων ἡ ἀντίληψις . ἀκούομεν γὰρ καὶ ὁρῶμεν καὶ τὰ μήτε λυπηρὰ μήτε ἡδέα . ἔοικε μὲν γὰρ τὰ ὀσφραντὰ ὁμοίως ἔχειν τοῖς γευστοῖς , ὡς εἶναι τὰ εἴδη τῶν ὀσφραντῶν ἀνάλογον τοῖς τῶν χυμῶν εἴδεσιν . ἀπ’ ἐκείνων γάρ πως καὶ ἡ γένεσις αὐτοῖς , εἴ γέ ἐστιν ὁ μὲν χυμός , ὥς φησιν ἐν τῷ περὶ αἰσθήσεων τε καὶ αἰσθητῶν Ἀριστοτέλης , τὸ ἐν τῷ ὕδατι γινόμενον πάθος ὑπὸ τοῦ γεώδους ξηροῦ διά τινος θερμότητός τε καὶ πέψεως τῆς κατὰ δύναμιν γεύσεως μεταβλητικὸν εἰς ἐνέργειαν , ὀσφραντὸν δὲ τὸ ἐν τῷ ὑγρῷ γινόμενον πάθος ὑπὸ τῆς ἐγχύμου ξηρότητος . τὸ γὰρ δίοσμον πλυντικὸν ὂν καὶ ῥυπτικὸν ἐγχύμου ξηρότητος , ὅταν τοῦτο δέξηται τὸ πάθος , ὀσφραντὸν κατ’ ἐνέργειαν γίνεται . ἀνάλογον μὲν οὖν διὰ τοῦτο τῷ χυμῷ τὸ ὀσφραντόν . διὸ καὶ ὡς τῶν χυμῶν οἱ μέν εἰσι γλυκεῖς , οἱ δὲ πικροί , καὶ οἱ μὲν λιπαροί , οἱ δὲ ἁλμυροί , καὶ πρὸς τούτοις οἱ μὲν αὐστηροί , οἱ δὲ ὀξεῖς , οἱ δὲ στρυφνοί , οἱ δὲ δριμεῖς , οὕτως δὲ καὶ αἱ τῶν ὀσφραντῶν ἔχουσι διαφοραί . ἀλλ’ ἐπεὶ τὴν μὲν γεῦσιν ἀκριβεστάτην αἴσθησιν ἔχομεν , ὅτι καὶ τὴν φῆν ( ἁφὴ γάρ τις καὶ ἡ γεῦσις · κατὰ γὰρ τὴν ἁφὴν διαφερόντως ὁ ἄνθρωπος αἰσθητικός · τῷ γὰρ εὔκρατον μάλιστα εἶναι τὸ σῶμα αὐτῷ , διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἡ ἐντελέχειά τε καὶ ἡ αὐτοῦ , ὅπερ ἐστὶν ἡ ψυχή , τῶν ἄλλων ἀπάντων ζῴων ἀμείνων τε καὶ τελειοτέρα , τούτῳ καὶ τὴν ἀρὴν ἀκριβεστάτην ἔχει γινομένην σχεδὸν διὰ παντὸς τοῦ σώματος τοῦ τὴν προειρημένην εὐκρασίαν ἔχοντος · διὸ καὶ σημεῖον τοῖς ἀνθρώποις εὐφυίας εἶναι δοκεῖ ἡ ἐκ φύσεως κατὰ τὴν φῆν εὐαισθησία ) , κατὰ δὲ τὴν ὄσφρησιν ἀπολειπόμεθα τῆς ἀκριβείας . οὔτε γὰρ πάσας τῶν ὀσφρητῶν τὰς διαφορὰς γνωρίζομεν οὔτε ἀπὸ τῆς οἰκείας αὐτὰ διαφορᾶς ὀνομάζομεν , ἀλλὰ συνάπτοντες αὐτὰς τοῖς χυμοῖς τὰς μὲν τῶν γλυκέων χυμῶν ὀσμὰς καὶ αὐτὰς γλυκείας λέγομεν , τὰς δὲ τῶν δριμέων δριμείας . ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . ὥσπερ δὲ ἥ τε ἀκοὴ καὶ ἡ ὄψις οὐ μόνον ἡ μὲν τῶν ἀκουστῶν ἡ δὲ τῶν ὁρατῶν κριτικαί , ἀλλὰ καὶ τῶν ἀντικειμένων αὐταῖς στερήσεων ( ἀκοῆς γὰρ τὸ ἀνήκουστον οὕτως κρῖναι καὶ ὄψεως τὸ ἀόρατον · τοῦ γὰρ σκότους οὐκ ἄλλη τις ἢ ὄψις ἐστὶ κριτική ) . οὕτως δὲ καὶ ἡ ὄσφρησις τοῦ τε ὀσφρητοῦ καὶ ἀνοσφρήτου τοῦ κατὰ στέρησιν . πᾶσα γὰρ αἴσθησις κριτικὴ καὶ τῆς ἀντικειμένης τῷ αἰσθητῷ αὐτῷ στερήσεως · ἔχει δὲ καὶ τοῦτο ἡ ὄσφρησις παραπλήσιον τῇ τε ὄψει καὶ τῇ ἀκοῇ τὸ διὰ μέσου τε καὶ ἐκτὸς ὄντος γίνεσθαι ἀέρος ἢ ὕδατος , ἅ ἐστιν , ὥσπερ διαφανῆ καὶ δίηχα , οὕτως δὲ καὶ δίοσμα κατὰ δύναμίν τινα οἰκείαν οὖσαν ἐν αὐτοῖς ἑκάστῳ αὐτῶν διακονούμενα . καὶ γὰρ τὰ ἔνυδρα ὀσμῆς αἰσθάνεται · πόρρωθεν γοῦν ἐπὶ τὴν τροφὴν ἀπαντᾷ ὕποσμα γινόμενα . γίνεται δὲ τοῖς μὲν ἀνθρώποις τε καὶ ὅλως τοῖς ἀναπνέουσιν διὰ τοῦ ἀναπνεῖν ἡ ὄσφρησις , διὰ τῆς ἀναπνοῆς ἀποκαλυπτομένου καὶ ἀνευρυνομένου τοῦ τῆς ὀσφρήσεως ὀργάνου , τέως ἐπικεκαλυμμένου τε καὶ μεμυκότος , ὥσπερ ἐπὶ τῶν ὀφθαλμῶν γίνεται τοῖς ἔχουσι βλέφαρα . τοῖς δὲ μὴ ἀναπνέουσιν οὐχ οὕτω γίνεται τῷ τοὺς ὀσφρητικοὺς πόρους ἔχειν αὐτὰ ἀσκεπεῖς , ὡς ἐπὶ τῶν ὀφθαλμῶν ἔχει ἐν τοῖς σκληροφθάλμοις τῶν ζῴων . ὥσπερ δὲ χυμὸς ὑγροῦ ἐστι καὶ ἐν ὑγρῷ ( οὐ γὰρ σἷόν τε ἀντίληψιν χυμοῦ γενέσθαι μὴ πρῶτον διυγρανθέντος τοῦ ἐν ᾧ ἐστιν εἰ ξηρὸν εἴη ) , οὕτως καὶ ἡ ὀσμὴ τοῦ ξηροῦ τε καὶ ἐν ξηρῷ . ἡ γὰρ φύσις ἡ τῶν ὀσμῶν δεκτική , ἣν δίοσμον καλοῦμεν , οὖσα ἐν ἀέρι τε καὶ ὕδατι , πλυντική τε καὶ ῥυπτική ἐστιν ἐγχύμου ξηρότητος , ἣν ἔγχυμον ξηρότητα δεξαμένη γίνεται κατ’ ἐνέργειαν ὀσφραντή , ὡς προείρηται . οὐδὲν γὰρ τῶν μὴ ἐγχύμων ὀσφραντόν . οὔτε γὰρ πῦρ οὔτε ἀὴρ οὔτε ὕδωρ οὔτε γῆ καθ’ αὐτὰ ὀσφραντά , ὅτι ἄχυμα . ἡ δὲ θάλαττα ὀσμὴν ἔχει . ἤδη γὰρ προσείληφεν χυμόν τινα καὶ ξηρότητα . καὶ οἱ μὲν λίθοι ἄοσμοι διότι ἄχυμοι . τὰ δὲ ξύλα ὀσμώδη , ὅτι καὶ ἔγχυμα . ὡς γὰρ ὁ χυμὸς γίνεται τῆς γεώδους ξηρότητος ἐναποπλυνομένης ἐν τῷ ὕδατι καὶ πεσσομένης διά τινος θερμότητος ( αὕτη γὰρ γένεσις καὶ τῶν ἐν τοῖς καρποῖς χυμῶν ὡς ῥηθήσεται ) , οὕτως καὶ αἱ ὀσμαὶ γίνονται ἐν τῷ ἀέρι τε καὶ ὕδατι ἐναποπλυνομένης ἐν αὐτοῖς τῆς ἐγχύμου ξηρότητος καθό ἐστι δίοσμα . τὸ μὲν γὰρ γεῶδες ξηρὸν μηδέπω χυμὸν ἔχον ἐν αὐτῷ , μιγνύμενον καὶ ἐναποπλυνόμενόν πως τῷ ὕδατι διά τινος πέψεως τοὺς χυμοὺς ποιεῖ , τὰς δὲ ὀσμὰς οὐκέτι τὸ ἄχυμον ξηρὸν ποιεῖ , ἀλλὰ τὸ μεμιγμένον ἤδη τῷ ὕδατι καὶ χυμὸν ἔχον . ὅτι γὰρ αἱ ὀσμαὶ ὑπὸ τῆς ἐγχύμου ὑγρότητός τε καὶ ξηρότητος ( ἄμφω γὰρ ἐν τῷ χυμῷ ) , δῆλον ἐκ τοῦ πάντα τὰ ὀσφραντὰ καὶ χυμὸν ἔχειν τινά . διὰ γοῦν τῆς ὀσφρήσεως πολλάκις καὶ τῶν σηπομένων καὶ τῶν προσκαιομένων χυμῶν καὶ τῶν εἰς ὀξύτητα μεταβαλλόντων τινὰς γνωρίζομεν , ὡς ἐκ τῶν χυμῶν τὴν γένεσιν τῶν ὀσφρητῶν ἐχόν| των καὶ διὰ τοῦτο ἑπομένων τῇ ἐκείνων μεταβολῇ . διὸ εἴη ἂν ὀσφραντὸν τὸ ἐγγινόμενον ὑπὸ τοῦ ἐγχύμου ξηροῦ καθὸ τοιοῦτόν ἐστι πάθος ἐν τῷ ὑγρῷ . ἐπὶ πλέον δὲ εἴρηται περὶ τούτων ἐν τῷ περὶ αἰσθητῶν τε καὶ αἰσθήσεων . τὸ μὲν οὖν ὀσφραντὸν τοιοῦτον , ὀσφραντικὸν δέ ἐστιν τὸ δύναμιν ἔχον ψυχῆς , καθ’ ἣν δι’ ἀλλοιώσεώς τε καὶ ὁμοιώσεως τῷ ὀσφραντῷ ἀντιληπτικόν τε αὐτοῦ καὶ κριτικόν ἐστιν .
Lemmas: ὅμοιος δέ οὗτος καί ὁ ὄσφρησις ἀντιλαμβάνω εἄν ὁ διάστημα . εἰμί δέ ὁ ὄσφρησις ἀντίληψις τε καί κρίσις ὁ ὀσφραντός . ὀσφραντός δέ ὁ ὀσμή . οὐ ὁμοίως δέ γνώριμος ἐγώ ὁ ὀσφραντός ὁ τε ἀκουστός καί ὁ ὁρατός , καί πολύς πλέω ἔτι ὁ ἀπτός τε καί γευστός . ὁ δέ αἴτιος , ὅτι μηδέ ὁ αἴσθησις οὗτος ἔχω ἀκριβής . φαῦλος γάρ πολύς ζῷον ἄνθρωπος ὀσμάομαι . μόνος γοῦν αἰσθάνομαι ὁ λυπηρός τε καί ἡδύς ὀσμή οὐ οὕτως ὁράω οὐδέ ἀκούω . ἐπί γάρ ἐκεῖνος οὖον ὁ ἡδύς τε καί λυπηρός μόνος ὁ ἀντίληψις . ἀκούω γάρ καί ὁράω καί ὁ μήτε λυπηρός μήτε ἡδύς . ἔοικα μέν γάρ ὁ ὀσφραντός ὁμοίως ἔχω ὁ γευστός , ὡς εἰμί ὁ εἶδος ὁ ὀσφραντός ἀνάλογος ὁ ὁ χυμός εἶδος . ἀπό ἐκεῖνος γάρ πως καί ὁ γένεσις αὐτός , εἰμί γε εἰμί ὁ μέν χυμός , ὅς φημί ἐν ὁ περί αἴσθησις τε καί αἰσθητής Ἀριστοτέλης , ὁ ἐν ὁ ὕδωρ γίγνομαι πάθος ὑπό ὁ γεώδης ξηρός διά τις θερμότης τε καί πέψις ὁ κατά δύναμις γεῦσις μεταβλητικός εἰς ἐνέργεια , ὀσφραντός δέ ὁ ἐν ὁ ὑγρός γίγνομαι πάθος ὑπό ὁ ἔγχυμος ξηρότης . ὁ γάρ δίοσμος πλυντικός εἰμί καί ῥυπτικός ἔγχυμος ξηρότης , ὅταν οὗτος δέχομαι ὁ πάθος , ὀσφραντός κατά ἐνέργεια γίγνομαι . ἀνάλογος μέν οὖν διά οὗτος ὁ χυμός ὁ ὀσφραντός . διό καί ὡς ὁ χυμός ὁ μέν εἰμί γλυκύς , ὁ δέ πικρός , καί ὁ μέν λιπαρός , ὁ δέ ἁλμυρός , καί πρός οὗτος ὁ μέν αὐστηρός , ὁ δέ ὀξύς , ὁ δέ στρυφνός , ὁ δέ δριμύς , οὕτως δέ καί ὁ ὁ ὀσφραντός ἔχω διαφορά . ἀλλά ἐπεί ὁ μέν γεῦσις ἀκριβής αἴσθησις ἔχω , ὅτι καί ὁ φημί ( ἁφή γάρ τις καί ὁ γεῦσις · κατά γάρ ὁ ἁφή διαφερόντως ὁ ἄνθρωπος αἰσθητικός · ὁ γάρ εὔκρατος μάλιστα εἰμί ὁ σῶμα αὐτός , διά οὗτος γάρ καί ὁ ἐντελέχεια τε καί ὁ αὐτός , ὅσπερ εἰμί ὁ ψυχή , ὁ ἄλλος ἀπαντάω ζῷον ἀγαθός τε καί τέλειος , οὗτος καί ὁ ἀρή ἀκριβής ἔχω γίγνομαι σχεδόν διά πᾶς ὁ σῶμα ὁ ὁ προερέω εὐκρασία ἔχω · διό καί σημεῖον ὁ ἄνθρωπος εὐφυΐα εἰμί δοκέω ὁ ἐκ φύσις κατά ὁ φημί εὐαισθησία ) , κατά δέ ὁ ὄσφρησις ἀπολείπω ὁ ἀκρίβεια . οὔτε γάρ πᾶς ὁ ὀσφρητός ὁ διαφορά γνωρίζω οὔτε ἀπό ὁ οἰκεῖος αὐτός διαφορά ὀνομάζω , ἀλλά συνάπτω αὐτός ὁ χυμός ὁ μέν ὁ γλυκύς χυμός ὀσμή καί αὐτός γλυκύς λέγω , ὁ δέ ὁ δριμύς δριμύς . ὡσαύτως δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος . ὥσπερ δέ ὅς τε ἀκοή καί ὁ ὄψις οὖον μόνος ὁ μέν ὁ ἀκουστής ὁ δέ ὁ ὁρατής κριτικός , ἀλλά καί ὁ ἀντίκειμαι αὐτός στέρησις ( ἀκοή γάρ ὁ ἀνήκουστος οὕτως κρίνω καί ὄψις ὁ ἀόρατος · ὁ γάρ σκότος οὐ ἄλλος τις ἢ ὄψις εἰμί κριτικός ) . οὕτως δέ καί ὁ ὄσφρησις ὁ τε ὀσφρητός καί ἀνόσφρητος ὁ κατά στέρησις . πᾶς γάρ αἴσθησις κριτικός καί ὁ ἀντίκειμαι ὁ αἰσθητός αὐτός στέρησις · ἔχω δέ καί οὗτος ὁ ὄσφρησις παραπλήσιος ὁ τε ὁράω καί ὁ ἀκοή ὁ διά μέσος τε καί ἐκτός εἰμί γίγνομαι ἀήρ ἢ ὕδωρ , ὅς εἰμί , ὥσπερ διαφανής καί διαχέω , οὕτως δέ καί δίοσμος κατά δύναμις τις οἰκεῖος εἰμί ἐν αὐτός ἕκαστος αὐτός διακονέω . καί γάρ ὁ ἔνυδρος ὀσμή αἰσθάνομαι · πόρρωθεν γοῦν ἐπί ὁ τροφή ἀπαντάω ὕποσμος γίγνομαι . γίγνομαι δέ ὁ μέν ἄνθρωπος τε καί ὅλως ὁ ἀναπνέω διά ὁ ἀναπνέω ὁ ὄσφρησις , διά ὁ ἀναπνοή ἀποκαλύπτω καί ἀνευρύνω ὁ ὁ ὄσφρησις ὄργανον , τέως ἐπικαλύπτω τε καί μύω , ὥσπερ ἐπί ὁ ὀφθαλμός γίγνομαι ὁ ἔχω βλέφαρον . ὁ δέ μή ἀναπνέω οὐ οὗτος γίγνομαι ὁ ὁ ὀσφρητικός πόρος ἔχω αὐτός ασκεπής , ὡς ἐπί ὁ ὀφθαλμός ἔχω ἐν ὁ σκληρόφθαλμος ὁ ζῷον . ὥσπερ δέ χυμός ὑγρός εἰμί καί ἐν ὑγρός ( οὖον γάρ σίον τε ἀντίληψις χυμός γίγνομαι μή πρῶτος διυγραίνω ὁ ἐν ὅς εἰμί εἰμί ξηρός εἰμί ) , οὕτως καί ὁ ὀσμή ὁ ξηρός τε καί ἐν ξηρός . ὁ γάρ φύσις ὁ ὁ ὀσμή δεκτικός , ὅς δίοσμος καλέω , εἰμί ἐν ἀήρ τε καί ὕδωρ , πλυντικός τε καί ῥυπτικός εἰμί ἔγχυμος ξηρότης , ὅς ἔγχυμος ξηρότης δέχομαι γίγνομαι κατά ἐνέργεια ὀσφραντός , ὡς προερέω . οὐδείς γάρ ὁ μή έγχυμος ὀσφραντός . οὔτε γάρ πῦρ οὔτε ἀήρ οὔτε ὕδωρ οὔτε γῆ κατά αὐτός ὀσφραντός , ὅτι ἄχυμος . ὁ δέ θάλασσα ὀσμή ἔχω . ἤδη γάρ προσλαμβάνω χυμός τις καί ξηρότης . καί ὁ μέν λίθος άοσμος διότι άχυμος . ὁ δέ ξύλον ὀσμώδης , ὅτι καί ἔγχυμα . ὡς γάρ ὁ χυμός γίγνομαι ὁ γεώδης ξηρότης ἐναποπλύνω ἐν ὁ ὕδωρ καί πέσσω διά τις θερμότης ( οὗτος γάρ γένεσις καί ὁ ἐν ὁ καρπός χυμός ὡς εἴρω ) , οὕτως καί ὁ ὀσμή γίγνομαι ἐν ὁ ἀήρ τε καί ὕδωρ ἐναποπλύνω ἐν αὐτός ὁ ἔγχυμος ξηρότης καθό εἰμί δίοσμος . ὁ μέν γάρ γεώδης ξηρός μηδέπω χυμός ἔχω ἐν αὐτός , μίγνυμι καί ἐναποπλύνω πως ὁ ὕδωρ διά τις πέψις ὁ χυμός ποιέω , ὁ δέ ὀσμή οὐκέτι ὁ ἄχυμος ξηρός ποιέω , ἀλλά ὁ μίγνυμι ἤδη ὁ ὕδωρ καί χυμός ἔχω . ὅτι γάρ ὁ ὀσμή ὑπό ὁ ἔγχυμος ὑγρότης τε καί ξηρότης ( ἄμφω γάρ ἐν ὁ χυμός ) , δῆλος ἐκ ὁ πᾶς ὁ ὀσφραντός καί χυμός ἔχω τις . διά γοῦν ὁ ὄσφρησις πολλάκις καί ὁ σήπω καί ὁ προσκαίω χυμός καί ὁ εἰς ὀξύτης μεταβάλλω τις γνωρίζω , ὡς ἐκ ὁ χυμός ὁ γένεσις ὁ ὀσφρητός ἔχω ὁ καί διά οὗτος ἕπομαι ὁ ἐκεῖνος μεταβολή . διό εἰμί εἄν ὀσφραντός ὁ ἐγγίγνομαι ὑπό ὁ ἔγχυμος ξηρός καθό τοιοῦτος εἰμί πάθος ἐν ὁ ὑγρός . ἐπί πλέω δέ εἴρω περί οὗτος ἐν ὁ περί αἰσθητής τε καί αἴσθησις . ὁ μέν οὖν ὀσφραντός τοιοῦτος , ὀσφραντικός δέ εἰμί ὁ δύναμις ἔχω Ψυχή , κατά ὅς διά ἀλλοίωσις τε καί ὁμοίωσις ὁ ὀσφραντός ἀντιληπτικός τε αὐτός καί κριτικός εἰμί .