alexander-philosophy.de-anima 1.28
Ἐπεὶ δὲ ἐν πᾶσιν τοῖς γινομένοις τε καὶ συνεστῶσιν κατὰ φύσιν , ἐν οἷς ὕλη τίς ἐστιν , τὸ μέν τι ὕλη ἐστὶν ἐν ἐκείνῳ τῷ λαμβανομένῳ γένει ( τοῦτο δέ ἐστιν , ὃ πάντα δυνάμει ἐστὶ τὰ ἐν ἐκείνῳ τῷ γένει ) , τὸ δέ τι ποιητικὸν τοῦ ἐν τῇ ὕλῃ γίνεσθαι ταῦτα ὧν ἐστι δεκτική ( ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τέχνην γινομένων ἔχον ὁρῶμεν · ἡ γὰρ τέχνη τοῦ τὸ εἶδος ἐν τῇ ὕλῃ γίνεσθαι τὴν αἰτίαν ἔχει ) , ἀναγκαῖον δοκεῖ καὶ ἐπὶ τοῦ νοῦ ταύτας εἶναι τὰς διαφοράς . καὶ ἐπεί ἐστιν ὑλικός τις νοῦς , εἶναί τινα δεῖ καὶ ποιητικὸν νοῦν , ὃς αἴτιος τῆς ἕξεως τῆς τοῦ ὑλικοῦ νοῦ γίνεται . εἴη δ᾿ ἂν οὗτος τὸ κυρίως τε καὶ μάλιστα νοητὸν εἶδος , τοιοῦτον δὲ τὸ χωρὶς ὕλης . ἐν πᾶσιν γὰρ τὸ μάλιστα καὶ κυρίως τι ὂν καὶ τοῖς ἄλλοις αἴτιον τοῦ εἶναι τοιούτοις . τό τε γὰρ μάλιστα ὁρατόν , τοιοῦτον δὲ τὸ φῶς , καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς ὁρατοῖς αἴτιον τοῦ εἶναι ὁρατοῖς , ἀλλὰ καὶ τὸ μάλιστα καὶ πρώτως ἀγαθὸν καὶ τοῖς ἄλλοις ἀγαθοῖς αἴτιον τοῦ εἶναι τοιούτοις · τὰ γὰρ ἄλλα ἀγαθά τῇ πρὸς τοῦτο συντελείᾳ κρίνεται . καὶ τὸ μάλιστα δὴ καὶ τῇ αὑτοῦ φύσει νοητὸν εὐλόγως αἴτιον καὶ τῆς τῶν ἄλλων νοήσεως . τοιοῦτον δὲ ὂν εἴη ἂν ὁ ποιητικὸς νοῦς . εἰ γὰρ μὴ ἦν τι νοητὸν φύσει , οὐδ᾿ ἂν τῶν ἄλλων τι νοητὸν ἐγίνετο , ὡς προείρηται . ἐν γὰρ πᾶσιν ἐν οἷς τὸ μὲν κυρίως τί ἐστιν , τὸ δὲ δευτέρως , τὸ δευτέρως παρὰ τοῦ κυρίως τὸ εἶναι ἔχει . ἔτι , εἰ ὁ τοιοῦτος νοῦς τὸ πρῶτον αἴτιον , ὃ αἰτία καὶ ἀρχὴ τοῦ εἶναι πᾶσι τοῖς ἄλλοις , εἴη ἂν καὶ ταύτῃ ποιητικός , ᾑ αὐτὸς αἴτιος τοῦ εἶναι πᾶσι τοῖς νοουμένοις . καὶ ἔστιν ὁ τοιοῦτος νοῦς χωριστός τε καὶ ἀπαθὴς καὶ ἀμιγὴς ἄλλῳ , ἃ πάντα αὐτῷ διὰ τὸ χωρὶς ὕλης εἶναι ὑπάρχει . χωριστός τε γὰρ καὶ αὐτὸς καθ᾿ αὑτὸν ὢν διὰ τοῦτο . τῶν γὰρ ἐνύλων εἰδῶν οὐδὲν χωριστὸν ἢ λόγῳ μόνον τῷ φθορὰν αὐτῶν εἶναι τὸν ἀπὸ τῆς ὕλης χωρισμόν . ἀλλὰ καὶ ἀπαθής , ὅτι τὸ πάσχον ἐν πᾶσιν ἡ ὕλη καὶ τὸ ὑποκείμενον . ἀπαθὴς δὲ ὢν καὶ μὴ μεμιγμένος ὕλῃ τινὶ καὶ ἄφθαρτός ἐστιν , ἐνέργεια ὢν καὶ εἶδος χωρὶς δυνάμεώς τε καὶ ὕλης . τοιοῦτον δὲ ὂν δέδεικται ὑπ᾿ Ἀριστοτέλους τὸ πρῶτον αἴτιον , ὃ καὶ κυρίως ἐστὶ νοῦς . τὸ γὰρ ἄυλον εἶδος ὁ κυρίως νοῦς . διὸ καὶ τιμιώτερος οὗτος ὁ νοῦς τοῦ ἐν ἡμῖν τε καὶ ὑλικοῦ , ὅτι ἐν πᾶσιν τὸ ποιοῦν τοῦ πάσχοντος τιμιώτερον καὶ τὸ χωρὶς ὕλης τοῦ σὺν ὕλῃ . ὃν ὁ νοῶν νοῦς , ὅταν αὐτὸν νοῇ , ἐκεῖνός πως γίνεται , εἴ γε τὸ νοεῖν ἐν τῷ λαβεῖν τὸ εἶδος τὸ νοούμενον καὶ ὁμοιωθῆναι αὐτῷ , ἀναλόγως τῇ ἐπιστήμῃ , ἣ ὅταν ἐνεργῇ τὸ θεωρούμενον ὑπ᾿ αὐτῆς ἑκάστοτέ ἐστιν αὐτή . ἡ γὰρ κατ᾿ ἐνέργειαν ἐπιστήμη τὸ θεωρούμενον . ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ἐνύλων εἰδῶν , ὥσπερ εἶπον , ὅταν μὴ νοῆται τὰ τοιαῦτα εἴδη , οὐδέ ἐστιν αὐτῶν τι νοῦς , εἴ γε ἐν τῷ νοεῖσθαι αὐτοῖς ἡ τοῦ νοητοῖς εἶναι ὑπόστασις . τὰ γὰρ καθόλου καὶ κοινὰ τὴν μὲν ὕπαρξιν ἐν τοῖς καθέκαστά τε καὶ ἐνύλοις ἔχει . νοούμενα δὲ χωρὶς ὕλης κοινά τε καὶ καθόλου γίνεται , καὶ τότε ἐστὶ νοῦς ὅταν νοῆται . εἰ δὲ μὴ νοοῖτο , οὐδὲ ἔστιν ἔτι . ὥστε χωρισθέντα τοῦ νοοῦντος αὐτὰ νοῦ φθείρεται , εἴ γε ἐν τῷ νοεῖσθαι τὸ εἶναι αὐτοῖς . ὅμοια δὲ τούτοις καὶ τὰ ἐξ ἀφαιρέσεως , ὁποῖά ἐστι τὰ μαθηματικά . φθαρτὸς ἄρα ὁ τοιοῦτος νοῦς , τουτέστιν τὰ τοιαῦτα νοήματα . ἐν οἷς δὲ τὸ νοούμενον κατὰ τὴν αὑτοῦ φύσιν ἐστὶ τοιοῦτον , οἷον νοεῖται ( ἔστι δὲ τοιοῦτον ὂν καὶ ἄφθαρτον ) , ἐν τούτοις καὶ χωρισθὲν τοῦ νοεῖσθαι ἄφθαρτον μένει , καὶ ὁ νοῦς ἄρα ὁ τοῦτο νοήσας ἄφθαρτός ἐστιν , οὐχ ὁ ὑποκείμενός τε καὶ ὑλικός ( ἐκεῖνος μὲν γὰρ σὺν τῇ ψυχῇ , ἧς ἐστι δύναμις , φθειρομένῃ φθείρεται , ᾧ φθειρομένῳ συμφθείροιτο ἂν καὶ ἡ ἕξις τε καὶ ἡ δύναμις καὶ τελειότης αὐτοῦ ) , ἀλλ᾿ ὁ ἐνεργείᾳ τούτῳ , ὅτε ἐνόει αὐτό , ὁ αὐτὸς γινόμενος ( τῷ γὰρ ὁμοιοῦσθαι τῶν νοουμένων ἑκάστῳ , ὅτε νοεῖται , ὁποῖον ἂν τὸ νοούμενον , τοιοῦτος καὶ αὐτὸς ὅτε αὐτὸ νοεῖ γίνεται ) , καὶ ἔστιν οὗτος ὁ νοῦς ὁ θύραθέν τε ἐν ἡμῖν γινόμενος καὶ ἄφθαρτος . θύραθεν μὲν γὰρ καὶ τὰ ἄλλα νοήματα , ἀλλ᾿ οὐ νοῦς ὄντα , ἀλλ᾿ ἐν τῷ νοεῖσθαι γενόμενα νοῦς . οὗτος δὲ καὶ ὡς νοῦς θύραθεν . μόνον γὰρ τοῦτο τῶν νοουμένων νοῦς καθ᾿ αὑτό τε καὶ χωρὶς τοῦ νοεῖσθαι . ἄφθαρτος δέ , ὅτι ἡ φύσις αὐτοῦ τοιαύτη . ὁ οὖν νοούμενος ἄφθαρτος ἐν ἡμῖν νοῦς οὖτός ἐστιν , ἀλλ᾿ οὐχ ἡ δύναμις τῆς ἐν ἡμῖν ψυχῆς , οὐδὲ ἡ ἕξις , καθ᾿ ἣν ἕξιν ὁ δυνάμει νοῦς τά τε ἄλλα καὶ τοῦτον νοεῖ . ἀλλ᾿ οὐδὲ τὸ νόημα ὡς νόημα ἄφθαρτον διὰ τὸ νοούμενον τότε . διὸ οἷς μέλει τοῦ ἔχειν τι θεῖον ἐν αὑτοῖς , τούτοις προνοητέον τοῦ δύνασθαι νοεῖν τι καὶ τοιοῦτον .
Lemmas: ἐπεί δέ ἐν πᾶς ὁ γίγνομαι τε καί συνίστημι κατά φύσις , ἐν ὅς ὕλη τίς εἰμί , ὁ μέν τίς ὕλη εἰμί ἐν ἐκεῖνος ὁ λαμβάνω γένος ( οὗτος δέ εἰμί , ὅς πᾶς δύναμις εἰμί ὁ ἐν ἐκεῖνος ὁ γένος ) , ὁ δέ τίς ποιητικός ὁ ἐν ὁ ὕλη γίγνομαι οὗτος ὅς εἰμί δεκτικός ( ὥσπερ καί ἐπί ὁ κατά τέχνη γίγνομαι ἔχω ὁράω · ὁ γάρ τέχνη ὁ ὁ εἶδος ἐν ὁ ὕλη γίγνομαι ὁ αἴτιος ἔχω ) , ἀναγκαῖος δοκέω καί ἐπί ὁ νόος οὗτος εἰμί ὁ διαφορά . καί ἐπεί εἰμί ὑλικός τις νόος , εἰμί τις δεῖ καί ποιητικός νόος , ὅς αἴτιος ὁ ἕξις ὁ ὁ ὑλικός νόος γίγνομαι . εἰμί δέ εἄν οὗτος ὁ κύριος τε καί μάλιστα νοητός εἶδος , τοιοῦτος δέ ὁ Χωρὶς ὕλη . ἐν πᾶς γάρ ὁ μάλιστα καί κύριος τίς εἰμί καί ὁ ἄλλος αἴτιος ὁ εἰμί τοιοῦτος . ὁ τε γάρ μάλιστα ὁρατός , τοιοῦτος δέ ὁ φάος , καί ὁ ἄλλος ὁ ὁρατός αἴτιος ὁ εἰμί ὁρατός , ἀλλά καί ὁ μάλιστα καί πρῶτος ἀγαθός καί ὁ ἄλλος ἀγαθός αἴτιος ὁ εἰμί τοιοῦτος · ὁ γάρ ἄλλος ἀγαθός ὁ πρός οὗτος συντέλεια κρίνω . καί ὁ μάλιστα δή καί ὁ αὐτός φύσις νοητός εὔλογος αἴτιος καί ὁ ὁ ἄλλος νόησις . τοιοῦτος δέ εἰμί εἰμί εἄν ὁ ποιητικός νόος . εἰμί γάρ μή εἰμί τίς νοητός φύσις , οὐδέ εἄν ὁ ἄλλος τίς νοητός γίγνομαι , ὡς προερέω . ἐν γάρ πᾶς ἐν ὅς ὁ μέν κύριος τίς εἰμί , ὁ δέ δύο , ὁ δύο παρά ὁ κύριος ὁ εἰμί ἔχω . ἔτι , εἰμί ὁ τοιοῦτος νόος ὁ πρῶτος αἴτιος , ὅς αἰτία καί ἀρχή ὁ εἰμί πᾶς ὁ ἄλλος , εἰμί εἄν καί οὗτος ποιητικός , ὁ αὐτός αἴτιος ὁ εἰμί πᾶς ὁ νοέω . καί εἰμί ὁ τοιοῦτος νόος χωριστός τε καί ἀπαθής καί ἀμιγής ἄλλος , ὁ πᾶς αὐτός διά ὁ Χωρὶς ὕλη εἰμί ὑπάρχω . χωριστός τε γάρ καί αὐτός κατά ἑαυτοῦ εἰμί διά οὗτος . ὁ γάρ ἔνυλος εἶδος οὐδείς χωριστός ἢ λόγος μόνος ὁ φθορά αὐτός εἰμί ὁ ἀπό ὁ ὕλη χωρισμός . ἀλλά καί ἀπαθής , ὅτι ὁ πάσχω ἐν πᾶς ὁ ὕλη καί ὁ ὑπόκειμαι . ἀπαθής δέ εἰμί καί μή μίγνυμι ὕλη τις καί ἄφθαρτος εἰμί , ἐνέργεια εἰμί καί εἶδος Χωρὶς δύναμις τε καί ὕλη . τοιοῦτος δέ εἰμί δείκνυμι ὑπό Ἀριστοτέλης ὁ πρῶτος αἴτιος , ὅς καί κύριος εἰμί νόος . ὁ γάρ ἄυλος εἶδος ὁ κύριος νόος . διό καί τίμιος οὗτος ὁ νόος ὁ ἐν ἐγώ τε καί ὑλικός , ὅτι ἐν πᾶς ὁ ποιέω ὁ πάσχω τίμιος καί ὁ Χωρὶς ὕλη ὁ σύν ὕλη . ὅς ὁ νοέω νόος , ὅταν αὐτός νοέω , ἐκεῖνος πως γίγνομαι , εἰμί γε ὁ νοέω ἐν ὁ λαμβάνω ὁ εἶδος ὁ νοέω καί ὁμοιόω αὐτός , ἀνάλογος ὁ ἐπιστήμη , ὅς ὅταν ἐνεργέω ὁ θεωρέω ὑπό αὐτός ἑκάστοτε εἰμί αὐτός . ὁ γάρ κατά ἐνέργεια ἐπιστήμη ὁ θεωρέω . ἐπί μέν οὖν ὁ ἔνυλος εἶδος , ὥσπερ εἶπον , ὅταν μή νοέω ὁ τοιοῦτος εἶδος , οὐδέ εἰμί αὐτός τίς νόος , εἰμί γε ἐν ὁ νοέω αὐτός ὁ ὁ νοητός εἰμί ὑπόστασις . ὁ γάρ καθόλου καί κοινός ὁ μέν ὕπαρξις ἐν ὁ καθέκαστος τε καί ἔνυλος ἔχω . νοέω δέ Χωρὶς ὕλη κοινός τε καί καθόλου γίγνομαι , καί τότε εἰμί νόος ὅταν νοέω . εἰμί δέ μή νοέω , οὐδέ εἰμί ἔτι . ὥστε χωρίζω ὁ νοέω αὐτός νόος φθείρω , εἰμί γε ἐν ὁ νοέω ὁ εἰμί αὐτός . ὅμοιος δέ οὗτος καί ὁ ἐκ ἀφαίρεσις , ὁποῖος εἰμί ὁ μαθηματικός . φθαρτός ἄρα ὁ τοιοῦτος νόος , τουτέστιν ὁ τοιοῦτος νόημα . ἐν ὅς δέ ὁ νοέω κατά ὁ αὐτός φύσις εἰμί τοιοῦτος , οἷος νοέω ( εἰμί δέ τοιοῦτος εἰμί καί ἄφθαρτος ) , ἐν οὗτος καί χωρίζω ὁ νοέω ἄφθαρτος μένω , καί ὁ νόος ἄρα ὁ οὗτος νοέω ἄφθαρτος εἰμί , οὐ ὁ ὑπόκειμαι τε καί ὑλικός ( ἐκεῖνος μέν γάρ σύν ὁ Ψυχή , ὅς εἰμί δύναμις , φθείρω φθείρω , ὅς φθείρω συμφθείρω εἄν καί ὁ ἕξις τε καί ὁ δύναμις καί τελειότης αὐτός ) , ἀλλά ὁ ἐνέργεια οὗτος , ὅτε νοέω αὐτός , ὁ αὐτός γίγνομαι ( ὁ γάρ ὁμοιόω ὁ νοέω ἕκαστος , ὅτε νοέω , ὁποῖος εἄν ὁ νοέω , τοιοῦτος καί αὐτός ὅτε αὐτός νοέω γίγνομαι ) , καί εἰμί οὗτος ὁ νόος ὁ θύραθεν τε ἐν ἐγώ γίγνομαι καί ἄφθαρτος . θύραθεν μέν γάρ καί ὁ ἄλλος νόημα , ἀλλά οὖον νόος εἰμί , ἀλλά ἐν ὁ νοέω γίγνομαι νόος . οὗτος δέ καί ὡς νόος θύραθεν . μόνος γάρ οὗτος ὁ νοέω νόος κατά ἑαυτοῦ τε καί Χωρὶς ὁ νοέω . ἄφθαρτος δέ , ὅτι ὁ φύσις αὐτός τοιοῦτος . ὁ οὖν νοέω ἄφθαρτος ἐν ἐγώ νόος οὗτος εἰμί , ἀλλά οὐ ὁ δύναμις ὁ ἐν ἐγώ Ψυχή , οὐδέ ὁ ἕξις , κατά ὅς ἕξις ὁ δύναμις νόος ὁ τε ἄλλος καί οὗτος νοέω . ἀλλά οὐδέ ὁ νόημα ὡς νόημα ἄφθαρτος διά ὁ νοέω τότε . διό ὅς μέλος ὁ ἔχω τίς θέω ἐν ἑαυτοῦ , οὗτος προνοητέον ὁ δύναμαι νοέω τίς καί τοιοῦτος .