alexander-philosophy.de-anima 1.6
Εἰ δέ ἐστιν εἶδος ἡ ψυχή , ὡς δέδεικτι , ἀναγκαῖον αὐτὴν ἀχώριστόν τε εἶναι τοῦ σώματος οὗ ἐστιν καὶ ἀσώματον καὶ ἀκίνητον καθ’ αὑτήν . πᾶν γὰρ εἶδος τοιοῦτον . τὸ μὲν γὰρ σῶμα συναμφότερόν τε καὶ ὑφεστὸς καθ’ αὑτό , τὸ δὲ εἶδος ἄλλου ὂν ( τοιοῦτον γὰρ ἡ ἐντελέχειά τε καὶ τελειότης ) οὐχ οἶόν τε ἄνευ ἐκείνου οὗ ἐστιν εἶναι , ὡς οὐδὲ τὸ πέρας χωρὶς τοῦ οὖ πέρας ἐστί , ὥστ’ οὐδὲ τὴν ψυχὴν οἷόν τε εἶναι χωρισθῆναι καὶ καθ’ αὐτὴν ὑφεστάναι . οὐδὲ σῶμα ἄρα . ἀλλ’ οὐδὲ κατὰ τοὺς λέγοντας , πᾶν σῶμα , ἢ ὕλην ἢ ἐξ ὕλης , εἶναι ( ὡς τοῖς ἀπὸ τῆς Στοᾶς δοκεῖ ) εἴη ἂν τὸ εἶδος σῶμα . οὔτε γὰρ ὕλη τὸ εἶδος ( ἡ μὲν γὰρ ἄποιος , τὸ δὲ ποιότης τις ) , οὔτε ἐξ ὕλης · εἰ γὰρ εἴη τὸ εἶδος ἐξ ὕλης καὶ εἴδους , πρῶτον μὲν ἔσται ταὐτὸν τὸ ἕτερον τῷ συναμφοτέρῳ , ἔπειτα εἰς ἄπειρον προελεύσεται , εἴ γε τὸ μὲν εἶδος ἐξ ὕλης τε καὶ εἴδους , πάλιν δὲ ἐκεῖνο τὸ εἶδος ὕλης τε καὶ εἴδους δεήσεται . εἰ γὰρ οὕτως λέγοιεν τὸ εἶδος ἐξ ὕλης τε καὶ εἴδους , οὐχ ὡς ἐξ ἄλλου τινὸς εἴδους , ἀλλ’ ὡς αὐτοῦ σὺν ὕλῃ τὸ εἶναι ἔχοντος , οὐδ’ ἂν ἡ ὕλη κατ’ αὐτοὺς ἄποιος εἴη κατὰ τὸν αὑτῆς λόγον · καὶ γὰρ αὕτη πρὸς τὸ εἶναι εἴδους τινὸς δεῖται καὶ ποιότητος . εἰ δὲ ταύτην καίτοι μὴ δυναμένην ὑποστῆναι χωρὶς ποιότητος ἄποιον λέγουσιν , ὅτι ἐν τῇ οἰκείᾳ φύσει αὐτῆς οὐκ ἔστιν ἡ ποιότης , καὶ τὸ εἶδος ἂν καὶ ἡ ποιότης κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον χωρὶς ὕλης εἶεν , εἰ καὶ μεθ’ ὕλης ἡ ὑπόστασις αὐτοῖς , τῷ ἐν τῇ οἰκείᾳ φύσει αὐτῶν τὴν ὕλην μὴ περιέχεσθαι . πἔτι δὲ πῶς οὐκ ἄτοπον τὸ τὴν ὕλην λέγειν ἐν τῷ τὸ εἶδος καὶ τὴν ποιότητα λαμβάνειν καὶ ὕλην τινὰ προσλαμβάνειν ; ὃ ἀναγκαῖόν ἐστι λέγειν τοῖς τὸ εἶδός τε καὶ τὴν ποιότητα σῶμα ἔνυλον λέγουσιν . τὸ δὲ λέγειν τῶν τοῦ σώματος μερῶν ἀνάγκην εἶναι καὶ τὰ μέρη σώματα εἶναι , ὥσπερ καὶ τῆς ἐπιφανείας καὶ τῆς γραμμῆς καὶ τοῦ χρόνου τὰ μέρη , τῆς μὲν ἐπιφάνειαι , τῆς δὲ γραμμαί , τοῦ δὲ χρόνοι , μέρη δὲ τοῦ ζῴου σώματος ὄντος τό τε εἶδος καὶ ἡ ὕλη , ὥστε καὶ σῶμα , πεπλανημένων . οὐ γὰρ οὕτως μέρη ταῦτα τοῦ σώματος , ὡς εἰς αὐτὰ τέμνεσθαι τὸ σῶμα . τὰ μὲν γὰρ μέρη τοῦ σώματος , εἰς ἃ τέμνεται , εἴς τε τὸ ποσὸν συντελεῖ τῷ σώματι καὶ τμηθέντα ὑφέστηκέν τε καὶ μένει . οὐχ οὕτως δὲ μέρη τοῦ σώματος τό τε εἶδος καὶ ἡ ὕλη , ἀλλὰ ὡς τοῦ ἀνδριάντος ὅ τε χαλκὸς καὶ ἡ μορφή , εἰς ἃ οὐκέτι ἡ τοῦ ἀνδριάντος γίνεται διαίρεσις , ὡς εἰς κεφαλὴν καὶ θώρακα καὶ σκέλη , καίτοι καὶ ἐξ ἐκείνων ὡς μερῶν τοῦ συναμφοτέρου συγκειμένου , εἰ καὶ μὴ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον . τὸ γὰρ σχῆμα τοῦ ἀνδριάντος μέρος οὐχ ὡς εἰς τὸ ποσὸν αὐτῷ συντελοῦν τι , ἀλλ’ ὡς εἰς τὸ ποιόν , καὶ οὐχ ὡς ἐν τῷ ἀπὸ τῆς ὕλης χωρισμῷ σώζεσθαι δυνάμενον . εἰς δὲ τὰ ὡς ποσοῦ μέρη καὶ εἰς τὰ σωζόμενα μετὰ τὴν διαίρεσιν ἡ προειρημένη τοῦ τε σώματος καὶ τῶν ἄλλων συνεχῶν διαίρεσις . διὸ οὐδὲ μέρη ταῦτα πλῶς σώματος , ἀλλὰ τοιοῦδε σώματος , οὖ μέρος καὶ τὸ δι’ ὃ τοιόνδε ἐστὶν οὐκ ὃν σῶμα . ἀλλ’ οὐδὲ ὁ λέγων λόγος οὖ τὸ μέρος σῶμα καὶ αὐτὸ σῶμα , τῆς δὲ ψυχῆς ἡ αἴσθησις μέρος οὖσα σῶμά ἐστι , καὶ αὕτη ἄρα σῶμα , δείκνυσίν τι · τὴν γὰρ αἴσθησιν , εἰ μὲν ὡς τὸ αἰσθητήριον λαμβάνει , σῶμα μὲν τὸ λαμβανόμενον , ἀλλ’ οὐ τῆς ψυχῆς μέρος , εἰ δὲ ὡς τὴν δύναμιν τὴν αἰσθητικήν , μέρος μὲν ψυχῆς , ἀλλ’ οὐ σῶμα λήψεται . καὶ γὰρ εἰ σῶμα ἡ ψυχή , καὶ σῶμα οὐχ ὡς ἡ ὕλη , ἔσται ἐξ ὕλης καὶ εἴδους , εἴ γε πᾶν σῶμα κατ’ αὐτοὺς τῷ παρὰ τὴν ὕλην τοιοῦτον . ἀλλ’ εἰ τοῦτο , ἔσται καὶ ἐν ἐκείνῳ τῷ σώματι τὸ εἶδος ἡ ψυχή . εἰ γὰρ τὸ ὑποκείμενον αὐτῷ σῶμα τόδε τι ὃν καὶ καθ’ αὐτὸ ὑφίστασθαι δυνάμενον εἴτε πνεῦμα ὃν εἴτε ἄλλο τι οὐκ ἔμψυχον , ὃ σωζομένῳ τῷ σώματι τούτῳ προσγινόμενον ἔμψυχον αὐτὸ ἐξ ἀψύχου ποιεῖ , τοῦτ’ ἂν εἴη ἡ ψυχὴ κατ’ αὐτούς . οὐ γὰρ οἷόν τε λέγειν κατὰ τὴν τῆς ποιότητος τῷ πνεύματι προσθήκην ψυχὴν γίνεσθαι τὸ πνεῦμα . εἰ μὲν γὰρ ἡ τῆς ποιότητος προσθήκη τῷ πνεύματι κατὰ τὴν οὐσίαν ἐποίει τοῦ πνεύματος μεταβολήν , ἐνῆν λέγειν εἰς ψυχὴν τὸ πνεῦμα μεταβάλλειν . εἰ δὲ καὶ μετὰ τὴν τῆς ποιότητος προσθήκην μένει πνεῦμα , οὐκ ἦν δὲ ψυχὴ τὸ πνεῦμα , οὐδ’ ἂν ἡ προστιθεμένη ποιότης αὐτῷ ψυχὴν αὐτὸ ποιοῖ ἄτε μὴ μεταβάλλουσα αὐτοῦ τὴν οὐσίαν , ἀλλ’ οὖσα συμβεβηκός τι τῷ πνεύματι . οὐδὲν γὰρ σῶμα φυσικὸν μὴ κατ’ οὐσίαν μεταβάλλον οἷόν τε ἐξ ἄλλης φύσεως εἰς ἄλλην τινὰ μεταστῆναι . ἄλλη δὲ φύσις ψυχῆς τε καὶ πνεύματος . οὐ γὰρ δὴ γένος οἶόν τε λέγειν τῆς ψυχῆς τὸ πνεῦμα , ἔχον ὑπόστασιν καθ’ αὐτό . οὐδὲν γὰρ γένος τοιοῦτον , ὡς ὑφεστάναι καθ’ αὐτό . |
Lemmas: εἰμί δέ εἰμί εἶδος ὁ ψυχή , ὡς δείκνυμι , ἀναγκαῖος αὐτός ἀχώριστος τε εἰμί ὁ σῶμα ὅς εἰμί καί ἀσώματος καί ἀκίνητος κατά ἑαυτοῦ . πᾶς γάρ εἶδος τοιοῦτος . ὁ μέν γάρ σῶμα συναμφότεροι τε καί ὑφίστημι κατά ἑαυτοῦ , ὁ δέ εἶδος ἄλλος εἰμί ( τοιοῦτος γάρ ὁ ἐντελέχεια τε καί τελειότης ) οὐ οἶος τε ἄνευ ἐκεῖνος ὅς εἰμί εἰμί , ὡς οὐδέ ὁ πέρας Χωρὶς ὁ οὖον πέρας εἰμί , ὥστε οὐδέ ὁ ψυχή οἷος τε εἰμί χωρίζω καί κατά αὐτός ὑφίστημι . οὐδέ σῶμα ἄρα . ἀλλά οὐδέ κατά ὁ λέγω , πᾶς σῶμα , ἢ ὕλη ἢ ἐκ ὕλη , εἰμί ( ὡς ὁ ἀπό ὁ Στοά δοκέω ) εἰμί εἄν ὁ εἶδος σῶμα . οὔτε γάρ ὕλη ὁ εἶδος ( ὁ μέν γάρ ἄποιος , ὁ δέ ποιότης τις ) , οὔτε ἐκ ὕλη · εἰμί γάρ εἰμί ὁ εἶδος ἐκ ὕλη καί εἶδος , πρῶτος μέν εἰμί αὐτός ὁ ἕτερος ὁ συναμφότεροι , ἔπειτα εἰς ἤπειρος προέρχομαι , εἰμί γε ὁ μέν εἶδος ἐκ ὕλη τε καί εἶδος , πάλιν δέ ἐκεῖνος ὁ εἶδος ὕλη τε καί εἶδος δήω . εἰμί γάρ οὕτως λέγω ὁ εἶδος ἐκ ὕλη τε καί εἶδος , οὐ ὡς ἐκ ἄλλος τις εἶδος , ἀλλά ὡς αὐτός σύν ὕλη ὁ εἰμί ἔχω , οὐδέ εἄν ὁ ὕλη κατά αὐτός ἄποιος εἰμί κατά ὁ ἑαυτοῦ λόγος · καί γάρ οὗτος πρός ὁ εἰμί εἶδος τις δήω καί ποιότης . εἰμί δέ οὗτος καίτοι μή δύναμαι ὑφίστημι Χωρὶς ποιότης ἄποιος λέγω , ὅτι ἐν ὁ οἰκεῖος φύσις αὐτός οὐ εἰμί ὁ ποιότης , καί ὁ εἶδος εἄν καί ὁ ποιότης κατά ὁ αὐτός λόγος Χωρὶς ὕλη ἄγω , εἰμί καί μετά ὕλη ὁ ὑπόστασις αὐτός , ὁ ἐν ὁ οἰκεῖος φύσις αὐτός ὁ ὕλη μή περιέχω . Πέτι δέ πῶς οὐ ἄτοπος ὁ ὁ ὕλη λέγω ἐν ὁ ὁ εἶδος καί ὁ ποιότης λαμβάνω καί ὕλη τις προσλαμβάνω ; ὅς ἀναγκαῖον εἰμί λέγω ὁ ὁ εἶδος τε καί ὁ ποιότης σῶμα ἔνυλος λέγω . ὁ δέ λέγω ὁ ὁ σῶμα μέρος ἀνάγκη εἰμί καί ὁ μέρος σῶμα εἰμί , ὥσπερ καί ὁ ἐπιφάνεια καί ὁ γραμμή καί ὁ χρόνος ὁ μέρος , ὁ μέν ἐπιφάνεια , ὁ δέ γραμμή , ὁ δέ χρόνος , μέρος δέ ὁ ζῷον σῶμα εἰμί ὁ τε εἶδος καί ὁ ὕλη , ὥστε καί σῶμα , πλανάω . οὖον γάρ οὕτως μέρος οὗτος ὁ σῶμα , ὡς εἰς αὐτός τέμνω ὁ σῶμα . ὁ μέν γάρ μέρος ὁ σῶμα , εἰς ὁ τέμνω , εἰς τε ὁ ποσός συντελής ὁ σῶμα καί τέμνω ὑφίστημι τε καί μένω . οὐ οὕτως δέ μέρος ὁ σῶμα ὁ τε εἶδος καί ὁ ὕλη , ἀλλά ὡς ὁ ἀνδριάς ὅς τε χαλκός καί ὁ μορφή , εἰς ὁ οὐκέτι ὁ ὁ ἀνδριάς γίγνομαι διαίρεσις , ὡς εἰς κεφαλή καί θώραξ καί σκέλος , καίτοι καί ἐκ ἐκεῖνος ὡς μέρος ὁ συναμφότεροι σύγκειμαι , εἰμί καί μή κατά ὁ αὐτός τρόπος . ὁ γάρ σχῆμα ὁ ἀνδριάς μέρος οὐ ὡς εἰς ὁ ποσός αὐτός συντελέω τίς , ἀλλά ὡς εἰς ὁ ποιός , καί οὐ ὡς ἐν ὁ ἀπό ὁ ὕλη χωρισμός σῴζω δύναμαι . εἰς δέ ὁ ὡς ποσός μέρος καί εἰς ὁ σῴζω μετά ὁ διαίρεσις ὁ προερέω ὁ τε σῶμα καί ὁ ἄλλος συνεχής διαίρεσις . διό οὐδέ μέρος οὗτος Πλῶς σῶμα , ἀλλά τοιόσδε σῶμα , οὖον μέρος καί ὁ διά ὅς τοιόσδε εἰμί οὐ ὅς σῶμα . ἀλλά οὐδέ ὁ λέγω λόγος οὖον ὁ μέρος σῶμα καί αὐτός σῶμα , ὁ δέ Ψυχή ὁ αἴσθησις μέρος εἰμί σῶμα εἰμί , καί οὗτος ἄρα σῶμα , δείκνυμι τίς · ὁ γάρ αἴσθησις , εἰμί μέν ὡς ὁ αἰσθητήριον λαμβάνω , σῶμα μέν ὁ λαμβάνω , ἀλλά οὖον ὁ Ψυχή μέρος , εἰμί δέ ὡς ὁ δύναμις ὁ αἰσθητικός , μέρος μέν Ψυχή , ἀλλά οὖον σῶμα λαμβάνω . καί γάρ εἰμί σῶμα ὁ ψυχή , καί σῶμα οὐ ὡς ὁ ὕλη , εἰμί ἐκ ὕλη καί εἶδος , εἰμί γε πᾶς σῶμα κατά αὐτός ὁ παρά ὁ ὕλη τοιοῦτος . ἀλλά εἰμί οὗτος , εἰμί καί ἐν ἐκεῖνος ὁ σῶμα ὁ εἶδος ὁ ψυχή . εἰμί γάρ ὁ ὑπόκειμαι αὐτός σῶμα ὅδε τίς ὅς καί κατά αὐτός ὑφίστημι δύναμαι εἴτε πνεῦμα ὅς εἴτε ἄλλος τίς οὐ ἔμψυχος , ὅς σῴζω ὁ σῶμα οὗτος προσγίγνομαι ἔμψυχος αὐτός ἐκ ἄψυχος ποιέω , οὗτος εἄν εἰμί ὁ ψυχή κατά αὐτός . οὖον γάρ οἷος τε λέγω κατά ὁ ὁ ποιότης ὁ πνεῦμα προσθήκη ψυχή γίγνομαι ὁ πνεῦμα . εἰμί μέν γάρ ὁ ὁ ποιότης προσθήκη ὁ πνεῦμα κατά ὁ οὐσία ποιέω ὁ πνεῦμα μεταβολή , ἐν-εἰμί λέγω εἰς ψυχή ὁ πνεῦμα μεταβάλλω . εἰμί δέ καί μετά ὁ ὁ ποιότης προσθήκη μένω πνεῦμα , οὐ εἰμί δέ ψυχή ὁ πνεῦμα , οὐδέ εἄν ὁ προστίθημι ποιότης αὐτός ψυχή αὐτός ποιέω αὔγ-ασμα μή μεταβάλλω αὐτός ὁ οὐσία , ἀλλά εἰμί συμβεβηκός τίς ὁ πνεῦμα . οὐδείς γάρ σῶμα φυσικός μή κατά οὐσία μεταβάλλω οἷος τε ἐκ ἄλλος φύσις εἰς ἄλλος τις μεθίστημι . ἄλλος δέ φύσις Ψυχή τε καί πνεῦμα . οὖον γάρ δή γένος οἶος τε λέγω ὁ Ψυχή ὁ πνεῦμα , ἔχω ὑπόστασις κατά αὐτός . οὐδείς γάρ γένος τοιοῦτος , ὡς ὑφίστημι κατά αὐτός . |