alexander-philosophy.de-anima 1.16
Καθόλου δὴ τῶν αἰσθητῶν τὰ μὲν καθ’ αὑτά ἐστιν αἰσθητά , τὰ δὲ κατὰ συμβεβηκός , καὶ τῶν καθ’ αὑτὰ αἰσθητῶν τὰ μὲν ἰδίᾳ ἑκάστῃ αἰσθήσει ἐστὶν αἰσθητά ( ἄλλα μὲν γὰρ ὄψεως ἴδια αἰσθητά , ὡς τὰ χρώματα , ἄλλα δὲ ἀκοῆς , ὡς ψόφοι , ἄλλα δὲ ὀσφρήσεως , ὀσμαὶ γάρ , ἄλλα δὲ γεύσεως , χυμοὶ γάρ , ἄλλα δὲ φῆς , αἱ γὰρ ἀπταὶ ἐναντιώσεις , ὧν θερμότητες , ψυχρότητες , ξηρότητες , ὑγρότητες , τραχύτητες , λειότητες · ἔστι γὰρ ἑκάστῃ αἰσθήσει αἰσθητά , ὧν οὐχ οἶόν τε αἰσθέσθαι ἄλλην τινὰ αἴσθησιν καθ’ αὐτά ) , τὰ δέ τινα τῶν καθ’ αὐτὰ αἰσθητῶν ἐστι κοινά . ἔστι δὲ τοιαῦτα , ὅσα τὸ μὲν γνωρίζεσθαι δι’ αἰσθήσεως ἔχει , πλείους μέντοι εἰσὶν αὐτῶν αἰσθήσεις διάκονοι . μεθ’ ὧν γὰρ τὸ ἑκάστῃ αἰσθήσει ἴδιον αἰσθητὸν ὑποπίπτει , μετὰ τούτων καὶ τὰ αἰσθητήρια τὴν ἐπὶ τὴν αἴσθησιν αὐτῶν ποιπίπτει εῖται διάδοσιν . τοιαῦτα δέ ἐστι κίνησις , ἠρεμία , ἀριθμός , σχῆμα , μέγεθος . κατὰ συμβεβηκὸς δὲ αἰσθητὰ τῷ συμβεβηκέναι τι αὐτοῖς αἰσθητὸν αἰσθητὰ καὶ αὐτὰ καλοῦμεν , οἶον εἴ τις τὸν ἀφρὸν αἰσθητὸν εἶναι λέγοι , διότι συμπίπτει βέβηκεν αὐτῷ λευκῷ εἶναι , τοῦτο δὲ αἰσθητόν . τὰ μὲν οὖν οὕτως λεγόμενα αἰσθητὰ οὐδὲ αἰσθητὰ τὴν ἀρχήν , ὅτι μηδὲ πάσχει τι ἡ αἴσθησις ὑπ’ αὐτῶν ἢ τοιαῦτα . τῶν δὲ καθ’ αὐτὰ αἰσθητῶν περὶ μὲν τὰ κοινὰ συμβαίνει τὰς αἰσθήσεις ἀπατᾶσθαι , ὡς μὴ πάσχειν , ὡς ἔχει τὰ ὑποκείμενα . αὕτη γὰρ αἰσθήσεως διαμαρτία τὸ διά τινα περίστασιν ἀλλοῖον αὐτῇ γίνεσθαι τὸ πάθος καὶ μὴ ὅμοιον τῷ ἀφ’ οὖ γίνεται . περὶ δὲ τὰ ἴδια αἰσθητὰ ἀληθεύουσι μάλιστα , ὅταν αὐταῖς φυλάσσηται ταῦτα , μεθ’ ὧν εἰσιν αὐτῶν ἀντιληπτικαί . ὧν πρῶτον μὲν ἂν εἴη τὸ ὑγιαίνειν τε καὶ κατὰ φύσιν ἔχειν τὰ αἰσθητήρια , δεύτερον δὲ ἡ θέσις τοῦ αἰσθητοῦ ( οὐ γὰρ τοῦ ὄπισθεν κειμένου ἡ ὄψις ἀντιληπτική ) , τρίτον ἡ τοῦ διαστήματος συμμετρία . οὐ γὰρ ἀπὸ παντὸς διαστήματος τοῖς αἰσθητηρίοις ἡ τῶν αἰσθητῶν ἀντίληψις γίνεται . καὶ ἐπὶ τούτοις δεῖ τὸ μεταξύ , δι’ οὖ ἡ τῶν αἰσθητῶν ἀντίληψις , ἐπιτηδείως ἔχειν πρὸς τὸ τοῖς αἰσθητηρίοις διακονεῖσθαι ( οὐ γὰρ οἷόν τε ὁρᾶν μὴ ὄντος τοῦ διαφανοῦς πεφωτισμένου ) , ἔτι ὑπὸ μηδενὸς ἐνοχλεῖσθαι · οὐ γὰρ οἶόν τε ἀκούειν οὖ τις βούλεται , ὅταν ἐνοχλῶσιν ψόφοι μείζονες .
Lemmas: Κάθολος δή ὁ αἰσθητής ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ εἰμί αἰσθητής , ὁ δέ κατά συμβεβηκός , καί ὁ κατά ἑαυτοῦ αἰσθητής ὁ μέν ἴδιος ἕκαστος αἴσθησις εἰμί αἰσθητής ( ἄλλος μέν γάρ ὄψις ἴδιος αἰσθητής , ὡς ὁ χρῶμα , ἄλλος δέ ἀκοή , ὡς ψόφος , ἄλλος δέ ὄσφρησις , ὀσμή γάρ , ἄλλος δέ γεῦσις , χυμός γάρ , ἄλλος δέ φημί , ὁ γάρ ἀπτός ἐναντίωσις , ὅς θερμότης , ψυχρότης , ξηρότης , ὑγρότης , τραχύτης , λειότης · εἰμί γάρ ἕκαστος αἴσθησις αἰσθητής , ὅς οὐ οἶος τε αἰσθάνομαι ἄλλος τις αἴσθησις κατά αὐτός ) , ὁ δέ τις ὁ κατά αὐτός αἰσθητής εἰμί κοινός . εἰμί δέ τοιοῦτος , ὅσος ὁ μέν γνωρίζω διά αἴσθησις ἔχω , πλείων μέντοι εἰμί αὐτός αἴσθησις διάκονος . μετά ὅς γάρ ὁ ἕκαστος αἴσθησις ἴδιος αἰσθητός ὑποπίπτω , μετά οὗτος καί ὁ αἰσθητήριον ὁ ἐπί ὁ αἴσθησις αὐτός ποιπιπτω ἐννύω διάδοσις . τοιοῦτος δέ εἰμί κίνησις , ἠρεμία , ἀριθμός , σχῆμα , μέγεθος . κατά συμβαίνω δέ αἰσθητός ὁ συμβαίνω τίς αὐτός αἰσθητός αἰσθητός καί αὐτός καλέω , οἶος εἰμί τις ὁ ἀφρός αἰσθητός εἰμί λέγω , διότι συμπίπτω βαίνω αὐτός λευκός εἰμί , οὗτος δέ αἰσθητός . ὁ μέν οὖν οὕτως λέγω αἰσθητός οὐδέ αἰσθητός ὁ ἀρχή , ὅτι μηδέ πάσχω τίς ὁ αἴσθησις ὑπό αὐτός ἢ τοιοῦτος . ὁ δέ κατά αὐτός αἰσθητής περί μέν ὁ κοινός συμβαίνω ὁ αἴσθησις ἀπατάω , ὡς μή πάσχω , ὡς ἔχω ὁ ὑπόκειμαι . οὗτος γάρ αἴσθησις διαμαρτία ὁ διά τις περίστασις ἀλλοῖος αὐτός γίγνομαι ὁ πάθος καί μή ὅμοιος ὁ ἀπό οὖον γίγνομαι . περί δέ ὁ ἴδιος αἰσθητός ἀληθεύω μάλιστα , ὅταν αὐτός φυλάσσω οὗτος , μετά ὅς εἰμί αὐτός ἀντιληπτικός . ὅς πρῶτος μέν εἄν εἰμί ὁ ὑγιαίνω τε καί κατά φύσις ἔχω ὁ αἰσθητήριον , δύο δέ ὁ θέσις ὁ αἰσθητής ( οὖον γάρ ὁ ὄπισθεν κεῖμαι ὁ ὄψις ἀντιληπτικός ) , τρίτος ὁ ὁ διάστημα συμμετρία . οὖον γάρ ἀπό πᾶς διάστημα ὁ αἰσθητήριον ὁ ὁ αἰσθητής ἀντίληψις γίγνομαι . καί ἐπί οὗτος δεῖ ὁ μεταξύ , διά οὖον ὁ ὁ αἰσθητής ἀντίληψις , ἐπιτηδείως ἔχω πρός ὁ ὁ αἰσθητήριον διακονέω ( οὖον γάρ οἷος τε ὁράω μή εἰμί ὁ διαφανής φωτίζω ) , ἔτι ὑπό μηδείς ἐνοχλέω · οὖον γάρ οἶος τε ἀκούω οὖον τις βούλομαι , ὅταν ἐνοχλέω ψόφος μείζων .