alexander-philosophy.de-anima 1.8
Οὖσα δὲ ἡ ψυχὴ εἶδος τοῦ σώματος , ὁποῖον προείρηται , τῷ ἀχώριστον εἶναι τοῦ σώματος τὸ τοιοῦτον εἶδος καὶ συμφθείροιτο ἂν τῷ σώματι , ὅση γε αὐτῆς φθαρτοῦ σώματος εἶδός ἐστιν . εἴη δ’ ἂν καὶ ἀκίνητος καθ’ αὑτήν . οὐ γὰρ πᾶν ἀνάγκη τὸ κινήσεως αἴτιόν τινι καὶ αὐτὸ κινεῖσθαι . ἀλλ’ ὅσα μὲν ἀπολελυμένα καὶ κεχωρισμένα τῶν κινουμένων ὑπ’ αὐτῶν τῇ φῇ καὶ σωματικῶς αὐτὰ κινεῖ , ταῦτα ἀνάγκη κινούμενα καὶ αὐτὰ κινεῖν . τά τε γὰρ ὠθοῦντά τι καὶ τὰ ἕλκοντα καὶ τὰ δινοῦντα καὶ τὰ ὀχοῦντα αὐτὰ κινούμενα οὕτως καὶ τοῖς ὑπ’ αὐτῶν κινουμένοις αἴτια κινήσεως γίνεται . ὅσα δὲ δυνάμεις τε καὶ ἕξεις ὄντα τῶν κινουμένων αἴτια τοῖς ἔχουσιν αὐτὰ ποιᾶς κινήσεως γίνεται , ταῦτα οὐ μόνον οὐκ ἀνάγκη κινεῖν κινούμενα αὐτά , ἀλλὰ καὶ ἀδύνατον . ἀδύνατον γὰρ καθ’ αὐτὸ κινεῖσθαι μὴ ὃν χωριστόν τε καὶ καθ’ αὐτό . τοιαῦται δὲ αἵ τε ἕξεις καὶ αἱ δυνάμεις καὶ ὅλως τὰ τῶν σωμάτων εἴδη , ὧν οὖσα καὶ ἡ ψυχὴ δέδεικται . ὡς γὰρ ἡ βαρύτης αἰτία μὲν γίνεται τῇ γῇ τῆς εἰς τὸ κάτω φορᾶς καὶ κατὰ τοῦτ’ αὐτῆς ἐστι κινητική , οὐ μὴν κινουμένη καθ’ αὐτήν ( πῶς γὰρ ἂν βαρύτης κινηθείη καθ’ αὑτὴν εἶδος οὖσα καὶ φύσις τοῦ ἔχοντος αὐτὴν σώματος ; ) , οὕτως καὶ ἡ ψυχὴ τῶν ζῴων πασῶν τῶν ὡς ζῴου κινήσεων ἔχουσα τὴν αἰτίαν , ἐπεὶ κατὰ ταύτην αὐτῷ ἡ τοῦ κινεῖσθαι τοῦτον τὸν τρόπον ἐξουσία , οὐκ αὐτὴ κινουμένη καθ’ αὐτὴν οὕτως κινεῖ τὸ σῶμα · κινουμένῳ μέντοι τῷ σώματι συγκινεῖται καὶ αὐτή , καὶ γίνεται κινουμένη κατὰ συμβεβηκός , ὅπερ καὶ πᾶν εἶδος πάσχειν ἀνάγκη συνὸν καὶ συνοδεῦον τῷ σώματι , οὗ ἐστι , τῷ εἶναι ἀχώριστον αὐτοῦ . καὶ ὅταν γε τῆς κινήσεως τῷ σώματι τὸ εἶδος τὸ οἰκεῖον αἴτιον , τότε γίνεται τὸ εἶδος προηγουμένως μὲν κινοῦν τὸ σῶμα , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ καὶ αὐτὸ τῷ συγκινεῖσθαι τῷ σώματι τὴν κίνησιν , ἣν αὐτὸ κινεῖ . ἡ γὰρ βαρύτης αὑτὴν κινεῖ κατὰ συμβεβηκός , ὅταν αὐτὴ τῆς εἰς τὸ κάτω φορᾶς τῷ ἔχοντι αὐτὴν σώματι αἰτία ᾖ καὶ ἡ ψυχὴ δὴ κατὰ συμβεβηκὸς ἑαυτὴν κινήσει τότε , ὅταν τὸ ἔχον αὐτὴν ζῷον κινῆται κατ’ αὐτήν . κινηθήσεται μὲν γὰρ κατὰ συμβεβηκὸς κἂν δι’ ἄλλην τινὰ αἰτίαν τὸ ζῷον κινῆται κατὰ τόπον , ὑφ’ αὐτῆς δὲ ἐν τῇ καθ’ αὐτὴν γινομένῃ κινήσει μόνῃ . // καὶ γὰρ εἰ , διότι κινεῖ , διὰ τοῦτο κινεῖσθαι λέγουσιν αὐτήν , καὶ ἐπεὶ καὶ ἠρεμίας αἰτία γίνεται τῷ σώματι , ἠρεμεῖν ἂν τότε λέγοιτο . τίς γὰρ ἡ ἀποκλήρωσις τοῦ κινεῖν μὲν αὐτὴν κινουμένην , μηκέτι δὲ ήρεμοῦσαν ἠρεμίζειν τὸ σῶμα ; εἰ δὲ τοῦτο , οὐκέτ’ ἂν ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτῆς ἡ κίνησις εἴη . καὶ γὰρ εἰ τὸ οἰκεῖον ἔργον αὐτῆς ἐν ἠρεμίᾳ μᾶλλον ἢ κινήσει περιγίνεται , οἰκειότερον ἂν αὐτῇ καὶ κατὰ φύσιν μᾶλλον εἴη τὸ ἠρεμεῖν . ἀλλὰ μὴν τὸ πρῶτον . τὸ γὰρ νοεῖν , οἰκειότατον ὃν ἔργον αὐτῆς , ἠρεμούσῃ μᾶλλον , ἢ κινουμένῃ περιγίνεται . διὰ τοῦτο γὰρ τὸ νοεῖν ἐν γήρᾳ μᾶλλον ἢ νεότητι , καὶ νήφουσιν μᾶλλον ἢ μεθύουσιν , καὶ ἠρεμοῦντος τοῦ σώματος μᾶλλον ἢ φερομένου . μᾶλλον ἄρα αὐτῇ τὸ ἠρεμεῖν τοῦ κινεῖσθαι κατὰ φύσιν . διὸ ἀληθέστερον τὸ λέγειν μήτε κινεῖσθαι μήτε ἠρεμεῖν τὴν ψυχὴν καθ’ αὑτήν , ἀλλ’ ἑκάτερον τούτων ποιεῖν τὸ ζῷον κατ’ αὐτήν . ὡς γὰρ οὐ λέγομεν βαδίζειν τὴν ψυχὴν ἢ ὁρᾶν ἢ ἀκούειν , ἀλλὰ κατὰ τὴν ψυχὴν τὸν ἄνθρωπον , οὕτως καί , ὅσας ἄλλας ἐνεργείας τε καὶ κινήσεις ὡς ἔμψυχός τε καὶ ὡς ἄνθρωπος ἐνεργεῖ , οὐχ ἡ ψυχή ἐστιν ἡ ἐνεργοῦσά τε καὶ κινουμένη , εἰ καὶ ἡμεῖς πολλάκις ἐπὶ τοῦτο φερόμεθα διὰ τὸ μὴ ὁμοίως εἶναι γνώριμον ἡμῖν τὸ κινούμενον ἐν ταῖς τοιαύταις ἐνεργείαις σῶμα . ἀλλ’ ἔστιν καὶ ἐν ἐκείναις τὸ ζῷον καὶ ὁ ἄνθρωπος κατὰ τὴν ψυχὴν ἐνεργῶν , καθ’ ἥν ἐστιν αὐτῷ τὸ εἶναι ἀνθρώπῳ . καὶ γὰρ ἥδεται καὶ λυπεῖται καὶ ὀργίζεται καὶ φοβεῖται καὶ φιλεῖ καὶ μισεῖ καὶ μανθάνει καὶ νοεῖ καὶ ἀναμιμνήσκεται καὶ μνημονεύει ὁ ἄνθρωπος κατὰ τὴν ψυχήν . δύναται γὰρ ταῦτα τῷ τοιοῦτον εἶδος ἔχειν καὶ τοιαύτην τελειότητα . ὡς γὰρ ὁ παλαιστὴς παλαίει κατὰ τὴν ἕξιν τὴν παλαιστικὴν αὐτῆς τῆς παλαιστικῆς οὐ παλαιούσης , καὶ ὁ αὐλητὴς αὐλεῖ κατὰ τὴν αὐλητικὴν οὐκ αὐλούσης τῆς αὐλητικῆς , καὶ ὁ ὑφαντὴς ὑφαίνει τῆς ὑφαντικῆς οὐχ ὑφαινούσης , οὕτως ἔχειν ὑποληπτέον καὶ ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν , ἃς ἐνεργεῖ τὰ ψυχὴν ἔχοντα καθό ἐστιν ἔμψυχα . οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τούτων ἡ ψυχή τινα τῶν ζωτικῶν ἐνεργειῶν ἐνεργεῖ καθ’ αὑτήν , ἀλλὰ κατὰ ταύτην τὸ ἔχον αὐτήν . οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ἐκεῖνο ἀληθὲς τὸ ὅτι τῆς ψυχῆς εἰσιν αἵδε αἱ ἐνέργειαι προσχρωμένης ὡς ὀργάνῳ τῷ σώματι . ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν ἄλλων δυνάμεων καὶ ἕξεων οὐδεμία δύναμις οὐδὲ ἕξις ἐνεργεῖ χρωμένη τούτῳ οὗ ἐστιν ἕξις , ἀλλ’ ἔμπαλιν τὰ τας δυνάμεις τε καὶ τὰς ἕξεις ἔχοντα κατὰ τὰς δυνάμεις τε καὶ τὰς ἕξεις ἐνεργεῖ ( οὐδὲ γὰρ ἡ βαρύτης κάτω φέρεται προσχρωμένη τῇ γῇ , ἧς δύναμίς ἐστιν , ἀλλ’ ἡ γῆ φέρεται κάτω κατὰ τὴν βαρύτητα δύναμιν οὖσαν αὐτῆς καὶ εἶδος καὶ τελειότητά τε καὶ ἐντελέχειαν ) , οὕτως καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς ἔχει , ἐπεὶ καὶ αὐτὴ δύναμίς τε καὶ εἶδος καὶ ἐντελέχειά ἐστι τοῦ ἔχοντος αὐτὴν σώματος . ἡ γὰρ γένεσις αὐτῆς ἐκ τῆς ποιᾶς μίξεώς τε καὶ κράσεως τῶν πρώτων σωμάτων , ὡς ἐδείχθη . καὶ τὸ μὲν ἐνεργοῦν κατὰ τὴν ψυχὴν ἐκεῖνο , ἐν τὸ τῆς ψυχῆς ἡγεμονικόν ( ἐκεῖνο γὰρ καὶ τὸ πρώτως τε ἔμψυχον καὶ καθ’ αὐτό ) , πρὸς δὲ τὰς κατὰ ταύτην ἐνεργείας χρῆται τοῖς ὀργανικοῖς μέρεσιν τοῦ σώματος . τοῖς γὰρ ζῴοις τὰ ὄργανα , οἷς πρὸς τὰς κατὰ τὴν ψυχὴν ἐνεργείας χρῆται . σύμφυτά τε καὶ μέρη τοῦ σώματος , ἀλλ’ οὐχ ὡς ἐπὶ τῶν τεχνῶν κεχωρισμένα . τοιαῦτα γὰρ μέρη τοῦ σώματος νεῦρά τε καὶ χεῖρες καὶ πόδες καὶ τὰ αἰσθητήρια . ἔστιν γὰρ αἰσθητήριον μόριον σώματος ὀργανικοῦ πρὸς ἀντίληψιν αἰσθητοῦ . ἔστι δὲ ἡ ψυχὴ τοῖς ἐμψύχοις ἀρχή τε καὶ αἰτία , οὐ μόνον ὡς τῶν ζωτικῶν κινήσεων ποιητικὴ αὐτὴ ἐν αὐτοῖς , ἀλλὰ καὶ ἡ κατὰ τὸ εἶδος αἰτία , ὡς δέδεικται , καὶ πρὸς τούτοις καὶ ὡς οὖ ἕνεκα , τουτέστιν ἡ ὡς τέλος , εἴ γε τέλος μὲν καὶ τελειότης ἥδε τῶν ψυχὴν ἐχόντων , τοῦ δὲ τέλους χάριν τὰ πρὸ τοῦ τέλους . πάντα γὰρ τὰ κατὰ φύσιν γινόμενα ἕνεκά του γίνεται , τοῦτ’ ἔστιν τέλος ἐν αὐτοῖς .
Lemmas: εἰμί δέ ὁ ψυχή εἶδος ὁ σῶμα , ὁποῖος προερέω , ὁ ἀχώριστος εἰμί ὁ σῶμα ὁ τοιοῦτος εἶδος καί συμφθείρω εἄν ὁ σῶμα , ὅσος γε αὐτός φθαρτός σῶμα εἶδος εἰμί . εἰμί δέ εἄν καί ἀκίνητος κατά ἑαυτοῦ . οὖον γάρ πᾶς ἀνάγκη ὁ κίνησις αἴτιος τις καί αὐτός κινέω . ἀλλά ὅσος μέν ἀπολύω καί χωρίζω ὁ κινέω ὑπό αὐτός ὁ φημί καί σωματικός αὐτός κινέω , οὗτος ἀνάγκη κινέω καί αὐτός κινέω . ὁ τε γάρ ὠθέω τίς καί ὁ ἕλκω καί ὁ δινέω καί ὁ ὀχέω αὐτός κινέω οὕτως καί ὁ ὑπό αὐτός κινέω αἴτιος κίνησις γίγνομαι . ὅσος δέ δύναμις τε καί ἔχω εἰμί ὁ κινέω αἴτιος ὁ ἔχω αὐτός ποιός κίνησις γίγνομαι , οὗτος οὖον μόνος οὐ ἀνάγκη κινέω κινέω αὐτός , ἀλλά καί ἀδύνατος . ἀδύνατος γάρ κατά αὐτός κινέω μή ὅς χωριστός τε καί κατά αὐτός . τοιοῦτος δέ ὁ τε ἔχω καί ὁ δύναμις καί ὅλως ὁ ὁ σῶμα εἶδος , ὅς εἰμί καί ὁ ψυχή δείκνυμι . ὡς γάρ ὁ βαρύτης αἰτία μέν γίγνομαι ὁ γῆ ὁ εἰς ὁ κάτω φορός καί κατά οὗτος αὐτός εἰμί κινητικός , οὖον μήv κινέω κατά αὐτός ( πῶς γάρ εἄν βαρύτης κινέω κατά ἑαυτοῦ εἶδος εἰμί καί φύσις ὁ ἔχω αὐτός σῶμα ; ) , οὕτως καί ὁ ψυχή ὁ ζῷον πᾶς ὁ ὡς ζῷον κίνησις ἔχω ὁ αἴτιος , ἐπεί κατά οὗτος αὐτός ὁ ὁ κινέω οὗτος ὁ τρόπος ἐξουσία , οὐ αὐτός κινέω κατά αὐτός οὕτως κινέω ὁ σῶμα · κινέω μέντοι ὁ σῶμα συγκινέω καί αὐτός , καί γίγνομαι κινέω κατά συμβεβηκός , ὅσπερ καί πᾶς εἶδος πάσχω ἀνάγκη σύνειμι καί συνοδεύω ὁ σῶμα , ὅς εἰμί , ὁ εἰμί ἀχώριστος αὐτός . καί ὅταν γε ὁ κίνησις ὁ σῶμα ὁ εἶδος ὁ οἰκέω αἴτιος , τότε γίγνομαι ὁ εἶδος προηγουμένως μέν κινέω ὁ σῶμα , κατά συμβαίνω δέ καί αὐτός ὁ συγκινέω ὁ σῶμα ὁ κίνησις , ὅς αὐτός κινέω . ὁ γάρ βαρύτης ἑαυτοῦ κινέω κατά συμβεβηκός , ὅταν αὐτός ὁ εἰς ὁ κάτω φορός ὁ ἔχω αὐτός σῶμα αἰτία εἰμί καί ὁ ψυχή δή κατά συμβαίνω ἑαυτοῦ κινέω τότε , ὅταν ὁ ἔχω αὐτός ζῷον κινέω κατά αὐτός . κινέω μέν γάρ κατά συμβαίνω κἀν διά ἄλλος τις αἴτιος ὁ ζῷον κινέω κατά τόπος , ὑπό αὐτός δέ ἐν ὁ κατά αὐτός γίγνομαι κινέω μόνος . // καί γάρ εἰμί , διότι κινέω , διά οὗτος κινέω λέγω αὐτός , καί ἐπεί καί ἠρεμία αἰτία γίγνομαι ὁ σῶμα , ἠρεμέω εἄν τότε λέγω . τίς γάρ ὁ ἀποκλήρωσις ὁ κινέω μέν αὐτός κινέω , μηκέτι δέ ηρεμώ ἠρεμίζω ὁ σῶμα ; εἰμί δέ οὗτος , οὐκέτι εἄν ἐν ὁ οὐσία αὐτός ὁ κίνησις εἰμί . καί γάρ εἰμί ὁ οἰκέω ἔργον αὐτός ἐν ἠρεμία μᾶλλον ἢ κινέω περιγίγνομαι , οἰκεῖος εἄν αὐτός καί κατά φύσις μᾶλλον εἰμί ὁ ἠρεμέω . ἀλλά μήv ὁ πρῶτος . ὁ γάρ νοέω , οἰκεῖος ὅς ἔργον αὐτός , ἠρεμέω μᾶλλον , ἢ κινέω περιγίγνομαι . διά οὗτος γάρ ὁ νοέω ἐν γῆρας μᾶλλον ἢ νεότης , καί νήφω μᾶλλον ἢ μεθύω , καί ἠρεμέω ὁ σῶμα μᾶλλον ἢ φέρω . μᾶλλον ἄρα αὐτός ὁ ἠρεμέω ὁ κινέω κατά φύσις . διό ἀληθής ὁ λέγω μήτε κινέω μήτε ἠρεμέω ὁ ψυχή κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά ἑκάτερος οὗτος ποιέω ὁ ζῷον κατά αὐτός . ὡς γάρ οὖον λέγω βαδίζω ὁ ψυχή ἢ ὁράω ἢ ἀκούω , ἀλλά κατά ὁ ψυχή ὁ ἄνθρωπος , οὕτως καί , ὅσος ἄλλος ἐνέργεια τε καί κινέω ὡς ἔμψυχος τε καί ὡς ἄνθρωπος ἐνεργέω , οὐ ὁ ψυχή εἰμί ὁ ἐνεργέω τε καί κινέω , εἰμί καί ἐγώ πολλάκις ἐπί οὗτος φέρω διά ὁ μή ὁμοίως εἰμί γνώριμος ἐγώ ὁ κινέω ἐν ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια σῶμα . ἀλλά εἰμί καί ἐν ἐκεῖνος ὁ ζῷον καί ὁ ἄνθρωπος κατά ὁ ψυχή ἐνεργός , κατά ὅς εἰμί αὐτός ὁ εἰμί ἄνθρωπος . καί γάρ ἥδομαι καί λυπέω καί ὀργίζω καί φοβέω καί φιλέω καί μισέω καί μανθάνω καί νοέω καί ἀναμιμνήσκω καί μνημονεύω ὁ ἄνθρωπος κατά ὁ Ψυχή . δύναμαι γάρ οὗτος ὁ τοιοῦτος εἶδος ἔχω καί τοιοῦτος τελειότης . ὡς γάρ ὁ παλαιστής παλαιόω κατά ὁ ἕξις ὁ παλαιστικός αὐτός ὁ παλαιστικός οὖον παλαιόω , καί ὁ αὐλητής αὐλέω κατά ὁ αὐλητικός οὐ αὐλέω ὁ αὐλητικός , καί ὁ ὑφαντής ὑφαίνω ὁ ὑφαντικός οὐ ὑφαίνω , οὕτως ἔχω ὑποληπτέον καί ἐπί ὁ ἐνέργεια , ὅς ἐνεργέω ὁ ψυχή ἔχω καθό εἰμί ἔμψυχος . οὐδέ γάρ ἐπί οὗτος ὁ ψυχή τις ὁ ζωτικός ἐνέργεια ἐνεργέω κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά κατά οὗτος ὁ ἔχω αὐτός . οὐδέ γάρ οὐδέ ἐκεῖνος ἀληθής ὁ ὅτι ὁ Ψυχή εἰμί ὅδε ὁ ἐνέργεια προσχράομαι ὡς ὄργανον ὁ σῶμα . ὡς γάρ ἐπί ὁ ἄλλος δύναμις καί ἕξις οὐδείς δύναμις οὐδέ ἕξις ἐνεργέω χράω οὗτος ὅς εἰμί ἕξις , ἀλλά ἔμπαλιν ὁ ὅς δύναμις τε καί ὁ ἔχω ἔχω κατά ὁ δύναμις τε καί ὁ ἔχω ἐνεργέω ( οὐδέ γάρ ὁ βαρύτης κάτω φέρω προσχράομαι ὁ γῆ , ὅς δύναμις εἰμί , ἀλλά ὁ γῆ φέρω κάτω κατά ὁ βαρύτης δύναμις εἰμί αὐτός καί εἶδος καί τελειότης τε καί ἐντελέχεια ) , οὕτως καί ἐπί ὁ Ψυχή ἔχω , ἐπεί καί αὐτός δύναμις τε καί εἶδος καί ἐντελέχεια εἰμί ὁ ἔχω αὐτός σῶμα . ὁ γάρ γένεσις αὐτός ἐκ ὁ ποιός μίξις τε καί κρᾶσις ὁ πρῶτος σῶμα , ὡς δείκνυμι . καί ὁ μέν ἐνεργέω κατά ὁ ψυχή ἐκεῖνος , ἐν ὁ ὁ Ψυχή ἡγεμονικός ( ἐκεῖνος γάρ καί ὁ πρῶτος τε ἔμψυχος καί κατά αὐτός ) , πρός δέ ὁ κατά οὗτος ἐνέργεια χράω ὁ ὀργανικός μέρος ὁ σῶμα . ὁ γάρ ζῷον ὁ ὄργανον , ὅς πρός ὁ κατά ὁ ψυχή ἐνέργεια χράω . σύμφυτος τε καί μέρος ὁ σῶμα , ἀλλά οὐ ὡς ἐπί ὁ τέχνη χωρίζω . τοιοῦτος γάρ μέρος ὁ σῶμα νεῦρον τε καί χείρ καί πούς καί ὁ αἰσθητήριον . εἰμί γάρ αἰσθητήριον μόριον σῶμα ὀργανικός πρός ἀντίληψις αἰσθητής . εἰμί δέ ὁ ψυχή ὁ ἔμψυχος ἀρχή τε καί αἰτία , οὖον μόνος ὡς ὁ ζωτικός κίνησις ποιητικός αὐτός ἐν αὐτός , ἀλλά καί ὁ κατά ὁ εἶδος αἰτία , ὡς δείκνυμι , καί πρός οὗτος καί ὡς οὖον ἕνεκα , τουτέστιν ὁ ὡς τέλος , εἰμί γε τέλος μέν καί τελειότης ὅδε ὁ ψυχή ἔχω , ὁ δέ τέλος χάρις ὁ πρό ὁ τέλος . πᾶς γάρ ὁ κατά φύσις γίγνομαι ἕνεκα ὁ γίγνομαι , οὗτος εἰμί τέλος ἐν αὐτός .