alexander-philosophy.de-anima 1.4
Ὅτι γὰρ εἶδος ἡ ψυχή , καὶ ὧδε ἂν δεικνύοιτο . ὁμολογεῖται τὸ ζῷον ἐκ ψυχῆς εἶναι καὶ σώματος . ἔκ τινων δὲ εἶναί τι λέγεται ἤτοι ὡς ἐκ μερῶν σωζομένων ἐν τῷ ὅλῳ καὶ τοιούτων , εἰς ἃ καὶ διαιρεῖται , ὡς τὴν οἰκίαν λέγομεν ἐκ πλίνθων , ἢ ὡς τὸ κεκραμένον ἔκ τινων , ὡς τὸ μελίκρατον ( τοῦτο γὰρ ἐξ ὕδατος καὶ μέλιτος εἶναί φαμεν , εἰς ἃ οὐκέτι τὸ μέλικρατον διαιρεῖται τῷ μήτε σώζεσθαί τι αὐτῶν μήτε μετὰ τὴν κρᾶσιν ἔτι τὴν αὐτῶν φυλάσσειν φύσιν ) , ἢ ὡς ἐξ ὕλης τε καὶ εἴδους , ὡς τὸν ἀνδριάντα λέγομεν ἐκ χαλκοῦ τε καὶ σχήματος . κατὰ τούτους δὴ τοὺς τρόπους τοῦ ἔκ τινων εἶναι λεγομένου καὶ τὸ ζῷον ἂν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος εἴη κατά τινα τούτων τῶν τρόπων . ἀλλ’ οὔτε κατὰ τὸν πρῶτον οἷόν τε ( παράθεσις γὰρ ἔσται ψυχῆς τε καὶ σώματος , οὕτως δὲ οὐκέτ’ ἂν εἴη τὸ σῶμα διόλου ἔμψυχον , ἔσται τε εἰ οὕτως ἔχοι οὐκ εἰς τὸ ποιόν , ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν ἡ ψυχὴ τῷ ζῴῳ συντελοῦσα ) , ἀλλ’ οὐδὲ κατὰ τὸν δεύτερον . οὐ γὰρ φθειρομένης τῆς ψυχῆς τε καὶ τοῦ σώματος ἡ τοῦ ζῴου γένεσις ὡς τῶν γινομένων ἐκ κράσεως τινων . λείπεται τοίνυν οὕτω λέγειν συγκεῖσθαι τὸ ζῷον ἐκ ψυχῆς τε καὶ σώματος , ὡς ἐξ ὕλης καὶ εἴδους . ὅτι δὲ εἰδος ἡ ψυχὴ τοῦ σώματος καὶ οὐκ οὐσία τις αὐτὴ καθ’ αὑτήν , μάθοι τις ἂν καὶ ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς . οὐ γὰρ οἷόν τε ἐνέργειάν τινα ψυχικὴν γενέσθαι χωρὶς σωματικῆς κινήσεως , ὥσπερ οὐδὲ κατὰ τὰς φυσικὰς ῥοπὰς φοράν , ὡς τοῦ σώματος ἐνεργοῦντος αὐτὰς κατὰ τὴν δύναμιν τὴν ἐν αὐτῷ . τό τε γὰρ τρέφεσθαί τε καὶ αὔξεσθαι καὶ γεννᾶν οἷον αὐτὸ γίνεται μὲν κατὰ δύναμιν ψυχικήν , αἱ δὲ κινήσεις τοῦ σώματος . ἀλλὰ καὶ αἰσθάνεται τὸ ζῷον διὰ τῶν αἰσθητηρίων σωμάτων ὄντων , αἵ τε ὀρέξεις αὐταὶ φανερῶς κινουμένου τινὸς γίνονται σώματος . αἵ τε γὰρ ἐπιθυμίαι καὶ οἱ θυμοί τε καὶ ὀργαὶ ἐν τοῖς ζῴοις τοῦτον γίνονται τὸν τρόπον . ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς φόβοις τοῦ σώματος ἡ ἀλλοίωσίς τε καὶ συστολή . καὶ ἡ φαντασία δὲ διὰ σώματος , εἴ γε ἤρτηται τῆς κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσεως , ὡς δειχθήσεται . ὅτι δὲ καὶ ἐν ταῖς ὁρμαῖς σῶμά ἐστι τὸ κινούμενον , οὐδεὶς ἂν ἀντείποι . καὶ τὸ φρονεῖν δέ , εἰ μὴ ἄνευ φαντασίας γίνεται , καὶ αὐτὸ ἂν εἴη γινόμενον διὰ σώματος . εἰ δὲ μηδεμίαν οἷόν τε ψυχῆς ἐνέργειαν χωρὶς σωματικῆς λαβεῖν κινήσεως , δῆλον ὡς τοῦ σώματός ἐστί τι καὶ ἀχώριστος αὐτοῦ . μάτην γὰρ ἂν εἴη χωριστὴ μηδεμίαν τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν καθ’ αὐτὴν ἐνεργῆσαι δυναμένη . δηλοῖ δὲ τὸ εἶδος αὐτὴν εἶναι τοῦ σώματος καὶ τὸ κατὰ τὰς τοῦ σώματος ἐπιτηδειότητας καὶ τὰς κατ’ αὐτὴν κινήσεις γίνεσθαι . ποτὲ μὲν γὰρ ἰσχυρῶν ὄντων τῶν ἐκτὸς αἰτίων , ἃ ἢ ὀργὴν ἢ φόβον ἢ ἐπιθυμίαν ἤ τι τοιοῦτο πάθος ἄλλο κινεῖν οἶά τε , ἢ οὐδὲν πάσχομεν παντάπασιν ἢ ἐπιπολαίως τε καὶ πρὸς ὀλίγον , ποτὲ δὲ μικρῶν καὶ τῶν τυχόντων τῶν ἐκτὸς ὄντων ὑπερβάλλομεν τοῖς πάθεσιν , ὅταν ὀργᾷ τε καὶ προπαρεσκευασμένον καὶ ἐπιτήδειον πρὸς τὸ πάθος τὸ σῶμα ἢ διά τινα ἔνδειαν ἢ διὰ πλῆθος ἢ διὰ χυμῶν τινων παράθεσιν . καὶ γὰρ ὀργιζόμεθα ῥᾷον χολῆς πλεοναζούσης καὶ φοβούμεθα καὶ λυπούμεθα πολλάκις ἐπὶ τοῖς τυχοῦσιν τῷ τὸ σῶμα ἡμῶν οὕτω πως ἔχειν .
Lemmas: ὅτι2 γάρ εἶδος ὁ ψυχή , καί ὧδε εἄν δείκνυμι . ὁμολογέω ὁ ζῷον ἐκ Ψυχή εἰμί καί σῶμα . ἐκ τίνω δέ εἰμί τίς λέγω ἤτοι ὡς ἐκ μέρος σώζω ἐν ὁ ὅλος καί τοιοῦτος , εἰς ὁ καί διαιρέω , ὡς ὁ οἰκίον λέγω ἐκ πλίνθος , ἢ ὡς ὁ κεράννυμι ἐκ τίνω , ὡς ὁ μελίκρατον ( οὗτος γάρ ἐκ ὕδωρ καί μέλι εἰμί φημί , εἰς ὁ οὐκέτι ὁ μελίκρατον διαιρέω ὁ μήτε σώζω τίς αὐτός μήτε μετά ὁ κρᾶσις ἔτι ὁ αὐτός φυλάσσω φύσις ) , ἢ ὡς ἐκ ὕλη τε καί εἶδος , ὡς ὁ ἀνδριάς λέγω ἐκ χαλκός τε καί σχῆμα . κατά οὗτος δή ὁ τρόπος ὁ ἐκ τίνω εἰμί λέγω καί ὁ ζῷον εἄν ἐκ Ψυχή καί σῶμα εἰμί κατά τις οὗτος ὁ τρόπος . ἀλλά οὔτε κατά ὁ πρῶτος οἷος τε ( παράθεσις γάρ εἰμί Ψυχή τε καί σῶμα , οὕτως δέ οὐκέτι εἄν εἰμί ὁ σῶμα διόλου ἔμψυχος , εἰμί τε εἰμί οὕτως ἔχω οὐ εἰς ὁ ποιός , ἀλλά εἰς ὁ ποσός ὁ ψυχή ὁ ζῷον συντελέω ) , ἀλλά οὐδέ κατά ὁ δύο . οὖον γάρ φθείρω ὁ Ψυχή τε καί ὁ σῶμα ὁ ὁ ζῷον γένεσις ὡς ὁ γίγνομαι ἐκ κρᾶσις τίνω . λείπω τοίνυν οὗτος λέγω σύγκειμαι ὁ ζῷον ἐκ Ψυχή τε καί σῶμα , ὡς ἐκ ὕλη καί εἶδος . ὅτι δέ εἶδος ὁ ψυχή ὁ σῶμα καί οὐ οὐσία τις αὐτός κατά ἑαυτοῦ , μανθάνω τις εἄν καί ἀπό ὁ ἐνέργεια αὐτός . οὖον γάρ οἷος τε ἐνέργεια τις ψυχικός γίγνομαι Χωρὶς σωματικός κίνησις , ὥσπερ οὐδέ κατά ὁ φυσικός ῥοπή φορός , ὡς ὁ σῶμα ἐνεργέω αὐτός κατά ὁ δύναμις ὁ ἐν αὐτός . ὁ τε γάρ τρέφω τε καί αὐξάνω καί γεννάω οἷος αὐτός γίγνομαι μέν κατά δύναμις ψυχικός , ὁ δέ κινέω ὁ σῶμα . ἀλλά καί αἰσθάνομαι ὁ ζῷον διά ὁ αἰσθητήριον σῶμα εἰμί , ὁ τε ὄρεξις αὐτός φανερῶς κινέω τις γίγνομαι σῶμα . ὁ τε γάρ ἐπιθυμία καί ὁ θυμός τε καί ὀργή ἐν ὁ ζῷον οὗτος γίγνομαι ὁ τρόπος . ἀλλά καί ἐν ὁ φόβος ὁ σῶμα ὁ ἀλλοίωσις τε καί συστολή . καί ὁ φαντασία δέ διά σῶμα , εἰμί γε ἀρτέομαι ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις , ὡς δείκνυμι . ὅτι δέ καί ἐν ὁ ὁρμή σῶμα εἰμί ὁ κινέω , οὐδείς εἄν ἀντιλέγω . καί ὁ φρονέω δέ , εἰμί μή ἄνευ φαντασία γίγνομαι , καί αὐτός εἄν εἰμί γίγνομαι διά σῶμα . εἰμί δέ μηδείς οἷος τε Ψυχή ἐνέργεια Χωρὶς σωματικός λαμβάνω κίνησις , δῆλος ὡς ὁ σῶμα εἰμί τίς καί ἀχώριστος αὐτός . μάτην γάρ εἄν εἰμί χωριστός μηδείς ὁ οἰκέω ἐνέργεια κατά αὐτός ἐνεργέω δύναμαι . δηλόω δέ ὁ εἶδος αὐτός εἰμί ὁ σῶμα καί ὁ κατά ὁ ὁ σῶμα ἐπιτηδειότης καί ὁ κατά αὐτός κινέω γίγνομαι . ποτέ μέν γάρ ἰσχυρός εἰμί ὁ ἐκτός αἴτιος , ὁ ἢ ὀργή ἢ φόβος ἢ ἐπιθυμία ἤ τίς τοιοῦτος πάθος ἄλλος κινέω οἷος τε , ἢ οὐδείς πάσχω παντάπασι ἢ ἐπιπόλαιος τε καί πρός ὀλίγος , ποτέ δέ μικρός καί ὁ τυγχάνω ὁ ἐκτός εἰμί ὑπερβάλλω ὁ πάθος , ὅταν ὀργάω τε καί προπαρασκευάζω καί ἐπιτήδειος πρός ὁ πάθος ὁ σῶμα ἢ διά τις ἔνδεια ἢ διά πλῆθος ἢ διά χυμός τίνω παράθεσις . καί γάρ ὀργίζω ῥᾳδίως χολή πλεονάζω καί φοβέω καί λυπέω πολλάκις ἐπί ὁ τυγχάνω ὁ ὁ σῶμα ἐγώ οὗτος πως ἔχω .