alexander-philosophy.apori-ai-kai-lu-seis-sp 3.7.1
“ Ἐπεὶ αἰσθανόεμθα ὅτι ὁρῶμεν καὶ ἀκούομεν , ἀνάγκη ἤτοι ὄψει αἰσθάνεσθαι ὅτι ὁρᾷ , ἢ ἑτέρᾳ . ” Ζητεῖ , πῶς ἡ συναίσθησις ἡμῖν γίνεται , ἐπειδὰν αἰσθανώμεθά τινων , καὶ τίνι · αἰσθανόμεθα δὲ αὐτῶν αἰσθανόμενοι . παντὶ γὰρ αἰσθανομένῳ τινὸς πρὸς τῇ ἀντιλήψει τούτου οὗ αἰσθάνεται , γίνεται συναίσθησίς τις καὶ τοῦ ὅτι αἰσθάνεται · αὕτη δὴ ἡ συναίσθησις πότερον ἡμῖν διὰ τῆς αὐτῆς αἰσθήσεως γίνεται , δι᾿ ἧς καὶ τοῦ αἰσθητοῦ ἡ ἁντίληψις , ὡς τῇ ὄψει ἡμᾶς ὁρᾶν τε τὰ ὁρώμενα καὶ αἰσθάνεσθαι ἑαυτῶν ὁρώντων , ἢ τῇ μὲν ὄψει τῶν ὁρατῶν αἰσθανόμεθα , ἄλλῃ δέ τινι αὐτοῦ τοῦ ὁρᾶν ; καὶ ὅτι μὲν οὐκ ἄλλῃ , ἔδειξε διὰ τοῦ πλείους ἔσεσθαι τοῦ αὐτοῦ αἰσθητοῦ αἰσθήσεις , εἰ γὰρ ἄλλη τις ἔσται , ᾗ τοῦ ὁρᾶν αἰσθανόμεθα καὶ μὴ ἡ αὐτὴ ἄψις , ἦ ὁρῶμεν , ἔσται ἡ τοῦ ὁρᾶν αἰσθανομένη ἅμα καὶ χρωμάτων αἰσθανομένη . ἡ γὰρ τῆς ἐνεργείας τῆς περὶ τὰ αἰσθητὰ γινομένης αἰσθανομένη αἰσθάνοιτο ἂν καὶ τούτων , περὶ ἃ ἡ ἐνέργεια ἡ κατὰ τὸ ὁρᾶν , ἔστι δὲ ταῦτα τὰ χρώματα . οὐ γάρ ἐστι τὸ ὁρᾶν ἄλλο τι ἢ ἐνεργεῖν τῇ ὄψει περὶ τὰ ὁρατά , ὥσθ᾿ ἡ τοῦ ὁρᾶν αἴσθησις αἴσθησίς ἐστι τῆς γινομένης περὶ τὰ ὁρατὰ ἐνεργείας ὑπὸ τῆς ὁρατικῆς αἰσθήσεως . οὐχ οἷόν τε δὲ αἰσθέσθαι τῆς περὶ τάδε τινὰ ἐνεργείας μὴ καὶ τῶνδε αἰσθανόμενον , περὶ ἃ ἡ ἐνέργεια γίνεται . ἀλλ᾿ εἰ τοῦτο , ἔσονται τῶν αἰσθητῶν πλείους αἰσθήσεις , αἵ τε αἰσθανόμεναι αὐτῶν προηγουμένως καὶ αἱ τῶν ἐνεργειῶν τῶν περὶ τὰ αἰσθητὰ τῶν αἰσθήσεων αἰσθανόμεναι . τοῦτο δ᾿ ἄτοπον τὸ τὰ ἴδια αἰσθητὰ ἑκάστῃ αἰσθήσει πλείοσιν αἰσθήσεσιν αἰσθητὰ εἶναι λέγειν . προσέτι τε εἰ ἄλλη μέν ἐστιν ἡ αἰσθανομένη , ἄλλη δὲ καθ᾿ ἣν αἰσθανόμεθα ἑαυτῶν αἰσθανομένων , ἐπ᾿ ἄπειρον προελεύσεται . καὶ γὰρ τῆς τοῦ ὁρᾶν αἰσθήσεως πάλιν ἔσται συναίσθησις ἡμῖν δι᾿ ἄλλης τινὸς αἰσθήσεως , κἀκείνη πάλιν , οὗ αἰσθανομένη ποιεῖ τὴν συναίσθησιν , ἄλλην τινὰ ἕξει τὴν αἰσθανομένην , καὶ τοῦτ᾿ εἰς ἄπειρον , ἀτοπώτατον δὲ τοῦτο . καταλείπεται τὸ τῇ αὐτῇ τῶν τε αἰσθητῶν αἰσθάνεσθαι ἡμᾶς καὶ τῆς περὶ τὰ αἰσθητὰ ἑαυτῶν ἐνεργείας . ἀλλ᾿ εἰ ἔστιν ἐνέργεια τῆς ὁρατικῆς δυνάμεως τὸ ὁρᾶν , ἔσται ἡ ἄψις τῶν τε χρωμάτων ἀντιλαμβανομένη καὶ αὐτοῦ τοῦ ὁρᾶν . ἀλλ᾿ εἰ οὗ ἐστιν ἡ ὄψις αἰσθητική , τοῦτ᾿ ἀνάγκη κεχρῶσθαι , καὶ τὸ ὁρᾶν , εἰ ἔστιν ὁρατόν τι , κεχρωσμένον . πρώτην λύων ἀπορίαν πρῶτον μὲν ἐχρήσατο τῷ τὴν ὄψιν μὴ μόνον χρωμάτων ἢ κεχρωσμένων αἰσθητικὴν εἶναι , ἀλλὰ καὶ τῆς στερήσεως αὐτῶν . ἐδείχθη γὰρ πᾶσα αἴσθησις αἰσθανομένη καὶ τῆς στερήσεως τῶν αἰσθητῶν ἡ αὐτή . τῇ γοῦν ὄψει καὶ φωτὸς καὶ σκότους αἰσθανόμεθα . δεύτερον ἔλαβεν , ὅτι καὶ τὸ ὁρᾶν κέχρωσταί πως , εἴ γε τὸ ὁρᾶν γίνεται τοῦ αἰσθητηρίου δεξαμένου τὸ εἶδος τοῦ αἰσθητοῦ χωρὶς τῆς ὕλης τῆς ὑποκειμένης αὐτῷ , οὖ σημεῖον παρέθετο πολλάκις ἀπελθόντων τῶν ὁρωμένων ἔτι ἐν ταῖς αἰσθήσεσιν ὑπομένειν τινὰς αὐτῶν αἰσθήσεις τε καὶ φαντασίας . ταῦτ᾿ εἰπὼν εἰς λύσιν τῶν ἠπορημένων διὰ τῶν ἑξῆς , ὅτι γίνεται καὶ πῶς γίνεται , δείκνυσιν . λέγει τὴν τοῦ αἰσθητοῦ ἐνέργειαν καὶ τὴν τῆς αἰσθήσεως μίαν εἶναι κατὰ τὸν λόγον μόνον διαφερούσας , ὅτι τῇ μὲν κατ᾿ ἐνέργειαν αἰσθανόμενον σθήσει τὸ εἶναί ἐστιν ἐν τῷ ἔχειν τὸ εἶδος τοῦ αἰσθητοῦ χωρὶς τῆς ὕλης , τῷ δὲ κατ᾿ ἐνέργειαν αἰσθητῷ ἐν τῷ ἔχεσθαι τὸ εἶδος αὐτοῦ χωρὶς τῆς ὕλης . εἰ γάρ ἐστιν ἡ κίνησις ⟨ ἡ ⟩ ὑπὸ τοῦ κινοῦντος γινομένη ἐν τῷ κινουμένῳ καὶ τὸ πάθος τὸ ὑπὸ τοῦ ποιοῦντος γινόμενον ἐν τῷ ποιουμένῳ καὶ πάσχοντι , ἀνάγκη καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ αἰσθητοῦ κίνησιν καὶ τὸ γινόμενον ὑπ᾿ αὐτοῦ πάθος ἐν τῇ κατὰ δύναμιν αἰσθήσει γενόμενον ποιεῖν τὴν κατ᾿ ἐνέργειαν αἴσθησιν · ὡς γὰρ ἡ ποίησις καὶ ἡ πάθησις ἐν τῷ πάσχοντι , ἀλλ᾿ οὐκ ἐν τῷ ποιοῦντι ( ἦν γὰρ τὸ ποιοῦν πάσχον , καὶ ταὐτὸ τὸ ποιεῖν τε καὶ πάσχειν , ὡς ἔδειξεν ἐν φυσικῇ ἀκροάσει ) , οὕτως καὶ ἡ τοῦ αἰσθητοῦ καὶ ἡ τοῦ αἰσθητικοῦ . τούτων δὲ τοῦτον ἐχόντων τὸν τρόπον καὶ τῆς κατ᾿ ἐνέργειαν αἰσθήσεως γινομένης τῇ τῶν εἰδῶν τῶν αἰσθητῶν λήψει χωρὶς τῆς ὕλης , γένοιτο ἂν ἡμῖν εὐλόγως ἅμα τῇ αἰσθήσει τῶν αἰσθητῶν καὶ συναίσθησις τοῦ αἰσθάνεσθαι κατὰ τὴν αὐτὴν αἴσθησιν . τῷ μὲν γὰρ ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν ἔξωθεν ὄντων λαμβάνειν τὸ εἶδος ἡ ἐκείνων ἀντίληψις , τῷ δὲ ἐν ἑαυτῇ τὴν αἴσθησιν τὸ εἶδος ἔχειν τῶν αἰσθητῶν καὶ διὰ τοῦτο καὶ ταύτης πως αἰσθάνεσθαι ἡ συναίσθησις . εἰ γὰρ τὸ ὁρᾶν κατὰ τὴν τοῦ εἴδους τοῦ αἰσθητοῦ λῆψιν γίνεται , ὅμοιος δὲ ὁ λόγος καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων , λαβοῦσα τὸ εἶδος ὁρᾷ καὶ αὐτὴν ἅμα ὁρῶσαν ὁρῶσα γίνεται . ἡ μὲν δὴ συναίσθησις τοῦ αἰσθάνεσθαι γινομένη ἐν τῷ τὴν αἴσθησιν ἅμα τε τοῦ αἰσθητοῦ καὶ τῆς ἰδίας περὶ τὸ αἰσθητὸν ἐνεργείας αἰσθάνεσθαι . διὸ ἐξ ἀνάγκης ἕπεται παντὶ τῷ αἰσθανομένῳ συναισθάνεσθαι καὶ ἑαυτοῦ αἰσθανομένου τῷ ἕπεσθαι τῇ αἰσθήσει αἰσθανομένῃ τινὸς τῶν αἰσθητῶν ἔξω ὄντος τὸ ἅμα καὶ ἑαυτῆς αἰσθάνεσθαι .
Lemmas: “ ἐπεί αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω καί ἀκούω , ἀνάγκη ἤτοι ὄψις αἰσθάνομαι ὅτι ὁράω , ἤ ἕτερος . ” ζητέω , πῶς ὁ συναίσθησις ἐγώ γίγνομαι , ἐπειδάν αἰσθάνομαι τις , καί τίς · αἰσθάνομαι δέ αὐτός αἰσθάνομαι . πᾶς γάρ αἰσθάνομαι τις πρός ὁ ἀντίληψις οὗτος ὅς αἰσθάνομαι , γίγνομαι συναίσθησις τις καί ὁ ὅτι αἰσθάνομαι · οὗτος δή ὁ συναίσθησις πότερος ἐγώ διά ὁ αὐτός αἴσθησις γίγνομαι , διά ὅς καί ὁ αἰσθητός ὁ ἀντίληψις , ὡς ὁ ὄψις ἐγώ ὁράω τε ὁ ὁράω καί αἰσθάνομαι ἑαυτοῦ ὁράω , ἤ ὁ μέν ὄψις ὁ ὁρατός αἰσθάνομαι , ἄλλος δέ τις αὐτός ὁ ὁράω ; καί ὅτι μέν οὐ ἄλλῃ , δείκνυμι διά ὁ πολύς εἰμί ὁ αὐτός αἰσθητός αἴσθησις , εἰ γάρ ἄλλος τις εἰμί , ᾗ ὁ ὁράω αἰσθάνομαι καί μή ὁ αὐτός ἄψις , εἰμί ὁράω , εἰμί ὁ ὁ ὁράω αἰσθάνομαι ἅμα καί χρῶμα αἰσθάνομαι . ὁ γάρ ὁ ἐνέργεια ὁ περί ὁ αἰσθητός γίγνομαι αἰσθάνομαι αἰσθάνομαι ἄν καί οὗτος , περί ὅς ὁ ἐνέργεια ὁ κατά ὁ ὁράω , εἰμί δέ οὗτος ὁ χρῶμα . οὐ γάρ εἰμί ὁ ὁράω ἄλλος τις ἤ ἐνεργέω ὁ ὄψις περί ὁ ὁρατός , ὥστε ὁ ὁ ὁράω αἴσθησις αἴσθησις εἰμί ὁ γίγνομαι περί ὁ ὁρατός ἐνέργεια ὑπό ὁ ὁρατικός αἴσθησις . οὐ οἷος τε δέ αἰσθάνομαι ὁ περί ὅδε τις ἐνέργεια μή καί ὅδε αἰσθάνομαι , περί ὅς ὁ ἐνέργεια γίγνομαι . ἀλλά εἰ οὗτος , εἰμί ὁ αἰσθητός πολύς αἴσθησις , ὁ τε αἰσθάνομαι αὐτός προηγέομαι καί ὁ ὁ ἐνέργεια ὁ περί ὁ αἰσθητός ὁ αἴσθησις αἰσθάνομαι . οὗτος δέ ἄτοπος ὁ ὁ ἴδιος αἰσθητός ἕκαστος αἴσθησις πολύς αἴσθησις αἰσθητός εἰμί λέγω . προσέτι τε εἰ ἄλλος μέν εἰμί ὁ αἰσθάνομαι , ἄλλος δέ κατά ὅς αἰσθάνομαι ἑαυτοῦ αἰσθάνομαι , ἐπί ἄπειρος προέρχομαι . καί γάρ ὁ ὁ ὁράω αἴσθησις πάλιν εἰμί συναίσθησις ἐγώ διά ἄλλος τις αἴσθησις , ἐκεῖνος πάλιν , ὅς αἰσθάνομαι ποιέω ὁ συναίσθησις , ἄλλος τις ἔχω ὁ αἰσθάνομαι , καί οὗτος εἰς ἄπειρος , ἄτοπος δέ οὗτος . καταλείπω ὁ ὁ αὐτός ὁ τε αἰσθητός αἰσθάνομαι ἐγώ καί ὁ περί ὁ αἰσθητός ἑαυτοῦ ἐνέργεια . ἀλλά εἰ εἰμί ἐνέργεια ὁ ὁρατικός δύναμις ὁ ὁράω , εἰμί ὁ ἄψις ὁ τε χρῶμα ἀντιλαμβάνω καί αὐτός ὁ ὁράω . ἀλλά εἰ ὅς εἰμί ὁ ὄψις αἰσθητικός , οὗτος ἀνάγκη χρώζω , καί ὁ ὁράω , εἰ εἰμί ὁρατός τις , χρώζω . πρῶτος λύω ἀπορία πρῶτος μέν χράω ὁ ὁ ὄψις μή μόνος χρῶμα ἤ χρώζω αἰσθητικός εἰμί , ἀλλά καί ὁ στέρησις αὐτός . δείκνυμι γάρ πᾶς αἴσθησις αἰσθάνομαι καί ὁ στέρησις ὁ αἰσθητός ὁ αὐτός . ὁ γοῦν ὄψις καί φώς καί σκότος αἰσθάνομαι . δεύτερος λαμβάνω , ὅτι καί ὁ ὁράω χρώζω πως , εἰ γε ὁ ὁράω γίγνομαι ὁ αἰσθητήριον δέχομαι ὁ εἶδος ὁ αἰσθητός χωρίς ὁ ὕλη ὁ ὑπόκειμαι αὐτός , ὅς σημεῖον παρατίθημι πολλάκις ἀπέρχομαι ὁ ὁράω ἔτι ἐν ὁ αἴσθησις ὑπομένω τις αὐτός αἴσθησις τε καί φαντασία . οὗτος λέγω εἰς λύσις ὁ ἀπορέω διά ὁ ἑξῆς , ὅτι γίγνομαι καί πῶς γίγνομαι , δείκνυμι . λέγω ὁ ὁ αἰσθητός ἐνέργεια καί ὁ ὁ αἴσθησις εἷς εἰμί κατά ὁ λόγος μόνος διαφέρω , ὅτι ὁ μέν κατά ἐνέργεια αἰσθάνομαι ἵημι ὁ εἰμί εἰμί ἐν ὁ ἔχω ὁ εἶδος ὁ αἰσθητός χωρίς ὁ ὕλη , ὁ δέ κατά ἐνέργεια αἰσθητός ἐν ὁ ἔχω ὁ εἶδος αὐτός χωρίς ὁ ὕλη . εἰ γάρ εἰμί ὁ κίνησις ⟨ ὁ ⟩ ὑπό ὁ κινέω γίγνομαι ἐν ὁ κινέω καί ὁ πάθος ὁ ὑπό ὁ ποιέω γίγνομαι ἐν ὁ ποιέω καί πάσχω , ἀνάγκη καί ὁ ἀπό ὁ αἰσθητός κίνησις καί ὁ γίγνομαι ὑπό αὐτός πάθος ἐν ὁ κατά δύναμις αἴσθησις γίγνομαι ποιέω ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις · ὡς γάρ ὁ ποίησις καί ὁ πάθησις ἐν ὁ πάσχω , ἀλλά οὐ ἐν ὁ ποιέω ( εἰμί γάρ ὁ ποιέω πάσχω , καί αὐτός ὁ ποιέω τε καί πάσχω , ὡς δείκνυμι ἐν φυσικός ἀκρόασις ) , οὕτως καί ὁ ὁ αἰσθητός καί ὁ ὁ αἰσθητικός . οὗτος δέ οὗτος ἔχω ὁ τρόπος καί ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις γίγνομαι ὁ ὁ εἶδος ὁ αἰσθητός λῆψις χωρίς ὁ ὕλη , γίγνομαι ἄν ἐγώ εὔλογος ἅμα ὁ αἴσθησις ὁ αἰσθητός καί συναίσθησις ὁ αἰσθάνομαι κατά ὁ αὐτός αἴσθησις . ὁ μέν γάρ ἀπό ὁ αἰσθητός ἔξωθεν εἰμί λαμβάνω ὁ εἶδος ὁ ἐκεῖνος ἀντίληψις , ὁ δέ ἐν ἑαυτοῦ ὁ αἴσθησις ὁ εἶδος ἔχω ὁ αἰσθητός καί διά οὗτος καί οὗτος πως αἰσθάνομαι ὁ συναίσθησις . εἰ γάρ ὁ ὁράω κατά ὁ ὁ εἶδος ὁ αἰσθητός λῆψις γίγνομαι , ὅμοιος δέ ὁ λόγος καί ἐπί ὁ ἄλλος αἴσθησις , λαμβάνω ὁ εἶδος ὁράω καί αὐτός ἅμα ὁράω ὁράω γίγνομαι . ὁ μέν δή συναίσθησις ὁ αἰσθάνομαι γίγνομαι ἐν ὁ ὁ αἴσθησις ἅμα τε ὁ αἰσθητός καί ὁ ἴδιος περί ὁ αἰσθητός ἐνέργεια αἰσθάνομαι . διό ἐκ ἀνάγκη ἕπομαι πᾶς ὁ αἰσθάνομαι συναισθάνομαι καί ἑαυτοῦ αἰσθάνομαι ὁ ἕπομαι ὁ αἴσθησις αἰσθάνομαι τις ὁ αἰσθητός ἔξω εἰμί ὁ ἅμα καί ἑαυτοῦ αἰσθάνομαι .