alexander-philosophy.apori-ai-kai-lu-seis-sp 2.21.1
Πρῴην ἡμῖν γινομένων πρὸς τοὺς ἑταίρους περὶ προνοίας λόγων , καὶ πειρωμένου μου δεικνύναι , ὅτι τέ ἐστι κατὰ Ἀριστοτέλη ἀπὸ τῶν θείων τῶν θνητῶν ἐπιμέλειά τις καὶ πρόνοια , καὶ τίς , καὶ τίνα γινομένη τὸν τρόπον ὄντος ἑτοίμου λέγειν , εἶπέ τις τῶν παρόντων πρῶτον ἄξιον εἶναι μαθεῖν , πῶς ἀποκρίνασθαι δεῖ πρὸς τοὺς ἐρωτῶντας , πότερα χρὴ προηγουμένως λέγειν τὰ θεῖα τῶνδε προνοεῖσθαι καθ᾿ ἡμᾶς , ἢ κατὰ συμβεβηκός . οἱ γὰρ οὐ φάσκοντες εἶναι κατὰ Ἀριστοτέλη πρόνοιαν τὴν ὑφ᾿ ἡμῶν λεγομένην γίνεσθαι , πρόνοιαν κατὰ συμβεβηκός φασι γίνεσθαι λέγεσθαι . εἰ δὲ ἐν πᾶσιν , οἷς προστίθεται , τὸ κατὰ συμβεβηκὸς τοῦ μὴ κυρίως εἶναι τούτοις ἃ λέγεται σημεῖόν ἐστι , τὸ δὲ μὴ κυρίως ὂν οὐδ᾿ ὄν πως , οὐδ᾿ ἂν ἡ κατὰ συμβεβηκὸς λεγομένη πρόνοια εἴη πρόνοια μετὰ τοιαύτης προσθήκης λεγομένη . κατὰ συμβεβηκός τε γὰρ κε κινῆσθαι λέγεται τὰ μὴ κινούμενα κυρίως τε καὶ καθ᾿ αὑτά , καὶ κατὰ συμβεβηκὸς αἴτια μὲν ταῦτα , ἀφ᾿ ὧν μηδεμία συντέλεια προηγουμένως πρὸς τὰ ὧν αἴτια εἶναι λέγεται . εἰ δὴ καὶ τὴν πρόνοιαν μετὰ ταύτης γίνεσθαι τῆς προσθήκης λέγομεν , ἴσως ἐξ ὧν λέγομεν αὐτοὶ περὶ προνοίας ἀναιροῖμεν ἂν τὸ εἶναι τὴν πρόνοιαν . ὡς γὰρ τὴν κίβδηλον δραχμὴν οὐχ οἷόν τε δραχμὴν εἶναι λέγειν τῷ ἀναιρετικὸν αὐτῆς εἶναι τὸ προσκείμενον , οὕτως οὐδὲ τὴν κατὰ συμβεβηκὸς πρόνοιαν οἷόν τε λέγειν πρόνοιαν τῷ τὸ κατὰ συμβεβηκὸς ἐν πᾶσιν ἐπὶ ἀναιρέσει τοῦ ᾧ συντίθεται προστίθεσθαι . Καὶ ἐγὼ πρὸς αὐτόν · τί δέ ; ἀναγκαῖον εἶναί σοι δοκεῖ τὴν πρόνοιαν θατέρῳ τούτων προσγενέσθαι , καὶ δεῖν τὸν ἀποκρινόμενον πρὸς τὸν οὕτως ἐρωτῶντα ἢ προηγουμένως καὶ καθ᾿ αὑτὸ γίνεσθαι λέγειν αὐτὴν ἢ κατὰ συμβεβηκός ; Καὶ ὅς · τί γὰρ ἄν τις λέγων ἄλλο παρὰ ταῦτα δόξειεν κατὰ λόγον ποιεῖσθαι τὴν ἀπόκρισιν ; Δῆλον , εἶπον , ὡς εἰ μὲν μηδὲν φαίνοιτο δυνάμενον εἶναι μεταξὺ τοῦ καθ᾿ αῦτὸ καὶ τοῦ κατὰ συμβεβηκός , ἀνάγκη τὸν ἀποκρινόμενον ὑγιῶς πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἐν θατέρῳ τὴν πρόνοιαν τίθεσθαι , εἰ δ᾿ ἐστί τι δυνάμενον εἶναι τούτων μεταξύ , φανερὸν ὡς ὁ τοῦτο δείξας εἴη ἂν δεικνὺς τὴν ἐρώτησιν οὐκ ἀναγκαίαν τῷ μὴ πάντας τοὺς δυναμένους λέγεσθαι τρόπους τῆς προνοίας περιειληφέναι . Καὶ τί ἄν , εἶπεν , εἴη τοιοῦτον , ὃ τῷ παραλελεῖφθαι παραλύει τὸ τῆς ἀποκρίσεως ἀναγκαῖον ; Κἀγώ · δοκῶ μοι τοῦτο γνώριμον ἔσεσθαι , εἴτε τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον εἴτε καὶ μή , εἰ πρῶτον ὑπομνήσαιμεν ἑαυτούς , τίνος ποτὲ ἐκείνων ἑκάτερον εἶναι μηνυτικόν , λέγω δὲ τό τε καθ᾿ αὐτὸ καὶ κατὰ συμβεβηκός . τοῦ δ᾿ ὀρθῶς με φήσαντος λέγειν ἐπειρώμην τὸ σημαινόμενον ὑφ᾿ ἑκατέρου τῶν ἐν τῇ ἐρωτήσει κειμένων ἐκτίθεσθαι , λέγων καθ᾿ αὑτὸ μὲν προνοεῖν τινος λέγεσθαι τοῦτον , ὅς ποιησάμενος σκοπὸν τὴν ὠφελίαν τοῦ προκειμένου ἐνεργεῖ τε καὶ πράττει ταύτης χάριν τὰ δἰ ὧν οἴεται τοῦ προκειμένου τεύξεσθαι σκοποῦ , τέλος ποιούμενος τῶν ἐνεργειῶν τὴν ὠφελίαν τοῦ προνοουμένου · κατὰ συμβεβηκὸς δὲ προνοεῖν λέγεταί τί τινος , ὅταν , μηδὲν τοῦ προνοεῖν οὕτως λεγομένου πράττοντος ὑπὲρ ὠφελίας τοῦ προνοουμένου , ἔκ τινων ὑπ᾿ ἐκείνου γινομένων ὠφελεῖσθαί τι συμβαίνῃ , μηδὲ τὴν ἀρχὴν γνωρίζοντος τὸ συμβαῖνον τοῦ τοῦτον προνοοῦντος τὸν τρόπον . θησαυρόν τε γὰρ εὑρηκέναι δοκεῖ κατὰ συμβεβηκὸς ὁ πρώτως ἄλλου τινὸς ὀρύσσων χάριν , μηδὲ εὑρήσειν προσδοκῶν · καὶ ὑπὸ κεραυνοῦ τινος ἀπόλωλε κατὰ συμβεβηκὸς τῷ τὸν κεραυνὸν μήτε τούτου χάριν ἐνεχθῆναι , μήτε τοῦ τοῦτο ἔσεσθαι ἔννοιάν τινα γεγονέναι τῷ τοῦ κεραυνοῦ ποιητῇ εἴτε καὶ δη,οπθργῷ . ἡ γὰρ γνῶσίς τινος τῶν ἑπομένων τοῖς γινομένοις ἄλλου χάριν παραλύει τὸ γίνεσθαι κατὰ συμβεβηκὸς αὐτὰ τῷ κατὰ συμβεβηκὸς μὲν εἶναι τὸ παρὰ λόγον γίνεσθαι δοκοῦν , τὴν δὲ πρόγνωσιν τῶν κατὰ λόγον γινοτοῦ μένων σημεῖον εἶναι δοκεῖν . ἢ γὰρ οὐκ ἐπὶ τούτων καὶ τῶν οὕτως γινομένων κατηγοροῦμεν τὸ συμβεβηκός ; Κἀκεῖνος · οὐκ ἐπ᾿ ἄλλων μέν . τὴν γοῦν τύχην κατὰ συμβεβηκὸς αἰτίαν εἶναι λέγοντες οὐκ ἔλλαττον αὐτὴν ὁρίζομεν τοῦ σπανίως γίνεσθαι τῷ ἀπροοράτῳ . Ἁλλὰ μήν , ἔφην ἐγώ , τοιαύτης οὔσης τῆς τε καθ᾿ αὐτὸ καὶ τῆς κατὰ συμβεβηκὸς προνοίας οὐκέτ᾿ οἶμαί σε δεήσεσθαι πολλῶν λόγων πρὸς τὸ μὴ ἡγεῖσθαι ἱκανῶς ἔχειν τὴν ἐρώτησιν τὴν ἀξιοῦσαν τὴν πρόνοιαν εἴς τε τὴν καθ᾿ αὐτὸ καὶ τὴν κατὰ συμβεβηκὸς διαίρεσιν μόνας . Ὀρθῶς λέγεις , εἶπεν · εἰ γάρ τις γνωρίζει τὴν γινομένην ὠφελίαν εἴς τινα ἐκ τῶν ὑφ᾿ αὐτοῦ γινομένων ἄλλου χάριν , δῆλον ἐκ τῶν προειρημένων ὅτι μήτε καθ᾿ αὐτὸ μήτε κατὰ συμβεβηκὸς οὗτος προνοεῖ τοῦ τοῦτον τὸν τρόπον ὑπό τινος τῶν ὑφ᾿ αὑτοῦ γινομένων ὠφελουμένου . Τί δέ , εἶπον ἐγώ , εἰ πρὸς τῷ γνωρίζειν τὴν ὠφελίαν τὴν γινομένην εἴς τινα καὶ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ βούλησιν γίνοιτο , οὐ πολὺ πλεῖον ἔτι τὴν οὕτως γινομένην πρόνοιαν ἐρεῖς ἀφεστάναι τῆς κατὰ συμβεβηκός ; Καὶ ὅς · πάνυ μὲν οὖν . σχεδὸν γὰρ ἡ τοῦτον γινομένη τὸν τρόπον ὄντα καθ᾿ αὑτὸ προνοεῖν τινος τὸ ἕνεκα τοῦ προνοουμένου πάντα ποιεῖν , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τὸ ἕνεκα μὲν ἄλλου τινὰ ποιεῖν , οὐ γνωρίζον δὲ τὴν εἰς τοῦτο δἰ ἐκείνου γινομένην ὠφελίαν , οὐδὲ βουλόμενον . τὸ δὲ μὴ ἕνεκα μὲν τούτου ποιοῦν , γνωρίζον δὲ καὶ βουλόμενον ὠφελεῖσθαι τοῦτο , προνοοῖ μὲν ἂν τούτου , οὔτε δὲ καθ᾿ αὑτὸ οὔτε κατὰ συμβεβηκός . Τί δ᾿ ἄν , εἶπον , λέγοις περὶ τοῦ προνοοῦντος μέν τινων , ἐφ᾿ ἑαυτὸν μέντοι τὴν ἀπὸ τῶν προ|νοομένων ὠφελίαν ἀναφέροντος ; ὃν τρόπον ὁρῶμεν τούς τε ποιμένας τῶν προβάτων προνοουμένους , καὶ τοὺς βουκόλους τῶν βοῶν , καὶ τῶν αἰγῶν τοὺς αἰπόλους , ὁμοίως δὲ καὶ τοὺς ἱππονόμους καὶ τοὺς συβώτας τῶν νεμομένων τε καὶ βοσκομένων ὑπ᾿ αὐτῶν . Ἀλλ᾿ οὗτοί γε , ἔφη , καὶ πᾶσά γε ἡ τοῦτον τὸν τρόπον γινομένη πρόνοια ὀλίγον τι διαφέρει τῆς γινομένης προηγουμένως τε καὶ καθ᾿ αὑτήν · τῶν γὰρ ἄλλων γινομένων ὁμοίως ὁ σκοπὸς μετατιθέμενος μόνος τῆς τοιαύτης προνοίας πρὸς τὴν καθ᾿ αὑτὸ ποιεῖ τὴν διαφοράν . Τί δ᾿ , οὐχὶ καὶ ὁ λέγων , ἔφην , τῷ μὲν καθ᾿ αὑτὸ γίνεσθαι τὴν πρόνοιαν , τῷ δὲ κατὰ συμβεβηκός , καθ᾿ αὑτὸ μὲν τῶν καθόλου , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τῶν ὑπ᾿ αὐτά , ἄλλον τινὰ τρόπον προνοίας λέγει παρὰ τοὺς ῥηθέντας ἐξ ἀρχῆς , Πῶς γάρ , εἶπεν , οὐκ ἄλλον , εἴ γε τὸ κοινὸν ἄλλο μὲν ἑκάστου τῶν ὑφ᾿ ἑαυτό , ἐν τούτοις μὲν τὸ ἕν τι εἶναι ἔχον , καὶ διὰ τοῦτο κοινωνοῦν πως αὐτοῖς τῶν εἰς αὐτὸ γινομένων προηγουμένως ; Κἀγὼ πρὸς αὐτόν · δῆλον τοίνυν , εἶπον , ἐκ τῶν ὡμολογημένων , ὅτι καθ᾿ ὃν ἄν τις τῶν ὕστερον ῥηθέντων τρόπον τὴν πρόνοιαν γίνεσθαι | λέγῃ , οὔτε προηγουμένως οὔτε κατὰ συμβεβηκὸς ἂν αὐτὴν γίνεσθαι λέγοι . Δῆλον γὰρ οὖν εἶπεν . Ἀλλὰ μήν , ἔφην , τούτου δήλου γεγονότος δῆλον , ὡς οὔτε ἡ πρώτη εἰς ἣν ἔφης ἐρωτᾶν τινας , ἀποκρίσεως ἀξία , οὔθ᾿ ὁ κατά τινα τούτων τῶν τρόπων τὴν πρόνοιαν γίνεσθαι λέγων ἀναιρεῖ τὴν πρόνοιαν , ὡς δοκεῖ ποιεῖν ὁ κατὰ συμβεβηκὸς αὐτὴν γίνεσθαι λέγων . τὸ γὰρ ἀφεμένους τούτων τινὶ τῶν τρόπων ἀνατιθέναι τὴν ἐκ τῶν θείων τῶν ἐν γενέσει τε καὶ θνητῶν πρόνοιαν τοὺς θεοὺς λέγειν διὰ τὴν τῶν θνητῶν σωτηρίαν τὰς οἰκείας ἐνεργείας ἐνεργεῖν παντελῶς ἀλλότριον θεῶν . παραπλήσιον γὰρ τοῦτο τῷ λέγοντι τοὺς ἐλευθέρους καὶ τοὺς δεσπότας τῶν οἰκετῶν εἶναι χάριν καὶ τὰς οἰκείας ἐνεργείας ἕνεκα τῆς ἐκείνων σωτηρίας τε καὶ τάξεως ἐνεργεῖν , εἴπερ δεσπόται τῶν ἄλλων πάντων οἱ θεοί . εἰ γὰρ ἐν πᾶσι τιμιώτερον τοῦ ἄλλου χάριν ὄντος τὸ οὗ χάριν ἐστίν τι , εἴ γε τιμιώτερον τὸ τέλος τῶν πρὸ αὐτοῦ , ἔσται κατὰ τοὺς οὕτω λέγοντας ὁ μὲν οἰκέτης τε καὶ δοῦλος τιμιώτερος τοῦ δεσπότου , τῶν δὲ θείων τὰ θνητά . καίτοι γε ἐπὶ μὲν τῶν δούλων καὶ τῶν δεσποτῶν ἔστιν εἰπεῖν ἀντίδοσιν αὐτοῖς τινα γίγνεσθαι παῤ ἀλλήλων διὰ τῶν ἐνεργειῶν ἃς ἐνεργοῦσισιν · τὰς μὲν γὰρ τῶν δεσποτῶν ἐνεργείας τῆς σωτηρίας τῶν δούλων γίνεσθαι χάριν , συντελεῖν πάλιν εἰς τὴν τῶν δεσποτῶν σωτηρίαν . ἐν γὰρ τῇ τῶν δούλων ἐνεργείᾳ τὴν τῶν δεσποτῶν σωτηρίαν κεῖσθαι , ὡς εἶναι ἑκάτερόν πως ἑκατέρου τέλος , τὸ δὲ τὴν τῶν θεῶν σωτηρίαν δεῖσθαι λέγειν τῆς τῶν θνητῶν ἐνεργείας ἄτοπον ἂν εἶναι δόξειε παντάπασιν . Πῶς γὰρ οὔκ ; Ἄτοπον δὲ τούτῳ παραπλησίως καὶ τὸ τέλος καὶ τἀγαθὸν τῶν θεῶν εἶναι λέγειν ἐν τῇ τῶν θνητῶν τάξει τε καὶ προνοίᾳ , καὶ ταῦθ᾿ ὁρῶντα πολλὰ τῶν ἐν τοῖσδε γενομένων οὐκ ἄξια τῆς θείας τάξεως . ἀλλ᾿ εἰ τὰς οἰκείας τὸ θεῖον ἐνεργήσει ἐνεργείας τῆς τῶν θνητῶν σωτηρίας , οὐχ αὑτοῦ χάριν , παντάπασιν ἂν δόξειε τῶν θνητῶν εἶναι χάριν . ποιήσει δὲ τοῦτο κατὰ τοὺς ἐν τῷ προνοεῖν τὴν οὐσίαν αὐτοῦ τιθεμένους . τί γὰρ ἄλλο τὸ θεῖον ἔσται κατὰ τὸν γράφοντα ἐπεὶ τί τὸ καταλειπόμενον ἢ τῆς χιόνος , ἂν ἀφέλῃ τὸ λευκὸν καὶ τὸ ψυχρόν ; τί δὲ πυρός , ἂν τὸ θερμὸν σβέσῃς , μέλιτος δὲ τὸ γλυκὺ καὶ τῆς ψυχῆς τὸ κινεῖσθαι καὶ τοῦ θεοῦ τὸ προνοεῖν;᾿ εἰ γὰρ ἐν τῷ προνοεῖν τὸ εἶναι θεῷ κατὰ τὸν οὕτω λέγοντά τε καὶ γράφοντα , πᾶν δὲ τὸ προνοοῦν προνοεῖ τινος , καὶ ἔστι προνοεῖν τὸ τὰς οἰκείας ἐνεργείας ἐνεργεῖν χάριν τοῦ προνοουμένου , πᾶσα ἂν ἀνάγκῃ γένοιτο ἡ ὡς θεοῦ ἐνέργεια τῷ θεῷ χάριν τῶν προνοουμένων , ἢ πῶς σοι δοκεῖ ; Καὶ ὅς · τί γὰρ ἄλλο λέγει ὁ τὴν οὐσίαν τῶν θεῶν ἐν τῷ προνοεῖν τιθέμενος οὕτως , ὡς ἐν τῷ θερμῷ τὴν τοῦ πυρός ; Τί οὖν , ἔφην , οὐκ ἐν πᾶσιν ἀτελέστερα τὰ πρὸς τὸ τέλος συντελοῦντα τοῦ τέλους αὐτοῦ ; Πῶς γάρ , εἶπεν , ἄλλως ; Τί δ᾿ , οὐχὶ καὶ πᾶν τὸ τὰς οἰκείας αὐτῷ καὶ κατὰ φύσιν ἐνεργείας ἄλλου χάριν ἐνεργοῦν ἐκείνου χάριν ἀναγκαῖον εἶναι λέγειν , ἄλλως τε καὶ ἂν ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ τὸ τοιοῦτον ᾖ ; Πάνυ μὲν οὖν . Ἀλλὰ μὴν τὸ τέλος ἄλλο τι πρόκειται , οὗ ποιεῖ χάριν ὃ ποιεῖ , καὶ ὅ ἐν τῇ οἰκείᾳ οὐσίᾳ ἔχει τὸ εἶναι ἄλλου χάριν , τοῦτ᾿ ἀναγκαῖον ἀτελές τε εἶναι καὶ δεύτερον τιμῇ τούτου , οὗ χάριν ἐστίν . Οὕτως , ἔφη . Ἀναγκαῖον οὖν ἄρα τοῖς τοιαύτην εἶναι τὴν ἐκ τῶν θείων πρόνοιαν τῶν θνητῶν λέγουσιν ἀτελές τε τὸ θεῖον τῶν θνητῶν λέγουσι καὶ ὂν τούτων χάριν , οὗ τί γένοιτ᾿ ἂν ἀσεβέστερον ἢ ἀλλοτριώτερον τῆς τῶν θεῶν οὐσίας τε καὶ προλήψεως ; Καὶ ὅς · ἀληθῆ μὲν λέγεις , εἶπεν , καὶ ἀνάγκη ταῦτά τε ἕπεσθαι τοῖς τοιαύτην καὶ οὕτως γίνεσθαι τὴν πρόνοιαν λέγουσι καὶ ἄλλα τούτοις παραπλήσια . πολλὰ γὰρ τὴν ἀρχὴν οὐδὲ γνώσεως ἄξια εἶναι δόξει τῶν ἐνταῦθα γινομένων , μήτε ὑπὸ τῆς ἐκείνων γίνεσθαι προνοίας . ἄτοπον δ᾿ ἂν ἕποιτο τοῖς ἀνατιθεῖσι μὲν πάντα τῇ προνοίᾳ , λέγουσι δὲ καὶ μόνον τὸ καλὸν ἀγαθόν , καὶ τοῦτ᾿ ἐφ᾿ ἡμῖν εἶναι τιθεμένοις , τινὸς ἀγαθοῦ τοῖς ἀνθρώποις κατ᾿ αὐτοὺς οἷόν τι γίνεσθαι τὴν θείαν πρόνοιαν , ἐν ᾗ τὸ εἶναι τοῖς θεοῖς φασιν εἶναι . διὸ τὸν μὲν περὶ τούτων λόγον ὑπερθώμεθα εἰς σχολὴν μακροτέραν , ὁ δέ γε νῦν ἡμῖν προκαταβεβλημένος λόγος ἀπαιτεῖν μοι δοκεῖ , τίνα τρόπον οὖν χρὴ γίνεσθαι λέγειν κατὰ Ἀριστοτέλη τὴν πρόνοιαν , ἐπεὶ μήτε καθ᾿ αὑτὴν μήτε κατὰ συμβεβηκὸς αὐτήν φαμεν γίνεσθαι λέγειν , εἰσὶ δέ τινες παρὰ τούτους τρόποι προνοίας εὑρημένοι πλείους , ὧν τί φαμεν οἰκεῖον εἶναι τῶν θεῶν , ἀπαιτήσαι τις ἄν . Κἀγὼ πρὸς αὐτόν · τί δέ , οὐ τὸ προκείμενον ἦν ἡμῖν δεῖξαι τὴν ἠρωτημένην ἐρώτησιν ὑπὸ τῶν προηγουμένως λεγόντων τὰ θεῖα προνοεῖν τῶν ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ ἢ κενήν γε οὖσαν καὶ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἀποκρίσεως ἀξίαν , εἴ γε πλειόνων ὄντων τρόπων , καθ᾿ οὓς οἷόν τε τὴν πρόνοιαν εἶναι λέγειν γίνεσθαι , ἥδε περὶ δύο μόνων ἐγίνετο , ὧν ἐδείχθη κατ᾿ οὐδέτερον οἷόν τε γίνεσθαι τὴν ἐκ θεῶν ἐπιζητουμένην πρόνοιαν ; Ἦν μέν , ἔφη , τοῦτο , ἀλλ᾿ ἐπεὶ ἱκανῶς παρέστησας , ὃν προεθέμην , πρὸς ἐκείνους λόγος ἐστί σοι πεπληρωμένος , ἡμῶν δὲ χάριν ἄξιόν σε τὰ τοῖς δεδειγμένοις ἀκόλουθα προσθεῖναι . εἰ γὰρ φαίνοιτο κατὰ τὴν ὑπ᾿ Ἀριστοτέλους λεγομένην πρόνοιαν ἀναιρούμενα ταῦτα , ἃ ταῖς προειρημέναις δόξαις ἕπεσθαι δέδεικται , εἴη ἂν οὐ μικρὸν καὶ τοῦτο μαρτύριον γινόμενον εἰς τὴν τῆς δόξης ὡς ἀληθοῦς σύστασιν . Ἔστι μέν , εἶπον , οὐ ῥᾴδιος ὁ περὶ τῶν τοιούτων λόγος , καὶ μάλιστ᾿ ἐπεὶ μὴ τῶν πρὸ ἡμῶν ἔργον τις ἐποιήσατο τοῦτο δεῖξαι · οὐδεὶς γοῦν δόξει , ὅσα κἀμὲ εἰδέναι μὴ προηγουμένως , τῶν προαγόντων τὸν Ἀριστοτέλους λόγον περὶ τούτου τοῦ προβλήματος διειληφέναι , ὡς δεῖξαι τοῖς ὑφ᾿ αὑτοῦ λεγομένοις συνᾴδοντα τὰ ὑπ᾿ Ἀριστοτέλους εἰρημένα . ἀλλ᾿ ἐπεὶ σύ τε ἀξιοῖς ἡμᾶς τε καλῶς ἔχειν ὑπολαμβάνω , ἐφ᾿ ὅσον οἷοί τέ ἐσμεν περὶ αὐτοῦ διαλαβεῖν , ἐπὶ τοσοῦτον προα|γαγεῖν τὸν λόγον , ἄμεινον ἡγουμένῳ τὸ κἂν ἐπ᾿ ὀλίγον εὐπορῆσαι τῶν περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι δυναμένων , ἢ φόβῳ τοῦ ἂν μὴ δυνηθῆναι τέλος ἐπιθεῖναι τῷ προβλήματι . καὶ τῶν ὀλίγων ἀποστῆναι , οὐκ ὀκνητέον πρὸς αὐτό . πειράσομαι δ᾿ ὁμοῦ τῷ περὶ τούτων λόγῳ καὶ τοὺς τὰ Πλάτωνος μὲν ὑπισχνουμένους , σφόδρα δὲ πεπεικότας ἑαυτοὺς ὡς μηδὲν Ἀριστοτέλους περὶ προνοίας εἰρηκότος , δεικνύναι ὅτι μηδὲν μετ᾿ ἐπιστάσεώς τε καὶ φροντίδος λέγουσιν .
Lemmas: πρῴην ἐγώ γίγνομαι πρός ὁ ἑταῖρος περί πρόνοια λόγος , καί πειράω ἐγώ δείκνυμι , ὅτι τε εἰμί κατά Ἀριστοτέλης ἀπό ὁ θεῖος ὁ θνητός ἐπιμέλεια τις καί πρόνοια , καί τίς , καί τίς γίγνομαι ὁ τρόπος εἰμί ἑτοῖμος λέγω , λέγω τις ὁ πάρειμι πρῶτος ἄξιος εἰμί μανθάνω , πῶς ἀποκρίνω δέω πρός ὁ ἐρωτάω , πότερος χρή προηγέομαι λέγω ὁ θεῖος ὅδε προνοέω κατά ἐγώ , ἤ κατά συμβαίνω . ὁ γάρ οὐ φάσκω εἰμί κατά Ἀριστοτέλης πρόνοια ὁ ὑπό ἐγώ λέγω γίγνομαι , πρόνοια κατά συμβαίνω φημί γίγνομαι λέγω . εἰ δέ ἐν πᾶς , ὅς προστίθημι , ὁ κατά συμβαίνω ὁ μή κύριος εἰμί οὗτος ὅς λέγω σημεῖον εἰμί , ὁ δέ μή κύριος εἰμί οὐδέ εἰμί πως , οὐδέ ἄν ὁ κατά συμβαίνω λέγω πρόνοια εἰμί πρόνοια μετά τοιοῦτος προσθήκη λέγω . κατά συμβαίνω τε γάρ ἄν κινέω λέγω ὁ μή κινέω κύριος τε καί κατά ἑαυτοῦ , καί κατά συμβαίνω αἴτιος μέν οὗτος , ἀπό ὅς μηδείς συντέλεια προηγέομαι πρός ὁ ὅς αἴτιος εἰμί λέγω . εἰ δή καί ὁ πρόνοια μετά οὗτος γίγνομαι ὁ προσθήκη λέγω , ἴσως ἐκ ὅς λέγω αὐτός περί πρόνοια ἀναιρέω ἄν ὁ εἰμί ὁ πρόνοια . ὡς γάρ ὁ κίβδηλος δραχμή οὐ οἷος τε δραχμή εἰμί λέγω ὁ ἀναιρετικός αὐτός εἰμί ὁ πρόσκειμαι , οὕτως οὐδέ ὁ κατά συμβαίνω πρόνοια οἷος τε λέγω πρόνοια ὁ ὁ κατά συμβαίνω ἐν πᾶς ἐπί ἀναίρεσις ὁ ὅς συντίθημι προστίθημι . καί ἐγώ πρός αὐτός · τίς δέ ; ἀναγκαῖος εἰμί σύ δοκέω ὁ πρόνοια ἕτερος οὗτος προσγίγνομαι , καί δέω ὁ ἀποκρίνω πρός ὁ οὕτως ἐρωτάω ἤ προηγέομαι καί κατά ἑαυτοῦ γίγνομαι λέγω αὐτός ἤ κατά συμβαίνω ; καί ὅς · τίς γάρ ἄν τις λέγω ἄλλος παρά οὗτος δοκέω κατά λόγος ποιέω ὁ ἀπόκρισις ; δῆλος , λέγω , ὡς εἰ μέν μηδείς φαίνω δύναμαι εἰμί μεταξύ ὁ κατά ἑαυτοῦ καί ὁ κατά συμβαίνω , ἀνάγκη ὁ ἀποκρίνω ὑγιής πρός ὁ ἐρώτησις ἐν ἕτερος ὁ πρόνοια τίθημι , εἰ δέ εἰμί τις δύναμαι εἰμί οὗτος μεταξύ , φανερός ὡς ὁ οὗτος δείκνυμι εἰμί ἄν δείκνυμι ὁ ἐρώτησις οὐ ἀναγκαῖος ὁ μή πᾶς ὁ δύναμαι λέγω τρόπος ὁ πρόνοια περιλαμβάνω . καί τίς ἄν , λέγω , εἰμί τοιοῦτος , ὅς ὁ παραλείπω παραλύω ὁ ὁ ἀπόκρισις ἀναγκαῖος ; ἐγώ · δοκέω ἐγώ οὗτος γνώριμος εἰμί , εἴτε οὗτος ἔχω ὁ τρόπος εἴτε καί μή , εἰ πρῶτος ὑπομιμνῄσκω ἑαυτοῦ , τίς ποτέ ἐκεῖνος ἑκάτερος εἰμί μηνυτικός , λέγω δέ ὁ τε κατά ἑαυτοῦ καί κατά συμβαίνω . ὁ δέ ὀρθός ἐγώ φημί λέγω πειράω ὁ σημαίνω ὑπό ἑκάτερος ὁ ἐν ὁ ἐρώτησις κεῖμαι ἐκτίθημι , λέγω κατά ἑαυτοῦ μέν προνοέω τις λέγω οὗτος , ὅς ποιέω σκοπός ὁ ὠφέλεια ὁ πρόκειμαι ἐνεργέω τε καί πράσσω οὗτος χάριν ὁ διά ὅς οἴομαι ὁ πρόκειμαι τυγχάνω σκοπός , τέλος ποιέω ὁ ἐνέργεια ὁ ὠφέλεια ὁ προνοέω · κατά συμβαίνω δέ προνοέω λέγω τίς τις , ὅταν , μηδείς ὁ προνοέω οὕτως λέγω πράσσω ὑπέρ ὠφέλεια ὁ προνοέω , ἐκ τις ὑπό ἐκεῖνος γίγνομαι ὠφελέω τις συμβαίνω , μηδέ ὁ ἀρχή γνωρίζω ὁ συμβαίνω ὁ οὗτος προνοέω ὁ τρόπος . θησαυρός τε γάρ εὑρίσκω δοκέω κατά συμβαίνω ὁ πρῶτος ἄλλος τις ὀρύσσω χάριν , μηδέ εὑρίσκω προσδοκάω · καί ὑπό κεραυνός τις ἀπόλλυμι κατά συμβαίνω ὁ ὁ κεραυνός μήτε οὗτος χάριν φέρω , μήτε ὁ οὗτος εἰμί ἔννοια τις γίγνομαι ὁ ὁ κεραυνός ποιητής εἴτε καί δη,οπθργῷ . ὁ γάρ γνῶσις τις ὁ ἕπομαι ὁ γίγνομαι ἄλλος χάριν παραλύω ὁ γίγνομαι κατά συμβαίνω αὐτός ὁ κατά συμβαίνω μέν εἰμί ὁ παρά λόγος γίγνομαι δοκέω , ὁ δέ πρόγνωσις ὁ κατά λόγος γινός μένω σημεῖον εἰμί δοκέω . ἤ γάρ οὐ ἐπί οὗτος καί ὁ οὕτως γίγνομαι κατηγορέω ὁ συμβαίνω ; ἐκεῖνος · οὐ ἐπί ἄλλος μέν . ὁ γοῦν τύχη κατά συμβαίνω αἰτία εἰμί λέγω οὐ μικρός αὐτός ὁρίζω ὁ σπάνιος γίγνομαι ὁ ἀπροόρατος . ἀλλά μήν , φημί ἐγώ , τοιοῦτος εἰμί ὁ τε κατά ἑαυτοῦ καί ὁ κατά συμβαίνω πρόνοια οὐκέτι οἴομαι σύ δέω πολύς λόγος πρός ὁ μή ἡγέομαι ἱκανός ἔχω ὁ ἐρώτησις ὁ ἀξιόω ὁ πρόνοια εἰς τε ὁ κατά ἑαυτοῦ καί ὁ κατά συμβαίνω διαίρεσις μόνος . ὀρθός λέγω , λέγω · εἰ γάρ τις γνωρίζω ὁ γίγνομαι ὠφέλεια εἰς τις ἐκ ὁ ὑπό ἑαυτοῦ γίγνομαι ἄλλος χάριν , δῆλος ἐκ ὁ προλέγω ὅτι μήτε κατά ἑαυτοῦ μήτε κατά συμβαίνω οὗτος προνοέω ὁ οὗτος ὁ τρόπος ὑπό τις ὁ ὑπό ἑαυτοῦ γίγνομαι ὠφελέω . τίς δέ , λέγω ἐγώ , εἰ πρός ὁ γνωρίζω ὁ ὠφέλεια ὁ γίγνομαι εἰς τις καί κατά ὁ ἑαυτοῦ βούλησις γίγνομαι , οὐ πολύς πολύς ἔτι ὁ οὕτως γίγνομαι πρόνοια λέγω ἀφίστημι ὁ κατά συμβαίνω ; καί ὅς · πάνυ μέν οὖν . σχεδόν γάρ ὁ οὗτος γίγνομαι ὁ τρόπος εἰμί κατά ἑαυτοῦ προνοέω τις ὁ ἕνεκα ὁ προνοέω πᾶς ποιέω , κατά συμβαίνω δέ ὁ ἕνεκα μέν ἄλλος τις ποιέω , οὐ γνωρίζω δέ ὁ εἰς οὗτος διά ἐκεῖνος γίγνομαι ὠφέλεια , οὐδέ βούλομαι . ὁ δέ μή ἕνεκα μέν οὗτος ποιέω , γνωρίζω δέ καί βούλομαι ὠφελέω οὗτος , προνοέω μέν ἄν οὗτος , οὔτε δέ κατά ἑαυτοῦ οὔτε κατά συμβαίνω . τίς δέ ἄν , λέγω , λέγω περί ὁ προνοέω μέν τις , ἐπί ἑαυτοῦ μέντοι ὁ ἀπό ὁ προνοέω ὠφέλεια ἀναφέρω ; ὅς τρόπος ὁράω ὁ τε ποιμήν ὁ πρόβατον προνοέω , καί ὁ βουκόλος ὁ βοῦς , καί ὁ αἴξ ὁ αἴπολος , ὅμοιος δέ καί ὁ ἱππονόμος καί ὁ συβώτης ὁ νέμω τε καί βόσκω ὑπό αὐτός . ἀλλά οὗτος γε , φημί , καί πᾶς γε ὁ οὗτος ὁ τρόπος γίγνομαι πρόνοια ὀλίγος τις διαφέρω ὁ γίγνομαι προηγέομαι τε καί κατά ἑαυτοῦ · ὁ γάρ ἄλλος γίγνομαι ὅμοιος ὁ σκοπός μετατίθημι μόνος ὁ τοιοῦτος πρόνοια πρός ὁ κατά ἑαυτοῦ ποιέω ὁ διαφορά . τίς δέ , οὐ καί ὁ λέγω , φημί , ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ γίγνομαι ὁ πρόνοια , ὁ δέ κατά συμβαίνω , κατά ἑαυτοῦ μέν ὁ καθόλου , κατά συμβαίνω δέ ὁ ὑπό αὐτός , ἄλλος τις τρόπος πρόνοια λέγω παρά ὁ λέγω ἐκ ἀρχή , Πῶς γάρ , λέγω , οὐ ἄλλος , εἰ γε ὁ κοινός ἄλλος μέν ἕκαστος ὁ ὑπό ἑαυτοῦ , ἐν οὗτος μέν ὁ εἷς τις εἰμί ἔχω , καί διά οὗτος κοινωνέω πως αὐτός ὁ εἰς αὐτός γίγνομαι προηγέομαι ; ἐγώ πρός αὐτός · δῆλος τοίνυν , λέγω , ἐκ ὁ ὁμολογέω , ὅτι κατά ὅς ἄν τις ὁ ὕστερον λέγω τρόπος ὁ πρόνοια γίγνομαι | λέγω , οὔτε προηγέομαι οὔτε κατά συμβαίνω ἄν αὐτός γίγνομαι λέγω . δῆλος γάρ οὖν λέγω . ἀλλά μήν , φημί , οὗτος δῆλος γίγνομαι δῆλος , ὡς οὔτε ὁ πρῶτος εἰς ὅς φημί ἐρωτάω τις , ἀπόκρισις ἄξιος , οὔτε ὁ κατά τις οὗτος ὁ τρόπος ὁ πρόνοια γίγνομαι λέγω ἀναιρέω ὁ πρόνοια , ὡς δοκέω ποιέω ὁ κατά συμβαίνω αὐτός γίγνομαι λέγω . ὁ γάρ ἀφίημι οὗτος τις ὁ τρόπος ἀνατίθημι ὁ ἐκ ὁ θεῖος ὁ ἐν γένεσις τε καί θνητός πρόνοια ὁ θεός λέγω διά ὁ ὁ θνητός σωτηρία ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια ἐνεργέω παντελής ἀλλότριος θεός . παραπλήσιος γάρ οὗτος ὁ λέγω ὁ ἐλεύθερος καί ὁ δεσπότης ὁ οἰκέτης εἰμί χάριν καί ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια ἕνεκα ὁ ἐκεῖνος σωτηρία τε καί τάξις ἐνεργέω , εἴπερ δεσπότης ὁ ἄλλος πᾶς ὁ θεός . εἰ γάρ ἐν πᾶς τίμιος ὁ ἄλλος χάριν εἰμί ὁ ὅς χάριν εἰμί τις , εἰ γε τίμιος ὁ τέλος ὁ πρό αὐτός , εἰμί κατά ὁ οὕτως λέγω ὁ μέν οἰκέτης τε καί δοῦλος τίμιος ὁ δεσπότης , ὁ δέ θεῖος ὁ θνητός . καίτοι γε ἐπί μέν ὁ δοῦλος καί ὁ δεσπότης εἰμί λέγω ἀντίδοσις αὐτός τις γίγνομαι παρά ἀλλήλων διά ὁ ἐνέργεια ὅς ἐνεργέω · ὁ μέν γάρ ὁ δεσπότης ἐνέργεια ὁ σωτηρία ὁ δοῦλος γίγνομαι χάριν , συντελέω πάλιν εἰς ὁ ὁ δεσπότης σωτηρία . ἐν γάρ ὁ ὁ δοῦλος ἐνέργεια ὁ ὁ δεσπότης σωτηρία κεῖμαι , ὡς εἰμί ἑκάτερος πως ἑκάτερος τέλος , ὁ δέ ὁ ὁ θεός σωτηρία δέω λέγω ὁ ὁ θνητός ἐνέργεια ἄτοπος ἄν εἰμί δοκέω παντάπασι . πῶς γάρ οὐ ; ἄτοπος δέ οὗτος παραπλήσιος καί ὁ τέλος καί ἀγαθός ὁ θεός εἰμί λέγω ἐν ὁ ὁ θνητός τάξις τε καί πρόνοια , καί οὗτος ὁράω πολύς ὁ ἐν ὅδε γίγνομαι οὐ ἄξιος ὁ θεῖος τάξις . ἀλλά εἰ ὁ οἰκεῖος ὁ θεῖος ἐνεργέω ἐνέργεια ὁ ὁ θνητός σωτηρία , οὐ ἑαυτοῦ χάριν , παντάπασι ἄν δοκέω ὁ θνητός εἰμί χάριν . ποιέω δέ οὗτος κατά ὁ ἐν ὁ προνοέω ὁ οὐσία αὐτός τίθημι . τίς γάρ ἄλλος ὁ θεῖος εἰμί κατά ὁ γράφω ἐπεί τίς ὁ καταλείπω ἤ ὁ χιών , ἐάν ἀφαιρέω ὁ λευκός καί ὁ ψυχρός ; τίς δέ πῦρ , ἐάν ὁ θερμός σβέννυμι , μέλι δέ ὁ γλυκύς καί ὁ ψυχή ὁ κινέω καί ὁ θεός ὁ προνοέω εἰ γάρ ἐν ὁ προνοέω ὁ εἰμί θεός κατά ὁ οὕτως λέγω τε καί γράφω , πᾶς δέ ὁ προνοέω προνοέω τις , καί εἰμί προνοέω ὁ ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια ἐνεργέω χάριν ὁ προνοέω , πᾶς ἄν ἀνάγκη γίγνομαι ὁ ὡς θεός ἐνέργεια ὁ θεός χάριν ὁ προνοέω , ἤ πῶς σύ δοκέω ; καί ὅς · τίς γάρ ἄλλος λέγω ὁ ὁ οὐσία ὁ θεός ἐν ὁ προνοέω τίθημι οὕτως , ὡς ἐν ὁ θερμός ὁ ὁ πῦρ ; τίς οὖν , φημί , οὐ ἐν πᾶς ἀτελής ὁ πρός ὁ τέλος συντελέω ὁ τέλος αὐτός ; πῶς γάρ , λέγω , ἄλλος ; τίς δέ , οὐ καί πᾶς ὁ ὁ οἰκεῖος αὐτός καί κατά φύσις ἐνέργεια ἄλλος χάριν ἐνεργέω ἐκεῖνος χάριν ἀναγκαῖος εἰμί λέγω , ἄλλος τε καί ἐάν ἐν ὁ οὐσία αὐτός ὁ τοιοῦτος εἰμί ; πάνυ μέν οὖν . ἀλλά μήν ὁ τέλος ἄλλος τις πρόκειμαι , ὅς ποιέω χάριν ὅς ποιέω , καί ὅς ἐν ὁ οἰκεῖος οὐσία ἔχω ὁ εἰμί ἄλλος χάριν , οὗτος ἀναγκαῖος ἀτελής τε εἰμί καί δεύτερος τιμή οὗτος , ὅς χάριν εἰμί . οὕτως , φημί . ἀναγκαῖος οὖν ἄρα ὁ τοιοῦτος εἰμί ὁ ἐκ ὁ θεῖος πρόνοια ὁ θνητός λέγω ἀτελής τε ὁ θεῖος ὁ θνητός λέγω καί εἰμί οὗτος χάριν , ὅς τίς γίγνομαι ἄν ἀσεβής ἤ ἀλλότριος ὁ ὁ θεός οὐσία τε καί πρόληψις ; καί ὅς · ἀληθής μέν λέγω , λέγω , καί ἀνάγκη οὗτος τε ἕπομαι ὁ τοιοῦτος καί οὕτως γίγνομαι ὁ πρόνοια λέγω καί ἄλλος οὗτος παραπλήσιος . πολύς γάρ ὁ ἀρχή οὐδέ γνῶσις ἄξιος εἰμί δοκέω ὁ ἐνταῦθα γίγνομαι , μήτε ὑπό ὁ ἐκεῖνος γίγνομαι πρόνοια . ἄτοπος δέ ἄν ἕπομαι ὁ ἀνατίθημι μέν πᾶς ὁ πρόνοια , λέγω δέ καί μόνος ὁ καλός ἀγαθός , καί οὗτος ἐπί ἐγώ εἰμί τίθημι , τις ἀγαθός ὁ ἄνθρωπος κατά αὐτός οἷος τις γίγνομαι ὁ θεῖος πρόνοια , ἐν ὅς ὁ εἰμί ὁ θεός φημί εἰμί . διό ὁ μέν περί οὗτος λόγος ὑπερτίθημι εἰς σχολή μακρός , ὁ δέ γε νῦν ἐγώ προκαταβάλλω λόγος ἀπαιτέω ἐγώ δοκέω , τίς τρόπος οὖν χρή γίγνομαι λέγω κατά Ἀριστοτέλης ὁ πρόνοια , ἐπεί μήτε κατά ἑαυτοῦ μήτε κατά συμβαίνω αὐτός φημί γίγνομαι λέγω , εἰμί δέ τις παρά οὗτος τρόπος πρόνοια εὑρίσκω πολύς , ὅς τίς φημί οἰκεῖος εἰμί ὁ θεός , ἀπαιτέω τις ἄν . ἐγώ πρός αὐτός · τίς δέ , οὐ ὁ πρόκειμαι εἰμί ἐγώ δείκνυμι ὁ ἐρωτάω ἐρώτησις ὑπό ὁ προηγέομαι λέγω ὁ θεῖος προνοέω ὁ ἐν γένεσις καί φθορά ἤ κενός γε εἰμί καί μηδέ ὁ ἀρχή ἀπόκρισις ἄξιος , εἰ γε πολύς εἰμί τρόπος , κατά ὅς οἷος τε ὁ πρόνοια εἰμί λέγω γίγνομαι , ὅδε περί δύο μόνος γίγνομαι , ὅς δείκνυμι κατά οὐδέτερος οἷος τε γίγνομαι ὁ ἐκ θεός ἐπιζητέω πρόνοια ; εἰμί μέν , φημί , οὗτος , ἀλλά ἐπεί ἱκανός παρίστημι , ὅς προτίθημι , πρός ἐκεῖνος λόγος εἰμί σύ πληρόω , ἐγώ δέ χάριν ἄξιος σύ ὁ ὁ δείκνυμι ἀκόλουθος προστίθημι . εἰ γάρ φαίνω κατά ὁ ὑπό Ἀριστοτέλης λέγω πρόνοια ἀναιρέω οὗτος , ὅς ὁ προλέγω δόξα ἕπομαι δείκνυμι , εἰμί ἄν οὐ μικρός καί οὗτος μαρτύριον γίγνομαι εἰς ὁ ὁ δόξα ὡς ἀληθής σύστασις . εἰμί μέν , λέγω , οὐ ῥᾴδιος ὁ περί ὁ τοιοῦτος λόγος , καί μάλα ἐπεί μή ὁ πρό ἐγώ ἔργον τις ποιέω οὗτος δείκνυμι · οὐδείς γοῦν δοκέω , ὅσος ἐγώ οἶδα μή προηγέομαι , ὁ προάγω ὁ Ἀριστοτέλης λόγος περί οὗτος ὁ πρόβλημα διαλαμβάνω , ὡς δείκνυμι ὁ ὑπό ἑαυτοῦ λέγω συνᾴδω ὁ ὑπό Ἀριστοτέλης λέγω . ἀλλά ἐπεί σύ τε ἀξιόω ἐγώ τε καλός ἔχω ὑπολαμβάνω , ἐπί ὅσος οἷος τε εἰμί περί αὐτός διαλαμβάνω , ἐπί τοσοῦτος προάγω ὁ λόγος , ἀγαθός ἡγέομαι ὁ ἄν ἐπί ὀλίγος εὐπορέω ὁ περί αὐτός λέγω δύναμαι , ἤ φόβος ὁ ἄν μή δύναμαι τέλος ἐπιτίθημι ὁ πρόβλημα . καί ὁ ὀλίγος ἀφίστημι , οὐ ὀκνέω πρός αὐτός . πειράω δέ ὁμοῦ ὁ περί οὗτος λόγος καί ὁ ὁ Πλάτων μέν ὑπισχνέομαι , σφόδρα δέ πείθω ἑαυτοῦ ὡς μηδείς Ἀριστοτέλης περί πρόνοια λέγω , δείκνυμι ὅτι μηδείς μετά ἐπίστασις τε καί φροντίς λέγω .