alexander-philosophy.apori-ai-kai-lu-seis-sp 3.3.1
Εἰπὼν περὶ τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς ἐπὶ τὸν περὶ αἰσθήσεως μέτεισι λόγον , καὶ πρῶτον μὲν καθόλου καὶ κοινῶς περὶ αἰσθήσεως λέγει , ἔπειτα ἐρεῖ προελθὼν περὶ ἑκάστης ἰδίᾳ . πρῶτον μὲν οὖν λαμβάνει , ὅτι ἡ αἴσθησις γίνε|ται ἐν τῷ κινεῖσθαί τι καὶ πάσχειν ( διὰ γὰρ κινήσεώς τινος καὶ πάθους γίνεσθαι δοκεῖ ) , λαβὼν δὲ τὸ τὴν αἴσθησιν δι᾿ ἀλλοιώσεως καὶ πάθους γίνεσθαι ἐμνημόνευσε τοῦ πάθους καὶ τοῦ πάσχειν , ὅπως γίνεται , ὅτι γὰρ τοῖς μὲν δοκεῖ τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου πάσχειν , τοῖς δὲ τὸ ἐναντίον ὑπὸ τοῦ ἐναντίου . τούτου δ᾿ ἐμνημόνευσεν , ἐπεὶ πρὸς τὸ ἀποδοῦναι , τί πότ᾿ ἐστιν αἴσθησις , χρήσιμον αὐτῷ τὸ κεῖσθαι , ὑπὸ τίνος πάσχει τὰ πάσχοντα , ἐπεὶ καὶ ἡ αἴσθησις κεῖται πάθος τι εἶναι καὶ διὰ πάθους . πρὸ δὲ τοῦ περὶ τούτου διαρθρῶσαι πρῶτον ἀπορήσας περὶ τῆς αἰσθήσεως , διὰ τί , ὄντων ἐν τοῖς αἰσθητηρίοις τῶν αἰσθητῶν , οὐκ αἰσθάνεται ἡ αἴσθησις τούτων , ἀλλὰ τῶν ἐκτὸς μόνων , καὶ λύσας τὴν ἀπορίαν τῷ τότε δυνάμει τὴν αἴσθησιν εἶναι ( ἡ γὰρ αἴσθησις πρὸς τὸ αἰσθητόν , αἰσθητὸν δ᾿ αὐτῇ τὸ κεχωρισμένον · οὐδὲν γὰρ ὑφ᾿ ἑαυτοῦ πάσχει , ἡ δὲ αἴσθησις διὰ πάθους · ἔστ᾿ ἂν οὖν μὴ παρῇ τὸ αἰσθητόν , δυνάμει ἡ αἴσθησίς ἐστι ) , λαβὼν δὲ τὸ διχῶς λέγεσθαι τὸ αἰσθάνεσθαι ( καὶ γὰρ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ ) , ἔλαβεν τὸ τῆς αἰσθήσεως τὴν μὲν εἶναι δυνάμει , τὴν δὲ ἐνεργείᾳ , ὁμοίως δὲ καὶ τὸ αἰσθητόν . λαβών δὲ τὸ διὰ πάθους γίνεσθαι τὴν αἴσθησιν τὴν μὲν δυνάμει , τὴν δὲ ἐνεργείᾳ , ἐφεξῆς λέγει περὶ τοῦ πάσχοντος ὑπὸ τίνος πάσχει , ὃ πρὸ ὀλίγου ἐκίνησε . καὶ λαβὼν ὅτι πᾶν τὸ πάσχον πάσχει ὑπὸ τοῦ κινητικοῦ καὶ ἐνεργείᾳ ὄντος τούτου , ὃ τὸ πάσχον ὑπ’ αὐτοῦ δύναται γενέσθαι , ἔθειξεν ἐκ τούτου , ὅτι τὸ πάσχον ἔστι μὲν ὡς ὑπὸ ὁμοίου πάσχει , ἔστι δὲ ὡς ὑπὸ ἀνομοίου πάσχει . πάσχ χει μὲν γὰρ ἀνόμοιον , πεπονθὸς δὲ ὅμοιόν ἐστιν . χρήσιμον δ᾿ αὐτῷ τοῦτο πάλιν πρὸς τὸ καὶ τὴν αἴσθησιν τὴν δυνάμει , εἰ διὰ πάθους γίνεται , πάσχουσαν μὲν ἀνομοίαν εἶναι τῷ ποιοῦντι , ὅ ἐστι τὸ αἰσθητόν , παθοῦσαν δὲ καὶ γενομένην ὁμοίως αὐτῷ εἶναι . οἷς ἐφεξῆς ἐπέλαβεν τὴν αἴσθησιν τὴν μὲν δυνάμει εἶναι , τὴν δὲ ἐντελεχείᾳ , καὶ διαίρεσιν ποιεῖται τοῦ δυνάμει καὶ τοῦ ἐντελεχείᾳ , βουλόμενος δἰ αὐτοῦ δεῖξαι , ὅτι μὴ κυρίως πάσχειν λέγεται ἡ αἴσθησις καὶ κινεῖσθαι . οὐ γὰρ πάσης δυνάμεως ἡ εἰς ἐνέργειαν πρόοδος διὰ πάθους καὶ κινήσεως . διχῶς γὰρ τὸ δυνάμει ἐπιστῆμον , ὁμοίως δὲ καὶ πᾶν ἄλλο , λέγεται . τό τε γὰρ φύσιν ἔχον δέξασθαι ἐπιστήμην δυνάμει ἐπιστῆμον , ἀλλὰ καὶ τὸ ἔχον ἤδη καὶ δεδεγμένον τὴν ἐπιστήμην , μὴ ἐνεργοῦν δὲ κατ᾿ αὐτὸ δυνάμει λέγεται ἐπιστῆμον , ὅτι μὴ ὁμοίως λέγεται , ἔδειξεν . εἰπών δὲ καὶ τὸν ἔχοντα μὲν ἤδη τὴν ἐπιστήμην , μὴ ἐνεργοῦντα δέ , δυνάμει ἔτι καὶ αὐτὸν ἐπιστήμονα λέγεσθαι , προσέθηκεν , ὅτι ὁ ἤδη θεωρῶν τε καὶ ἐνεργῶν οὗτός ἐστιν ὁ κυρίως λεγόμενος ἐπιστήμων , οὐκέτ᾿ ὢν δυνάμει . ἐφ᾿ οἷς τὴν διαφορὰν λέγων τῶν δυνάμει λεγομένων ἐπίστασθαι ἔδειξεν , ὅτι ὁ μὲν πρῶτος λεγόμενος δυνάμει , ὁ κατὰ τὸ πεφυκέναι , οὐκ ἄλλως εἰς τὸ ἐνεργείᾳ γενέσθαι μεταβάλλει , εἰ μὴ διὰ τοῦ παθεῖν τε καὶ ἀλλοιωθῆναι διὰ μαθήσεως , ὁ δὲ ἤδη ἔχων εἰς τὸ ἐνεργεῖν οὐ διὰ πάθους ἔτι καὶ ἀλλοιώσεως μεταβάλλει . δείξας δ᾿ ὅτι μὴ παντὸς τοῦ δυνάμει εἰς τὸ ἐνεργείᾳ μεταβολὴ διὰ πάθους τε καὶ ἀλλοιώσεως , ἐφεξῆς καὶ τοῦ ἀλλοιοῦσθαί τε καὶ πάσχειν διαίρεσιν ἐποιήσατο , καὶ ἔλαβεν τὸ μέν τι φθορὰν εἶναι ὑπὸ τοῦ ἐναντίου καὶ ἔκστασιν τοῦ ἐν ᾧ ἦν , ὡς πάσχει πάντα τὰ εἰς τὰ ἐναντία μεταβάλλοντα , τὸ δέ τι πάσχειν εἶπεν εἶναι οὐ τῷ φθείρεσθαι , ἀλλὰ τῷ σώζεσθαι καὶ ἐν ἐπιδόσει γενέσθαι τῇ καθὸ ἔχει ὑπὸ τοῦ ἐνεργείᾳ ὄντος καὶ ὁμοίου . ἡ γὰρ κατὰ τὴν ἕξιν καὶ τοιαύτην δύναμιν ἐνέργεια τελειότης οὖσα τῆς ἕξεως οὐ κατὰ τὴν εἰς τοὐναντίον μεταβολὴν γίγνεται , ἀλλὰ κατὰ τὴν τοῦ αὐτοῦ ἐξ ἀργίας εἰς ἐνέργειαν · τὸ γὰρ ἔχον τὴν ἐπιστήμην ἐνεργοῦν γίνεται κατ᾿ αὐτήν , ὃ εἰς τὸ αὐτὸ καὶ ὅμοιον ἐπίδοσίς ἐστιν . ὁμοίως δὲ εἰπών ὡς δύναμις ἔχει πρὸς ἐντελέχειαν , πῶς καὶ ποία δύναμις καὶ πρὸς ποίαν ἐντελέχειαν ἔδειξεν προσθείς . θεωροῦν γὰρ γίνεται τὸ ἔχον τὴν ἐπιστήμην , ἥτις μεταβολὴ οὐκ ἔστιν ἀλλοίωσις , εἴ γε ἡ μὲν ἀλλοίωσις ἐξ ἄλλου εἰς ἄλλο καὶ ἐξ ἐναντίου ἐστὶ μεταβολή , ἡ δ᾿ ἐκ τοῦ οὕτω δυνάμει εἰς τὴν ἐνέργειαν ( εἰς αὐτὸ γὰρ τοῦτ᾿ ἐστίν , ὃ ἔχει καὶ καθὸ ἔχει ) ἐπίδοσίς ἐστιν . ἤ , εἰ δεῖ καὶ τοῦτο ἀλλοίωσιν λέγειν , ἕτερον ἄν τι εἴη γένος καὶ ἄλλη τις φύσις ἀλλοιώσεως . ὅτι δὲ τὸ πάσχειν ὡς ἴσον ἔλαβεν τῷ ἀλλοιοῦσθαι ἔδειξεν εἰπὼν ὅπερ οὐκ ἔστιν ἀλλοιοῦσθαι · ὡς γὰρ ἴσον εἴη ἐν αὐτῷ ὅπερ οὐκ ἔστι πάσχειν᾿ . ὃ δείξας προσέθηκεν , ὅτι μὴ χρὴ λέγειν τὸν φρονοῦντά τι καὶ νοοῦντα ἀλλοιοῦσθαι , εἰ δὲ μὴ ἀλλοιοῦσθαι , οὐδὲ κινεῖσθαι . εἰ γὰρ μὴ ἀλλοίωσις , δῆλον ὡς οὐδὲ κατὰ τόπον οὐδὲ ποιὸν μεταβολή . τοιαύτη δὲ καὶ ἡ τοῦ δυνάμει αἰσθανομένου εἰς τὸ ἐνεργείᾳ αἰσθάνεσθαι ἐπίδοσίς τε καὶ μεταβολή . διὸ κοινότερον ἡ αἴσθησις ἀλλοίωσις . εἰπών δὲ ταῦτα διέξεισιν ἐπ᾿ αὐτοῖς , ὁποία μὲν μεταβολὴ ἐκ τοῦ δυνάμει εἰς τὸ ἐνεργείᾳ ἀλλοίωσίς ἐστι , ποία δὲ οὔ . ἡ μὲν γὰρ ἐκ τῆς ἕξεως εἰς τὴν ἐνέργειαν τὴν διὰ ταύτην , ὡς τὸ νοεῖν ἔχειν καὶ τὸ φρονεῖν , ἐπεὶ μὴ διὰ διδασκαλίας γίνεται , οὐκ ἀλλοίωσις οὐδὲ κίνησις , ἀλλ᾿ ἕτερόν τι γένος μεταβολῆς ( ὑπὸ γὰρ τὴν γένεσιν εἴη ἂν τοιαύτη μεταβολή , εἴ γε τὸ τελειοῦσθαι καὶ ἡ εἰς τοῦτο ἐπίδοσις γινομένου πώς ἐστι ) , τὴν δὲ ἐκ τῆς ὑλικῆς δυνάμέως εἰς τὴν ἕξιν μεταβολήν , ἥτις γίνεται κατὰ διδασκαλίαν τινὰ καὶ μάθησιν , ἤτοι οὐδ᾿ αὐτὴν διὰ πάθους γίνεσθαι ῥητέον , εἴ γε γίνεται καὶ αὐτὴ εἰς τὸ ἐνεργείᾳ τὴν ἕξιν ἔχειν καὶ τελειότητα ἐκ τῆς ὑλικῆς δυνάμεως ( γένεσις γάρ πως καὶ ἡ τοιαύτη μεταβολή ) , ἢ εἰ καὶ τὴν τοιαύτην μεταβολὴν λέγοι τις ἀλλοίωσιν τῷ μὴ φυσικοῦ τινος εἴδους ἀνάληψιν εἶναι , δύο χρὴ τρόπους ἀλλοιώσεως εἶναι λέγειν , τήν τε ἐπὶ τὰς ἕξεις γινομένην καὶ τὴν φύσιν τε καὶ τὸ κατὰ φύσιν ( τὸ γοῦν βέλτιον μέρος ὧν δύναται τὸ δυνάμενον κατὰ φύσιν αὐτῷ ) , τὴν δέ τινα ἀπ᾿ αὐτῶν βελτιόνων ἕξεων εἰς τὰς στερητικὰς διαθέσεις . εἰπὼν δὲ ταῦτα καὶ διορίσας μετῆλθεν ἐπὶ τὴν αἴσθησιν , καὶ ἔδειξεν , τίς μὲν ἡ πρώτη δύναμίς ἐστι , καὶ πῶς καὶ ὑπὸ τίνος εἰς τὴν ἕξιν μεταβάλλει ἡ τοιαύτη δύναμις , πῶς δὲ καὶ ὑπὸ τίνος ἡ δευτέρα εἰς τὴν ἐνέργειαν , καὶ λέγει τὴν μὲν ἐκ τῆς ὑλικῆς δυνάμεως μεταβολὴν εἰς τὴν κατὰ τὴν ἕξιν γενέσθαι ὑπὸ τοῦ γεννῶντος δηλονότι τὸ ζῷον ( τὸ γὰρ γεννώμενον οὐδέπω τὴν ἕξιν ἔχει τὴν αἰσθητικήν , ἀλλ᾿ ἔτι ἐστὶ δυναμένης ἕξεως δεκτικόν , γεννηθὲν δὲ ἔχει τὴν αἰσθητικὴν ἕξιν εὐθύς , ὥσπερ τὸ ἀναλαβὸν τὴν ἐπιστήμην ) , δείξας δὲ πῶς ἑκάτερον τῶν δυνάμει ἐπὶ τῆς αἰσθήσεώς ἐστιν , προσέθηκεν , ὅτι καὶ τὸ κατ᾿ ἐνέργειαν δὲ αἰσθάνεσθαι ὁμοίως λέγεται τῷ θεὠρεῖν τε καὶ νοεῖν . μόνον γὰρ ταύτῃ διαφέρουσιν ἣ τε αἰσθητικὴ καὶ νοητικὴ ἐνέργεια · ἔξωθεν γὰρ καὶ οὐκ ἐν τῷ αἰσθανομένῳ καὶ τὸ ἀκουόμενον ὑπ᾿ αὐτοῦ καὶ τὸ ὁρώμενον , ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον . οὗ αἰτίαν ἀπέδωκεν , ὅτι ἡ μὲν αἴσθησις ἀντιληπτική ἐστι τῶν καθέκαστα , οὐχ σἷόν τε δὲ εἶναι ἐν τῷ αἰσθανομένῳ , ἀλλ᾿ οἰκείαν ὑπόστασιν ἔχει , ἡ δ᾿ ἐπιστήμη καὶ ὁ νοῦς τῶν καθόλου θεωρητικά , ἃ καθόλου οὐκ ἔχει ἰδίαν ὑπόστασιν , ἀλλ᾿ ἐν αὐτῇ πώς ἐστι τῇ διανοίᾳ , τὸ πῶς᾿ προσθείς , ὅτι ἡ μὲν ὑπόστασις καὶ τούτοις καὶ τοῦ εἶναι ἡ αἰτία ἐν τοῖς καθέκαστα , ὡς δὲ κοινὰ ἐν τῷ νοεῖσθαι τὸ εἶναι ἔχει , καὶ ἔστιν ὡς κοινῶν ὄντων τὸ εἶναι ἐν τῷ νοοῦντι αὐτὰ νῷ . διὸ καὶ νοεῖν μὲν ἐφ᾿ ἡμῖν , αἰσθάνεσθαι δὲ οὐκ ἐφ᾿ ἡμῖν , ἐπεὶ πρὸς παρὸν μὲν καὶ παρόντος ἡ αἴσθησις , οὐκ ἐφ᾿ ἡμῖν δὲ ἡ τῶν αἰσθητῶν παρουσία , ὡς ὅτε βουλόμεθα ἔχειν αὐτά . ὡς δὲ αἱ αἰσθήσεις ἔχουσιν , οὕτως καὶ αἱ τέχναι , ὅσαι περὶ αἰσθητά . οὐ γὰρ ἐπὶ τοῖς ταύτας ἔχουσι τὸ ἐνεργεῖν ὅτε βούλονται , τῷ δεῖν αὐτοῖς παρεῖναι τὰ περὶ ἃ ἐνεργοῦσιν . ὑπερθέμενος δὲ τὸ περὶ τῆς τῶν αἰσθητῶν τε καὶ νοητῶν διαφορᾶς ἐπὶ πλέον νῦν λέγει τὸ μὲν νοεῖν ἐφ᾿ ἡμῖν , τὸ δὲ αἰσθάνεσθαι οὐκ ἐφ᾿ ἡμῖν , τὰ εἰρημένα δὲ καὶ δεδειγμένα τῇ αἰσθήσει ἐφαρμόσας ἀπέδωκε τὸν κοινὸν λόγον τῆς αἰσθήσεως . ἔδειξεν γὰρ πρῶτον , ἐπεὶ διχῶς λέγεται τὸ δυνάμει ( ἄλλως γὰρ λέγεται ὁ παῖς δύνασθαι στρατηγεῖν καὶ ὁ τέλειος ἄλλως · οὗτος γὰρ οὐχ ὁμοίως τῷ τὴν μὲν ἕξιν ἔχοντι μηδέπω δὲ ἐνεργοῦντι ) , κατὰ τὸ δεύτερον σημαινόμενον τοῦ δυνάμει τὸ δυνάμει αἰσθάνεσθαι καὶ τὴν δυνάμει αἴσθησιν λέγεσθαι . ὧν δυνάμεων᾿ εἰπών , ἐπεὶ οὐκ ὠνόμασται ἡ διαφορά , φανερὰ δὲ γέγονεν διὰ τοῦ λόγου , χρῆσθαι δὲ ἀναγκαἴον καὶ τῷ πάσχειν καὶ τῷ ἀλλοιοῦσθαι ὡς κυρίοις ὀνόμασιν᾿ ἐπὶ τῆς μεταβολῆς τῆς ἐκ τῆς κατὰ δύναμιν αἰσθήσεως εἰς τὴν ἐνέργειαν , ἐπεὶ μὴ ἔχομεν ἄλλα τινὰ ὀνόματα κύρια αὐτῶν , ἦλθεν ἐπὶ τὸ λόγον ἀποδοῦναι τῆς αἰσθήσεως , καὶ εἶπεν τὸ αἰσθητικὸν δυνάμει εἶναι οἷον τὸ αἰσθητὸν ἤδη ἐντελεχείᾳ ἐστίν , ὅτι πάσχει μὲν ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ οὐδέπω ὅμοιον ἂν αὐτοῦ , παθὸν δὲ ὡμοίωται καὶ ἔστιν οἷον ἐκε εῖνο , τὸ δὲ παθὸν ὡς ἴσον πᾶν ἢ τῷ ἀλλοιωθὲν εἶπεν . ἀποδοὺς δὲ τοῦτον τὸν λόγον οὐχ ὡς κυρίως ὄντος τοῦ αἰσθάνεσθαι , ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν κυρίων ὀνομάτων ἀπορίαν ( ἐδείχθη γάρ , ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ τοῦ οὕτω δυνάμει εἰς τὸ ἐνεργείᾳ μεταβολὴ οὔτε πάθος οὔτε ἀλλοίωσις οὔτε κίνησις ) , ἐπὶ τὸ περὶ ἑκάστης αἰσθήσεως κατ᾿ ἰδίαν λέγειν μετῆλθεν . Τὰ δὲ κεφάλαια τῶν εἰρημένων · πρῶτον ἔλαβεν , ὅτι ἡ αἴσθησις ἐν τῷ κινεῖσθαί τε καὶ πάσχειν , μεθ᾿ ὃ ἐζήτησεν , πῶς τὸ πάσχειν , τὸ εἰ δύναταί τι καὶ ὑπὸ τοῦ ὁμοίου πάσχειν · ἐφ᾿ οἷς ἀπορήσας , διὰ τί οὐχὶ καὶ τῶν αἰσθητηρίων αὐτῶν αἴσθησις γίνεται ὄντων αἰσθητῶν , εἰς τὴν λύσιν τῆς ἀπορίας ἔλαβεν τὸ εἶναι τὸ δὲ δυνάμει τὴν αἴσθησιν , καὶ διὰ τοῦτο δεῖν αὐτῇ πρὸς τὴν ἐνέργειαν παρόντων τῶν αἰσθητῶν ποιεῖν δυναμένων . ἐφ᾿ οἷς ἔλαβεν διχῶς ἡ αἴσθησις , ἡ μὲν δυνάμει ἡ δὲ ἐνεργείᾳ᾿ , μεθ᾿ ἃ εἶπεν δεῖν λέγειν ἔτι , εἰ μηδέπω διώρισται , τίνι διαφέρει τὸ κινεῖσθαί τε καὶ πάσχειν τοῦ ἐνεργεῖν , εἰ τὸ πάσχειν τε καὶ κινεῖσθαι κινουμένου , ἐπεὶ καὶ λέγεται ἡ κίνησις ἐνέργειά τις εἶναι . ἐφ᾿ οἷς ἔλαβεν , ὅτι πάντα τῷ πάσχειν καὶ κινεῖται τε ὑπὸ τοῦ ποιητικοῦ ἐνεργείᾳ ὄντος τούτου , ὃ δύναται τὸ πάσχον γενέσθαι · διὸ πάσχον μέν ἐστιν ἀνόμοιον , ἐπεὶ πᾶν τὸ πάσχον ἀνόμοιον , πεπονθὸς δὲ ὅμοιον , ἐπεὶ τῇ αἰσθήσει ἦν καὶ δύναμις καὶ ἐνέργεια . καὶ ἔδειξε διττὸν τὸ δυνάμει , καὶ ὅτι μὴ πάντως τῷ δυνάμει ἡ εἰς τὴν ἐνέργειαν μεταβολὴ δἰ ἀλλοιώσεως . ἐφ᾿ οἷς διαίρεσιν ἐποιήσατο τοῦ ἀλλοιοῦσθαι · τούτου γὰρ δηλωτικὸν τὸ πάσχειν . τὸ μὲν γάρ τι πάσχειν κατὰ φθορὰν γίνεται , ἥτις ὑπὸ ἐναντίου γίνεται , τὸ δέ τι πάσχειν λέγεται σωζόμενον καὶ ἐπιδιδὸν εἰς τὴν αὑτοῦ τελειότητα ὑπὸ τοῦ ὁμοίου αὐτῷ · ὁμοία γάρ πως ἡ ἀπὸ τῆς ἕξεως ἐνέργεια τῇ ἕξει , ἀφ᾿ ἧς γίνεται , ὃ πάσχειν οὐκ ἀλλοίωσις ἂν εἴη . ἐφ᾿ οἷς ἔδειξεν , ὅτι ἡ κατὰ τὴν δύναμιν αἰσθήσεως εἰς τὴν κατ᾿ ἐνέργειαν μεταβολὴ οὐκ ἔστιν ἡ αὐτὴ τῇ κατ᾿ ἀλλοίωσιν γινομένῃ . ἀλλ᾿ οὐδ᾿ οὕτω πάσχει τὸ αἰσθανόμενον , ὡς ἔπασχε τὰ φθειρόμενα , ἀλλ᾿ ὡς τὸ εἰς ἑαυτὸ ἐπιδιδόν . καὶ τὴν τελειότητα διορίσας εἰπὼν δεῖν τοῖς κοινοῖς ὀνόμασι χρῆσθαι ἐν τῷ λόγῳ τῷ τῆς αἰσθήσεως , ἐπεὶ μὴ ἔχομεν τὰ κύρια τῶν σημαινομένων , ἀπέδωκεν λόγον αὐτῆς καὶ εἶπεν δυνάμει τὸ αἰσθητικὸν εἶναι , ὁποῖόν ἐστι τὸ αἰσθητὸν ἐντελεχείᾳ , πάσχον δὲ ὑφ᾿ ἑαυτοῦ καὶ δι᾿ ἄλλου , οὐ μὲν ὡς εἶπεν πρότερον γίνεσθαι τὴν κατ᾿ ἐνέργειαν αἴσθησιν , πῶς δεῖ τοῦ πάσχειν καὶ ἀλλοιοῦσθαι ἀκούειν ἐπὶ τῆς μεταβολῆς τῆς κατὰ τὴν δύναμιν αἰσθήσεως εἰς τὴν ἐνέργειαν προειρηκώς . ὁ δ᾿ ἀποδοθεὶς λόγος τῆς αἰσθήσεώς ἐστι τὸ αἰσθητικὸν δυνάμει ὂν οἷον τὸ αἰσθητὸν ἤδη ἐστὶν ἐντελεχείᾳ , ὃ πάσχον μὲν ὑπ᾿ αὐτοῦ οὐδέπω ὅμοιόν ἐστι , πεπονθὸς δὲ ὅμοιον.|
Lemmas: λέγω περί ὁ θρεπτικός δύναμις ὁ ψυχή ἐπί ὁ περί αἴσθησις μετέρχομαι λόγος , καί πρῶτος μέν καθόλου καί κοινός περί αἴσθησις λέγω , ἔπειτα λέγω προέρχομαι περί ἕκαστος ἴδιος . πρῶτος μέν οὖν λαμβάνω , ὅτι ὁ αἴσθησις γίγνομαι ἐν ὁ κινέω τις καί πάσχω ( διά γάρ κίνησις τις καί πάθος γίγνομαι δοκέω ) , λαμβάνω δέ ὁ ὁ αἴσθησις διά ἀλλοίωσις καί πάθος γίγνομαι μνημονεύω ὁ πάθος καί ὁ πάσχω , ὅπως γίγνομαι , ὅτι γάρ ὁ μέν δοκέω ὁ ὅμοιος ὑπό ὁ ὅμοιος πάσχω , ὁ δέ ὁ ἐναντίος ὑπό ὁ ἐναντίος . οὗτος δέ μνημονεύω , ἐπεί πρός ὁ ἀποδίδωμι , τίς πότε εἰμί αἴσθησις , χρήσιμος αὐτός ὁ κεῖμαι , ὑπό τίς πάσχω ὁ πάσχω , ἐπεί καί ὁ αἴσθησις κεῖμαι πάθος τις εἰμί καί διά πάθος . πρό δέ ὁ περί οὗτος διαρθρόω πρῶτος ἀπορέω περί ὁ αἴσθησις , διά τίς , εἰμί ἐν ὁ αἰσθητήριον ὁ αἰσθητός , οὐ αἰσθάνομαι ὁ αἴσθησις οὗτος , ἀλλά ὁ ἐκτός μόνος , καί λύω ὁ ἀπορία ὁ τότε δύναμις ὁ αἴσθησις εἰμί ( ὁ γάρ αἴσθησις πρός ὁ αἰσθητός , αἰσθητός δέ αὐτός ὁ χωρίζω · οὐδείς γάρ ὑπό ἑαυτοῦ πάσχω , ὁ δέ αἴσθησις διά πάθος · ἔστε ἄν οὖν μή παρέρχομαι ὁ αἰσθητός , δύναμις ὁ αἴσθησις εἰμί ) , λαμβάνω δέ ὁ διχῶς λέγω ὁ αἰσθάνομαι ( καί γάρ δύναμις καί ἐνέργεια ) , λαμβάνω ὁ ὁ αἴσθησις ὁ μέν εἰμί δύναμις , ὁ δέ ἐνέργεια , ὅμοιος δέ καί ὁ αἰσθητός . λαμβάνω δέ ὁ διά πάθος γίγνομαι ὁ αἴσθησις ὁ μέν δύναμις , ὁ δέ ἐνέργεια , ἐφεξῆς λέγω περί ὁ πάσχω ὑπό τίς πάσχω , ὅς πρό ὀλίγος κινέω . καί λαμβάνω ὅτι πᾶς ὁ πάσχω πάσχω ὑπό ὁ κινητικός καί ἐνέργεια εἰμί οὗτος , ὅς ὁ πάσχω ὑπό αὐτός δύναμαι γίγνομαι , τίκτω ἐκ οὗτος , ὅτι ὁ πάσχω εἰμί μέν ὡς ὑπό ὅμοιος πάσχω , εἰμί δέ ὡς ὑπό ἀνόμοιος πάσχω . πάσχω χει μέν γάρ ἀνόμοιος , πάσχω δέ ὅμοιος εἰμί . χρήσιμος δέ αὐτός οὗτος πάλιν πρός ὁ καί ὁ αἴσθησις ὁ δύναμις , εἰ διά πάθος γίγνομαι , πάσχω μέν ἀνόμοιος εἰμί ὁ ποιέω , ὅς εἰμί ὁ αἰσθητός , πάσχω δέ καί γίγνομαι ὅμοιος αὐτός εἰμί . ὅς ἐφεξῆς ἐπιλαμβάνω ὁ αἴσθησις ὁ μέν δύναμις εἰμί , ὁ δέ ἐντελέχεια , καί διαίρεσις ποιέω ὁ δύναμις καί ὁ ἐντελέχεια , βούλομαι διά αὐτός δείκνυμι , ὅτι μή κύριος πάσχω λέγω ὁ αἴσθησις καί κινέω . οὐ γάρ πᾶς δύναμις ὁ εἰς ἐνέργεια πρόοδος διά πάθος καί κίνησις . διχῶς γάρ ὁ δύναμις ἐπιστήμων , ὅμοιος δέ καί πᾶς ἄλλος , λέγω . ὁ τε γάρ φύσις ἔχω δέχομαι ἐπιστήμη δύναμις ἐπιστήμων , ἀλλά καί ὁ ἔχω ἤδη καί δέχομαι ὁ ἐπιστήμη , μή ἐνεργέω δέ κατά αὐτός δύναμις λέγω ἐπιστήμων , ὅτι μή ὅμοιος λέγω , δείκνυμι . λέγω δέ καί ὁ ἔχω μέν ἤδη ὁ ἐπιστήμη , μή ἐνεργέω δέ , δύναμις ἔτι καί αὐτός ἐπιστήμων λέγω , προστίθημι , ὅτι ὁ ἤδη θεωρέω τε καί ἐνεργέω οὗτος εἰμί ὁ κύριος λέγω ἐπιστήμων , οὐκέτι εἰμί δύναμις . ἐπί ὅς ὁ διαφορά λέγω ὁ δύναμις λέγω ἐπίσταμαι δείκνυμι , ὅτι ὁ μέν πρῶτος λέγω δύναμις , ὁ κατά ὁ φύω , οὐ ἄλλος εἰς ὁ ἐνέργεια γίγνομαι μεταβάλλω , εἰ μή διά ὁ πάσχω τε καί ἀλλοιόω διά μάθησις , ὁ δέ ἤδη ἔχω εἰς ὁ ἐνεργέω οὐ διά πάθος ἔτι καί ἀλλοίωσις μεταβάλλω . δείκνυμι δέ ὅτι μή πᾶς ὁ δύναμις εἰς ὁ ἐνέργεια μεταβολή διά πάθος τε καί ἀλλοίωσις , ἐφεξῆς καί ὁ ἀλλοιόω τε καί πάσχω διαίρεσις ποιέω , καί λαμβάνω ὁ μέν τις φθορά εἰμί ὑπό ὁ ἐναντίος καί ἔκστασις ὁ ἐν ὅς εἰμί , ὡς πάσχω πᾶς ὁ εἰς ὁ ἐναντίος μεταβάλλω , ὁ δέ τις πάσχω λέγω εἰμί οὐ ὁ φθείρω , ἀλλά ὁ σῴζω καί ἐν ἐπίδοσις γίγνομαι ὁ καθό ἔχω ὑπό ὁ ἐνέργεια εἰμί καί ὅμοιος . ὁ γάρ κατά ὁ ἕξις καί τοιοῦτος δύναμις ἐνέργεια τελειότης εἰμί ὁ ἕξις οὐ κατά ὁ εἰς ἐναντίος μεταβολή γίγνομαι , ἀλλά κατά ὁ ὁ αὐτός ἐκ ἀργία εἰς ἐνέργεια · ὁ γάρ ἔχω ὁ ἐπιστήμη ἐνεργέω γίγνομαι κατά αὐτός , ὅς εἰς ὁ αὐτός καί ὅμοιος ἐπίδοσις εἰμί . ὅμοιος δέ λέγω ὡς δύναμις ἔχω πρός ἐντελέχεια , πῶς καί ποῖος δύναμις καί πρός ποῖος ἐντελέχεια δείκνυμι προστίθημι . θεωρέω γάρ γίγνομαι ὁ ἔχω ὁ ἐπιστήμη , ὅστις μεταβολή οὐ εἰμί ἀλλοίωσις , εἰ γε ὁ μέν ἀλλοίωσις ἐκ ἄλλος εἰς ἄλλος καί ἐκ ἐναντίος εἰμί μεταβολή , ὁ δέ ἐκ ὁ οὕτως δύναμις εἰς ὁ ἐνέργεια ( εἰς αὐτός γάρ οὗτος εἰμί , ὅς ἔχω καί καθό ἔχω ) ἐπίδοσις εἰμί . ἤ , εἰ δέω καί οὗτος ἀλλοίωσις λέγω , ἕτερος ἄν τις εἰμί γένος καί ἄλλος τις φύσις ἀλλοίωσις . ὅτι δέ ὁ πάσχω ὡς ἴσος λαμβάνω ὁ ἀλλοιόω δείκνυμι λέγω ὅς οὐ εἰμί ἀλλοιόω · ὡς γάρ ἴσος εἰμί ἐν αὐτός ὅς οὐ εἰμί πάσχω . ὅς δείκνυμι προστίθημι , ὅτι μή χρή λέγω ὁ φρονέω τις καί νοόω ἀλλοιόω , εἰ δέ μή ἀλλοιόω , οὐδέ κινέω . εἰ γάρ μή ἀλλοίωσις , δῆλος ὡς οὐδέ κατά τόπος οὐδέ ποιός μεταβολή . τοιοῦτος δέ καί ὁ ὁ δύναμις αἰσθάνομαι εἰς ὁ ἐνέργεια αἰσθάνομαι ἐπίδοσις τε καί μεταβολή . διό κοινός ὁ αἴσθησις ἀλλοίωσις . λέγω δέ οὗτος διεξέρχομαι ἐπί αὐτός , ὁποῖος μέν μεταβολή ἐκ ὁ δύναμις εἰς ὁ ἐνέργεια ἀλλοίωσις εἰμί , ποῖος δέ οὐ . ὁ μέν γάρ ἐκ ὁ ἕξις εἰς ὁ ἐνέργεια ὁ διά οὗτος , ὡς ὁ νοέω ἔχω καί ὁ φρονέω , ἐπεί μή διά διδασκαλία γίγνομαι , οὐ ἀλλοίωσις οὐδέ κίνησις , ἀλλά ἕτερος τις γένος μεταβολή ( ὑπό γάρ ὁ γένεσις εἰμί ἄν τοιοῦτος μεταβολή , εἰ γε ὁ τελειόω καί ὁ εἰς οὗτος ἐπίδοσις γίγνομαι πως εἰμί ) , ὁ δέ ἐκ ὁ ὑλικός δύναμις εἰς ὁ ἕξις μεταβολή , ὅστις γίγνομαι κατά διδασκαλία τις καί μάθησις , ἤτοι οὐδέ αὐτός διά πάθος γίγνομαι λέγω , εἰ γε γίγνομαι καί αὐτός εἰς ὁ ἐνέργεια ὁ ἕξις ἔχω καί τελειότης ἐκ ὁ ὑλικός δύναμις ( γένεσις γάρ πως καί ὁ τοιοῦτος μεταβολή ) , ἤ εἰ καί ὁ τοιοῦτος μεταβολή λέγω τις ἀλλοίωσις ὁ μή φυσικός τις εἶδος ἀνάληψις εἰμί , δύο χρή τρόπος ἀλλοίωσις εἰμί λέγω , ὁ τε ἐπί ὁ ἕξις γίγνομαι καί ὁ φύσις τε καί ὁ κατά φύσις ( ὁ γοῦν ἀγαθός μέρος ὅς δύναμαι ὁ δύναμαι κατά φύσις αὐτός ) , ὁ δέ τις ἀπό αὐτός ἀγαθός ἕξις εἰς ὁ στερητικός διάθεσις . λέγω δέ οὗτος καί διορίζω μετέρχομαι ἐπί ὁ αἴσθησις , καί δείκνυμι , τίς μέν ὁ πρῶτος δύναμις εἰμί , καί πῶς καί ὑπό τίς εἰς ὁ ἕξις μεταβάλλω ὁ τοιοῦτος δύναμις , πῶς δέ καί ὑπό τίς ὁ δεύτερος εἰς ὁ ἐνέργεια , καί λέγω ὁ μέν ἐκ ὁ ὑλικός δύναμις μεταβολή εἰς ὁ κατά ὁ ἕξις γίγνομαι ὑπό ὁ γεννάω δηλονότι ὁ ζῷον ( ὁ γάρ γεννάω οὐδέπω ὁ ἕξις ἔχω ὁ αἰσθητικός , ἀλλά ἔτι εἰμί δύναμαι ἕξις δεκτικός , γεννάω δέ ἔχω ὁ αἰσθητικός ἕξις εὐθύς , ὥσπερ ὁ ἀναλαμβάνω ὁ ἐπιστήμη ) , δείκνυμι δέ πῶς ἑκάτερος ὁ δύναμις ἐπί ὁ αἴσθησις εἰμί , προστίθημι , ὅτι καί ὁ κατά ἐνέργεια δέ αἰσθάνομαι ὅμοιος λέγω ὁ θεωρέω τε καί νοέω . μόνος γάρ οὗτος διαφέρω ὁ τε αἰσθητικός καί νοητικός ἐνέργεια · ἔξωθεν γάρ καί οὐ ἐν ὁ αἰσθάνομαι καί ὁ ἀκούω ὑπό αὐτός καί ὁ ὁράω , ὅμοιος δέ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος . ὅς αἰτία ἀποδίδωμι , ὅτι ὁ μέν αἴσθησις ἀντιληπτικός εἰμί ὁ καθέκαστος , οὐ σίον τε δέ εἰμί ἐν ὁ αἰσθάνομαι , ἀλλά οἰκεῖος ὑπόστασις ἔχω , ὁ δέ ἐπιστήμη καί ὁ νόος ὁ καθόλου θεωρητικός , ὅς καθόλου οὐ ἔχω ἴδιος ὑπόστασις , ἀλλά ἐν αὐτός πως εἰμί ὁ διάνοια , ὁ πῶς προστίθημι , ὅτι ὁ μέν ὑπόστασις καί οὗτος καί ὁ εἰμί ὁ αἰτία ἐν ὁ καθέκαστος , ὡς δέ κοινός ἐν ὁ νοέω ὁ εἰμί ἔχω , καί εἰμί ὡς κοινός εἰμί ὁ εἰμί ἐν ὁ νοέω αὐτός νόος . διό καί νοέω μέν ἐπί ἐγώ , αἰσθάνομαι δέ οὐ ἐπί ἐγώ , ἐπεί πρός πάρειμι μέν καί πάρειμι ὁ αἴσθησις , οὐ ἐπί ἐγώ δέ ὁ ὁ αἰσθητός παρουσία , ὡς ὅτε βούλομαι ἔχω αὐτός . ὡς δέ ὁ αἴσθησις ἔχω , οὕτως καί ὁ τέχνη , ὅσος περί αἰσθητός . οὐ γάρ ἐπί ὁ οὗτος ἔχω ὁ ἐνεργέω ὅτε βούλομαι , ὁ δέω αὐτός πάρειμι ὁ περί ὅς ἐνεργέω . ὑπερτίθημι δέ ὁ περί ὁ ὁ αἰσθητός τε καί νοητός διαφορά ἐπί πολύς νῦν λέγω ὁ μέν νοέω ἐπί ἐγώ , ὁ δέ αἰσθάνομαι οὐ ἐπί ἐγώ , ὁ λέγω δέ καί δείκνυμι ὁ αἴσθησις ἐφαρμόζω ἀποδίδωμι ὁ κοινός λόγος ὁ αἴσθησις . δείκνυμι γάρ πρῶτος , ἐπεί διχῶς λέγω ὁ δύναμις ( ἄλλος γάρ λέγω ὁ παῖς δύναμαι στρατηγέω καί ὁ τέλειος ἄλλος · οὗτος γάρ οὐ ὅμοιος ὁ ὁ μέν ἕξις ἔχω μηδέπω δέ ἐνεργέω ) , κατά ὁ δεύτερος σημαίνω ὁ δύναμις ὁ δύναμις αἰσθάνομαι καί ὁ δύναμις αἴσθησις λέγω . ὅς δύναμαι λέγω , ἐπεί οὐ ὀνομάζω ὁ διαφορά , φανερός δέ γίγνομαι διά ὁ λόγος , χράω δέ ἀναγκαῖος καί ὁ πάσχω καί ὁ ἀλλοιόω ὡς κύριος ὄνομα ἐπί ὁ μεταβολή ὁ ἐκ ὁ κατά δύναμις αἴσθησις εἰς ὁ ἐνέργεια , ἐπεί μή ἔχω ἄλλος τις ὄνομα κύριος αὐτός , ἔρχομαι ἐπί ὁ λόγος ἀποδίδωμι ὁ αἴσθησις , καί λέγω ὁ αἰσθητικός δύναμις εἰμί οἷος ὁ αἰσθητός ἤδη ἐντελέχεια εἰμί , ὅτι πάσχω μέν ὑπό ὁ αἰσθητός οὐδέπω ὅμοιος ἄν αὐτός , πάσχω δέ ὁμοιόω καί εἰμί οἷος ἐπίτεξ εἶμι , ὁ δέ πάσχω ὡς ἴσος πᾶς ἤ ὁ ἀλλοιόω λέγω . ἀποδίδωμι δέ οὗτος ὁ λόγος οὐ ὡς κύριος εἰμί ὁ αἰσθάνομαι , ἀλλά διά ὁ ὁ κύριος ὄνομα ἀπορία ( δείκνυμι γάρ , ὅτι οὐ εἰμί ὁ ὁ οὕτως δύναμις εἰς ὁ ἐνέργεια μεταβολή οὔτε πάθος οὔτε ἀλλοίωσις οὔτε κίνησις ) , ἐπί ὁ περί ἕκαστος αἴσθησις κατά ἴδιος λέγω μετέρχομαι . ὁ δέ κεφάλαιος ὁ λέγω · πρῶτος λαμβάνω , ὅτι ὁ αἴσθησις ἐν ὁ κινέω τε καί πάσχω , μετά ὅς ζητέω , πῶς ὁ πάσχω , ὁ εἰ δύναμαι τις καί ὑπό ὁ ὅμοιος πάσχω · ἐπί ὅς ἀπορέω , διά τίς οὐ καί ὁ αἰσθητήριον αὐτός αἴσθησις γίγνομαι εἰμί αἰσθητός , εἰς ὁ λύσις ὁ ἀπορία λαμβάνω ὁ εἰμί ὁ δέ δύναμις ὁ αἴσθησις , καί διά οὗτος δέω αὐτός πρός ὁ ἐνέργεια πάρειμι ὁ αἰσθητός ποιέω δύναμαι . ἐπί ὅς λαμβάνω διχῶς ὁ αἴσθησις , ὁ μέν δύναμις ὁ δέ ἐνέργεια , μετά ὅς λέγω δέω λέγω ἔτι , εἰ μηδέπω διορίζω , τίς διαφέρω ὁ κινέω τε καί πάσχω ὁ ἐνεργέω , εἰ ὁ πάσχω τε καί κινέω κινέω , ἐπεί καί λέγω ὁ κίνησις ἐνέργεια τις εἰμί . ἐπί ὅς λαμβάνω , ὅτι πᾶς ὁ πάσχω καί κινέω τε ὑπό ὁ ποιητικός ἐνέργεια εἰμί οὗτος , ὅς δύναμαι ὁ πάσχω γίγνομαι · διό πάσχω μέν εἰμί ἀνόμοιος , ἐπεί πᾶς ὁ πάσχω ἀνόμοιος , πάσχω δέ ὅμοιος , ἐπεί ὁ αἴσθησις εἰμί καί δύναμις καί ἐνέργεια . καί δείκνυμι δισσός ὁ δύναμις , καί ὅτι μή πάντως ὁ δύναμις ὁ εἰς ὁ ἐνέργεια μεταβολή διά ἀλλοίωσις . ἐπί ὅς διαίρεσις ποιέω ὁ ἀλλοιόω · οὗτος γάρ δηλωτικός ὁ πάσχω . ὁ μέν γάρ τις πάσχω κατά φθορά γίγνομαι , ὅστις ὑπό ἐναντίος γίγνομαι , ὁ δέ τις πάσχω λέγω σῴζω καί ἐπιδίδωμι εἰς ὁ ἑαυτοῦ τελειότης ὑπό ὁ ὅμοιος αὐτός · ὅμοιος γάρ πως ὁ ἀπό ὁ ἕξις ἐνέργεια ὁ ἕξις , ἀπό ὅς γίγνομαι , ὅς πάσχω οὐ ἀλλοίωσις ἄν εἰμί . ἐπί ὅς δείκνυμι , ὅτι ὁ κατά ὁ δύναμις αἴσθησις εἰς ὁ κατά ἐνέργεια μεταβολή οὐ εἰμί ὁ αὐτός ὁ κατά ἀλλοίωσις γίγνομαι . ἀλλά οὐδέ οὕτως πάσχω ὁ αἰσθάνομαι , ὡς πάσχω ὁ φθείρω , ἀλλά ὡς ὁ εἰς ἑαυτοῦ ἐπιδίδωμι . καί ὁ τελειότης διορίζω λέγω δέω ὁ κοινός ὄνομα χράω ἐν ὁ λόγος ὁ ὁ αἴσθησις , ἐπεί μή ἔχω ὁ κύριος ὁ σημαίνω , ἀποδίδωμι λόγος αὐτός καί λέγω δύναμις ὁ αἰσθητικός εἰμί , ὁποῖος εἰμί ὁ αἰσθητός ἐντελέχεια , πάσχω δέ ὑπό ἑαυτοῦ καί διά ἄλλος , οὐ μέν ὡς λέγω πρότερος γίγνομαι ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις , πῶς δέω ὁ πάσχω καί ἀλλοιόω ἀκούω ἐπί ὁ μεταβολή ὁ κατά ὁ δύναμις αἴσθησις εἰς ὁ ἐνέργεια προλέγω . ὁ δέ ἀποδίδωμι λόγος ὁ αἴσθησις εἰμί ὁ αἰσθητικός δύναμις εἰμί οἷος ὁ αἰσθητός ἤδη εἰμί ἐντελέχεια , ὅς πάσχω μέν ὑπό αὐτός οὐδέπω ὅμοιος εἰμί , πάσχω δέ ὅμοιος