albinus.epitome-doctrinae-platonicae-sive-didaskaliko-s 32
Ἐπεὶ δὲ αἱ πλεῖσται ἀρεταὶ περὶ πάθη γίνονται , διοριστέον καὶ περὶ τοῦ πάθους , ὁποῖόν τι ὑπάρχει . ἔστι τοίνυν πάθος κίνησις ἄλογος ψυχῆς ὡς ἐπὶ κακῷ ἢ ὡς ἐπ᾽ ἀγαθῷ . ἄος μὲν οὖν εἴρηται κίνησις , ὅτι οὐ κρίσεις τὰ πάθη οὐδὲ δόξαι , ἀλλὰ τῶν ἀλόγων τῆς ψυχῆς μερῶν κινήσεις · ἐν γὰρ τῷ παθητικῷ τῆς ψυχῆς συνίσταται , καὶ τὰ ἡμέτερα ἔργα οὐδὲ ἐφ᾽ ἡμῖν . ἄκουσι γοῦν ἐν ἡμῖν ἐγγίνεται πολλάκις καὶ ἀντιτείνουσιν · ἔσθ᾽ ὅτε δὲ καὶ γινώσκοντες , ὅτι οὐ λυπηρὰ τὰ προσπεπτωκότα οὐδὲ ἡδέα οὐδὲ μὴν φοβερά , οὐδὲν ἧττον ἀγόμεθα ὑπ᾽ αὐτῶν , οὐκ ἂν παθόντες ταῦτα , εἰ κρίσεσι τὰ αὐτὰ ἦν · ταύτας γὰρ ἀποβάλλομεν καταγνόντες αὐτῶν , εἴτε δεόντως εἴτε μὴ δεόντως . ἐπ᾽ ἀγαθῷ δὲ ἢ καὶ ἐπὶ κακῷ , ἐπειδὴ κατ᾽ ἔμφασιν ἀδιαφόρου πράγματος οὐ κινεῖται πάθος · πάντα γὰρ συνίσταται ἢ κατὰ ἀγαθοῦ ἔμφασιν ἢ κατὰ κακοῦ . ἀγαθὸν γὰρ ἐὰν μὲν παρεῖναι ὑπολάβωμεν , ἡδόμεθα , ἐὰν δὲ μέλλειν , ἐπιθυμοῦμεν · καὶ κακὸν ἐὰν μὲν παρεῖναι ὑπολάβωμεν , λυπούμεθα , τὸ δὲ μέλλον φοβούμεθα . ἔστι δὲ πάθη ἁπλᾶ καὶ στοιχειώδη δύο , ἡδονή τε καὶ λύπη , τἆλλα δὲ ἐκ τούτων πέπλασται . οὐ γὰρ συναριθμητέον τούτοις φόβον καὶ ἐπιθυμίαν ὡς ἀρχικὰ ὑπάρχοντα καὶ ἁπλᾶ . ὅ τε γὰρ φοβούμενος οὐ παντελῶς ἐστέρηται ἡδονῆς · οὐδὲ γὰρ τόν τυχόντα ἄν τις διαγένοιτο χρόνον , ἀπογινώσκων ἀπαλλαγὴν ἢ κουφισμὸν τοῦ κακοῦ · πλεονάζει μέντοι ἐν τῷ λυπεῖσθαι καὶ ὀχλεῖσθαι , καὶ διὰ τοῦτο συνῆπται τῇ λύπῃ · ὅ τε ἐπιθυμῶν ἐν προσδοκίᾳ μένων τοῦ τεύξεσθαι ἥδεται , οὐ παντελῶς δὲ θαρρῶν οὐδ᾽ ἔχων βέβαιον τὴν ἐλπίδα ἄχθεται . ἐπιθυμίας δὴ καὶ φόβου μὴ ὄντων ἀρχικῶν , ἀνενδοιάστως συγχωρηθήσεται τὸ μηδὲ τῶν ἄλλων παθῶν τι ἁπλοῦν εἶναι , οἷον ὀργὴν λέγω καὶ πόθον καὶ ζῆλον καὶ ὅσα τοιαῦτα · ἐν τούτοις γὰρ ἐνορᾶται ἡδονὴ καὶ λύπη ὡς ἂν ἐκ τούτων μεμιγμένοις . τῶν δὲ παθῶν τὰ μέν ἐστιν ἄγρια , τὰ δὲ ἥμερα · καὶ ἥμερα μὲν ὅσα κατὰ φύσιν ὑπάρχει τῷ ανθρώπῳ ἀναγκαῖά τε καὶ οἰκεῖα · οὕτω δ᾽ ἔχει , ἕως ἂν σύμμετρα ὑπάρχῃ · προσελθούσης δ᾽ αὐτοῖς ἀμετρίας , ἡμαρτημένα ὑπάρξει . τοιαῦτά ἐστιν ἡδονή , λύπη , θυμός , ἔλεος , αἰσχύνη · οἰκεῖον γὰρ τὸ ἡσθῆναι ἐπὶ τοῖς κατὰ φύσιν , λυπηθῆναι δὲ ἐπὶ τοῖς ἐναντίοις · καὶ ὁ μὲν θυμὸς πρὸς τὸ ἀμύνεσθαι καὶ τιμωρεῖσθαι τοὺς ἐχθροὺς ἀναγκαῖος , ὁ δὲ ἔλεος οἰκεῖος φιλανθρωπίᾳ , αἰσχύνη δὲ πρὸς ἀναχώρησιν ἀπὸ τῶν αἰσχρῶν ἐπιτήδειος . ἄλλα δ᾽ ἄγριά ἐστι πάθη , ἅπερ παρὰ φύσιν ἐστίν , ἐκ διαστροφῆςσυσάντα καὶ ἐθῶν μοχθηρῶν · ταῦτα δ᾽ ὑπάρχει γέλως καὶἐπιχαιρεκακία καὶ μισανθρωπία , ἃ καὶ ἐπιτεινόμενα καὶ ἀνιέμενα καὶ ὁπωσποτοῦν ἔχοντα διημαρτημένα ὄντα τυγχάνει , μετριότητα μὴ δεχόμενα . περὶ δὲ ἡδονῆς καὶ λύπης φησὶν ὁ Πλάτων , ὅτι ταῦτα τὰ πάθη φύσει πως ἀρχῆθεν ἐν ἡμῖν κινηθέντα φέρεται , τῆς μὲν λύπης καὶ τῆς ἀλγηδόνος ἐπιγινομένων παρὰ φύσιν κινουμένοις , τῆς δὲ ἡδονῆς εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἀποκαθισταμένοις · οἴεται δὲ κατὰ φύσιν κατάστημα εἶναι τὸ μέσον ἀλγηδόνος τε καὶ ἡδονῆς , οὐθετέρῳ ἐκείνων ὂν τὸ αὐτό , ἐν ᾧ καὶ τὸν πλείω χρόνον ὑπάρχομεν . διδάσκει δὲ καὶ διότι πολλά ἐστιν εἴδη ἡδονῶν , τὰ μὲν διὰ τοῦ σώματος , τὰ δὲ διὰ τῆς ψυχῆς · τῶν δὲ ἡδονῶν τὰς μὲν μίγνυσθαι τοῖς ἐναντίοις , τὰς δὲ παραμένειν καθαράς τε καὶ εἱλικρινεῖς · καὶ τὰς μὲν ἀναμνηστικάς , τὰς δὲ μετ᾽ ἐλπίδος γινομένας · καὶ τὰς μὲν αἰσχράς , ὅσαι ἀκόλαστοί τε καὶ μετὰ ἀδικίας , τὰς δὲ μετρίας καὶ ἁμωσγέπως μετεχούσας τοῦ ἀγαθοῦ , οἷον τήν τε εὐφροσύνην τὴν ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς καὶ τὰς ἐν ταῖς ἀρεταῖς ἡδονάς . πεφυκυιῶν δὲ πολλῶν ἀδοκίμωνηδονῶν , οὐ ζητητέον εἰ τῶν ἁπλῶς ἀγαθῶν δύναται εἶναι · ἐξίτηλος γὰρ φαίνεται καὶ οὐδενὸς ἀξία , ἐπιγεννηματικὴ τῇ φύσει ὑπάρχουσα καὶ οὐδὲν οὐσιῶδες οὐδὲ προηγούμενον ἔχουσα , συνυπάρχουσα δὲ τῷ ἐναντίῳ · μίγνυται γὰρ ἡδονὴ καὶ λύπη , οὐκ ἂν δὲ συνέβαινε τοῦτο , εἰ τὸ μὲν ἁπλῶς ἦν ἀγαθόν , θάτερον δὲ κακόν .
Lemmas: ἐπεί δέ ὁ πλεῖστος ἀρετή περί πάθος γίγνομαι , διοριστέον καί περί ὁ πάθος , ὁποῖος τίς ὑπάρχω . εἰμί τοίνυν πάθος κίνησις ἄλογος Ψυχή ὡς ἐπί κακός ἢ ὡς ἐπί ἀγαθός . ἄος μέν οὖν εἴρω κίνησις , ὅτι οὖον κρίσις ὁ πάθος οὐδέ δόξα , ἀλλά ὁ ἄλογος ὁ Ψυχή μέρος κινέω · ἐν γάρ ὁ παθητικός ὁ Ψυχή συνίστημι , καί ὁ ἡμέτερος ἔργον οὐδέ ἐπί ἐγώ . ἄκων γοῦν ἐν ἐγώ ἐγγίγνομαι πολλάκις καί ἀντιτείνω · ἔστω ὅτε δέ καί γιγνώσκω , ὅτι οὖον λυπηρός ὁ προσπίτνω οὐδέ ἡδύς οὐδέ μήv φοβερός , οὐδείς κακός ἄγω ὑπό αὐτός , οὐ εἄν πάθος οὗτος , εἰμί κρίσις ὁ αὐτός εἰμί · οὗτος γάρ ἀποβάλλω καταγιγνώσκω αὐτός , εἴτε δήω εἴτε μή δήω . ἐπί ἀγαθός δέ ἢ καί ἐπί κακός , ἐπεί κατά ἔμφασις ἀδιάφορος πρᾶγμα οὖον κινέω πάθος · πᾶς γάρ συνίστημι ἢ κατά ἀγαθός ἔμφασις ἢ κατά κακός . ἀγαθός γάρ ἐάν μέν πάρειμι ὑπολαμβάνω , ἥδομαι , ἐάν δέ μέλλω , ἐπιθυμέω · καί κακός ἐάν μέν πάρειμι ὑπολαμβάνω , λυπέω , ὁ δέ μέλλω φοβέω . εἰμί δέ πάθος ἁπλόος καί στοιχειώδης δύο , ἡδονή τε καί λύπη , ἄλλος δέ ἐκ οὗτος πλάσσω . οὖον γάρ συναριθμητέον οὗτος φόβος καί ἐπιθυμία ὡς ἀρχικός ὑπάρχω καί ἁπλόος . ὅς τε γάρ φοβέω οὖον παντελῶς στερέω ἡδονή · οὐδέ γάρ ὁ τυγχάνω ἄν τις διαγίγνομαι χρόνος , ἀπογιγνώσκω ἀπαλλαγή ἢ κουφισμός ὁ κακός · πλεονάζω μέντοι ἐν ὁ λυπέω καί ὀχλέω , καί διά οὗτος συνάπτω ὁ λύπη · ὅς τε ἐπιθυμέω ἐν προσδοκία Μένων ὁ τυγχάνω ἥδομαι , οὖον παντελῶς δέ θαρσέω οὐδέ ἔχω βέβαιος ὁ ἐλπίς ἄχθομαι . ἐπιθυμία δή καί φόβος μή εἰμί ἀρχικός , ἀνενδοίαστος συγχωρέω ὁ μηδέ ὁ ἄλλος πάθος τίς ἁπλόος εἰμί , οἷος ὀργή λέγω καί πόθος καί ζῆλος καί ὅσος τοιοῦτος · ἐν οὗτος γάρ ἐνοράω ἡδονή καί λύπη ὡς εἄν ἐκ οὗτος μείγνυμι . ὁ δέ πάθος ὁ μέν εἰμί ἄγριος , ὁ δέ ἥμερος · καί ἥμερος μέν ὅσος κατά φύσις ὑπάρχω ὁ ἄνθρωπος ἀναγκαῖος τε καί οἰκεῖος · οὗτος δέ ἔχω , ἠώς εἄν σύμμετρος ὑπάρχω · προσέρχομαι δέ αὐτός ἀμετρία , ἁμαρτάνω ὑπάρχω . τοιοῦτος εἰμί ἡδονή , λύπη , θυμός , ἔλεος , αἰσχύνη · οἰκέω γάρ ὁ ἥδομαι ἐπί ὁ κατά φύσις , λυπέω δέ ἐπί ὁ ἐναντίος · καί ὁ μέν θυμός πρός ὁ ἀμύνω καί τιμωρέω ὁ ἐχθρός ἀναγκαῖος , ὁ δέ ἔλεος οἰκεῖος φιλανθρωπία , αἰσχύνη δέ πρός ἀναχώρησις ἀπό ὁ αἰσχρός ἐπιτήδειος . ἄλλος δέ ἄγριος εἰμί πάθος , ὅσπερ παρά φύσις εἰμί , ἐκ διαστροφηςσυοδοω καί ἔθος μοχθηρός · οὗτος δέ ὑπάρχω γέλως καὶἐπιχαιρεκακία καί μισανθρωπία , ὁ καί ἐπιτείνω καί ἀνίημι καί ὁπωσποτοῦν ἔχω διαμαρτάνω εἰμί τυγχάνω , μετριότης μή δέχομαι . περί δέ ἡδονή καί λύπη φημί ὁ Πλάτων , ὅτι οὗτος ὁ πάθος φύσις πως ἀρχῆθεν ἐν ἐγώ κινέω φέρω , ὁ μέν λύπη καί ὁ ἀλγηδών ἐπιγίγνομαι παρά φύσις κινέω , ὁ δέ ἡδονή εἰς ὁ κατά φύσις ἀποκαθίστημι · οἴομαι δέ κατά φύσις κατάστημα εἰμί ὁ μέσος ἀλγηδών τε καί ἡδονή , οὐθέτερος ἐκεῖνος εἰμί ὁ αὐτός , ἐν ὅς καί ὁ πλείων χρόνος ὑπάρχω . διδάσκω δέ καί διότι πολύς εἰμί εἶδος ἡδονή , ὁ μέν διά ὁ σῶμα , ὁ δέ διά ὁ Ψυχή · ὁ δέ ἡδονή ὁ μέν μίγνυμι ὁ ἐναντίος , ὁ δέ παραμένω καθαρός τε καί εἰλικρινής · καί ὁ μέν ἀναμνηστική , ὁ δέ μετά ἐλπίς γίγνομαι · καί ὁ μέν αἰσχρός , ὅσος ακόλαστος τε καί μετά ἀδικία , ὁ δέ μέτριος καί ἀμῶς μετέχω ὁ ἀγαθός , οἷος ὁ τε Εὐφρόσυνος ὁ ἐπί ὁ ἀγαθός καί ὁ ἐν ὁ ἀρετή ἡδονή . φύω δέ πολύς αδοκιμωνηδοναω , οὖον ζητητέος εἰμί ὁ ἁπλόος ἀγαθός δύναμαι εἰμί · ἐξίτηλος γάρ φαίνω καί οὐδείς ἄξιος , ἐπιγεννηματικός ὁ φύσις ὑπάρχω καί οὐδείς οὐσιώδης οὐδέ προηγούμενος ἔχω , συνυπάρχω δέ ὁ ἐναντίος · μίγνυμι γάρ ἡδονή καί λύπη , οὐ εἄν δέ συμβαίνω οὗτος , εἰμί ὁ μέν ἁπλόος εἰμί ἀγαθός , ἕτερος δέ κακός .