agathias-scholasticus.historiae 4.29
κθ΄ . Τὸ μὲν οὖν ἀκριβὲς τῶν ἐπ’ αὐτῷ πρότερον τε καὶ ὕστερον συμπεσόντων , ἤδη τοῖς πάλαι σοφοῖς ἐν ἱστορίασς διεκπεπόνηται τρόπῳ · ὁ δὲ τοῖς μὲν προτέροις παρεῖται , ἂξιον δὲ οἶμαι γινώσκειν καὶ ἐπισημήνασθαι , καλὸν ἂν εἲη προσθεῖναι . θαυμάσειε γὰρ ἄν τις , ὅτι δὴ κατ’ ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ ροῦ παρά τε Ρωμαίοις καὶ Πέρσαις παραπλήσια ἄττα συνελθεῖν ξυνέβη , ὡσΠερ αὐτομάτως ἐν ἑκατέρᾳ πολιτείᾳ κατὰ τῶν κρατούντων ἐναντίας τινὸς περιφορᾶς ἐνσκηψάσης . ἐλαχίστου γὰρ ἔμπροσθεν χρόνου καὶ Ζήνων ὁ Ρμωαίων βασιλεὺς ὁ Ἲσαυρος , ὃς δὴ πρώην Ταρασισκωδίσαιος ἐπωνομάξετο , ὑπὸ Ἰλλοῦ τε καὶ Βασιλίσκου καὶ Κόνωνος ἐπιβουλευδεὶς , συνεργούσης ἐς τὰ μάλιστα καὶ βηρίνησ , ἐκπέπτωκε τῆς ἀρχῆς καὶ ἐξελήλαται , καὶ μόλις ἐς τὴν Ἰσαυρίαν ἀπεσώθη · πλὴν ἀλλ’ ἐπανῆκεν αὖθις ἐς τὰ βασίλεια , καὶ Βασίλισκον τὸν τυραννήσαντα οὐ πλέον ἢ ἔτεσι δύο καθελὼν , καὶ τοῦ σχήματος ἀφελόμενος , διετέλει πάλιν ἐχόμενος τῆς ἀρχῆς καὶ πάντα διατάττων , οὐκ ἐπὶ πλεῖστον μὲν χρόνον , ἐν αὐτῇ δὲ ὃμως ἀπεβίω . κατ’ αὐτὸν δὲ καὶ Νέπως ὁ τῆς Ἐσπέρας βασιλεὺς ὁμοίαις ἢ καὶ μείζοσιν ὡμΔησε συμφοραῖς . ὑπὸ γὰρ Ὀρέστου φενακισθεὶς , πέφευγεν ἐκ τῆς Ἰταλίας , ἀποβεβληκὼς μὲν τὴν ἁλουργίδα , οὐκέτι δὲ αὐτὴν ἀντανείλετο , ἀλλ᾿ ἐν ἰδιώταις τελῶν διεφθάρη . οὕτως ἄρα ἐν τῷ τότε μεταβολὰς παραλόγους κατὰ τῶν κρατίστων δυνάμεων συνελθεῖν ξυνηνέχθη . ζητούντων μὲν οὖν τὴν τούτων αἰτίαν οἱ τὰς τῶν ἀδήλων ἀνιχνεύειν ἀρχὰς εἰθισμένοι , καὶ λεγέτωσαν ὁποίας καὶ βούλοιντο , ἐμοὶ δὲ τῆς προτέρας ἐκδρομῆς καὶ αὖθις μεταληπτέον . τεθνηκότος γὰρ τοῦ Καβάδου κατὰ τὸ πέμπτον ἔτος τῆς Ἰουστινιανοῦ παρὰ ῾Ρωμαιοις βασιλείας , Χοσρόης ὁ πάνυ ὁ καθ᾿ ἡμᾶς διαδέχεται τὴν πατρῴαν ἀρχὴν , καὶ πέπραχε πλεῖστα ὅσα καὶ μέγιστα , ὧν ἔνια μὲν Προκοπίῳ τῷ ῥήτορι προαναγέγραπται , τῶν δὲ λοιπῶν ἐμοί γε τὰ μὶν εἴρηται ἤδη , τὰ δὲ ἀκολούθως εἰρήσεται . ὡς ἂν δὲ τὸ συνεχὲς τῶν χρόνων τελεώτατα διαφυλαχθειη , τοσοῦτον ἐρῶ πρὸς τὸ παρὸν , ὡς ἐς ὀκ · τὼ τε καὶ τεσσαράκοντα ἐνιαυτοὺς τοῦ κράτους ἐχόμενος , πολλὰς ἀνεδήσατο νίκας · καὶ γέγονεν ὁποῖος οὔπω πρότερον ἄλλος τῶν παρὰ Πέρσαις βεβασιλευκότων ἀναδέδεικται , εἴγε τῷ παντὶ ἑκάστῳ συγκρίνοιτο , οὐδὲ εἰ Κῦρον εἴποι τις ἂν τὸν Καμβύσου , οὐδὲ Δαρεῖον ῾Υστάσπεω , οὐδὲ μὴν Ξέρξην ἐκεῖνον , τὸν ἱππήλατον μὲν δεικνύντα τὴν θάλατταν , ἐν δὲ τοῖς ὄρεσι ναυτιλλόμενον . πλὴν ἀλλὰ τοιοῦτός γε ὢν , ἀκλεής γε αὐτῷ ἡ τοῦ βίου καταστροφὴ γέγονεν , καὶ οἰκτρὰ καὶ τῶν φθασάντων ἀλλοτριω - τάτη . ἐτύγχανε μὶν γὰρ ἐν τῷ τότε ἀμφὶ τὰ Καρδούχια ὄρη ἐς κώμην Θαμανῶν διὰ τὴν τοῦ θέρους ὥραν καὶ τὴν τῶν τόπων εὐκρασίαν μεταβάς τε καὶ ἐνδιαιτώμενος . Μαυρίκιος δὲ ὁ Παύλου ὑπὸ Τιβερίου Κωνσταντίνου τοῦ Ρωμαίων αὐτοκράτορος ἂρχειν τῶν κατὰ τὴν ἕω ταγμάτων προστεταγμένος , εἰσέβαλεν ἀθρόον ἐς τὴν Ἀραξιανηνὴν χώραν , πρόσοικον οὖσαν τῇ τῆς κώμης περιοικίδι καἰ ἀγχιτέρμονα · καὶ δῆτα οὐκ ἀνίει δᾐων ἅπασαν ἀφειδῶς καὶ ληϊξόμενος . περαιωθεὶς δὲ τὰ ῤεῖθρα τοῦ Ζιρμα ποταμοῦ , ἀνὰ τὰ πρόσω ἔτι ἐχώρει , κω τὰ ἐν Ποσίν ἐλεηλάτει καὶ ἐνεπίμπρα . οὕτω δὲ αὐτοῦ ἂρδην ἅπαντα καταστρεγομένου καὶ ξυγκυκῶντος , ὁ Χοσρόης , ( oὐ πόῤῤω γὰρ ἦν , ὂσον ὅσον ἀρθεῖσαν ἤδη θεᾶσθαι τὴν φλόγα , ) οὐκ ἢνεγκεν τὴν ὄψιν τοῦ πολεμίου πυρὸς , ἔπει , μήπω πρότερον ἑωράκει . τοιγάρτοι αἰδοῖ τε καὶ δέει καταπεπληγμένος , οὔτε ἀντε·ξῄει , οὗτε ἠμύνετο · ἀλλὰ τοῖς προσπεσοῦσι πέρα τοῦ μετρίου περιαλγήσας , καὶ οἷον ἀπειρηκὼς ταῖς ἐλπίσιν , αὐτίκα νόσῳ ἥλω ὑπὸ δυσθυμίας δεινῇ τε καὶ ἀνηκέστῳ . καὶ τοίνυν φοράδην ἀχθεὶς μετὰ τάχους πολλοῦ εἰς τὰ ἐν Σελευκείᾳ καὶ Κτησιφῶντι Βασίλεια , καὶ φυγὴν τὴν ἀναχώρησιν ποιησάμενος , οὐκ ἐς μακρὰν καταλύει τὸν βίον .
Lemmas: κθ΄ . ὁ μέν οὖν ἀκριβής ὁ ἐπί αὐτός πρότερος τε καί ὕστερος συμπίπτω , ἤδη ὁ πάλαι σοφός ἐν ἱστορίζω διεκπονέω τρόπος · ὁ δέ ὁ μέν πρότερος παρίημι , ἄξιος δέ οἴομαι γιγνώσκω καί ἐπισημαίνω , καλός εἄν εἰμί προστίθημι . θαυμάζω γάρ ἄν τις , ὅτι δή κατά ἐκεῖνος ὁ καιρός ῥόος παρά τε Ῥωμαῖος καί Πέρσης παραπλήσιος τις συνέρχομαι συμβαίνω , ὡς αὐτόματος ἐν ἑκάτερος πολιτεία κατά ὁ κρατέω ἐναντίος τις περιφορά ενσκήπτω . μικρός γάρ ἔμπροσθεν χρόνος καί Ζήνων ὁ Ῥωμαῖος βασιλεύς ὁ Ἴσαυρος , ὅς δή πρώην Ταρασισκωδίσαιος ἐπονομάζω , ὑπό ἰλλός τε καί Βασιλίσκος καί Κόνων επιβουλευδηω , συνεργέω εἰς ὁ μάλιστα καί βηρίνη , ἐκπίπτω ὁ ἀρχή καί ἐξελαύνω , καί μόλις εἰς ὁ Ἰσαυρία ἀποσῴζω · πλήν ἀλλά ἐπανίημι αὖθις εἰς ὁ βασίλεια , καί Βασιλίσκος ὁ τυραννεύω οὖον πλέω ἢ ἔτος δύο καθαιρέω , καί ὁ σχῆμα ἀφαιρέω , διατελέω πάλιν ἔχω ὁ ἀρχή καί πᾶς διατάσσω , οὐ ἐπί πλεῖστος μέν χρόνος , ἐν αὐτός δέ ὅμως ἀποβιόω . κατά αὐτός δέ καί Νέπως ὁ ὁ εἰσπεράω βασιλεύς ὅμοιος ἢ καί μείζων ὡμΔησε συμφορά . ὑπό γάρ Ὀρέστης φενακίζω , φεύγω ἐκ ὁ Ἰταλία , ἀποβάλλω μέν ὁ ἁλουργίς , οὐκέτι δέ αὐτός ἀνταναλαμβάνω , ἀλλά ἐν ἰδιώτης τέλος διαφθείρω . οὕτως ἄρα ἐν ὁ τότε μεταβολή παράλογος κατά ὁ ἀγαθός δύναμις συνέρχομαι συμφέρω . ζητέω μέν οὖν ὁ οὗτος αἴτιος ὁ ὁ ὁ ἄδηλος ἀνιχνεύω ἀρχή ἐθίζω , καί λέγω ὁποῖος καί βούλομαι , ἐγώ δέ ὁ πρότερος ἐκδρομή καί αὖθις μεταληπτέον . θνῄσκω γάρ ὁ Καβάδης κατά ὁ πέμπτος ἔτος ὁ Ἰουστινιανός παρά Ῥωμαῖος βασίλεια , Χοσρόης ὁ πάνυ ὁ κατά ἐγώ διαδέχομαι ὁ πατρῷος ἀρχή , καί πράσσω πλεῖστος ὅσος καί μέγας , ὅς ἔνιοι μέν Προκόπιος ὁ ῥήτωρ προαναγράφω , ὁ δέ λοιπός ἐγώ γε ὁ μιν εἴρω ἤδη , ὁ δέ ἀκόλουθος εἴρω . ὡς εἄν δέ ὁ συνεχής ὁ χρόνος τέλειος διαφυλάσσω , τοσοῦτος εἴρω πρός ὁ πάρειμι , ὡς εἰς ὀκ · ὁ τε καί τεσσαράκοντα ἐνιαυτός ὁ κράτος ἔχω , πολύς ἀναδέω Νίκη · καί γίγνομαι ὁποῖος οὔπω πρότερος ἄλλος ὁ παρά Πέρσης βασιλεύω ἀναδείκνυμι , εἰ ὁ πᾶς ἕκαστος συγκρίνω , οὐδέ εἰμί Κῦρος εἶπον τις εἄν ὁ Καμβύσης , οὐδέ Δαρεῖος ῾Υστάσπεω , οὐδέ μήv Ξέρξης ἐκεῖνος , ὁ ἱππήλατος μέν δείκνυμι ὁ θάλασσα , ἐν δέ ὁ ὄρος ναυτίλλω . πλήν ἀλλά τοιοῦτος γε εἰμί , ἀκλεής γε αὐτός ὁ ὁ βίος καταστροφή γίγνομαι , καί οἰκτρός καί ὁ φθάνω ἀλλότριος - τητάω . τυγχάνω μιν γάρ ἐν ὁ τότε ἀμφί ὁ Καρδούχιος ὄρος εἰς κώμη Θαμανῶν διά ὁ ὁ θέρος ὥρα καί ὁ ὁ τόπος εὐκρασία μεταβαίνω τε καί ἐνδιαιτάομαι . Μαυρίκιος δέ ὁ Παῦλος ὑπό Τιβέριος Κωνσταντῖνος ὁ Ῥωμαῖος αὐτοκράτωρ ἄρχω ὁ κατά ὁ ἠώς τάγμα προστάσσω , εἰσβάλλω ἀθρόος εἰς ὁ Ἀραξιανηνὴν χώρα , πρόσοικος εἰμί ὁ ὁ κώμη περιοικίς καίω ἀγχιτέρμων · καί δῆτα οὐ ἀνίημι δήω ἅπας ἀφειδής καί λήγω . περαιόω δέ ὁ ῥεῖθρον ὁ Ζιρμα ποταμός , ἀνά ὁ πρόσω ἔτι χωρέω , πω ὁ ἐν πούς λεηλατέω καί ἐμπίμπρημι . οὗτος δέ αὐτός ἄρδην ἅπας καταστρεγομενω καί συγκυκάω , ὁ Χοσρόης , ( εὐ πόρρω γάρ εἰμί , ὅσος ὅσος αἴρω ἤδη θεάομαι ὁ φλόξ , ) οὐ φέρω ὁ ὄψις ὁ πολέμιος πυρός , ἔπος , μήπω πρότερος ὁράω . τοιγάρ αἰδώς τε καί δήω καταπλήσσω , οὔτε ἀντεξέρχομαι , ὅστε ἀμύνω · ἀλλά ὁ προσπίπτω πέρα ὁ μέτριος περιαλγέω , καί οἷος ἀπολέγω ὁ ἐλπίς , αὐτίκα νόσος ἁλίσκομαι ὑπό δυσθυμία δεινός τε καί ἀνήκεστος . καί τοίνυν φοράδην ἄγω μετά τάχος πολύς εἰς ὁ ἐν Σελεύκεια καί Κτησιφῶν Βασίλεια , καί φυγή ὁ ἀναχώρησις ποιέω , οὐ εἰς μακράν καταλύω ὁ βίος .