agathias-scholasticus.historiae 3.11
ια΄ . Τοιαῦτα τοῦ Αἰήτου εἰπόντος , αὐτιγα αυπας ὁ ὅμιλος ἐπῆρτο καὶ ἀνεβόα , καὶ αὐθημερὸν ἵεντο μετανίστασθαι , οὔτε τοῖς Πέρσαις προεγνωσμένον , οὔτε οὕτω παρεσκευασμένοι ὡς διαλαθεῖν τυχὸν ἢ καὶ ἀμύνασθαι τοὺς ῾Ρωμαίους διακωλύοντας , ἀλλὰ ἀλλὰ μηδὲν ὁτιοῦν τῶν ἐσομένων διανοούμενοι , μήτε ὅποι αὐτοῖς ἐκβήσεται ἡ ἐπιχείρησις , ἀτάκτως ἠπίγοντο . προσὸν μὲν τοῦτο καὶ ἄλλως τοῖς πλήθεσιν , ἥδεσθαι τῷ νεωτερισμῷ καὶ ταῖς μεταβολαῖς τῶν πραγμάτων , οὗτοι δὲ καὶ μᾶλλον ἠρεθισμένοι , οὐ μόνον οἷα δὴ βάρβαροι , ἀλλ’ ὅτι τήν τε αἰτίαν εὔλογον εἶναι ἡγοῦντο , καὶ τοὺς λόγους ἐν μεγίστῳ θαύματι ἐποιοῦντο , ὃ δὴ καὶ μᾶλλον αὐτοὺς ἀνεκίνει καὶ διεσόβει . οὓτω δὲ αὐτῶν ταραττομένων , ἀνήρ τις Φαρτάζης ὢν μὲν ἐν τοῖς μάλιστα παρὰ Κόλχοις , ἔμφρων δὲ καὶ δημοτικὸς μάλα τοὺς τρόπους , ἐπέσχεν αὐτοὺς τῆς ὁρμῆς καὶ ἀνέκοψεν , ἱκετεύσας μὴ πρότερον ἐπὶ τὴν πρᾶξιν χωρῆσαι , πρίν τι κὼ αὐτοῦ λέγοντος διακούσαιεν . μόλις δὲ αὐτῶν πεπεισμένων τῇ πρὸς τὸν ἄνδρα αἰδοῖ , καὶ κατὰ χώραν μεμενηκότων , παρελθὼν καὶ αὐτὸς ἐς μέσον , ἔλεξεν τοιάδε · „ Εἰκότα μὲν , ὠ ἄνδρες Κόλχοι , πεπόνθατε , λόγων δεινότητι σφόδρα κεκομψευμένων τὰς γνώμας ἐκταραχθέντες . δυσμαχώτατον γὰρ τι τὸ χρῆμα καὶ οἷον ἅπαντας ἀνθρώπους ἐκπλήττειν , οὐχ ἥκιστα δὲ τοὺς οὔπω πρότερον ἐς πεῖραν αὐτῶν καταστάντας · οὐ μὴν παντάπασιν ἀνανταγώνιστον σώφρονι λογισμῷ , καὶ τῆς ἐκ τῶν πραγμάτων κρίσεως ἐχομένῳ . μὴ τοίνυν ἀρεσκόντων ὑμᾶς τὰ εἰρημένα , λογιζομένους ὡς τῷ ἀθρόῳ μόνῳ καὶ ἀσυνήθει πεπίστευται , ἀλλ’ οὐ τῷ πρέποντι καὶ ὠφελίμῳ . γινώσκετε δὲ μᾶλλον , ὡς εἰ καὶ λίαν ὑμῖν κεχαρισμένα δοκεῖ , ἀλλ’ ἔνεστι κρείττονα τούτων ἑλέσθαι · καὶ τὸ ῤᾳδίως ἀναπεισθῆναι τεκμήριον ὑμῖν ἐναργὲς τῆς ἀπάτης γινέσθω . τῷ γὰρ τὰ ψευδῆ συμβουλεὺοντι μείζονός τε κόσμου καὶ ποικιλίας ῥημάτων προσδεῖ · κἀντεῦθεν πολλῷ τῷ θέλγοντι χρώμενος , θᾶττον ἐφέλκεται τοὺς εὐηθεστέρους . οὕτω δὲ καὶ ὑμεῖς , τοῦ Αἰήτου σοφίσματα προθέντος ἐπαγωγὰ καὶ παράλογα , οὐκ ἴστε ὅπως ἐφενακίσθητε · καίτοι εἰ καὶ μηδὲν ἕτερον , ἀλλ᾿ ἐκεῖνό γε καὶ λίαν ἐν προδήλῳ κείμενον εὕροι τις ἂν , ὡς ἄλλης τινὸς ζητήσεως ἀρχὴν ἐμβάλλειν προήχθη τῶν ἐφ᾿ ἃ πάρεσμεν ἀλλοτριωτάτην . καθάπερ γὰρ ὑμῶν ἁπάντων οὐ δεινὰ καθεστάναι τὰ συμβεβηκότα φασκόντων , καὶ τῆς ἀτόπου μιαιφονίας ἥκιστα καταμεμφομένων , καὶ τοῦτο μόνον διασκοπούντων εἴπερ ὡς ἀληθῶς ἡμαρτήκασιν οἱ τὸν Γουβάζην ἀπεκτονότες , παρῆλθεν κατηγορῶν ἐκείνων , καὶ πλείστους ὅσους προφερόμενος λόγους ἐπὶ τοῖς ἤδη διεγνωσμένοις . ἐγὼ δὲ καταράτους μὲν εἶναί φημι καὶ κακοδαίμονας , καὶ οἵους ἣδιστα θεασαίμην ἂν ὀλέθρῳ τῷ πάντων χαλεπωτάτῳ διωλλυμένους , οὐ μόνον τοὺς πλήξαντας , καὶ τὴν σφαγὴν ταῖς χερσὶν ἐπενεγκόντας , ἀλλὰ καὶ τοὺς ὅσοι , ἐφῆκαν , πρὸς δέ γε καὶ τοὺς ἡσθέντας , καὶ τοὺς μὴ λίαν ὑπεραλγήσαντας . πλὴν ἀλλ᾿ οὐκ , ἐπειδὴ ταῦτα γιγνώσκω , ἢδη που καὶ προσχωρεῖν τοῖς Πέρσαις συνοίσει · οὐδὲ τοῦτο λάβοι τις ἂν ὥσπερ ἑπόμενον τῷ λόγῳ καὶ συνημμένον , ὡς , ἐκείνων παρανομησάντων , δεήσει καὶ ἡμᾶς τὰ οἰκεῖα νόμιμα καταπροέσθαι · οὐδὲ ὡς ἀπίστοις μὲν αὐτοῖς ἄχθεσθαι , παραπλησίαν δὲ κτήσασθαι δόξαν . νῦν γὰρ οὐ τὸ φθάσαν σαν καὶ διηνυσμένον , καὶ οὐκέτι τὴν τοῦ μὴ γεγονέναι φύσιν ἐπιδεχόμενον , ἀναλογίζεσθαι χρὴ , ὡς ἂν μὴ , σὺν τῷ θυμουμένῳ τῆς ψυχῆς καὶ χαλεπαίνοντι βουλευόμενοι , λάθοιμεν ἑαυτοὺς τὸ κρῖνον ἐπιθολοῦντες , καὶ τὴν τοῦ ἀμείνονος εὕρεσιν προαφῃρημένοι · ἀλλὰ τοῦ μὲν πάθους ὑφελεῖν , εἰσόσον μὴ δοκεῖν ἠμεληκέναι , πρόνοιαν δὲ τῶν γοῦν λοιπῶν θέσθαι πραγμάτων , ὅπως ἄριστα καθεστήξῃ . ἀνοήτων μὲν γὰρ ἀνδρῶν ἐπὶ τοῖς παρῳχημένοις κακοῖς ἀγανακτεῖν μέχρι παντὸς καὶ ἀνιᾷσθαι , σωφρόνων δὲ τὰς ἀτάκτους ῥοπὰς γιγνώσκειν τῆς τύχης , καὶ ταῖς μεταβολαῖς μὴ ταράττεσθαι , μηδὲ , τῶν προτέρων ἐστερημένους , συνδιαφθεῖραι καὶ τὰς τῶν μελλόντων ἐλπίδας .
Lemmas: ΙΑ΄ . τοιοῦτος ὁ Αἰήτης εἶπον , αὐτιγα αυπας ὁ ὅμιλος ἐπαίρω καί ἀναβοάω , καί αὐθήμερος ἵημι μετανίστημι , οὔτε ὁ Πέρσης προγιγνώσκω , οὔτε οὗτος παρασκευάζω ὡς διαλανθάνω τυγχάνω ἢ καί ἀμύνω ὁ Ῥωμαῖος διακωλύω , ἀλλά ἀλλά μηδείς ὁστισοῦν ὁ εἰμί διανοέομαι , μήτε ὅποι αὐτός ἐκβαίνω ὁ ἐπιχείρησις , ἄτακτος ἐπιγίγνομαι . πρόσειμι1 μέν οὗτος καί ἄλλως ὁ πλῆθος , ἥδομαι ὁ νεωτερισμός καί ὁ μεταβολή ὁ πρᾶγμα , οὗτος δέ καί μᾶλλον ἐρεθίζω , οὖον μόνος οἷος δή βάρβαρος , ἀλλά ὅτι ὁ τε αἴτιος εὔλογος εἰμί ἡγέομαι , καί ὁ λόγος ἐν μέγας θαῦμα ποιέω , ὅς δή καί μᾶλλον αὐτός ἀνακινέω καί διασοβέω . οὕτως δέ αὐτός ταράσσω , ἀνήρ τις Φαρτάζης εἰμί μέν ἐν ὁ μάλιστα παρά Κόλχος , ἔμφρων δέ καί δημοτικός μάλα ὁ τρόπος , ἐπέχω αὐτός ὁ ὁρμή καί ἀνακόπτω , ἱκετεύω μή πρότερος ἐπί ὁ πρᾶξις χωρέω , πρίν τίς Κῶς αὐτός λέγω διακούω . μόλις δέ αὐτός πείθω ὁ πρός ὁ ἀνήρ αἰδώς , καί κατά χώρα μένω , παρέρχομαι καί αὐτός εἰς μέσος , λέγω τοιόσδε · „ εἰκός μέν , ᾠόν ἀνήρ Κόλχος , πάσχω , λόγος δεινότης σφόδρα κομψεύω ὁ γνώμη ἐκταράσσω . δύσμαχος γάρ τίς ὁ χρῆμα καί οἷος ἅπας ἄνθρωπος ἐκπλήσσω , οὐ ἥκιστος δέ ὁ οὔπω πρότερος εἰς πείρω αὐτός καθίστημι · οὖον μήv παντάπασι ἀνανταγώνιστος σώφρων λογισμός , καί ὁ ἐκ ὁ πρᾶγμα κρίσις ἔχω . μή τοίνυν ἀρέσκω σύ ὁ εἴρω , λογίζομαι ὡς ὁ ἀθρόος μόνος καί ἀσυνήθης πιστεύω , ἀλλά οὖον ὁ πρέπω καί ὠφέλιμος . γιγνώσκω δέ μᾶλλον , ὡς εἰμί καί λίαν σύ χαρίζομαι δοκέω , ἀλλά ἔνειμι ἀγαθός οὗτος αἱρέω · καί ὁ ῥᾳδίως ἀναπείθω τεκμήριον σύ ἐναργής ὁ ἀπάτη γίγνομαι . ὁ γάρ ὁ ψευδής συμβουλεύω μέγας τε κόσμος καί ποικιλίας ῥῆμα προσδέω · ἐντεῦθεν πολύς ὁ θέλγω χράω , ταχύς ἐφέλκω ὁ εὐήθης . οὗτος δέ καί σύ , ὁ Αἰήτης σόφισμα προτίθημι ἐπαγωγός καί παράλογος , οὐ οἶδα ὅπως φενακίζω · καίτοι εἰμί καί μηδείς ἕτερος , ἀλλά ἐκεῖνος γε καί λίαν ἐν πρόδηλος κεῖμαι εὑρίσκω τις εἄν , ὡς ἄλλος τις ζήτησις ἀρχή ἐμβάλλω προάγω ὁ ἐπί ὁ πάρειμι ἀλλότριος . καθάπερ γάρ σύ ἅπας οὖον δεινός καθίστημι ὁ συμβεβηκός φάσκω , καί ὁ ἄτοπος μιαιφονία ἥκιστος καταμέμφομαι , καί οὗτος μόνος διασκοπέω εἴπερ ὡς ἀληθής ἁμαρτάνω ὁ ὁ Γουβάζης ἀποκτείνω , παρέρχομαι κατηγορέω ἐκεῖνος , καί πλεῖστος ὅσος προφέρω λόγος ἐπί ὁ ἤδη διαγιγνώσκω . ἐγώ δέ κατάρατος μέν εἰμί φημί καί κακοδαίμων , καί οἷος ἡδύς θεάομαι εἄν ὄλεθρος ὁ πᾶς χαλεπός διωλλυμενος , οὖον μόνος ὁ πλήσσω , καί ὁ σφαγή ὁ χείρ ἐπιφέρω , ἀλλά καί ὁ ὅσος , ἐφίημι , πρός δέ γε καί ὁ ἥδομαι , καί ὁ μή λίαν ὑπεραλγέω . πλήν ἀλλά οὐ , ἐπεί οὗτος γιγνώσκω , ἤδη ποῦ καί προσχωρέω ὁ Πέρσης συμφέρω · οὐδέ οὗτος λαμβάνω τις εἄν ὥσπερ ἕπω ὁ λόγος καί συνάπτω , ὡς , ἐκεῖνος παρανομέω , δήω καί ἐγώ ὁ οἰκεῖος νόμιμος καταπροίημι · οὐδέ ὡς ἄπιστος μέν αὐτός ἄχθομαι , παραπλήσιος δέ κτάομαι δόξα . νῦν γάρ οὖον ὁ φθάνω σάω καί διανύω , καί οὐκέτι ὁ ὁ μή γίγνομαι φύσις ἐπιδέχομαι , ἀναλογίζομαι χρή , ὡς εἄν μή , σύν ὁ θυμόω ὁ Ψυχή καί χαλεπαίνω βουλεύω , λανθάνω ἑαυτοῦ ὁ κρίνω ἐπιθολόω , καί ὁ ὁ ἀγαθός εὕρεσις προαφαιρέω · ἀλλά ὁ μέν πάθος ὑφαιρέω , εἰσοράω μή δοκέω ἀμελέω , πρόνοια δέ ὁ γοῦν λοιπός τίθημι πρᾶγμα , ὅπως ἀγαθός καθίστημι . ἀνόητος μέν γάρ ἀνήρ ἐπί ὁ παροίχομαι κακός ἀγανακτέω μέχρι πᾶς καί ἀνιάω , σώφρων δέ ὁ ἄτακτος ῥοπή γιγνώσκω ὁ τυγχάνω , καί ὁ μεταβολή μή ταράσσω , μηδέ , ὁ πρότερος στερέω , συνδιαφθείρομαι καί ὁ ὁ μέλλω ἐλπίς .