agathias-scholasticus.historiae 2.9
θ΄ . Ἀλλὰ γὰρ τῷ Ναρσῆ , τύχης τε αἰσίας κυρήσαντι , καὶ τὸ πρακτέον ἄριστα μηχανησαμένῳ , ἅπαντα ἐς δέον ἀπέβη . ἐπειδὴ γὰρ οἱ βάρβαροι ξὺν βοῇ πολλῇ καὶ ἀλαλαγμῷ δρομαῖοι ἐπανελθόντες , συνέῤῥαξαν τοῖς Ῥωμαίοις , αὐτίκα τοὺς ἐπὶ τῷ ὀμφαλῷ πρωτοστάτας ἀμφὶ τὸ κένωμα ἐσπεσόντες · οὔπω γὰρ παρῆσαν οἱ Ἔρουλοι , ἡ τε ἀρχὴ , διατεμοῦσα τὸ βάθος τῶν λόχων , καὶ φόνον οὐ πολὺν ἐργασαμένη , ὑπὲρ τοὺς οὐραγοὺς ἐξηνέχθη . ἔνιοι δὲ αὐτῶν καὶ περαιτέρω ἐχώρουν ὡς τὸ στρατόπεδον τῶν Ῥωμαίων αἱρήσοντες . δὴ ὁ Ναρσῆς ἐπικάμψας ἠρέμα καὶ ὑπομηκύνας τὰ κέρα , καὶ ἐπικάμπιον ἐμπροσθίαν ὡς ἂν οἱ τακτικοὶ ὀνομάσαιεν ) τὴν φάλαγγα καταστήσας , παρακελεύεται τοῖς ἱπποτοξόταις ἐφιέναι τὰ βέλη ἑκατέρωθεν ἐναλλάγδην ἐς τὰ μετάφρενα τῶν πολεμίων . οἱ δὲ κατὰ ταῦτα ῥᾳδίως ἐποίουν . ἅτε γὰρ πεζοὺς ὄντας τοὺς βαρβάρους ἐν τῶν ἵππων ὑπερανέχοντες , εὐκολώτατα ἠδύναντο βάλλειν τὸ ἀφεστηκὸς καὶ ἡπλωμένον καὶ ἐλεύθερον τοῦ ἐπιπροσθοῦντος . καὶ ἦν οὐ χαλεπὸν , οἶμαι , τοῖς ἐπὶ τῶν ἄκρων ἱππόταις τὸ μὲν κατὰ σφᾶς μέρος τῶν δυσμενῶν καὶ πλησιαίτατον ὑπερβαίνειν τοῖς βέλεσι , τοὺς δὲ ἀντικρὺ φαινομένους τιτρώσκειν . διεπερονῶντο τοιγαροῦν πάντοθεν τὰ νῶτα οἱ Φράγγοι , τῶν μὶν ἐπί τοῦ δεξιοῦ κέρως τεταγμένων Ῥωμαίων τοὺς ἐκεῖθεν λυμαινομένων , τῶν δὲ ἔπι θάτερα τοὺς ἑτέρους . οὕτω τε οἱ ἄτρακτοι παραλλὰξ ἐς τἀναντία φερόμενοι , καὶ ἅπαν τὸ παρεμπίπτον διαφθείροντες ἐλάνθανον , οὔτε φυλάξασθαι τῶν βαρβάρων οἴων τε γιγνομένων , οὔτε ὅθεν βάλλονται σαφῶς ἐπισκοπούντων . ἀντιμέτωποι γὰρ τοῖς Ῥωμαίοις ἑστῶτες , καὶ ἐς μόνον τὸ καθ’ αὑτοὺς ὡς ἕκαστοι ἀποβλέποντες , καὶ πρὸς μὲν τοὺς ἔμπροσθεν ὁπλίτας ἐκ χειρὸς διαμαχόμενοι , τοὺς ἱπποτοξότας ὡς δὴ ὄπισθε τεταγμένους οὐ μάλα ὁρῶντες , τά τε στέρνα οὐ βαλλόμενοι , ἀλλὰ τὰ νῶτα , οὐκ εἶχον διαγιγνώσκειν οὑπερ ἐτύγχανον ὄντες κακοῦ . τοῖς δὲ πλείστοις οὐδὲ τοῦ διαπορεῖν καὶ ἀμφιγνοῆσαι τὰ ποιούμενα χώρα ἐγίγνετο , ἅμα τῇ πληγῇ τῆς τελευτῆς ἐπιφοιτώσης . πιπτόντων γὰρ ἀεὶ τῶν ἐκτὸς , εὐθὺς οἱ ἔνδοθεν ἀνεφαίνοντο , καὶ τούτου θαμὰ γιγνομένου , διέρρει αὐτοῖς τὰ πλήθη ὡς τάχιστα καὶ ἠφανίζετο , καὶ ἐς ὀλιγότητα ὑπεχώρει . ἐν τούτῷ δὲ Σίνδουάλ τε καὶ οἱ Ἔρουλοι πελάσαντες τῇ μάχη , ὑπαντιάζουσι τῶν πολεμίων τοῖς διαπεραιωθεῖσι τὴν παράταξιν καἰ προαλαμένοις . αὐτίκα δὴ οὖν αὐτοῖς ἐς χεῖρας ἐλθόντες ἔργου εἴχοντο · οἱ δὲ τῷ ἀπροσδοκήτῳ καταπλαγέντες , καὶ μᾶλλον ἐνέδραν εἶναι τὸ χρῆμα ὑποτοπήσαντες , εὐθὺς ἐς φυγὴν ἐτράποντο , καταιτιώμενοι τοὺς αὐτομολήσαντας , ὡς δὴ ὑπ’ ἐκεί - νῶν ἐξηπατημένοι . οἱ δὲ ἀμφὶ Σίνδουαλ οὐκ ἀνίεσαν , ἀλλ’ ἐνέκειντο , ἕως τοὺς μὲν κατεστόρεσαν , οἱ δὲ ἐς τὰς τοῦ ποταμοῦ ἐξέπεσον δίνας . οὕτω τε τῶν Ἐρούλων τῷ σφετέρῳ ἐγκαταστάντων , τό τε κένωμα ἐπληροῦτο , καὶ ἡ φάλαγξ συνἐκέκλειστο , καὶ τολοιπὸν οἱ Φράγγοι , καθάπερ εἰς ἄρκυσ ξυνειλημμένοι , ἐκτείνοντο πάντοθεν . ἥ τε γὰρ τάξις αὐτοῖς τελεώτατα διελέλυτο , καὶ χύδην ἐπὶ σφᾶς ὑπελίττοντο , οὐκ ἔχοντες ὅ , τι καὶ γένοιντο . οἱ δὲ Ῥωμαῖοι οὔ μόνον τοῖς τόξοις αὐτοὺς διεχρῶντο , ἀλλὰ τό τε ὁπλιτικὸν καὶ οἱ ψιλοὶ ἐπῄεσαν , δοράτιά τε ἀκοντίζοντες καὶ τοῖς κόποις διωθούμενοι , καὶ ταῖς μαχαίραις κατατέμνοντες , οἵ τε ἱππεῖς ὑπερκερώσεις ποιούμενοι ὑπεδέχοντο αὐτοὺς εἴσω καὶ ἀπελάμβανον . εἰ δέ τι αὐτῶν καὶ διέφυγε τὰ ξίφη , οἱ δὲ τῇ διώξει ἐκβιαζόμενοι ἐς τὸν ποταμὸν κατεφέροντο , καὶ ὑποβρύχιοι γιγνόμενοι ἔθνησκον · οἰμωγή τε ἠκούετο ἁπανταχοῦ τῶν βαρβάρων οἰκτρότατα διολλυμένων · αὐτός τε δὴ οὖν Βουτιλῖνος ὁ στρατηγὸς καὶ ὅλον τὸ στράτευμα πανωλεθρίᾳ ἠφάνιστο , ἐν τοῖς καὶ οἱ τῶν Ἐρούλων τῆσδε τῆς ξυμπλοκῆς μεταβάντες , καὶ οὐδεὶς ὅστις τῶν Γερμανῶν ἐς τὰ πάτρια ἐνόστησεν ἤθη , ὅτι μὴ πέντε ἄνδρες ὁτῳδηοῦν τρόπῳ διαδεδρακότες . πῶς δὲ οὐκ ἂν εἴη ἀρίδηλον , ὡς ποινὰς ὑπέσχον τῶν ἀδικημάτων , καὶ ὑπερτέρα τις αὐτοὺς μετῆλθεν ἀνάγκη ; ὁ μὲν γὰρ μύριος ἐκεῖνος ὅμιλος τῶν Φράγγων τε καὶ Ἀλαμανῶν , καὶ τῶν ὅσοι δὴ αὐτοῖς τυχὸν ἕτεροι τὸν πόλε - μοι ξυνδιήνεγκαν , ἄρδην ἀνήρπαστο , μόνοι δὲ ὀγδοήκοντα τῶν Ῥωμαίων ἄνδρες ἀπέθανον , οἱ δὴ ἐτύγχανον ὑποδεξάμενοι τῇ πρώτῳ ἐμβολὴν τῶν πολεμίων . ἠρίστευσαν δὲ ἐν τῷδε τῷ ἔργῳ τῶν μὲν Ῥωμαϊκῶν ταγμάτων σχεδόν τι βαρβάρων δὲ τῶν · ξυστρατευομένων Ἀλίγερνος ὁ Γότθος γὰρ καὶ ὃς ἐν τῇ μάχῃ ) , Σίνδουάλ τε ὁ τῶν Ἐρούλων καὶ οὐδέν τι ἔλαττον ἔσχε τῶν ἄλλων . ἅπαντες δὲ τὸν Ναρσῆν ἐν ἐπαίνῳ ἐποιοῦντο καὶ ἀπεθαύμαζον , ὡς τῇ ἐκείνου προμηθείᾳ ἐπὶ μέγα δόξης χωρήσαντες .
Lemmas: Θ΄ . ἀλλά γάρ ὁ Ναρσῆς , τυγχάνω τε Αἰσίας κύρω , καί ὁ πρακτέος ἀγαθός μηχανάομαι , ἅπας εἰς δήω ἀποβαίνω . ἐπεί γάρ ὁ βάρβαρος ξὺν βοή πολύς καί ἀλαλαγμός δρομαῖος ἐπανέρχομαι , συρράσσω ὁ Ῥωμαῖος , αὐτίκα ὁ ἐπί ὁ ὀμφαλός πρωτοστάτης ἀμφί ὁ κένωμα εἰσπίπτω · οὔπω γάρ πάρειμι ὁ Ἔρουλος , ὁ τε ἀρχή , διατέμνω ὁ βάθος ὁ λόχος , καί φόνος οὖον πολύς ἐργάζομαι , ὑπέρ ὁ οὐραγός ἐκφέρω . ἔνιοι δέ αὐτός καί περαιτέρω χωρέω ὡς ὁ στρατόπεδον ὁ Ῥωμαῖος αἱρέω . δή ὁ Ναρσῆς ἐπικάμπτω ἠρέμα καί ὑπομηκύνω ὁ κέρας , καί ἐπικάμπιος ἐμπρόσθιος ὡς εἄν ὁ τακτικός ὀνομάζω ) ὁ φάλαγξ καθίστημι , παρακελεύομαι ὁ ἱπποτοξότης ἐφίημι ὁ βέλος ἑκατέρωθεν ἐναλλάγδην εἰς ὁ μετάφρενον ὁ πολέμιος . ὁ δέ κατά οὗτος ῥᾳδίως ποιέω . ἅτε γάρ πεζός εἰμί ὁ βάρβαρος ἐν ὁ ἵππος ὑπερανέχω , εὔκολος δύναμαι βάλλω ὁ ἀφίστημι καί ἁπλόω καί ἐλεύθερος ὁ ἐπιπροσθέω . καί εἰμί οὖον χαλεπός , οἴομαι , ὁ ἐπί ὁ ἄκρος ἱππότης ὁ μέν κατά σφεῖς μέρος ὁ δυσμενής καί πλησίος ὑπερβαίνω ὁ βέλος , ὁ δέ ἀντικρύ φαίνω τιτρώσκω . διαπερονάω τοιγάρ πάντοθεν ὁ νῶτον ὁ Φράγγος , ὁ μιν ἐπί ὁ δεξιός κέρας τάσσω Ῥωμαῖος ὁ ἐκεῖθεν λυμαίνομαι , ὁ δέ ἐπί ἕτερος ὁ ἕτερος . οὗτος τε ὁ ἄτρακτος παραλλάξ εἰς τἀναντία φέρω , καί ἅπας ὁ παρεμπίπτω διαφθείρω λανθάνω , οὔτε φυλάσσω ὁ βάρβαρος οἶος τε γίγνομαι , οὔτε ὅθεν βάλλω σαφῶς ἐπισκοπέω . ἀντιμέτωπος γάρ ὁ Ῥωμαῖος ἵστημι , καί εἰς μόνος ὁ κατά ἑαυτοῦ ὡς ἕκαστος ἀποβλέπω , καί πρός μέν ὁ ἔμπροσθεν ὁπλίτης ἐκ χείρ διαμάχομαι , ὁ ἱπποτοξότης ὡς δή ὄπισθεν τάσσω οὖον μάλα ὁράω , ὁ τε στέρνον οὖον βάλλω , ἀλλά ὁ νῶτον , οὐ ἔχω διαγιγνώσκω ὅσπερ τυγχάνω εἰμί κακός . ὁ δέ πλεῖστος οὐδέ ὁ διαπορέω καί ἀμφιγνοέω ὁ ποιέω χώρα γίγνομαι , ἅμα ὁ πλήσσω ὁ τελευτή ἐπιφοιτάω . πίπτω γάρ ἀεί ὁ ἐκτός , εὐθύς ὁ ἔνδοθεν ἀναφαίνω , καί οὗτος θαμά γίγνομαι , διαρρέω αὐτός ὁ πλῆθος ὡς ταχύς καί ἀφανίζω , καί εἰς ὀλιγότης ὑποχωρέω . ἐν τούτός δέ Σίνδης τε καί ὁ Ἔρουλος πελάζω ὁ μάχη , ὑπαντιάζω ὁ πολέμιος ὁ διαπεραιόω ὁ παράταξις καίω προαλαμένοις . αὐτίκα δή οὖν αὐτός εἰς χείρ ἔρχομαι ἔργον ἔχω · ὁ δέ ὁ ἀπροσδόκητος καταπλάσσω , καί μᾶλλον ἐνέδρα εἰμί ὁ χρῆμα ὑποτοπέω , εὐθύς εἰς φυγή τρέπω , καταιτιάομαι ὁ αὐτομολέω , ὡς δή ὑπό ἐκεῖ - νάω ἐξαπατάω . ὁ δέ ἀμφί Σίνδης οὐ ἀνίημι , ἀλλά ἔγκειμαι , ἠώς ὁ μέν καταστορέννυμι , ὁ δέ εἰς ὁ ὁ ποταμός ἐκπίπτω δίνη . οὗτος τε ὁ Ἔρουλος ὁ σφέτερος ἐγκαθίστημι , ὁ τε κένωμα πληρόω , καί ὁ φάλαγξ συγκλείω , καί τολοιπος ὁ Φράγγος , καθάπερ εἰς ἄρκυς συλλαμβάνω , κτείνω πάντοθεν . ὅς τε γάρ τάξις αὐτός τέλειος διαλύω , καί χύδην ἐπί σφεῖς ὑπελίττοντο , οὐ ἔχω ὅς , τίς καί γίγνομαι . ὁ δέ Ῥωμαῖος οὖον μόνος ὁ τόξον αὐτός διαχράομαι , ἀλλά ὁ τε ὁπλιτικός καί ὁ ψιλός ἔπειμι , δοράτιον τε ἀκοντίζω καί ὁ κόπος διωθέω , καί ὁ μάχαιρα κατατέμνω , ὁ τε ἱππεύς ὑπερκέρωσις ποιέω ὑποδέχομαι αὐτός εἴδομαι καί ἀπολαμβάνω . εἰμί δέ τίς αὐτός καί διαφεύγω ὁ ξίφος , ὁ δέ ὁ διώκω ἐκβιάζω εἰς ὁ ποταμός καταφέρω , καί ὑποβρύχιος γίγνομαι θνῄσκω · οἰμωγή τε ἀκούω ἁπανταχοῦ ὁ βάρβαρος οἰκτρός διολλυμι · αὐτός τε δή οὖν Βουτιλῖνος ὁ στρατηγός καί ὅλος ὁ στράτευμα πανωλεθρία ἀφανίζω , ἐν ὁ καί ὁ ὁ Ἔρουλος ὅδε ὁ συμπλοκή μεταβαίνω , καί οὐδείς ὅστις ὁ Γερμανός εἰς ὁ πάτριος νοστέω ἦθος , ὅτι μή πέντε ἀνήρ ὁτῳδηοῦν τρόπος διατρέχω . πῶς δέ οὐ εἄν εἰμί ἀρίδηλος , ὡς ποινή ὑπέσχον ὁ ἀδίκημα , καί ὑπέρτερος τις αὐτός μετέρχομαι ἀνάγκη ; ὁ μέν γάρ Μύριος ἐκεῖνος ὅμιλος ὁ Φράγγος τε καί Ἀλαμανή , καί ὁ ὅσος δή αὐτός τυγχάνω ἕτερος ὁ πόλος - ἐγώ συνδιαφέρω , ἄρδην ἀναρπάζω , μόνος δέ ὀγδοήκοντα ὁ Ῥωμαῖος ἀνήρ ἀποθνῄσκω , ὁ δή τυγχάνω ὑποδέχομαι ὁ πρῶτος ἐμβολή ὁ πολέμιος . ἀριστεύω δέ ἐν ὅδε ὁ ἔργον ὁ μέν Ῥωμαϊκός τάγμα σχεδόν τίς βάρβαρος δέ ὁ · συστρατεύω Ἀλίγερνος ὁ Γότθος γάρ καί ὅς ἐν ὁ μάχομαι ) , Σίνδης τε ὁ ὁ Ἔρουλος καί οὐδείς τίς μικρός ἔχω ὁ ἄλλος . ἅπας δέ ὁ Ναρσῆς ἐν ἔπαινος ποιέω καί ἀποθαυμάζω , ὡς ὁ ἐκεῖνος προμήθεια ἐπί μέγας δόξα χωρέω .