aelius-aristides.ars-rhetorica-sp 2.3.1.5
τὰ δὲ ἤθη ὁ Ξενοφῶν ἐργάζεται πρῶτον μὲν πρὸς τὰ ἰδιώματα ἀφορῶν τῶν προσώπων περὶ ὧν ἂν ποιούμενος τοὺς λόγους τυγχάνῃ , ἔπειτα τοὺς καιροὺς ὁρῶν καὶ πρὸς τούτοις τὰς περιστάσεις καὶ τὰ συμβεβηκότα καὶ τὰ παρόντα αὐτοῖς καὶ τὰ παρακολουθοῦντα , ἐξ ὧν συλλογιζόμενος ἤθη εὑρίσκει ἐργάζεσθαι ἐν τοῖς λόγοις καὶ νὴ Δία γε καὶ πάθη . ἵνα δὲ ἀπʼ αὐτῶν τῶν βιβλίων ἄρξηταί τις , ἐν τῷ Συμποσίῳ πᾶσα μὲν ἀρετή ἐστι , ὁ δὲ λόγος καὶ ἡ ἁπλότης τῆς διανοίας ἐστὶ τῶν λεγομένων , ὃ οὕτω τις ἂν ἦθος εἴποι · καὶ σχεδὸν ὁ λόγος ἅπας οὕτω προῆκται . πόθεν οὖν τοῦτο ὑπῆρξεν αὐτῷ ; τῷ ἰδεῖν τὸν καιρὸν καὶ τὸ πρᾶγμα ὁποῖον καὶ τὰ παρακολουθοῦντα φύσει , οἷον ὁποῖον μέν τι τὸ συμπόσιόν ἐστι καὶ τίνα ἐν συμποσίῳ λέγεσθαί τε καὶ γίνεσθαι συμβαίνει . πρὸς ἃ προορῶν ἀπειργάσατο τὸν λόγον , οἷον εὐθὺς ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου , ἀλλʼ ἔμοιγε δοκεῖ τῶν καλῶν κἀγαθῶν ἀνδρῶν οὐ μόνον τὰ μετὰ σπουδῆς πραττόμενα ἀξιομνημόνευτα εἶναι , ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν ταῖς παιδιαῖς . ἤθους ἐχόμενόν ἐστι τὸ νόημα , ὅτι δεῖ καὶ τὰ μετὰ παιδιὰς πραττόμενα τῶν μεγάλων τε καὶ ἀγαθῶν ἀνδρῶν ἀποδέχεσθαι , καὶ ἔστι τὸ θεώρημα τοῦ ἀφελοῦς , ὅτι μὴ ἐκ παντὸς τρόπου δεῖ διώκειν τὰ ἔνδοξα καὶ τὰ μεγάλα , ἀλλὰ καὶ τὰ δοκοῦντα φαῦλα εἶναι καὶ εὐκαταφρόνητα . πάλιν ἐν τοῖς Ἀπομνημονεύμασι τὸ ἰδίωμα καταμαθὼν τῆς Σωκράτους προαιρέσεως , πρὸς τοῦτο ἀπιδὼν προσαγήοχε τὸν λόγον · ὄντος γὰρ τοῦ ὑποκειμένου ὀργῆς ἀξίου καὶ ἐπιτιμήσεως τὸ Σωκράτην τοσούτου ἄξιον ἄνδρα κατακεκρίσθαι , ὅμως οὗτος ὡς ἀφελὴς ἀνὴρ ἦθος κἀνταῦθα ἐνεδείξατο , πολλάκις φησὶν ἐθαύμασα , οὐχὶ δὲ εἶπεν , ἐφʼ ᾧ τις ἂν ὀργισθείη ἢ ἐφʼ ᾧ ἄξιον ἐπιτιμῆσαι . δεῖ μέντοι κἀκεῖνο ὁρᾶν , ὅπως ὑφειμένα διὰ τὸ ἀφελὲς τιθεὶς ὀνόματα οὐδὲν ἧττον ἐν τῷ οἰκείῳ τόπῳ ἐνέφηνε τὸ μέγεθος τοῦ πράγματος · τὸ γὰρ ἐθαύμασα καὶ τὸ πολλάκις οὐ μικρῶν ἐστιν ἔμφασις . πάλιν ἐν τῇ Παιδείᾳ ὅρα πῶς μετεχειρίσατο εἰπών , ἔννοιά ποθʼ ἡμῖν ἐγένετο . τὸ μὲν οὖν νόημά ἐστιν ὃν τρόπον Κῦρος παῖς ὢν ἐτρέφετο καὶ τίνος παιδείας μετέσχεν , καὶ τίνα ἔργα ἔπραξε , καὶ ὡς εὐδαιμονέστατος ἀνθρώπων ἐγένετο , τοῦτο δὲ ἄλλο τι βούλεται τῷ ἀνδρί · οὐ γὰρ Κῦρον ἐγκωμιάσαι προῄρηται οὐδὲ μέλει αὐτῷ ὃν τρόπον ἐπαιδεύθη ὁ Κῦρος ἢ ἐτράφη , ἀλλʼ ἐπειδὴ ἐν ἤθει προάγει τὸν λόγον , ὑπογραφῇ κέχρηται ὁποῖόν τινα δεῖ εἶναι τὸν ἀγαθὸν ἄνδρα καὶ τίνι τροφῇ καὶ τίνι παιδείᾳ χρῆσθαι , καὶ ὁποῖον μὲν δεῖ εἶναι ἔτι ἐν παιδίοις ὄντα , ὁποῖον δὲ ἐπειδὰν μειράκιόν τις γένηται , τίνα δὲ ἔργα καὶ ἐπιτηδεύματα προσήκοντα τῷ καλῷ τε καὶ ἀγαθῷ ἀνδρί , ὁ δὲ Κῦρος ἄλλως ὄνομά ἐστιν αὐτῷ . τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐν τοῖς Ἀπομνημονεύμασι μετακεχείρισται τοὺς τοιούτους τῶν λόγων · ἐκεῖ γὰρ αὐτῷ καὶ περὶ πλειόνων εἴρηται ὃν τρόπον δεῖ τῇ πατρίδι τῇ ἑαυτοῦ προσφέρεσθαι καὶ τοῖς φίλοις καὶ ἐν τοῖς οἰκείοις πᾶσιν · οὐ μέντοι εἴρηταί γε ὑποθετικῶς , οἷον οὕτω χρὴ τοῦτον τὸν τρόπον τοῖς φίλοις προσφέρεσθαι , οὐδὲ χρὴ τοῦτον τὸν τρόπον τοῖς ἀδελφοῖς · οὐδὲ χρὴ πρότερον ἐπίδειξιν εἶναι πολιτείας , πρὶν ἂν ἀνήρ τις γένηται σοφός τε καὶ ἐπιστήμων πραγμάτων , ἀλλʼ ὑποθεὶς ἕτερα πρόσωπα διδάσκει σε ὃν τρόπον χρὴ τὰ τοιαῦτα ποιεῖν , ὁποῖον καὶ Χαιρεφῶντα λέγει διαφερόμενον πρὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ , εἰπέ μοι , ἔφη , σὺ μόνος οὐ γινώσκεις ὅτι οὕτω χρὴ τοῖς ἀδελφοῖς προσφέρεσθαι , ἀλλὰ πρόσωπον ἕτερον ὑπέβαλλεν . ὅταν οὖν θέλῃς ἐν ἤθει λόγον προαγαγεῖν , οὐχ ὑποθετικῶς εἰσάγεις , τάδε χρὴ ποιεῖν ἢ τάδε , ἀλλὰ πρόσωπον ἕτερον ὑποθεὶς ἃ ἂν βούλῃ τινὰ ποιεῖν λέγεις , ὅτι ἐκεῖνος ἦν τοιοῦτος καὶ τάδε ἐποίει .
Lemmas: ὁ δέ ἦθος ὁ Ξενοφῶν ἐργάζομαι πρῶτος μέν πρός ὁ ἰδίωμα ἀφοράω ὁ πρόσωπον περί ὅς ἄν ποιέω ὁ λόγος τυγχάνω , ἔπειτα ὁ καιρός ὁράω καί πρός οὗτος ὁ περίστασις καί ὁ συμβαίνω καί ὁ πάρειμι αὐτός καί ὁ παρακολουθέω , ἐκ ὅς συλλογίζομαι ἦθος εὑρίσκω ἐργάζομαι ἐν ὁ λόγος καί νή Ζεύς γε καί πάθος . ἵνα δέ ἀπό αὐτός ὁ βιβλίον ἄρχω τις , ἐν ὁ Συμπόσιον πᾶς μέν ἀρετή εἰμί , ὁ δέ λόγος καί ὁ ἁπλότης ὁ διάνοια εἰμί ὁ λέγω , ὅς οὕτως τις ἄν ἦθος λέγω · καί σχεδόν ὁ λόγος ἅπας οὕτως προάγω . πόθεν οὖν οὗτος ὑπάρχω αὐτός ; ὁ ὁράω ὁ καιρός καί ὁ πρᾶγμα ὁποῖος καί ὁ παρακολουθέω φύσις , οἷος ὁποῖος μέν τις ὁ συμπόσιον εἰμί καί τίς ἐν συμπόσιον λέγω τε καί γίγνομαι συμβαίνω . πρός ὅς προοράω ἀπεργάζομαι ὁ λόγος , οἷος εὐθύς ἐν ἀρχή ὁ λόγος , ἀλλά ἐγώ δοκέω ὁ καλός ἀγαθός ἀνήρ οὐ μόνος ὁ μετά σπουδή πράσσω ἀξιομνημόνευτος εἰμί , ἀλλά καί ὁ ἐν ὁ παιδιά . ἦθος ἔχω εἰμί ὁ νόημα , ὅτι δέω καί ὁ μετά παιδιά πράσσω ὁ μέγας τε καί ἀγαθός ἀνήρ ἀποδέχομαι , καί εἰμί ὁ θεώρημα ὁ ἀφελής , ὅτι μή ἐκ πᾶς τρόπος δέω διώκω ὁ ἔνδοξος καί ὁ μέγας , ἀλλά καί ὁ δοκέω φαῦλος εἰμί καί εὐκαταφρόνητος . πάλιν ἐν ὁ Ἀπομνημόνευμα ὁ ἰδίωμα καταμανθάνω ὁ Σωκράτης προαίρεσις , πρός οὗτος ἀφοράω προσάγω ὁ λόγος · εἰμί γάρ ὁ ὑπόκειμαι ὀργή ἄξιος καί ἐπιτίμησις ὁ Σωκράτης τοσοῦτος ἄξιος ἀνήρ κατακρίνω , ὅμως οὗτος ὡς ἀφελής ἀνήρ ἦθος ἐνταῦθα ἐνδείκνυμι , πολλάκις φημί θαυμάζω , οὐ δέ λέγω , ἐπί ὅς τις ἄν ὀργίζω ἤ ἐπί ὅς ἄξιος ἐπιτιμάω . δέω μέντοι ἐκεῖνος ὁράω , ὅπως ὑφίημι διά ὁ ἀφελής τίθημι ὄνομα οὐδείς ἥσσων ἐν ὁ οἰκεῖος τόπος ἐμφαίνω ὁ μέγεθος ὁ πρᾶγμα · ὁ γάρ θαυμάζω καί ὁ πολλάκις οὐ μικρός εἰμί ἔμφασις . πάλιν ἐν ὁ Παιδεία ὁράω πῶς μεταχειρίζω λέγω , ἔννοια ποτέ ἐγώ γίγνομαι . ὁ μέν οὖν νόημα εἰμί ὅς τρόπος Κῦρος παῖς εἰμί τρέφω καί τίς παιδεία μετέχω , καί τίς ἔργον πράσσω , καί ὡς εὐδαίμων ἄνθρωπος γίγνομαι , οὗτος δέ ἄλλος τις βούλομαι ὁ ἀνήρ · οὐ γάρ Κῦρος ἐγκωμιάζω προαιρέω οὐδέ μέλω αὐτός ὅς τρόπος παιδεύω ὁ Κῦρος ἤ τρέφω , ἀλλά ἐπειδή ἐν ἦθος προάγω ὁ λόγος , ὑπογραφεύς χράω ὁποῖος τις δέω εἰμί ὁ ἀγαθός ἀνήρ καί τίς τροφή καί τίς παιδεία χράω , καί ὁποῖος μέν δέω εἰμί ἔτι ἐν παιδίον εἰμί , ὁποῖος δέ ἐπειδάν μειράκιον τις γίγνομαι , τίς δέ ἔργον καί ἐπιτήδευμα προσήκω ὁ καλός τε καί ἀγαθός ἀνήρ , ὁ δέ Κῦρος ἄλλος ὄνομα εἰμί αὐτός . ὁ αὐτός τρόπος καί ἐν ὁ Ἀπομνημόνευμα μεταχειρίζω ὁ τοιοῦτος ὁ λόγος · ἐκεῖ γάρ αὐτός καί περί πολύς λέγω ὅς τρόπος δέω ὁ πατρίς ὁ ἑαυτοῦ προσφέρω καί ὁ φίλος καί ἐν ὁ οἰκεῖος πᾶς · οὐ μέντοι λέγω γε ὑποθετικός , οἷος οὕτως χρή οὗτος ὁ τρόπος ὁ φίλος προσφέρω , οὐδέ χρή οὗτος ὁ τρόπος ὁ ἀδελφός · οὐδέ χρή πρότερος ἐπίδειξις εἰμί πολιτεία , πρίν ἄν ἀνήρ τις γίγνομαι σοφός τε καί ἐπιστήμων πρᾶγμα , ἀλλά ὑποτίθημι ἕτερος πρόσωπον διδάσκω σύ ὅς τρόπος χρή ὁ τοιοῦτος ποιέω , ὁποῖος καί Χαιρεφῶν λέγω διαφέρω πρός ὁ ἀδελφός αὐτός , λέγω ἐγώ , φημί , σύ μόνος οὐ γιγνώσκω ὅτι οὕτως χρή ὁ ἀδελφός προσφέρω , ἀλλά πρόσωπον ἕτερος ὑποβάλλω . ὅταν οὖν ἐθέλω ἐν ἦθος λόγος προάγω , οὐ ὑποθετικός εἰσάγω , ὅδε χρή ποιέω ἤ ὅδε , ἀλλά πρόσωπον ἕτερος ὑποτίθημι ὅς ἄν βούλομαι τις ποιέω λέγω , ὅτι ἐκεῖνος εἰμί τοιοῦτος καί ὅδε ποιέω .