नेपालको संविधान, २०७२

धारा १: संविधान मूल कानून: धारा १, उपधारा (१): यो संविधान नेपालको मूल कानून हो । यस संविधानसँग बाँझिने कानून बाँझिएको हदसम्म अमान्य हुनेछ । धारा १, उपधारा (२): यस संविधानको पालना गर्नु प्रत्येक व्यक्तिको कर्तव्य हुनेछ । धारा २: सार्वभौमसत्ता र राजकीयसत्ता: नेपालको सार्वभौमसत्ता र राजकीयसत्ता नेपाली जनतामा निहित रहेको छ । यसको प्रयोग यस संविधानमा व्यवस्था भए बमोजिम हुनेछ । धारा ३: राष्ट्र: बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक विशेषतायुक्त, भौगोलिक विविधतामा रहेका समान आकांक्षा र नेपालको राष्ट्रिय स्वतन्त्रता, भौगोलिक अखण्डता, राष्ट्रिय हित तथा समृद्धिप्रति आस्थावान रही एकताको सूत्रमा आबद्ध सबै नेपाली जनता समष्टिमा राष्ट्र हो । धारा ४: नेपाल राज्य: धारा ४, उपधारा (१): नेपाल स्वतन्त्र, अविभाज्य, सार्वभौमसत्तासम्पन्न, धर्मनिरपेक्ष, समावेशी, लोकतन्त्रात्मक, समाजवाद उन्मुख, संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्य हो । धारा ४, उपधारा (२): नेपालको क्षेत्र देहाय बमोजिम हुनेछः— धारा ४, उपधारा (२), खण्ड (क): यो संविधान प्रारम्भ हुँदाका बखतको क्षेत्र, र धारा ४, उपधारा (२), खण्ड (ख): यो संविधान प्रारम्भ भएपछि प्राप्त हुने क्षेत्र । धारा ५: राष्ट्रिय हित: धारा ५, उपधारा (१): नेपालको स्वतन्त्रता, सार्वभौमसत्ता, भौगोलिक अखण्डता, राष्ट्रियता, स्वाधीनता, स्वाभिमान, नेपालीको हक हितको रक्षा, सीमानाको सुरक्षा, आर्थिक समुन्नति र समृद्धि नेपालको राष्ट्रिय हितका आधारभूत विषय हुनेछन् । धारा ५, उपधारा (२): राष्ट्र हित प्रतिकूलको आचरण र कार्य संघीय कानून बमोजिम दण्डनीय हुनेछ । धारा ६: राष्ट्रभाषा: नेपालमा बोलिने सबै मातृभाषाहरू राष्ट्रभाषा हुन् । धारा ७: सरकारी कामकाजको भाषा: धारा ७, उपधारा (१): देवनागरी लिपिमा लेखिने नेपाली भाषा नेपालको सरकारी कामकाजको भाषा हुनेछ । धारा ७, उपधारा (२): नेपाली भाषाका अतिरिक्त प्रदेशले आफ्नो प्रदेशभित्र बहुसंख्यक जनताले बोल्ने एक वा एकभन्दा बढी अन्य राष्ट्रभाषालाई प्रदेश कानून बमोजिम प्रदेशको सरकारी कामकाजको भाषा निर्धारण गर्न सक्नेछ । धारा ७, उपधारा (३): भाषा सम्बन्धी अन्य कुरा भाषा आयोगको सिफारिसमा नेपाल सरकारले निर्णय गरे बमोजिम हुनेछ । धारा ८: राष्ट्रिय झण्डा : धारा ८, उपधारा (१): सिम्बिक रङ्गको भुईँ र गाढा नीलो रङ्गको किनारा भएको दुई त्रिकोण अलिकति जोडिएको, माथिल्लो भागमा खुर्पै चन्द्रको बीचमा सोहमा आठ कोण देखिने सेतो आकार र तल्लो भागमा बाह कोणयुक्त सूर्यको सेतो आकार अंकित भएको झण्डा नेपालको राष्ट्रिय झण्डा हो । धारा ८, उपधारा (२): नेपालको राष्ट्रिय झण्डा, राष्ट्रिय झण्डा बनाउने तरीका र तत्सम्बन्धी अन्य विवरण अनुसूची—१ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ । धारा ९: राष्ट्रिय गान इत्यादि : धारा ९, उपधारा (१): नेपालको राष्ट्रिय गान अनुसूची—२ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ । धारा ९, उपधारा (२): नेपालको निशान छाप अनुसूची—३ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ । धारा ९, उपधारा (३): नेपालको राष्ट्रिय फूल लालीगुराँस, राष्ट्रिय रङ्ग सिम्बिक, राष्ट्रिय जनावर गाई र राष्ट्रिय पक्षी डाँफे हुनेछ । धारा १०: नागरिकताबाट वञ्चित नगरिने: धारा १०, उपधारा (१): कुनै पनि नेपाली नागरिकलाई नागरिकता प्राप्त गर्ने हकबाट वञ्चित गरिने छैन । धारा १०, उपधारा (२): नेपालमा प्रादेशिक पहिचान सहितको एकल संघीय नागरिकताको व्यवस्था गरिएको छ । धारा ११: नेपालको नागरिक ठहर्ने: धारा ११, उपधारा (१): यो संविधान प्रारम्भ हुँदाका बखत नेपालको नागरिकता प्राप्त गरेका र यस भाग बमोजिम नागरिकता प्राप्त गर्न योग्य व्यक्तिहरू नेपालको नागरिक हुनेछन् । धारा ११, उपधारा (२): यो संविधान प्रारम्भ हुँदाका बखत नेपालमा स्थायी बसोबास भएको देहायको व्यक्ति वंशजको आधारमा नेपालको नागरिक ठहर्नेछः— धारा ११, उपधारा (२), खण्ड नेपालको संविधान, २०७२