chhatramani/nepal_legal_text_corpus_v1 huggingface dataset:
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

। दफा ४९२, उपदफा (२): उपदफा (१) मा लेखिएदेखि बाहेक यस परिच्छेद बमोजिम भए गरेको कुनै काम कारबाहीबाट मर्का पर्ने व्यक्तिले त्यस्तो काम कारबाही भए गरेको मितिले देहाय बमोजिम नालिस गर्न सक्नेछ :- दफा ४९२, उपदफा (२), खण्ड (क): यस परिच्छेदमा नालिस गर्न छुट्टै हदम्याद तोकिएकोमा सोही बमोजिम, दफा ४९२, उपदफा (२), खण्ड (ख): कुनै लिखितमा अवधि उल्लेख भएकोमा सो अवधि नाघेको मिति र लिखित नभएको वा अन्य अवस्थामा मुद्दा गर्नु पर्ने कारण परेको मितिले एक वर्षभित्र । दफा ४९३: दायित्व सृजना हुने : दफा ४९३, उपदफा (१): कुनै काम गर्न वा नगर्नका लागि कानूनी रूपमा बाध्यता भएकोमा त्यस्तो काम नगरे वा गरेमा दायित्व सृजना हुनेछ । दफा ४९३, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम सृजना हुने दायित्व यस परिच्छेद बमोजिम कायम भई निर्धारण हुनेछ। दफा ४९४: दायित्व सृजना हुने अवस्था : दफा ४९४, उपदफा (१): दफा ४९३ बमोजिमको दायित्व देहाय बमोजिम सृजना भई कायम हुनेछ :- दफा ४९४, उपदफा (१), खण्ड (क): कानून, दफा ४९४, उपदफा (१), खण्ड (ख): करार, दफा ४९४, उपदफा (१), खण्ड (ग): अप्रत्यक्ष वा अर्ध करार दफा ४९४, उपदफा (१), खण्ड (घ): अनुचित सम्बृद्धि (अनजष्ट इन्निचमेन्ट) दफा ४९४, उपदफा (१), खण्ड (ङ): दायित्व लिने गरी भएको कुनै व्यक्तिको एकतर्फी प्रतिबद्धता, दफा ४९४, उपदफा (१), खण्ड (च): कानून बमोजिम दुष्कृति (टर्टस्) मानिने काम, दफा ४९४, उपदफा (१), खण्ड (छ): कानून बमोजिम अर्ध दुष्कृति मानिने काम। दफा ४९४, उपदफा (२): उपदफा (१) को,- दफा ४९४, उपदफा (२), खण्ड (क): खण्ड (क) बमोजिमको दायित्व यस ऐन वा अन्य कानून बमोजिम कायम हुनेछ। दफा ४९४, उपदफा (२), खण्ड (ख): खण्ड (ख) बमोजिमको दायित्व पक्षहरूबीच सम्पन्न भएको करार बमोजिम कायम हुनेछ। दफा ४९४, उपदफा (२), खण्ड (ग): खण्ड (ग) बमोजिमको दायित्व यस भागको परिच्छेद-१५ बमोजिम परिभाषित अप्रत्यक्ष वा अर्ध करार बमोजिम कायम हुनेछ। दफा ४९४, उपदफा (२), खण्ड (घ): खण्ड (घ) बमोजिमको दायित्व यस भागको परिच्छेद-१६ बमोजिम परिभाषित अनुचित सम्बृद्धि (अनजष्ट इन्निचमेन्ट) बमोजिम कायम हुनेछ। दफा ४९४, उपदफा (२), खण्ड (ङ): खण्ड (ङ) बमोजिमको दायित्व कुनै व्यक्तिको एकतर्फी प्रतिबद्धतावाट कानून बमोजिम दायित्व सृजना हुने व्यवस्था बमोजिम निर्धारण हुनेछ। दफा ४९४, उपदफा (२), खण्ड (च): खण्ड (च) बमोजिमको दायित्व यस भागको परिच्छेद-१७ बमोजिम परिभाषित दुष्कृति (टर्टस्) वाट कायम हुनेछ। दफा ४९४, उपदफा (२), खण्ड (छ): खण्ड (छ) बमोजिमको दायित्व यस भागको परिच्छेद-१८ बमोजिम परिभाषित त्रुटिपूर्ण उत्पादन वा कानून बमोजिम अर्धदुष्कृति मानिने अन्य कामबाट कायम हुनेछ । दफा ४९५: दायित्व पूरा गर्नु पने : दफा ४९५, उपदफा (१): कुनै विषयको दायित्व जसले पूरा गर्नु पने गरी कायम वा सृजना भएको छ वा जुन व्यक्तिले दायित्व लिएको हो सोही व्यक्तिले त्यस्तो विषयको दायित्व पूरा गर्नु पनेछ । दफा ४९५, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम दायित्व पूरा नहुँदै त्यस्तो व्यक्तिको मृत्यु भएमा वा निजको होस ठेगानमा नरहेमा निजको सम्पत्ति प्राप्त गर्ने हकवाला वा निजको संरक्षक वा माथवरले वा जमानत सम्बन्धी करार भए त्यस्तो जमानत दिनेले त्यस्तो दायित्व पूरा गर्नु पनेछ । दफा ४९६: निर्धारित समयमा दायित्व पूरा गर्नु पने : दफा ४९६, उपदफा (१): कुनै दायित्व पूरा गर्नको लागि कुनै निश्चित अवधि तोकिएको रहेछ भने सम्बन्धित व्यक्तिले सोही अवधिभित्र त्यस्तो दायित्व पूरा गर्नु पनेछ । दफा ४९६, उपदफा (२): कुनै दायित्व पूरा गर्न कुनै निश्चित मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

दिन वा समय तोकिएको रहेछ भने सम्बन्धित व्यक्तिले सोही दिन वा समयमा त्यस्तो दायित्व पूरा गर्नु पनेछ । दफा ४९६, उपदफा (३): उपदफा (१) वा (२) बमोजिम कुनै दायित्व पूरा गर्ने अवधि, दिन वा समय निर्धारण नभएकोमा दायित्वको प्रकृतिबाट त्यस्तो दायित्व पूरा गर्नु पने अवधि, दिन र समय निर्धारण गरी मनासिब अवधिभित्र दायित्व पूरा गर्नु पनेछ । दफा ४९६, उपदफा (४): उपदफा (१), (२) वा (३) बमोजिम दायित्व पूरा नभएमा दायित्व पूरा गर्नु पने व्यक्तिले दायित्व पूरा नगरेको वा पूरा गर्न नसकेको मानिनेछ । दफा ४९७: प्रत्येक व्यक्तिले दायित्व पूरा गर्नु पने : दफा ४९७, उपदफा (१): एकभन्दा बढी व्यक्तिले कुनै दायित्व लिएको वा निजको हकमा त्यस्तो दायित्व सृजना भएको भएमा करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक प्रत्येक व्यक्तिले समान रूपमा त्यस्तो दायित्व पूरा गर्नु पनेछ । दफा ४९७, उपदफा (२): कुनै व्यक्तिले एकभन्दा बढी व्यक्ति प्रति दायित्व पूरा गर्नु पने भएमा करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक निजले प्रत्येक व्यक्ति प्रति समान रूपले दायित्व पूरा गर्नु पनेछ । दफा ४९८: दायित्व विभाजन हुन सक्ने : दफा ४९८, उपदफा (१): एकभन्दा बढी व्यक्तिहरू प्रति दायित्व पूरा गर्नु पर्ने वा एकभन्दा बढी व्यक्तिले दायित्व पूरा गर्नु पर्ने अवस्थामा त्यस्ता व्यक्तिहरू प्रतिको वा त्यस्ता व्यक्तिहरूले पूरा गर्नु पर्ने दायित्व त्यसको प्रकृतिबाट विभाजन वा खण्ड खण्ड गर्न सकिने रहेछ भने त्यस्तो दायित्व विभाजन हुन सक्नेछ र सोही बमोजिम प्रत्येक व्यक्ति प्रति वा प्रत्येक व्यक्तिले दायित्व पूरा गर्नु पर्नेछ । दफा ४९८, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिमको अवस्थामा प्रत्येक व्यक्ति वा सबै व्यक्तिले दायित्व पूरा गर्नु पर्ने प्रत्येक व्यक्ति वा सबै व्यक्तिबाट दायित्व पूरा गराई माग्न सक्नेछ । दफा ४९९: असल नियतले दायित्व पूरा गर्नु पर्ने : दफा ४९४ बमोजिम सृजना भएको दायित्व त्यस्तो दायित्व पूरा गर्नु पर्ने व्यक्तिले असल नियतले पूरा गर्नु पर्नेछ । दफा ५००: दायित्व पूरा नगरेमा क्षतिपूर्ति व्यहोर्नु पर्ने : दफा ५००, उपदफा (१): दायित्व पूरा गर्नु पर्ने व्यक्तिले दायित्व पूरा नगरेको वा दायित्व पूरा गर्न विलम्ब गरेको कारणबाट अन्य कसैलाई कुनै किसिमले हानि, नोक्सानी भएमा त्यसरी भएको वास्तविक हानि, नोक्सानी वापतको क्षतिपूर्ति निजले व्यहोर्नु पर्नेछ । दफा ५००, उपदफा (२): दायित्व पूरा गर्नु पर्ने व्यक्तिले जालसाज गरी दायित्व पूरा नगरेको वा नियतवस वा लापरवाहीको कारणबाट कुनै किसिमले हानि, नोक्सानी भएमा त्यसरी भएको हानि, नोक्सानी वापतको क्षतिपूर्ति निजले व्यहोर्नु पर्नेछ । दफा ५०१: कानून प्रतिकूलको दायित्व पूरा गर्न नपर्ने : यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै दायित्व पूरा गर्दा कानून, सार्वजनिक व्यवस्था (पब्लिक अर्डर) वा सार्वजनिक नैतिकता प्रतिकूल हुने रहेछ भने त्यस्तो दायित्व पूरा गर्न पर्न छैन । दफा ५०२: असम्भव दायित्व पूरा गर्न नपर्ने : दफा ५०२, उपदफा (१): यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दायित्व सृजना हुँदाका बखत पूरा गर्न नसकिने असम्भव प्रकृतिको दायित्व सृजना भएको रहेछ भने त्यस्तो दायित्व पूरा गर्नु पर्न छैन । दफा ५०२, उपदफा (२): दायित्व सृजना हुँदाका बखत पूरा गर्न सम्भव भएको तर पछि दायित्व पूरा गर्न असम्भव भएकोमा त्यस्तो दायित्वको परिणाम कानून बमोजिम निर्धारण हुनेछ । दफा ५०२, उपदफा (३): उपदफा (१) वा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै दायित्वको कुनै अंश पूरा गर्न सकिने र बाँकी अंश पूरा गर्न नसकिने रहेछ भने पूरा गर्न सकिने हदसम्मको मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

दायित्व पूरा गर्नु पर्नेछ । दफा ५०३: हदम्याद : यस परिच्छेद बमोजिम भए गरेको काम कारबाहीबाट मर्का पर्ने व्यक्तिले मुद्दा गर्नु पर्ने कारण उत्पन्न भएको मितिले दुई वर्षभित्र नालिस गर्न सक्नेछ । दफा ५०४: करार भएको मानिने : दफा ५०४, उपदफा (१): दुई वा दुई भन्दा बढी व्यक्तिहरूबीच कुनै काम गर्न वा नगर्नका लागि कानून बमोजिम कार्यान्वयन गर्न सकिने कुनै सम्भौता भएमा करार भएको मानिनेछ । दफा ५०४, उपदफा (२): उपदफा (१) को प्रयोजनको लागि एक व्यक्तिले अर्को व्यक्ति समक्ष करार गर्न राखेको प्रस्तावमा त्यसरी प्रस्तावित व्यक्तिले स्वीकृति जनाएपछि करार भएको मानिनेछ । दफा ५०४, उपदफा (३): करार भएपछि करारका पक्षहरूबीच वाध्यात्मक कानूनी सम्बन्ध कायम हुनेछ । दफा ५०४, उपदफा (१): “प्रस्ताव” भन्नाले कुनै काम गर्न वा नगर्नका लागि स्वीकृति पाउने अभिप्रायले एक व्यक्तिले अर्को व्यक्ति समक्ष राखेको प्रस्ताव सम्भन्नु पछि । दफा ५०४, उपदफा (२): “स्वीकृति” भन्नाले प्रस्तावका कुराहरू प्रस्तावकले जुन अर्थमा प्रस्ताव गरेको छ सो कुराका सम्बन्धमा प्रस्तावित व्यक्तिले सोही अर्थमा दिएको सहमति सम्भन्नु पछि । दफा ५०५: कानून बमोजिम कार्यान्वयन हुने करार : दफा ५०५, उपदफा (१): देहायका शर्तहरू पूरा गरी सम्पन्न भएको करार कानून बमोजिम कार्यान्वयन हुन सक्ने गरी करार भएको मानिनेछ :- दफा ५०५, उपदफा (१), खण्ड (क): करार गर्ने व्यक्तिले आफूलाई बन्धनकारी बनाउन व्यक्ति गरेको सहमति, दफा ५०५, उपदफा (१), खण्ड (ख): करार गर्ने व्यक्तिको करार गर्न सक्ने सक्षमता वा योग्यता, दफा ५०५, उपदफा (१), खण्ड (ग): दायित्व सृजना गर्ने निश्चित विषय, दफा ५०५, उपदफा (१), खण्ड (घ): कानूनसम्मत दायित्व । दफा ५०५, उपदफा (२): करार लिखित वा मौखिक रूपमा वा करार गर्ने व्यक्तिहरूको आचरणबाट पनि हुन सक्नेछ । दफा ५०५, उपदफा (३): उपदफा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै करार कुनै खास कार्यविधि वा औपचारिकता पूरा गरेर मात्र गर्नुपर्ने व्यवस्था भएकोमा त्यस्तो कार्यविधि वा औपचारिकता पूरा नभएसम्म त्यस्तो करार कार्यान्वयन हुन सक्ने छैन । दफा ५०६: करार गर्न सक्षम व्यक्ति : दफा ५०६, उपदफा (१): देहायका व्यक्ति बाहेक अरू जुनसुकै व्यक्ति करार गर्न सक्षम हुनेछन् :- दफा ५०६, उपदफा (१), खण्ड (क): नाबालक, दफा ५०६, उपदफा (१), खण्ड (ख): होस ठेगानमा नभएको । दफा ५०६, उपदफा (१): साधारणतया होस ठेगानमा नरहेको तर कहिलेकाँही होस ठेगानमा रहेको व्यक्तिले होस ठेगानमा रहेका बखत करार गर्न सक्नेछ । दफा ५०६, उपदफा (२): साधारणतया होस ठेगानमा रहेको तर कहिलेकाँही होस ठेगानमा नरहेको व्यक्तिले होस ठेगानमा नरहेका बखत करार गर्न सक्ने छैन । दफा ५०६, उपदफा (२): उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कानून बमोजिम कुनै खास करार गर्न असक्षम मानिएको व्यक्ति त्यस्तो करार गर्न सक्षम भएको मानिने छैन । दफा ५०६, उपदफा (३): असक्षम वा अर्धसक्षम व्यक्तिका तर्फबाट करार गर्नु पर्दा निजको संरक्षक वा माथवरले करार गर्न सक्नेछ । दफा ५०६, उपदफा (४): कानूनी व्यक्तिको तर्फबाट करार गर्नु पर्दा त्यस्तो व्यक्तिको व्यवस्थापन तथा सञ्चालन गर्न अधिकार प्राप्त सञ्चालक वा सञ्चालकहरूको निर्णय वा निजको अख्तियार प्राप्त व्यक्तिले गर्नु पर्नेछ । दफा ५०६, उपदफा (५): यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै खास विषयमा यस परिच्छेद बमोजिम करार गर्न असक्षम मानिएको व्यक्ति त्यस्तो विषयमा निज अन्य कानून बमोजिम करार गर्न सक्ने व्यवस्था भएमा त्यस्तो विषयमा त्यस्तो व्यक्ति करार गर्न सक्षम भएको मानिनेछ । मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

गर्ने व्यक्तिलाई त्यस्तो विज्ञापन प्रकाशित गर्ने व्यक्तिले विज्ञापनमा उल्लिखित पारिश्रमिक दिनु पर्नेछ । दफा ५११, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिमको प्रस्तावमा उल्लिखित काम एक वा एकभन्दा बढी व्यक्तिले गरेमा जुन व्यक्तिले पहिले त्यस्तो काम गरेको छ, सोही व्यक्तिले मात्र पारिश्रमिक पाउनेछ । दफा ५११, उपदफा (३): उपदफा (१) बमोजिम प्रकाशित विज्ञापन बमोजिम गर्नु पर्ने कामको लागि निश्चित समयावधि तोकिएको रहेछ भने त्यस्तो समय समाप्त हुनासाथ विज्ञापन बमोजिमको प्रस्ताव रद्द भएको मानिनेछ । दफा ५११, उपदफा (४): उपदफा (१) बमोजिम राखिएको प्रस्ताव जुन माध्यमद्वारा प्रकाशित भएको हो, सोही माध्यमद्वारा रद्द गर्न सकिनेछ । दफा ५११, उपदफा (५): उपदफा (४) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि प्रस्ताव रद्द गरेको सूचना प्रकाशित हुनु अगावै कसैले उपदफा (१) बमोजिमको विज्ञापन अनुसार काम गरिसकेको भएमा विज्ञापनमा उल्लिखित पारिश्रमिक दिनु पर्नेछ । दफा ५११, उपदफा (६): कसैले विज्ञापनदातालाई उपदफा (१) बमोजिमको विज्ञापन अनुसार काम शुरु गरेको कुरा सूचना गरी काम शुरु गरेको रहेछ भने त्यसरी काम गर्ने व्यक्तिलाई विज्ञापन रद्द हुँदासम्म गरेको कामका लागि उचित पारिश्रमिक दिनु पर्नेछ । दफा ५१२: करार भएको ठाउँ : दफा ५१२, उपदफा (१): प्रस्तावकले जुन ठाउँमा स्वीकृति पाउनका लागि प्रस्ताव पठाएको हो सोही ठाउँलाई करार भएको ठाउँ मानिनेछ । दफा ५१२, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम ठाउँ नखुलाइएको अवस्थामा प्रस्तावकले स्वीकृति पाएको ठाउँलाई करार भएको ठाउँ मानिनेछ । दफा ५१२, उपदफा (३): उपदफा (१) र (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि पक्षहरूले करारमा करार भएको ठाउँ उल्लेख गरेकोमा सोही ठाउँलाई करार भएको ठाउँ मानिनेछ । दफा ५१३: सांयोगिक करार : दफा ५१३, उपदफा (१): भविष्यमा कुनै घटना घटेमा कुनै काम गर्ने वा नगर्ने गरी करार भएकोमा त्यस्तो घटना नघटेसम्म त्यस्तो करारबाट कुनै दायित्व सृजना हुने छैन । दफा ५१३, उपदफा (२): भविष्यमा कुनै व्यक्तिले कुनै खास काम गरेमा करार भएको मानिने गरी करार भएकोमा त्यस्तो व्यक्तिले त्यस्तो काम नगर्ने वा गर्न नसक्ने गरी कुनै काम कारबाही गरेमा त्यस्तो करारबाट कुनै दायित्व सृजना हुने छैन । दफा ५१३, उपदफा (३): भविष्यमा कुनै अनिश्चित घटना नघटेमा कुनै काम गर्ने वा नगर्ने गरी करार भएकोमा त्यस्तो घटना घट्न असम्भव भएपछि मात्र त्यस्तो करार बमोजिमको दायित्व सृजना हुनेछ । दफा ५१३, उपदफा (४): भविष्यमा कुनै निश्चित समयभित्र कुनै घटना घटेमा कुनै काम गर्ने वा नगर्ने गरी करार भएकोमा त्यसरी निर्धारित समयभित्रै वा निर्धारित समय समाप्त भए पछि त्यस्तो घटना घट्न असम्भव भए पछि त्यस्तो करार बदर भएको मानिनेछ । दफा ५१३, उपदफा (५): भविष्यमा कुनै घटना कुनै खास समयभित्र नघटेमा कुनै काम गर्ने वा नगर्ने गरी करार भएकोमा त्यस्तो समयभित्र त्यस्तो घटना नघटेमा वा त्यस्तो समयभित्र त्यस्तो घटना नघट्ने निश्चित भएमा त्यस्तो करार बमोजिमको दायित्व सृजना हुनेछ । दफा ५१४: करारका सामान्य व्यवस्था लागू हुने : यो परिच्छेद र यस भागका परिच्छेद- ३, ४ र ५ का व्यवस्था सामान्यतः यस ऐन वा कानून बमोजिम सम्पन्न हुने अन्य करारका सम्बन्धमा लागू हुनेछन् । दफा ५१५: करारको व्याख्या : दफा ५१५, उपदफा (१): करारको व्याख्या यसका पक्षहरूको सामुहिक मनसाय बमोजिम गर्नु पर्नेछ । दफा ५१५, उपदफा (२): उपदफा- (१) बमोजिम मनसाय स्थापित हुन नसकेमा सामान्य सम्भक्तो व्यक्तिले पक्षको हैसियतले सामान्य अवस्थामा दिन सक्ने मनसायको अर्थ बमोजिम करारको व्याख्या गर्नु पर्नेछ । दफा ५१५, उपदफा (३): मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

करारका कुनै एक पक्षको कथन तथा आचरण अर्को पक्षले थाहा पाएको वा थाहा पाएको मान्न सकिने अवस्था भएमा त्यस्तो पक्षको मनसाय बमोजिम करारको व्याख्या गरिनेछ । दफा ५१५, उपदफा (४): करारमा प्रयुक्त शब्दावली तथा अभिव्यक्तिको व्याख्या समग्र करार वा त्यस्ता शब्दावली तथा अभिव्यक्ति रहेको प्रसङ्गको आधारमा गरिनेछ । दफा ५१५, उपदफा (५): करारमा प्रयुक्त शब्दावलीलाई अन्य शब्दावलीबाट बाहेक गरी केही शब्दावलीलाई मात्र प्रभाव नदिई त्यसमा प्रयुक्त सम्पूर्ण शब्दावलीहरूलाई प्रभावकारी बनाउने गरी व्याख्या गरिनेछ। दफा ५१६: हदम्याद : यस परिच्छेद बमोजिम भए गरेको काम कारबाहीबाट मर्का पर्ने व्यक्तिले मुद्दा गर्नु पर्ने कारण उत्पन्न भएको मितिले दुई वर्षभित्र नालिस गर्न सक्नेछ। दफा ५१७: बदर हुने करार : दफा ५१७, उपदफा (१): कानून बमोजिम मात्र नहुने करारलाई बदर हुने करार मानिनेछ। दफा ५१७, उपदफा (२): देहाय बमोजिमका करार बदर हुनेछ :- दफा ५१७, उपदफा (२), खण्ड (क): कानूनले निषेध नगरेको पेशा, व्यापार वा व्यवसाय गर्नबाट कसैलाई रोक लगाइएको करार, दफा ५१७, उपदफा (१): कुनै व्यापारको ख्याति खरिद बिक्री गर्ने गरी करार भएकोमा त्यस्तो ख्याति बमोजिमको व्यापार वा व्यवसाय खरिद गर्ने खरिदकर्ता र बिक्रेताबीच सम्पन्न करारमा उल्लिखित अवधि र ठाउँमा त्यस्तो बिक्रेताले त्यस्तै प्रकारको व्यापार वा व्यवसाय गर्न नपाउने गरी भएको करार, दफा ५१७, उपदफा (२): साभेदार रहुन्जेल साभेदारी फर्मको पेशा, व्यापार वा व्यवसाय बाहेक सोही प्रकृतिको पेशा, व्यापार वा व्यवसायका प्रतिस्पर्धी अन्य व्यक्तिहरूसँग सोही वा अन्य कुनै पेशा, व्यापार वा व्यवसाय गर्न नपाउने गरी साभेदारहरूबीच भएको करार, दफा ५१७, उपदफा (३): साभेदारी छाडिसके पछि साभेदारी फर्म बमोजिमको पेशा, व्यापार वा व्यवसाय निश्चित मनासिब अवधिसम्म वा निश्चित ठाउँमा नगर्ने गरी साभेदारहरू बीच भएको करार, दफा ५१७, उपदफा (४): कुनै व्यक्तिले कुनै व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा निकायसँग गरेको करार अनुसार त्यस्तो व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा निकायको सेवामा छैदै वा सेवाबाट अवकाश प्राप्त गरेको निश्चित अवधिसम्म त्यस्तो व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा निकायको प्रतिस्पर्धी अन्य व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा निकायको सेवा स्वीकार गर्न नपाउने गरी भएको करार। दफा ५१७, उपदफा (४), खण्ड (ख): कानूनले निषेध गरेको विवाह बाहेक अन्य विवाहमा रोक लगाइएको करार, दफा ५१७, उपदफा (४), खण्ड (ग): सर्वसाधारणले उपभोग गरिरहेको सुविधा कसैलाई उपभोग गर्नबाट रोक लगाइएको करार, दफा ५१७, उपदफा (४), खण्ड (घ): कसैले पाएको कानूनी अधिकार कुनै अदालतबाट प्रचलन गराई पाउनबाट रोक लगाइएको करार, दफा ५१७, उपदफा (४), खण्ड (ड): कानूनको विरुद्धमा भएको वा प्रचलित कानूनले निषेध गरेको कुरामा भएको करार, दफा ५१७, उपदफा (४), खण्ड (च): अनैतिक उद्देश्यको लागि वा सार्वजनिक व्यवस्था (पब्लिक अर्डर) वा हितको विरुद्धमा भएको करार, दफा ५१७, उपदफा (४), खण्ड (छ): करार भएको विषयवस्तु करार गर्ने पक्षहरूलाई स्पष्ट रूपमा यकिन वा थाहा नभएबाट पूरा गर्न नसकिने अवस्थामा भएको करार, दफा ५१७, उपदफा (४), खण्ड (ज): करार गर्दाकै अवस्थामा पूरा गर्न असम्भव भएको करार वा काल्पनिक करार, दफा ५१७, उपदफा (४), खण्ड (झ): करारको विषयवस्तुको मनासिब अर्थ दिन नसक्ने भई अस्पष्ट रहेको करार, दफा ५१७, उपदफा (४), खण्ड (ञ): करार गर्न अयोग्य व्यक्तिबाट भएको करार, दफा ५१७, उपदफा (४), खण्ड (ट): गैरकानूनी उद्देश्य भएको करार, दफा ५१७, उपदफा (४), खण्ड (ठ): करारको अत्यावश्यक तथ्यको विषयमा करार गर्दाका बखत करारका दुवै पक्षहरूको भूलबाट भएको करार। दफा ५१७, उपदफा (३): बदर हुने करार प्रारम्भदेखि नै अमान्य हुनेछ र यसबाट कुनै कानूनी परिणाम मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

र पक्षहरूको हक र दायित्व सृजना हुने छैन। दफा ५१७, उपदफा (४): करारको कुनै अंश बदर भएमा पनि बाँकी रहेको अंश कानून बमोजिम कार्यान्वयन हुनेछ । दफा ५१८: बदर गराउन सकिने करार : दफा ५१८, उपदफा (१): करारका पक्षको प्रयासमा अदालतबाट बदर घोषित गराउन सकिने करारलाई बदर गर्न सकिने करार मानिनेछ । दफा ५१८, उपदफा (२): देहाय बमोजिम भएको करार त्यस्तो करारबाट मर्का पर्ने व्यक्तिले अदालतबाट बदर गराउन सक्नेछ :- दफा ५१८, उपदफा (२), खण्ड (क): करकापबाट भएको करार, दफा ५१८, उपदफा (२), खण्ड (ख): अनुचित प्रभावबाट भएको करार, दफा ५१८, उपदफा (१): आफ्नो प्रभावमा रहेको र आफ्नो इच्छानुसार काम गराउन सकिने व्यक्तिबाट आफ्नो हित वा स्वार्थका लागि कुनै अनुचित लाभ उठाउने मनसायले त्यस्तो व्यक्ति उपर पारेको प्रभावलाई अनुचित प्रभाव सम्भन्नु पर्छ । दफा ५१८, उपदफा (२): खण्ड (१) को सर्वसामान्यतामा प्रतिकूल नहुने गरी देहायका व्यक्तिलाई आफ्नो प्रभावमा रहेका र आफ्नो इच्छानुसार काम गराउन सकिने व्यक्ति सम्भन्नु पर्छ:- दफा ५१८, उपदफा (२), खण्ड (क): आफ्नो संरक्षकत्व, माथवरी वा जिम्मामा रहेको व्यक्ति, दफा ५१८, उपदफा (२), खण्ड (ख): बृद्धावस्था, विरामी अवस्था वा शारीरिक वा मानसिक दुर्बलताले गर्दा केही समय वा सदाका लागि आफ्नो हितको विचार गर्न नसक्ने व्यक्ति, दफा ५१८, उपदफा (२), खण्ड (ग): आफूले आर्थिक वा पदीय दबाव पार्न सकिने व्यक्ति । दफा ५१८, उपदफा (२), खण्ड (ग): जालसाजबाट भएको करार, दफा ५१८, उपदफा (२), खण्ड (घ): भुक्याई गराएको करार । दफा ५१८, उपदफा (१): मनासिब आधार बिना कुनै कुराको भुट्टा विवरण वा तथ्य दिएको, दफा ५१८, उपदफा (२): कुनै पक्षलाई मर्का पर्ने गरी बहकाएको, दफा ५१८, उपदफा (३): करारको विषयवस्तुमा गल्ती गराएको, दफा ५१८, उपदफा (४): एक विषयमा करार भएको विश्वास दिलाई अर्को विषयमा करार गराएको । दफा ५१८, उपदफा (३): यस दफा बमोजिम बदर गराउन सकिने करारका हकमा देहायका कुरामा देहाय बमोजिम हुनेछ :- दफा ५१८, उपदफा (३), खण्ड (क): करार गराइएको पक्षले करारलाई बदर नगराई त्यस्तो करार हुनु अधि निजको स्थिति जस्तो हुन्थ्यो त्यस्तो बमोजिम गराई मान्न सक्ने, दफा ५१८, उपदफा (३), खण्ड (ख): कसैले आफ्नो प्रभावमा रहेको र आफ्नो इच्छा अनुसार काम गराउन सक्ने व्यक्तिसँग करार गरेकोमा त्यस्तो करार अनुचित प्रभावबाट गरिएको होइन भनी प्रमाणित गर्ने भार त्यसरी अनुचित प्रभाव पारेको होइन भन्ने पक्षमाथि रहने । दफा ५१८, उपदफा (४): बदर गराउन सकिने करार बदर हुनुभन्दा अधिसम्म कानून बमोजिमको करार सरह नै कार्यान्वयन हुनेछ । दफा ५१८, उपदफा (५): यस दफा बमोजिम बदर गराउन सकिने करार अदालतबाट बदर भएकोमा बदर हुनुभन्दा अधि त्यस्तो करार बमोजिम भए गरेको कामलाई असर पने छैन । दफा ५१८, उपदफा (६): यस दफा बमोजिम कुनै करार बदर भएकोमा त्यसरी बदर भएको कारणले मात्र निर्दोष तेस्रो पक्षको कानूनसम्मत हक वा हितमा प्रतिकूल असर पने छैन । दफा ५१९: कार्यान्वयन नहुने करार : दफा ५१९, उपदफा (१): अदालतबाट कार्यान्वयन गराउन नसकिने करारलाई कार्यान्वयन नहुने करार मानिनेछ । दफा ५१९, उपदफा (२): यस भागको परिच्छेद-२ बमोजिमको रीत पुऱ्याई करार सम्पन्न भएको भए तापनि देहायको करार अदालतबाट कार्यान्वयन हुन सक्ने छैन :- दफा ५१९, उपदफा (२), खण्ड (क): कानून बमोजिम लिखित रूपमा हुनु पने करार लिखित रूपमा नभएकोमा, दफा ५१९, उपदफा (२), खण्ड (ख): कानून बमोजिम कुनै खास औपचारिकता, कार्यविधि पूरा गरी गर्नु पने वा मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

कुनै निकायमा दर्ता गर्नु पने व्यवस्था भएको करार त्यस्तो औपचारिकता, कार्यविधि पूरा नभई भएको वा दर्ता नभएकोमा, दफा ५१९, उपदफा (२), खण्ड (ग): अर्को व्यक्तिको तर्फबाट करार भएकोमा त्यस्तो व्यक्तिले अख्लियारी नदिएको विषयमा वा दिएको अख्लियारी नाघी करार गरेकोमा । दफा ५२०: हदम्याद : यस परिच्छेद बमोजिम भए गरेको काम कारबाहीबाट मर्का पने व्यक्तिले बदर हुने करारको हकमा जहिलेसुकै, बदर गराउन सकिने करारको हकमा करार बदर गराउन पने कारण उत्पन्न भएको मितिले एक वर्ष र अन्य करारको हकमा मुद्दा गर्नु पने कारण उत्पन्न भएको मितिले दुई वर्षभित्र नालिस गर्न सक्नेछ । दफा ५२१: करार बमोजिमको दायित्व पूरा गर्नु पने : करार गर्ने प्रत्येक पक्षले करार बमोजिमको आ-आफ्नो दायित्व पूरा गर्नु पनेछ । दफा ५२२: करारको पारस्परिक परिपालना : दफा ५२२, उपदफा (१): करारका पक्षहरूले सँगसँगै दायित्व पूरा गर्नु पने गरी भएको करारमा एक पक्षले आधारभूत रूपमा आफ्नो दायित्व पूरा नगर्ने किसिमको व्यवहार वा मनसाय देखाएमा अर्को पक्षले आफ्नो कबुल पूरा गर्न आवश्यक पने छैन । दफा ५२२, उपदफा (२): करारमा नै कुनै कबुल पूरा गर्ने सम्बन्धमा प्राथमिकता क्रम तोकिएकोमा सोही बमोजिम र त्यस्तो क्रम नतोकिएकोमा करारको प्रकृति अनुसार जसले पहिले कबुल परिपालना गर्नु पर्ने हो निजले पहिले कबुल परिपालना गर्नु पर्नेछ । दफा ५२२, उपदफा (३): पारस्परिक कबुलहरू भएको कुनै करारमा एउटा कबुल पूरा नगरी अर्को कबुल पूरा गर्न नसकिने रहेछ भने कुनै एक पक्षले आफ्नो कबुल पूरा नगरेको कारणले अर्को पक्षबाट करार पालना हुन नसकी भएको हानि, नोक्सानी हुन गएको त्यस्तो पक्षले भराई लिन सक्नेछ । दफा ५२२, उपदफा (४): उपदफा (१) बमोजिम पक्षहरूले सँगसँगै दायित्व पूरा गर्नु पर्ने गरी करार भएकोमा कुनै पक्षले अर्को पक्षलाई त्यस्तो करारको परिपालना गर्न नसक्ने गरी रोक लगाएमा करारको परिपालना गर्न असमर्थ अर्को पक्षले त्यस्तो करारलाई रद्द गराउन र त्यसरी करार रद्द भएको कारणबाट कुनै हानि, नोक्सानी हुन गएको भए त्यस्तो समेत भराई लिन पाउनेछ । दफा ५२३: करार पूरा गर्नु पर्ने समय र तरिका : दफा ५२३, उपदफा (१): करार पूरा गर्ने समय र तरिका करारमा उल्लेख भएकोमा सोही समयभित्र र तरिका बमोजिम करार पूरा गर्नु पर्नेछ । दफा ५२३, उपदफा (२): करार बमोजिमको काम गर्न करारमा कुनै समय वा तरिका तोकिएको रहेनेछ तर त्यस्तो काम कुनै खास समयमा वा कुनै खास तरिकाले मात्र गर्न सकिने रहेछ भने सोही समयमा सोही तरिका बमोजिम गर्ने गरी करार भएको मानिनेछ । दफा ५२३, उपदफा (३): उपदफा (२) मा लेखिएको अवस्थामा बाहेक करारमा करार पूरा गर्ने समय र तरिका उल्लेख नभएमा मनासिब समयभित्र र मनासिब तरिका अपनाई करार पूरा गर्नु पर्नेछ । दफा ५२४: करार पूरा गर्ने ठाउँ : दफा ५२४, उपदफा (१): कुनै काम पूरा गर्न करारमा कुनै निश्चित ठाउँ तोकिएको रहेछ भने त्यस्तो काम सोही ठाउँमा पूरा गर्नु पर्नेछ । दफा ५२४, उपदफा (२): करार बमोजिम कुनै एक पक्षले अर्को पक्षलाई कुनै वस्तु दिनु, बुभाउनु पर्ने रहेछ र त्यसरी वस्तु बुभाउने ठाउँ करारमा तोकिएको रहेनेछ भने त्यस्तो वस्तु रहेको ठाउँमा नै वस्तु बुभाउने गरी करार भएको मानिनेछ । दफा ५२४, उपदफा (३): कुनै काम गर्ने निश्चित ठाउँ करारमा तोकिएको रहेनेछ तर त्यस्तो काम कुनै खास ठाउँमा मात्र गर्न सकिने वा चलन व्यवहार वा त्यस्तो कामको प्रकृति अनुसार कुनै दफा ५२४, उपदफा (४): उपदफा मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

(२) र (३) मा लेखिएदेखि बाहेक अन्य अवस्थामा करार बमोजिम काम गर्ने ठाउँ करारमा उल्लेख भएको रहेनेछ भने करार बमोजिम काम गर्ने पक्षले अर्को पक्षलाई मनासिब ठाउँ तोकिदिन सूचना गर्नु पर्नेछ र अर्को पक्षले पनि त्यस्तो काम गर्न मनासिब ठाउँ तोकिदिनु पर्नेछ। दफा ५२५: करारको परिपालना विलम्ब भएको मानिने : दफा ५२५, उपदफा (१): कुनै खास समयमा परिपालना गर्नु पर्ने गरी भएको करार त्यस्तो समयमा वा समयभित्र परिपालना नभएमा करार परिपालना गर्न विलम्ब भएको मानिनेछ। दफा ५२५, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिमको करार त्यस्तो समय पछि परिपालना गर्न सकिने रहेछ भने करारको एक पक्षले अर्को पक्षलाई मनासिब समय दिई परिपालना गर्न सूचना दिनेछ। दफा ५२५, उपदफा (३): उपदफा (२) बमोजिम सूचना दिएकोमा सो बमोजिम त्यस्तो पक्षले करार परिपालना गर्नु पर्नेछ र करारको विलम्ब गरी परिपालना भएको कारणबाट भएको हानि, नोक्सानी वापत निजले क्षतिपूर्ति दाबी गर्न सक्नेछ। दफा ५२५, उपदफा (४): उपदफा (३) बमोजिम करार परिपालना नभएमा त्यसरी सूचना दिने पक्षले करार रद्द गर्न सक्नेछ। दफा ५२६: समय करारको सारतत्व भएको मानिने : दफा ५२६, उपदफा (१): कुनै खास दिन, समय वा अवधिभित्र करारको परिपालना नभएमा करारको प्रकृति, करारका पक्षहरूले करार गर्दाका बखत देखाएको मनसाय, करारको प्रयोजन वा उद्देश्य हासिल हुन नसक्ने भएमा त्यस्तो करारमा परिपालना गर्ने समय करारको सारतत्व (इसेन्स) को रूपमा रहेको मानिनेछ। दफा ५२६, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिमको करार कुनै एक पक्षबाट त्यस्तो दिन, समय वा अवधिभित्र परिपालना नभएमा त्यस्तो करार उल्लङ्घन भएको मानिनेछ र अर्को पक्षले तुरुन्त रद्द गर्न सक्नेछ। दफा ५२७: करार पूरा गर्नु नपर्ने अवस्था : देहायका कुनै अवस्थामा करार बमोजिमको काम गर्न वा करारको परिपालना गर्न आवश्यक पर्ने छैन :- दफा ५२७, खण्ड (क): करारको एक पक्षले अर्को पक्षलाई करार बमोजिमको दायित्व पूरा गर्नु नपर्ने गरी छुट दिएमा, दफा ५२७, खण्ड (ख): बदर गराउन सकिने करार बदर गराउन पाउने पक्षले बदर गराएमा, दफा ५२७, खण्ड (ग): अर्को पक्षले करार उल्लङ्घन गरेको कारणबाट करारको परिपालना हुन नसक्ने भएमा, दफा ५२७, खण्ड (घ): यस भागको कुनै व्यवस्था बमोजिम करार बमोजिमको काम गर्नु नपर्ने भएमा, दफा ५२७, खण्ड (ड): दफा ५३१ बमोजिमको कार्यान्वयन नहुने करार भएमा । दफा ५२८: करार अन्तर्गतको हक र दायित्व सन्ने : करार गर्ने कुनै व्यक्तिको मृत्यु भएमा वा निजको होस ठेगानमा नरहेमा त्यस्तो करार बमोजिम प्राप्त हुने हक त्यस्तो करार गर्ने व्यक्तिको सम्पत्ति प्राप्त गर्ने हकवालामा सन्नेछ र निजले प्राप्त गरेको सम्पत्तिले खामेको हदसम्मको दायित्व पनि निजले नै व्यहोर्नु पर्नेछ । दफा ५२९: करार परिपालना गर्ने पक्ष : दफा ५२९, उपदफा (१): करारको परिपालना करार गर्ने व्यक्तिबाटै हुनु पर्नेमा बाहेक निजको प्रतिनिधि, निजले नियुक्त गरेको कुनै व्यक्ति वा निजको तर्फबाट अन्य कसैबाट पनि करार परिपालना गराउन वा करार अन्तर्गतको हक वा दायित्व हस्तान्तरण गर्न सकिनेछ । दफा ५२९, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम करार अन्तर्गतको हक वा दायित्व हस्तान्तरण गर्न देहायका शर्तहरू पूरा गर्नु पर्नेछ :- दफा ५२९, उपदफा (२), खण्ड (क): करारमा अन्यथा उल्लेख भएकोमा बाहेक हस्तान्तरण लिखित रूपमा हुनु पर्ने, दफा ५२९, उपदफा (२), खण्ड (ख): हस्तान्तरण नि: शर्त हुनु पर्ने, दफा ५२९, उपदफा (२), खण्ड (ग): कानून वा करारले हक वा दायित्व हस्तान्तरण गर्न रोक लगाएको हुन नहुने, दफा ५२९, उपदफा (२), खण्ड (घ): हक वा दायित्व हस्तान्तरण मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४