chhatramani/nepal_legal_text_corpus_v1 huggingface dataset:
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

फिर्ता गर्दाका बखत त्यस्तो जमिनमा साहूले बाली लगाइसकेको रहेछ भने साहू र असामीले अन्यथा मञ्जुरी गरेकोमा बाहेक त्यस्तो बाली साहूले नै भोगचलन गर्न पाउनेछ । दफा ४४५: बन्धकीमा लिएको सम्पति लखबन्धकी दिन सक्ने : दफा ४४५, उपदफा (१): कसैले बन्धकीमा लिएको सम्पति वा त्यसको कुनै अंश त्यस सम्बन्धी लिखतमा उल्लेख भएको रकम बराबर वा त्यसभन्दा कम रकम लिई अन्य कसैलाई पुनः बन्धकीमा दिन सक्नेछ र त्यसरी पुनः बन्धकीमा दिएकोमा लख बन्धकी दिएको मानिनेछ । दफा ४४५, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम दिएको लखबन्धकीको भोगचलन गर्ने अवधि बन्धकी अन्तर्गत भोगचलन गर्ने अवधिभन्दा बढी हुन सक्ने छैन । दफा ४४५, उपदफा (३): सम्पत्तिमा हक र स्वामित्व हुने असामीले उपदफा (१) बमोजिम लखबन्धक दिएको सम्पत्ति फिर्ता लिन चाहेमा लखबन्धकी दिँदाको रकम शुरुको थैली बराबरको भएमा सिंधै लखबन्धकी लिने व्यक्तिबाट र त्यस्तो रकमभन्दा कम रकम भए शुरुमा बन्धकी दिएको साहू मार्फत थैली भुक्तानी गरी सम्पत्ति फिर्ता लिन सक्नेछ । दफा ४४५, उपदफा (४): यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि शुरुमा बन्धकी दिँदाको शर्तको प्रतिकूल हुने गरी भएको लखबन्धकीको कारोबार त्यस हदसम्म स्वतः बदर हुनेछ । दफा ४४५, उपदफा (५): यस परिच्छेद बमोजिम लखबन्धकी दिएको सम्पत्ति साहूले भोग गर्न नपाएमा त्यस्तो लखबन्धकीको लिखत कपाली सरह हुनेछ । दफा ४४६: सम्पत्तिको प्रतिफल वा लाभ बन्धकीमा दिन सक्ने : दफा ४४५ मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कसैले बन्धकीमा लिएको सम्पत्ति बन्धकी नदिई त्यस्तो सम्पत्तिबाट प्राप्त हुने प्रतिफल, लाभ वा सुविधा वा त्यस्तो सम्पत्ति खेतीयोग्य जग्गा भए त्यसबाट प्राप्त हुने उब्जनी, बाली, रुख, बाँस, पाकेको वा पाक्ने फलफूल, तरकारी, फूल वा अन्य कुनै किसिमको पैदावार मात्र लखबन्धकीमा दिन सक्नेछ । दफा ४४७: असामीको तर्फबाट अर्को व्यक्तिले आफ्नो सम्पत्ति बन्धकी दिन सक्ने : दफा ४४७, उपदफा (१): अन्य व्यक्तिले लिएको ऋण वापत कुनै व्यक्तिले आफ्नो हक र स्वामित्वमा रहेको सम्पत्ति असामीको तर्फबाट साहूलाई बन्धकीमा दिन सक्नेछ । दफा ४४७, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम बन्धकी दिएको सम्पत्ति असामीद्वारा साहूलाई बन्धकी दिइएको सम्पत्ति सरह साहूले यस परिच्छेद बमोजिम भोगचलन गर्न सक्नेछ । दफा ४४७, उपदफा (३): उपदफा (१) बमोजिम अर्को व्यक्तिले सम्पत्ति बन्धकी दिएकोमा असामी र त्यस्तो व्यक्तिको सम्बन्ध बन्धकीको लिखत वा अन्य छुट्टै करारमा लेखिए बमोजिम हुनेछ र त्यसरी नलेखिएकोमा त्यस्तो व्यवहार कपाली सरह हुनेछ । दफा ४४८: बन्धकी दिएको सम्पत्ति अविभाज्य हुने : दफा ४४८, उपदफा (१): साहूका अंशियारबीच अंशवण्डा भई वा अपुताली परी वा साभेदारीबीच भाग विभाजन हुँदा एकभन्दा बढी साहू कायम हुन आएमा पनि असामीले साहूलाई बन्धकी दिएको सम्पत्ति अविभाज्य रहनेछ र असामीले लिएको दफा ४४८, उपदफा (२): असामीका अंशियारहरू बीच अंशबण्डा भई, अपुताली परी वा साभ्केदारीबीच भाग विभाजन हुँदा एकभन्दा बढी असामी कायम हुन आएकोमा प्रत्येक असामीले आ-आफ्नो हिस्साको सम्पूर्ण ऋण चुक्ता नगरेसम्म बन्धकी दिएको सम्पत्ति फिर्ता लिन सकिने छैन । दफा ४४९: बन्धकीमा दिएको सम्पत्ति हानि, नोक्सानी भएमा साहू जवाफदेही हुने : दफा ४४९, उपदफा (१): बन्धकी लिएको सम्पत्तिमा साहूको भोगाधिकार कायम भएपछि त्यस्तो सम्पत्ति कुनै किसिमले हानि, नोक्सानी भएमा त्यस उपर साहू नै जवाफदेही हुनेछ । दफा ४४९, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम बन्धकीमा लिएको सम्पत्ति हानि, नोक्सानी भएकोमा साहूले त्यस्तो सम्पत्ति आफ्नै खर्चमा मर्मत सम्भार गरी पहिलेकै अवस्थामा ल्याउनु पर्नेछ । दफा ४४९, उपदफा (३): उपदफा (१) मा जुनसुकै मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

कुरा लेखिएको भए तापनि विपद् परी बन्धकी लिएको सम्पत्ति हानि, नोक्सानी भएकोमा साहू जवाफदेही हुने छैन र त्यसरी भएको हानि, नोक्सानीको मर्मत सम्भार साहूले असामीको लिखित मञ्जुरी लिई गर्नु पर्नेछ । दफा ४४९, उपदफा (४): उपदफा (३) बमोजिम मर्मत सम्भार गर्दा लागेको खर्च असामीले बन्धकी दिएको सम्पत्ति फिर्ता लिँदा साहूको थैलीमा त्यस्तो खर्च समेत समावेश गरी भुक्तानी गर्नु पर्नेछ । दफा ४५०: बन्धकीको सम्पत्तिमा हैरानी गर्न नहुने : बन्धकीको सम्पत्तिमा भोगाधिकार कायम भए पछि साहूले त्यस्तो सम्पत्ति उपयुक्त नभएको वा घटी बढी भएको भनी लिखत विपरीत हुने गरी असामीलाई हैरानी गर्न हुँदैन । दफा ४५१: विदेशीलाई बन्धकी दिन नसकिने : नेपाल सरकारको पूर्व स्वीकृति विना कसैले पनि गैरआवासीय नेपाली नागरिकता प्राप्त गरेको व्यक्ति बाहेक अन्य विदेशी व्यक्तिलाई अचल सम्पत्ति बन्धकी दिन पाउने छैन । दफा ४५२: दोहोरो बन्धकी दिन वा हस्तान्तरण गर्न नसकिने : दफा ४५२, उपदफा (१): एक पटक बन्धकी दिएको सम्पत्ति दोहोरो पारी अर्को व्यक्तिलाई बन्धकी दिन वा हस्तान्तरण गर्न सकिने छैन । दफा ४५२, उपदफा (२): उपदफा (१) विपरीत कसैले दोहोरो पारी बन्धकी दिएकोमा अधिल्लो मितिमा रजिष्ट्रेशन पारित भएको लिखतले मान्यता पाउनेछ, र पछिल्लो लिखत स्वतः बदर हुनेछ। दफा ४५२, उपदफा (३): उपदफा (२) बमोजिम लिखत बदर भएकोमा जानीजानी दोहोरो पारी लिखत गरी लिने साहूको रकम भूस हुनेछ, र थाहा नपाई लिएको भए कपाली सरह हुनेछ। दफा ४५२, उपदफा (४): उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दोहोरो लिखत भएकोमा पहिलो लिखतबाट कुनै किसिमको बन्धकी र पछिल्लो लिखतबाट हक हस्तान्तरण भएकोमा हक हस्तान्तरण गरी पाउनले पहिलो बन्धकी लिखत बमोजिमको रकम चुक्ता गरी लिखत बमोजिम हक कायम गर्न सक्नेछ। दफा ४५२, उपदफा (५): यस दफा बमोजिम दोहोरो लिखत गरिदिनेलाई पछिल्लो लिखतको विगो देखिए त्यस्तो विगो बमोजिम, त्यस्तो विगो नदेखिए अधिल्लो लिखत बमोजिम र त्यस्तो विगो पनि नदेखिए पच्चीस हजार रुपैयाँसम्म जरिबाना हुनेछ। दफा ४५२, उपदफा (६): यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बन्धकीको दोहोरो लिखत भई पहिलो लिखत भोगबन्धकी दिएकोमा त्यस्तो लिखत भएको मितिले दुई वर्ष र दृष्टिबन्धकी दिएकोमा भोग गर्न पाउने अवस्था भएको मितिले दुई वर्षभित्र भोगाधिकार कायम गर्नु पर्नेछ। दफा ४५२, उपदफा (७): उपदफा (६) बमोजिम भोगाधिकार कायम गर्न नसकेमा साहूको रकम कपाली सरह हुनेछ। दफा ४५३: हदम्याद : यस परिच्छेदमा नालिस गर्ने सम्बन्धमा छुट्टै हदम्याद तोकिएकोमा सोही बमोजिम र अन्य अवस्थामा यस परिच्छेद बमोजिम भए गरेको काम कारबाहीबाट मर्का पर्न व्यक्तिले त्यस्तो काम कारबाही भए गरेको मितिले एक वर्षभित्र नालिस गर्न सक्नेछ। दफा ४५४: हकसफा गरेको मानिने : कसैले आफ्नो हक, भोग र स्वामित्वको कुनै अचल सम्पत्ति अन्य व्यक्तिलाई कुनै किसिमले हक हस्तान्तरण गरी दिएकोमा त्यस्तो सम्पत्तिको सन्धिसर्पन पर्न व्यक्तिले यस परिच्छेद बमोजिम निखनी लिएमा हकसफा गरेको मानिनेछ। दफा ४५५: हकवालाले हकसफा गरी लिन सक्ने : दफा ४५५, उपदफा (१): कसैले आफ्नो अचल सम्पति बिक्री गरेकोमा त्यस्तो सम्पत्तिमा सन्धिसर्पन पर्ने हकवालाले त्यस्तो सम्पति खरिद गर्ने व्यक्तिले तिरेको रकम र लिखत पारित गर्दा लागेको दस्तुर निजलाई बुभाई त्यस्तो सम्पति हकसफा गरी लिन सक्नेछ । दफा ४५५, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम हकसफा गरी लिन चाहने हकवाला एकभन्दा बढी भएमा सबैभन्दा नजिकको हकवालाले, त्यस्तो हकवाला एकभन्दा बढी भएमा सबभन्दा बढी सन्धिसर्पन पर्ने हकवालाले र त्यस्तो हकवाला पनि एकभन्दा बढी भएमा समान अनुपातमा सबै हकवालाहरूले मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

त्यस्तो सम्पति हकसफा गरी लिन सक्नेछन् । दफा ४५५, उपदफा (३): उपदफा (२) बमोजिम नजिकको हकवालाले त्यस्तो सम्पति हकसफा गरी नलिएमा प्राथमिकताक्रमको आधारमा सबैभन्दा नजिकको हकवालाले त्यस्तो सम्पति हकसफा गरी लिन सक्नेछ । दफा ४५६: मोहीले हकसफा गरी लिन सक्ने : दफा ४५५ बमोजिम सन्धिसर्पन पर्ने हकवाला नभएमा वा भए पनि निजले हक सफा गरी नलिएमा र त्यस्तो सम्पत्तिमा कानून बमोजिम मोही रहेछ भने निजले त्यस्तो सम्पति हकसफा गरी लिन सक्नेछ । दफा ४५७: बिक्री गरेको घर हकसफा गरी लिन सक्ने : दफा ४५७, उपदफा (१): एउटै घरको भिन्नभिन्न हिस्साको भिन्न भिन्न धनी भएको अवस्थामा त्यस्तो घरको कुनै हिस्साको धनीले आफ्नो हिस्सा जति कसैलाई बिक्री गरी दिएकोमा अर्को हिस्साको धनीले त्यस्तो हिस्सा हकसफा गरी लिन चाहेमा त्यस्तो धनीले खरिदकर्ताले तिरेको रकम र लिखत पारित गर्दाका बखत भुक्तानी गरेको दस्तुर निजलाई बुभाई त्यस्तो घर हकसफा गरी लिन सक्नेछ । दफा ४५७, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम हकसफा गरी लिँदा देहायको व्यक्तिले देहाय बमोजिम प्राथमिकता पाउनेछ :- दफा ४५७, उपदफा (२), खण्ड (क): अर्को हिस्साको धनी हकवाला भएमा त्यस्तो हकवालाले र एकभन्दा बढी हकवाला भएमा सबभन्दा नजिकको हकवालाले, दफा ४५७, उपदफा (२), खण्ड (ख): अर्को हिस्साको धनी हकवाला बाहेकको अन्य व्यक्ति भएमा सन्धिसर्पन पर्ने वा त्यस्तो हिस्सासँग जोडिएको हिस्साको धनीले । दफा ४५८: दान वा बक्समा दिएको घर हक सफा गर्न पाउने : दफा ४५८, उपदफा (१): दफा ४७१, ४७२ वा ४७३ मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कसैले कुनै व्यहोराले आफ्नो हक छाडी एउटै घरको आधा वा त्यसको कुनै अंश वा त्यस्तो घरले चर्चेको जग्गा, लगापात दान, बक्स गरी दिएकोमा त्यसरी दान, बक्स पाउनेले त्यस्तो घर वा जग्गा अर्को व्यक्तिलाई कुनै व्यहोराले हक हस्तान्तरण गरी दिएछ, भने त्यस्तो दान, बक्स गरिदिने व्यक्ति वा निजको सोही ठाउँमा बस्ने हकवालाले त्यस्तो हक सफा गरी लिन चाहेमा त्यस्तो घर वा त्यसको कुनै अंश वा त्यस्तो घरले चर्चेको जग्गा, लगापात हक सफा गरी लिन पाउनेछ। दफा ४५८, उपदफा (२): उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कसैले कुनै व्यक्तिबाट एउटै घरको आधा वा त्यसको कुनै अंश वा त्यस्तो घरले चर्चेको जग्गा वा लगापात दान, बक्स पाएकोमा जसवाट आफूले दान बक्स पाएको हो त्यस्तो व्यक्तिले त्यस्तो घर वा जग्गाको बाँकी अर्को व्यक्तिलाई पुनः दान बक्स गरिदिएछ, भने त्यसरी पहिले दान बक्स पाउनेले वा निजको हकवालाले त्यस्तो बाँकी हक सफा गरी लिन पाउनेछ। दफा ४५८, उपदफा (३): उपदफा (१) वा (२) बमोजिम हकसफा गरी लिँदा दान, बक्स गर्दा मूल्य अझ खुलेकोमा त्यस्तो मूल्य बराबरको रकम र मूल्य अझ खुलेको रहेनेछ भने प्रचलित बजार मूल्य बराबरको रकम र लिखित पारित गर्दा लागेको दस्तुर साहूलाई चुक्ता गर्नु पर्नेछ। दफा ४५८, उपदफा (४): उपदफा (१) वा (२) बमोजिम हकसफा गरी लिन चाहने हकवाला एकभन्दा बढी भएमा सबैभन्दा नजिकको हकवाला र नजिकका हकवाला पनि एकभन्दा बढी भएमा सबैभन्दा बढी मर्का पर्ने हकवालाले हक सफा गरी लिन सक्नेछ। दफा ४५९: हकसफा गर्न नपाउने : दफा ४७८ र ४७९ मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि संयुक्त आवास सम्बन्धी प्रावधान अन्तर्गत बनेको घर वा घरको भाग हकसफा गर्न पाइने छैन। दफा ४६०: हकसफा गर्दाको कार्यविधि : दफा ४६०, उपदफा (१): कुनै अचल सम्पत्ति यस परिच्छेद बमोजिम हकसफा गर्न चाहने व्यक्तिले त्यस्तो सम्पत्ति हस्तान्तरण मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

पारित भएको मानिनेछ। दफा ४६४: पारित गराउनु पर्ने लिखत : दफा ४६४, उपदफा (१): कसैले देहाय बमोजिमको लिखत गर्दा त्यस्तो लिखत सम्बन्धित कार्यालयबाट पारित गराउनु पर्नेछ :- दफा ४६४, उपदफा (१), खण्ड (क): कुनै पनि व्यहोराले अचल सम्पत्ति हस्तान्तरण गरी दिएको लिखत, दफा ४६४, उपदफा (१), खण्ड (ख): भोग, दृष्टि वा लखबन्धकी लेखिदिएको लिखत, दफा ४६४, उपदफा (१), खण्ड (ग): अचल सम्पत्तिको शेषपछिको दान वा बकसपत्र, दफा ४६४, उपदफा (१), खण्ड (घ): अचल सम्पत्ति सट्टापट्टा गरेको लिखत, दफा ४६४, उपदफा (१), खण्ड (ड): अंशबण्डा वा अंश छोडपत्रको लिखत, दफा ४६४, उपदफा (१), खण्ड (च): मानो छुट्टिएको वा मानो जोडिएको लिखत, दफा ४६४, उपदफा (१), खण्ड (छ): गुठी स्थापना गरेको लिखत, दफा ४६४, उपदफा (१), खण्ड (ज): मासिक एक लाख रुपैयाँभन्दा बढी घर बहाल लिनु दिनु गरेको लिखत, दफा ४६४, उपदफा (१), खण्ड (झ): अचल सम्पत्ति फलोपभोग भएको लिखत, दफा ४६४, उपदफा (१), खण्ड (ञ): यस ऐन वा कानून बमोजिम पारित गर्नु पर्ने अन्य लिखत । दफा ४६४, उपदफा (२): कसैले उपदफा (१) बमोजिम पारित गर्नु पर्ने लिखत पारित नगराएमा त्यस्तो लिखतले कानूनी मान्यता पाउने छैन । दफा ४६५: अन्य लिखत पारित गर्न सक्ने : दफा ४६५, उपदफा (१): कुनै व्यक्तिले चाहेमा दफा ४६४ मा लेखिएदेखि बाहेक अन्य लिखत समेत पारित गराउन सक्नेछ । दफा ४६५, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम लिखत पारित गर्नको लागि कुनै व्यक्तिको निवेदन परेमा सम्बन्धित कार्यालयले कानूनको रीत पुर्याई त्यस्तो लिखत पारित गरिदिनु पर्नेछ । दफा ४६६: डोरमार्फत लिखत पारित हुन सक्ने : दफा ४६६, उपदफा (१): कसैले यस परिच्छेद बमोजिम कुनै लिखत कार्यालयबाट डोर खटाई पारित गराई पाउन सम्बन्धित कार्यालयमा निवेदन दिएमा र त्यस्तो लिखत आफ्नै कार्यालयबाट पारित गरिदिनु पर्ने देखिएमा लिखत पारित गर्दा लाग्ने दस्तुर कार्यालयमा धरौटी राख्न लगाई कार्यालयको प्रमुख वा निजले तोकेको अन्य कर्मचारीले पाँच दिनभित्र निवेदकले उल्लेख गरेको स्थानमा गई कानूनको रीत पुर्याई त्यस्तो लिखत स्वीकृत गरी पारित गर्नु पर्नेछ । दफा ४६६, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम खटिएको डोरबाट लिखत पारित भएमा सोही उपदफा बमोजिम राखेको धरौटी रकम कार्यालयले सदर स्याहा गर्नु पर्नेछ । दफा ४६६, उपदफा (३): उपदफा (१) बमोजिम खटिएको डोरबाट कुनै कारणले लिखत पारित नभएमा धरौटी रकम निवेदकले तीन महिनाभित्र फिर्ता लिनु पर्नेछ । दफा ४६६, उपदफा (४): उपदफा (३) बमोजिमको म्यादभित्र निवेदकले धरौटी रकम फिर्ता नलगेमा त्यस्तो धरौटी रकम कार्यालयले सदर स्याहा गर्नु पर्नेछ । दफा ४६७: अन्य जिल्लाबाट लिखत पारित गराउन सक्ने : दफा ४६७, उपदफा (१): लिखत पारित गरी लिने दिने व्यक्तिले कुनै एक व्यक्ति रहे बसेको वा सम्पत्ति रहेको जिल्ला बाहेक अन्य जिल्लाबाट कुनै लिखत दफा ४६७, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम लिखत पारितको लागि कुनै निवेदन परेमा त्यस्तो कार्यालयले आवश्यक जाँचबुभ गरी कानूनको रीत पुऱ्याई त्यस्तो लिखत पारित गरी दिनु पर्नेछ । दफा ४६७, उपदफा (३): उपदफा (२) बमोजिम अन्य जिल्लाबाट अचल सम्पत्तिको लिखत पारित भएमा सो कार्यालयले पारित लिखतको एक प्रति सम्बन्धित जिल्लाको सो काम गर्ने कार्यालयमा पठाइदिनु पर्नेछ । दफा ४६८: लिखत पारित गर्दा दस्तुर लाग्ने : दफा ४६८, उपदफा (१): लिखत पारित गर्दा कानून बमोजिमको दस्तुर लाग्नेछ । दफा ४६८, उपदफा (२): कुनै लिखतको पारित दस्तुर कानूनद्वारा तोकिएकोमा बाहेक रकम लिनुदिनु गरी लिखत भएकोमा लिखतमा उल्लिखित रकमको आधारमा दस्तुर मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

लाग्नेछ । दफा ४६८, उपदफा (३): उपदफा (१) वा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि अन्य जिल्लाबाट लिखत पारित गर्दा सो उपदफाहरूमा लेखिएको दस्तुरको दश प्रतिशत थप दस्तुर लाग्नेछ । दफा ४६९: दस्तुर बुभाउनु पर्ने दायित्व : दफा ४६९, उपदफा (१): देहायको लिखत पारित गर्दा लाग्ने दस्तुर देहायका व्यक्तिले बुभाउनु पर्नेछ :- दफा ४६९, उपदफा (१), खण्ड (क): सम्पत्ति हस्तान्तरण वा बन्धकी सम्बन्धी लिखत भए लिखत गरी लिनेले, दफा ४६९, उपदफा (१), खण्ड (ख): अंशबण्डा, अंश छोडपत्र, मानो छुट्टिएको वा जोडिएको लिखत भए समान हिस्सामा सबै अंशियारले, दफा ४६९, उपदफा (१), खण्ड (ग): सम्पत्ति सट्टापट्टा सम्बन्धी लिखत भए लिखत लिने दिने दुवैले, दफा ४६९, उपदफा (१), खण्ड (घ): शेषपछिको बकसपत्र भए दिनेले, दफा ४६९, उपदफा (१), खण्ड (ड): घरबहाल भए घरबहालमा दिनेले, दफा ४६९, उपदफा (१), खण्ड (च): गुठी संस्थापना गरेको लिखत भए संस्थापना गर्नेले, दफा ४६९, उपदफा (१), खण्ड (छ): अन्य लिखत भए लिने दिने दुवैले । दफा ४६९, उपदफा (२): उपदफा (१) को खण्ड (ड) बमोजिमको लिखत पारित गर्दा घरबहाल वापत प्राप्त हुने पहिलो महिनाको बहाल रकमलाई मूल्य मानी दस्तुर निर्धारण हुनेछ। दफा ४७०: रकम बुभाउने सम्बन्धी व्यवस्था : लिखत गर्ने व्यक्तिहरूबीच पारित हुने लिखत बमोजिमको रकम लिनु दिनु गर्दा घरसारमा, कार्यालयका सम्बन्धित कर्मचारीको रोहबरमा वा गुड फर पेमेन्ट लेखिएको चेकमार्फत रकम लिने दिने गर्न सक्नेछन्। दफा ४७१: दाखिल, खारेज तथा नामसारी गर्नु पर्ने : दफा ४७१, उपदफा (१): पारित भएको लिखतबाट दाखिल, खारेज तथा नामसारी गर्नु पर्ने भएमा सम्बन्धित कार्यालयले लिखत पारित भएको दिन, त्यस दिन सम्भव नभएमा त्यसको भोलिपल्ट दाखिल, खारेज तथा नामसारी गर्नु पर्नेछ। दफा ४७१, उपदफा (२): आफ्नो कार्यालयबाट पारित भएको लिखत अनुसार अन्य कार्यालयको स्रेस्तामा दाखिल, खारेज तथा नामसारी गर्नु पर्ने भएमा लिखत गराई लिने मानिसलाई सम्बन्धित कार्यालयमा दाखिल, खारेज तथा नामसारी गर्न जानु भनी पैँतीस दिनको म्याद दिई त्यस्तो लिखत समेत सम्बन्धित कार्यालयमा पठाइदिनु पर्नेछ। दफा ४७१, उपदफा (३): उपदफा (२) बमोजिम अन्य जिल्लाबाट दाखिल, खारेज तथा नामसारीको लागि लिखत प्राप्त भएमा सम्बन्धित कार्यालयले आफ्नो स्रेस्तामा त्यसरी पारित भएको कुरा अभिलेख गरी लिखत बमोजिम दाखिल, खारेज तथा नामसारी गरिदिनु पर्नेछ। दफा ४७२: अधिल्लो मितिमा पारित भएको लिखत मान्य हुने : एउटै विषयमा एकभन्दा बढी लिखत पारित भएकोमा अधिल्लो मितिमा पारित भएको लिखत मान्य हुनेछ। दफा ४७३: हदम्याद : दफा ४७३, उपदफा (१): यस परिच्छेद बमोजिम भए गरेको काम कारबाहीबाट मर्का पर्ने व्यक्तिले त्यस्तो काम कारबाही भए गरेको मितिले एक वर्षभित्र नालिस गर्न सक्नेछ। दफा ४७३, उपदफा (२): उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि अर्को इलाकाको कार्यालयबाट लिखत पारित भएकोमा सम्बन्धित कार्यालयमा त्यस्तो लिखतको प्रति प्राप्त भएको मितिले एक वर्षभित्र नालिस गर्न सकिनेछ। दफा ४७४: लेनदेन भएको मानिने : दफा ४७४, उपदफा (१): दुई वा दुईभन्दा बढी व्यक्तिहरूबीच कुनै शर्त राखी कुनै रकम वा वस्तु लिनु दिनु गरेमा निजहरूबीच लेनदेन भएको मानिनेछ। दफा ४७४, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम लेनदेन भएकोमा रकम वा वस्तु लिनेले रकम वा वस्तु दिनेलाई त्यस्तो रकम वा वस्तु फिर्ता गर्नु पर्नेछ । दफा ४७५: ऋण लिए सरह मानिने : कुनै व्यक्तिले कुनै किसिमले कसैलाई कुनै रकम वा वस्तु दिनु पर्ने दायित्व भएकोमा त्यस्तो व्यक्तिले ऋण लिए सरह मानिनेछ र त्यस्तो व्यक्तिले यस परिच्छेदको व्यवस्थाको अधीनमा मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

रही सम्बन्धित व्यक्तिलाई त्यस्तो रकम वा वस्तु फिर्ता गर्नु पर्नेछ । दफा ४७६: लिखत नगरी लेनदेन गर्न नहुने : कसैले पनि कानून बमोजिम लिखत नगरी लेनदेन गर्न हुदैन । दफा ४७७: लिखतमा खुलाउनु पर्ने कुराहरू : लेनदेन गर्दा लेनदेन व्यवहारको प्रकृति बमोजिम देहायका कुराहरू खुलाउनु पर्नेछ :- दफा ४७७, खण्ड (क): लेनदेन गर्ने व्यक्तिहरूको नाम, थर, उमेर, ठेगाना तथा बाबु, आमा, बाजे, बजैको नाम, दफा ४७७, खण्ड (ख): लेनदेन गर्नु परेको कारण, दफा ४७७, खण्ड (ग): लेनदेनको परिमाण, दफा ४७७, खण्ड (घ): कुनै वस्तु लेनदेन गरेकोमा त्यस्तो वस्तुको मूल्य, दफा ४७७, खण्ड (ङ): कुनै वस्तु निश्चित समय पछि फिर्ता गर्ने गरी सापटी, पैचो वा अन्य तवरले लिनु दिनु गरेको भए त्यस्तो व्यहोरा, दफा ४७७, खण्ड (च): कुनै वस्तु सट्टा पट्टा गरेको भए त्यस्तो व्यहोरा, दफा ४७७, खण्ड (छ): लेनदेन गरेको रकम बुभाउने मिति, दफा ४७७, खण्ड (ज): लेनदेन गर्दा ब्याज लिने, दिने भए ब्याजको दर, दफा ४७७, खण्ड (क): लेनदेनको रकम निर्धारित समयमा नबुभाए वा लिखत बमोजिमको अन्य शर्त पूरा नगरेमा लेनदेन बमोजिमको रकम साहूले ऋणीको सम्पत्तिबाट असुल गरी लिन पाउने कुरा, दफा ४७७, खण्ड (ख): लिखत गरिएको ठाउँ, दफा ४७७, खण्ड (ग): लिखत तयार गरिएको मिति, दफा ४७७, खण्ड (घ): लेनदेनको प्रकृति बमोजिम खुलाउनु पर्ने अन्य आवश्यक कुराहरू । दफा ४७८: साहूले ऋणीसँग व्याज लिन पाउने : दफा ४७८, उपदफा (१): लेनदेन सम्बन्धी लिखत हुँदा लिखतमा व्याज लिनेदिने कुरा उल्लेख भएकोमा साहूले ऋणीबाट लिखतमा लेखिए बमोजिमको व्याज लिन पाउनेछ । दफा ४७८, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम साहूले ऋणीबाट लिन पाउने व्याजको रकम साँवा रकमको वार्षिक दश प्रतिशतभन्दा बढी हुने छैन । दफा ४७८, उपदफा (३): उपदफा (१) बमोजिम लिखत हुँदा लिखतमा व्याजको दर किटान नगरी व्याज लिनेदिने कुरासम्म उल्लेख भएकोमा साहूले ऋणीबाट साँवा रकमको वार्षिक दश प्रतिशतका दरले व्याज लिन पाउनेछ । दफा ४७८, उपदफा (४): उपदफा (१) बमोजिम लिखत हुँदा लिखतमा व्याज उल्लेख नगरी मुनाफा लिने कुरा उल्लेख भएकोमा र त्यस्तो मुनाफा के कति लिने कुरा लिखतबाट नदेखिए साहूले ऋणीबाट व्याज सरह लिन पाउनेछ । दफा ४७९: साहूले ऋणीबाट व्याज लिन नपाउने : लेनदेन हुँदा लिखतमा व्याज लिने दिने कुरा उल्लेख नभएमा साहूले ऋणीबाट व्याज लिन पाउने छैन । दफा ४८०: व्याजको व्याज नपाउने : दफा ४८०, उपदफा (१): साहूले ऋणीबाट व्याजको व्याज लिन पाउने छैन । दफा ४८०, उपदफा (२): उपदफा (१) विपरीत कुनै साहूले ऋणीबाट व्याजको व्याज लिएको रहेछ भने साँवामा कट्टी हुनेछ र साँवा चुक्ता भईसकेको रहेछ भने त्यस्तो व्याज फिर्ता गर्नु पर्नेछ । दफा ४८१: साँवाभन्दा बढी व्याज लिन नपाउने : यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि साहूले ऋणीबाट साँवाभन्दा बढी व्याज लिन पाउने छैन । दफा ४८२: साँवा, व्याज लिँदा दिँदा रीत पुऱ्याउनु पर्ने : साँवा, व्याज लिँदा दिँदा देहाय बमोजिम रीत पुऱ्याउनु पर्नेछ :- दफा ४८२, खण्ड (क): ऋणीले साहूलाई साँवा, व्याजको सबै रकम चुक्ता गरेमा साहूसँग भएको लेनदेनको लिखत च्याती वा त्यस्तो लिखतमा रकम असूल भएको व्यहोरा दफा ४८२, खण्ड (ख): खण्ड (क) बमोजिम साँवा, व्याजको रकम दिँदाका बखत सो लिखत फेला नपरेमा साहूले सोही व्यहोरा जनाई यो मितिमा यति रकम बुभी लिएको भनी भरपाई गरी ऋणीलाई दिनु पर्ने, दफा ४८२, खण्ड (ग): साँवामध्ये केही रकम वा व्याज मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

बुभाउँदा साहूले ऋणीसँग कुन मितिमा के कति रकम बुभेको हो त्यस कुरा लिखतको पिठमा खुलाई ऋणीको सहीछाप गराई र तत्काल लिखत फेला नपरे वा साथमा नभए त्यस बमोजिम रकम बुभेको छुट्टै भरपाई गरी ऋणीलाई दिनु पर्ने । दफा ४८३: रकम भराएको मितिसम्मको व्याज पाउने : यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दफा ४८४ को अवधिभित्र नालिस गरेको रहेछ भने अदालतबाट साहूले व्याज समेत पाउने गरी फैसला भएकोमा साहूले ऋणीबाट फैसला बमोजिम भरिभराउँदाको मितिसम्मको व्याज समेत पाउनेछ । दफा ४८४: घरसारमा भएको लिखतको अवधि : दफा ४८४, उपदफा (१): यस परिच्छेद बमोजिम घरसारमा भएको लिखतको अवधि बढीमा दश वर्षको हुनेछ । दफा ४८४, उपदफा (२): उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दश वर्षको अवधिभित्र ऋणीले साहूलाई साँवा वा व्याजमध्ये केही रकम बुभाएमा वा साँवा व्याज बुभाउनको लागि लिखतको अवधि थप गरेमा त्यसरी साँवा वा व्याज बुभाएको वा अवधि थप गरेको मितिले अर्को दश वर्षको अवधि थप हुनेछ । दफा ४८५: असक्षम तथा अर्धसक्षम व्यक्तिसँग गरेको लेनदेनले मान्यता नपाउने : कसैले असक्षम वा अर्धसक्षम व्यक्तिसँग गरेको लेनदेनले कानूनी मान्यता पाउने छैन । दफा ४८६: सगोलको सम्पत्तिबाट रकम भराई लिन नपाउने : दफा ४८६, उपदफा (१): कसैले कुनै व्यक्तिसँग लेनदेन गरेकोमा त्यस्तो लेनदेनको लिखतमा घरको मुख्य व्यक्तिको सहीछाप नभएको भए सगोलको सम्पत्तिमा ऋणीको हक नपुगेसम्म साहूले त्यस्तो सम्पत्तिबाट आफ्नो रकम भराई लिन पाउने छैन । दफा ४८६, उपदफा (२): उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि घरको मुख्य भई काम गर्ने व्यक्तिले त्यस्तो रकम तिरिदिएमा साहूले लिन पाउनेछ । दफा ४८६, उपदफा (३): उपदफा (१) बमोजिमको अवस्था परी कुनै व्यक्तिले ऋणीसँग रकम लिन नसक्ने भएमा दश वर्षभित्र साहूले ऋणी उपर नालिस गरी आफ्नो हक कायम गरी राख्नु पर्नेछ । दफा ४८६, उपदफा (४): उपदफा (३) बमोजिम ऋणीसँग हक कायम गरेकोमा सगोलको सम्पत्तिमा निजको हक पुरोपछि साहूले निजबाट कानून बमोजिम आफ्नो रकम भराई लिन पाउनेछ । दफा ४८६, उपदफा (५): उपदफा (४) बमोजिम रकम भराई लिनको लागि असामीको हक पुरेको मितिले नालिस गर्ने हदम्याद शुरु हुनेछ । दफा ४८७: मञ्जुरी नलिई चल सम्पत्ति सट्टा पट्टा गर्न नहुने : दफा ४८७, उपदफा (१): एकासगोलका उमेर पुरेका व्यक्तिले घरको मुख्य व्यक्तिको मञ्जुरी नलिई संगोलको कुनै सम्पत्ति सट्टा पट्टा गर्न हुँदैन । दफा ४८७, उपदफा (२): उपदफा (१) विपरीत कसैले सम्पत्ति सट्टापट्टा गरेमा घरको मुख्य भई काम गर्ने व्यक्तिले मञ्जुर नगरे त्यस्तो सम्पत्ति सट्टापट्टा गरेको मान्य हुने छैन । दफा ४८७, उपदफा (३): उपदफा (१) विपरीत सम्पत्ति सट्टापट्टा गरेकोमा घरको मुख्य भई काम गर्ने व्यक्तिको मञ्जुरी नभए पैतीस दिनभित्र आफ्नो सम्पत्ति फिर्ता लिन सकिने छ । दफा ४८८: लेनदेन गरेको देखिएमा रकम भराई दिने : कसैले यस परिच्छेद बमोजिमको रीत पुर्याई लिखत नगरे पनि कुनै लिखत, बैङ्क कारोबार, विनिमेय अधिकारपत्र, चेक, भौचरबाट वा बही खातामा लेखिएको व्यहोराबाट कुनै व्यक्तिसँग लेनदेन भएको कुरा देखिन आएमा अदालतले त्यस्तो लिखत, बैङ्क कारोबार, विनिमेय अधिकारपत्र, चेक, भौचरबाट वा बही खातामा लेखिएको आधारमा नालिस गर्ने व्यक्तिलाई ऋणीबाट त्यस्तो रकम भराई दिन सक्नेछ । दफा ४८९: घरसारको लिखत हराए वा काबू बाहिरको परिस्थिति परेमा गर्ने : दफा ४८९, उपदफा (१): घरसारमा भएको लिखत हराएमा वा काबू बाहिरको परिस्थिति परी नासिएमा साहूले सोही व्यहोरा खुलाई लिखत हराएको वा काबू मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

बाहिरको परिस्थिति परेको मितिले पन्ध्र दिनभित्र सम्बन्धित स्थानीय तहमा निवेदन दिनु पर्नेछ । दफा ४८९, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम निवेदन परेमा सम्बन्धित स्थानीय तहले त्यसको व्यहोरा खुलाई भरपाई लेखी कार्यालयको छाप लगाई त्यसको भरपाई निवेदन दिने व्यक्तिलाई दिनु पर्नेछ । दफा ४८९, उपदफा (३): उपदफा (१) बमोजिम कुनै निवेदन परेमा स्थानीय तहले लिखत गरिदिने व्यक्ति जीवित भए निजलाई र नभए निजको नजिकको हकवालालाई सात दिनभित्र भिकाई निजले मञ्जुर गरे साबिक बमोजिमको लिखत तयार गराई त्यस्तो लिखत प्रमाणित गरी निवेदन दिने व्यक्तिलाई दिनु पर्नेछ। दफा ४८९, उपदफा (४): उपदफा (३) बमोजिम लिखत गरिदिने व्यक्तिले लिखत हराएको वा काबू बाहिरको परिस्थिति परेको जनाई अर्को लिखत गरी दिन मञ्जुर नगरेमा साहूले त्यस्तो म्याद नाघेको पैँतीस दिनभित्र लिखत हराएको वा काबू बाहिरको परिस्थिति परेको प्रमाण देखाई नालिस गरी आफ्नो हक कायम गर्नु पर्नेछ। दफा ४९०: लेनदेन गरेको वस्तु कच्चा भएमा फिर्ता गर्नु पर्ने : दफा ४९०, उपदफा (१): लिखतमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक मूल्य राखी लेनदेन भएको कुनै वस्तु लिखतमा लेखिए बमोजिम नभई वा कुनै किसिमले कच्चा भई त्यस्तो वस्तु निजले भोग गर्न नसक्ने भएमा लेनदेन भएको मितिले पैँतीस दिनभित्र वस्तु दिने व्यक्तिलाई त्यस्तो कुराको सूचना गर्नु पर्नेछ। दफा ४९०, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम वस्तु लिने व्यक्तिबाट त्यस्तो कुराको सूचना प्राप्त भएमा र निजको कुरा मनासिब देखिएमा वस्तु दिनेसँग त्यस्तै प्रकारको अन्य वस्तु भए त्यस्तो वस्तु सट्टापट्टा गरिदिनु पर्नेछ, र नभएमा आफ्नो वस्तु फिर्ता लिई त्यस्तो लेनदेनको सम्बन्धमा भएको लिखत फट्टा (निष्कृय) गरी दिनु पर्नेछ। दफा ४९०, उपदफा (३): उपदफा (२) बमोजिम वस्तु दिनेले त्यस्तो वस्तु सट्टापट्टा गरी नदिएमा वा आफ्नो वस्तु फिर्ता नलिएमा वस्तु लिनेले आफूलाई भएको हानि, नोक्सानी वापत सम्बन्धित व्यक्तिबाट त्यस्तो वस्तुको मूल्य बराबरको रकम तथा मनासिब क्षतिपूर्ति भराई लिन वा त्यस्तो लेनदेन बदर गराउन नालिस गर्न सक्नेछ। दफा ४९१: यथास्थितिमा वस्तु फिर्ता गर्नु पर्ने : दफा ४९१, उपदफा (१): कसैले कुनै व्यक्तिको स्वामित्व वा भोगमा रहेको वस्तु कुनै खास कामको लागि भाडा तिर्ने वा नतिर्ने वा सापटी वा पैँचो जुनसुकै शर्तमा लिए पनि त्यस्तो कार्य सम्पन्न भएपछि आफूले जुन प्रकार, परिमाण र गुणस्तरको वस्तु लिएको हो सोही प्रकार, परिमाण र गुणस्तरको वस्तु स्वामित्व वा भोगवालालाई फिर्ता गर्नु पर्नेछ। दफा ४९१, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम लिएको वस्तु हराएमा, नासिएमा, फुटेमा, बिग्रेमा वा अन्य कुनै किसिमले क्षति भएमा लिखतमा अन्यथा भएकोमा बाहेक वस्तु लिनेले त्यस्तै किसिमको अन्य वस्तुको व्यवस्था गरी स्वामित्व वा भोगवालालाई फिर्ता गर्नु पर्नेछ, र त्यस्तै दफा ४९१, उपदफा (३): उपदफा (१) वा (२) बमोजिम वस्तु, त्यस्तो वस्तु वापतको भाडा वा रकम बुभ्काउने सम्बन्धमा लिखितमा अन्यथा भएकोमा बाहेक जुन कामको लागि वस्तु लिएको हो त्यस्तो काम सम्पन्न भएको पन्ध्र दिनभित्र स्वामित्व वा भोगवालालाई त्यस्तो वस्तु वा भाडाको कम बुभ्काउनु पर्नेछ । दफा ४९१, उपदफा (४): उपदफा (३) बमोजिमको म्यादभित्र वस्तु लिनेले स्वामित्व वा भोगवालालाई वस्तु वा रकम नबुभ्काएमा त्यसबाट मर्का पर्ने व्यक्तिले त्यस्तो वस्तुको रकम र आफूलाई भएको नोक्सानी वापत मनासिब ध्वतिपूर्ति समेत भराई लिन सक्नेछ । दफा ४९२: हदम्याद : दफा ४९२, उपदफा (१): असक्षम वा अर्धसक्षम व्यक्तिको सम्पति आफ्नो गराउन, हिनामिना वा नोक्सान गर्न वा विगर्न लेनदेन गरेको वा ब्याजको ब्याज लिएको वा ब्याजमा दश प्रतिशत भन्दा बढी लिएको विषयमा नालिस गर्न हदम्याद लाग्ने छैन मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४