chhatramani/nepal_legal_text_corpus_v1 huggingface dataset:
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

(३): उपदफा (२) बमोजिम परेको उजुरी बमोजिम गुठी सम्पति व्यवस्थापन नभएको, ठगी, जालसाज वा हिनामिना भएको वा अन्यत्र उपयोग भएको ठहर भएमा अदालतले हिनामिना गर्नेबाट बिगो असुल उपर गर्नेछ र गुठी सञ्चालकले त्यसरी हिनामिना गरेको रहेछ भने निजबाट त्यस वापत क्षतिपूर्ति समेत भराउन सक्नेछ । दफा ३३७: गुठीको लेखा राख्नु पर्ने : दफा ३३७, उपदफा (१): गुठी सञ्चालकले गुठी सम्पत्तिको हिसाब स्पष्ट र वास्तविक रूपमा देखिने गरी लेखा राख्नु पर्नेछ र पञ्जिकाधिकारी, गुठी संस्थापक वा हितग्राही पहिचान भएकोमा निजले निरीक्षण गर्न चाहेमा त्यसको विवरण उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । दफा ३३७, उपदफा (२): गुठी सञ्चालकले सार्वजनिक गुठीका सम्बन्धमा प्रत्येक वर्ष मान्यता प्राप्त लेखा परीक्षकबाट लेखापरीक्षण गराई लेखापरीक्षण प्रतिवेदनको एक प्रति पञ्जिकाधिकारी समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । दफा ३३८: गुठीको उल्लङ्घन : दफा ३३८, उपदफा (१): गुठी सञ्चालकले यस परिच्छेद बमोजिम पूरा गर्नु पर्ने दायित्व पूरा नगरेमा निजले गुठी उल्लङ्घन गरेको मानिनेछ । दफा ३३८, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम गुठीको उल्लङ्घन भएमा त्यसबाट गुठीको सम्पति वा हितग्राहीलाई हुन गएको हानि, नोक्सानी वापत त्यसरी गुठी उल्लङ्घन गर्ने गुठी सञ्चालक जिम्मेवार हुनेछ र त्यस वापतको दायित्व निजले व्यहोर्नु पर्नेछ । दफा ३३८, उपदफा (३): उपदफा (२) बमोजिम दायित्व व्यहोर्नु पर्दा गुठी उल्लङ्घन नहुँदा गुठी वा हितग्राहीलाई जे जस्तो आय वा लाभ हुने थियो सोही बराबरको लाभ गुठी उल्लङ्घन गर्ने गुठी सञ्चालकले व्यहोर्नु पर्नेछ । दफा ३३८, उपदफा (४): कुनै गुठीमा एकभन्दा बढी गुठी सञ्चालक भएकोमा गुठी उल्लङ्घन गर्ने प्रत्येक गुठी सञ्चालकले गुठी उल्लङ्घन गरेको कारणबाट हानि, नोक्सानी वापत सामूहिक रूपमा दायित्व व्यहोर्नु पर्नेछ । दफा ३३८, उपदफा (५): कुनै गुठीको एक अंशमा गुठी उल्लङ्घन भएको र अर्को कुनै अंशमा लाभ प्राप्त भएकोमा गुठी सञ्चालकले त्यस्तो लाभलाई आफ्नो दायित्व पूरा गर्ने काममा प्रयोग गर्न सक्ने छैन । दफा ३३८, उपदफा (६): यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायका अवस्थामा गुठी सञ्चालकले गुठी उल्लङ्घन सम्बन्धमा भएको हानि, नोक्सानी वापतको दायित्व व्यहोर्नु पर्न छैन :- दफा ३३८, उपदफा (६), खण्ड (क): कानूनको कार्यान्वयनबाट हुन गएको हानि, नोक्सानी, दफा ३३८, उपदफा (६), खण्ड (ख): आफूभन्दा पहिलेको गुठी सञ्चालकको कुनै काम वा त्यसको परिणामबाट गुठी उल्लङ्घन हुन गई भएको हानि, नोक्सानी । दफा ३३८, उपदफा (७): यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यो ऐन प्रारम्भ हुनु भन्दा अधि तत्काल प्रचलित कानून बमोजिम संस्थापना भई सञ्चालन हुँदै आएका गुठीको सम्बन्धमा कसैले देहायको काम गरेमा गुठी उल्लङ्घन गरेको मानिनेछ :- दफा ३३८, उपदफा (७), खण्ड (क): गुठीको दानपत्र, शिलापत्र वा त्यस्तो गुठी राख्ने लिखत बमोजिमको काम नगरेमा, दफा ३३८, उपदफा (७), खण्ड (ख): गुठी राख्ने वा निजका सन्तान वा हकवालाले गुठीको दानपत्र शिलापत्र समेतका लिखत बमोजिमको काम चलाई भोग चलन गर्न पाउने शेष बाँकी बाहेक गुठीको जग्गा बेचबिखन गरेमा, दान दातव्य दिएमा वा धितो बन्धक राखेमा, वा दफा ३३८, उपदफा (७), खण्ड (ग): गुठीको चल सम्पत्ति गुठीको कामका लागि चलन व्यवहार गर्दा मनासिब तवरले खिए घटेकोमा बाहेक गुठियारले हिनामिना गरेमा । दफा ३३८, उपदफा (७), खण्ड (द): उपदफा (७) बमोजिम गुठीको उल्लङ्घन गरेमा यो ऐन प्रारम्भ हुँदाका बखत कायम रहेको कानून बमोजिम कारबाही हुनेछ । दफा ३३९: गुठी सम्पत्तिको लिखत गुठी सञ्चालकसँग रहने : दफा ३३९, उपदफा (१): गुठी संस्थापनापत्रमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक गुठी सम्पत्तिको मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

स्वामित्व तथा भोगचलन सम्बन्धी लिखत, कागजात तथा त्यस सम्बन्धी अन्य सबुत प्रमाण सबै गुठी सञ्चालकको जिम्मामा रहनेछ र सार्वजनिक गुठीको हकमा त्यस्तो लिखत, कागजातको प्रतिलिपि गुठी सञ्चालकले पञ्जिकाधिकारी समक्ष दाखिला गर्नु पर्नेछ । दफा ३३९, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिमका लिखत, कागजात तथा प्रमाण गुठी सञ्चालक तथा पञ्जिकाधिकारीले सुरक्षित तवरले राख्नु पर्नेछ । दफा ३४०: गुठी सम्पत्तिबाट शोधभर्ना लिन पाउने : यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि गुठी सम्पत्ति संरक्षण गर्ने, गुठीको उद्देश्य कार्यान्वयन गर्ने वा हितग्राहीको हित दफा ३४१: अन्य अधिकार, कर्तव्य र दायित्व गुठी सञ्चालकमा रहेको मानिने : यस परिच्छेदमा स्पष्ट रूपमा उल्लेख भएको अधिकार, कर्तव्य र दायित्वका अतिरिक्त संस्थापनापत्रमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक गुठीको उद्देश्य कार्यान्वयन गरी पूरा गर्न, गुठी सम्पत्तिको हेरविचार र संरक्षण गर्न तथा हितग्राहीको हक, हित संरक्षण गर्नको लागि आवश्यक पर्ने अन्य अधिकार र कर्तव्य गुठी सञ्चालकमा रहेको मानिनेछ । दफा ३४२: गुठी सञ्चालकले गर्न नहुने : दफा ३४२, उपदफा (१): संस्थापनापत्रमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक गुठी सञ्चालकले देहायको काम गर्न वा गराउन हुँदैन :- दफा ३४२, उपदफा (१), खण्ड (क): गुठीको सम्पत्ति गुठीको उद्देश्य पूरा गर्न बाहेक अन्य कुनै किसिमले प्रयोग गर्न, दफा ३४२, उपदफा (१), खण्ड (ख): गुठीको सम्पत्ति गुठीको उद्देश्य पूरा गर्न बाहेक आफू वा अरु कसैलाई मुनाफा हुने कुनै काममा प्रयोग गर्न वा लगाउन, दफा ३४२, उपदफा (१), खण्ड (ग): अर्को गुठी सञ्चालक वा अन्य कसैलाई गुठी सञ्चालकको जिम्मेवारी वा दायित्व प्रत्यायोजन वा सुम्पन, दफा ३४२, उपदफा (१), खण्ड (घ): एकभन्दा बढी गुठी सञ्चालक भएकोमा दफा ३२९ विपरीत एक्लैले गुठी सम्बन्धी कुनै काम गर्न, दफा ३४२, उपदफा (१), खण्ड (ड): गुठी सञ्चालक भए वापत निजले कुनै किसिमको पारिश्रमिक, भत्ता वा सुविधा प्राप्त गर्न, दफा ३४२, उपदफा (१), खण्ड (च): गुठी सञ्चालक बहाल रहेको वा गुठी सञ्चालकबाट अवकाश प्राप्त गरेको कम्तीमा तीन वर्ष व्यतीत नभई आफू सञ्चालक रहेको गुठीको सम्पति खरिद गर्न वा त्यस्तो सम्पति कुनै किसिमले धितो, बन्धक, लिज वा भाडामा लिन । दफा ३४२, उपदफा (२): गुठी सञ्चालकले आफ्नो निजी सम्पति र गुठी सम्पति बीच आर्थिक कारोबार गर्न गराउन पाउने छैन । यस्तो कार्य गरेमा गुठी सम्पत्तिमा पुन गएको क्षति वापत निजले क्षतिपूर्ति दिनु पर्नेछ । दफा ३४२, उपदफा (३): गुठी सञ्चालकले आफ्नो सम्पति र गुठी सम्पत्तिलाई मिसाउन पाउने छैन । दफा ३४३: गुठी सम्पति हस्तान्तरण गर्न निर्देशन दिने : संस्थापनापत्रमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक एक मात्र हितग्राही भएकोमा निज करार गर्न योग्य भएपछि र एकभन्दा बढी हितग्राही भए प्रत्येक हितग्राही करार गर्न योग्य भई एकमत भएपछि निजले गुठीको सम्पति आफूलाई हस्तान्तरण गर्न गुठी सञ्चालकलाई निर्देशन दिन सक्नेछन् र त्यसरी निर्देशन दिएमा त्यस्तो निर्देशन पालना गर्नु गुठी सञ्चालकको कर्तव्य हुनेछ । दफा ३४४: गुठी सम्पत्तिको लाभ त्याग गर्न सक्ने : दफा ३४४, उपदफा (१): निजी गुठीको हकमा करार गर्न योग्य भएको हितग्राहीले गुठी सम्पतिबाट प्राप्त गर्ने आफ्नो हक, लाभ, सुविधा वा हित गुठी सञ्चालक र पञ्जिकाधिकारीलाई लिखित रूपमा सूचना दिई आंशिक वा पूरै त्याग गर्न सक्नेछ । दफा ३४४, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम गुठी सम्पतिबाट प्राप्त गर्ने हक, लाभ, सुविधा वा हित पूरै त्याग गरी कुनै हितग्राही बाँकी नरहेमा त्यस्तो गुठी विघटन भएको मानिनेछ । दफा ३४५: गुठी सम्पत्तिको स्वामित्व कायम गर्नु पर्ने : दफा ३४५, मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

उपदफा (१): गुठी सम्पति दर्ता स्रेस्तामा गुठी जनाई संस्थापनापत्रमा उल्लेख भए बमोजिमको व्यक्तिको नाममा रहनेछ र संस्थापनापत्रमा स्वामित्व रहने व्यक्ति उल्लेख नभएकोमा हितग्राही व्यक्तिको नाममा रहनेछ । दफा ३४५, उपदफा (२): सार्वजनिक गुठीको हकमा त्यस्तो गुठीको सम्पति सञ्चालन तथा व्यवस्थापन गर्न छुट्टै सङ्गठित संस्था खडा गर्नु पर्ने व्यवस्था संस्थापनापत्रमा भएकोमा त्यस्तो सम्पति त्यसरी खडा भएको सङ्गठित संस्थाको नाममा रहनेछ । दफा ३४६: गुठीको उद्देश्यमा हेरफेर हुन सक्ने : दफा ३४६, उपदफा (१): यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि गुठी संस्थापकले गुठी स्थापना गर्दाका बखत संस्थापनापत्रमा उल्लेख भएको उद्देश्य दफा ३४६, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम पर्न आएको निवेदन जाँचबुक गर्दा संस्थापनापत्रमा उल्लिखित उद्देश्य संशोधन वा हेरफेर गर्नु पर्ने कारण मनासिब भएमा पञ्जिकाधिकारीले त्यस्तो उद्देश्य संशोधन वा हेरफेर गर्ने आदेश दिन सक्नेछ, र त्यसरी आदेश भएकोमा सोही बमोजिम संस्थापनापत्रको उद्देश्य संशोधन वा हेरफेर भएको मानिनेछ । दफा ३४७: गुठी सम्पति गणना नहुने : गुठी सञ्चालकले गुठी सम्पति सञ्चालन र व्यवस्थापन गरेकोमा त्यस्तो सम्पति कर निर्धारण गर्ने वा अन्य कुनै प्रयोजनको लागि गुठी सञ्चालकको सम्पतिको रूपमा गणना हुने छैन । दफा ३४८: गुठी बदर भएमा त्यसको परिणाम : दफा ३४८, उपदफा (१): एक पटक स्थापना भएको गुठी कुनै कारणवश भङ्ग वा विघटन भएमा अधि भए गरेको काममा कुनै असर पर्ने छैन । दफा ३४८, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम गुठी भङ्ग वा कुनै कारणले विघटन भएमा सार्वजनिक गुठीको हकमा त्यस्तो गुठीको सम्पति संस्थापनापत्रमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक पञ्जिकाधिकारीको आदेशले गुठी सञ्चालकले त्यस्तै उद्देश्य भएको अन्य कुनै गुठी र त्यस्तो गुठी नभएकोमा समान उद्देश्य भएको कुनै सार्वजनिक संस्थालाई हस्तान्तरण गर्नेछ र निजी गुठी भए हितग्राही यकिन भएकोमा त्यस्तो हितग्राही र त्यस्तो हितग्राही नभएकोमा निजको नजिकको हकवाला र त्यस्तो हकवाला पनि नभएमा गुठी संस्थापक र गुठी संस्थापक पनि नभएमा अन्य हकवालालाई हस्तान्तरण गर्नेछ । दफा ३४८, उपदफा (३): उपदफा (२) बमोजिमको कुनै संस्था वा व्यक्ति नभएमा भङ्ग वा विघटन भएको गुठीको सम्पति नेपाल सरकारको हुनेछ । दफा ३४९: पुनरावेदन गर्न सक्ने : यस परिच्छेद बमोजिम पञ्जिकाधिकारीले गरेको आदेश वा निर्णय उपर चित नबुभ्ने पक्षले त्यस्तो आदेश वा निर्णय भएको थाहा पाएको मितिले पैँतीस दिनभित्र सम्बन्धित उच्च अदालतमा पुनरावेदन गर्न सक्नेछ । दफा ३५०: अन्य गुठी सम्बन्धी व्यवस्था : दफा ३५०, उपदफा (१): यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यो ऐन प्रारम्भ हुनुभन्दा अधि नै तत्काल प्रचलित कानून बमोजिम संस्थापना भई सञ्चालन हुँदै आएका गुठीलाई यस परिच्छेदका कुनै कुराले असर पार्ने छैन र त्यस्तो गुठी दफा ३५०, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिमको गुठी जुन उद्देश्य र प्रयोजनका लागि संस्थापना भएको थियो सोही उद्देश्य र प्रयोजनका लागि पूर्ववत रूपमा व्यवस्थापन र सञ्चालन गर्नु पर्नेछ, र सोही बमोजिमको उद्देश्य र प्रयोजन पूरा गरी बाँकी रहेको सम्पत्ति वा आम्दानी भोग चलन गर्न वा धितो बन्धक राख्न सकिनेछ। दफा ३५०, उपदफा (३): उपदफा (१) बमोजिम संस्थापना भएका गुठीको उद्देश्य र प्रयोजनमा प्रतिकूल असर नपर्ने गरी गुठीको सम्पत्ति खरिद विक्रि गर्न सकिनेछ। दफा ३५०, उपदफा (४): उपदफा (३) बमोजिम खरिद गरि लिने व्यक्तिले जुन प्रयोजनका लागि गुठी संस्थापना भएको हो सोही उद्देश्य र प्रयोजनका निमित्त सम्पत्ति प्रयोग गर्नु पर्नेछ। दफा ३५०, उपदफा (५): सरकारी जग्गा प्राप्त गरी कुनै खास प्रयोजनका लागि उपदफा (१) बमोजिमको गुठी संस्थापना मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

वा सञ्चालन गरेको भए त्यस्तो जग्गा जुन प्रयोजनका लागि गुठी सञ्चालन भएको थियो त्यस्तो उद्देश्य र प्रयोजन पूरा गर्न प्रयोग गर्नु पर्नेछ र त्यस्तो जग्गा गुठी राख्ने वा निजका सन्तान वा हकवालाले भोगचलन गर्न पाउने छैन। दफा ३५०, उपदफा (६): उपदफा (५) बमोजिमको व्यक्तिले त्यस्तो गुठीको उद्देश्य र प्रयोजन पूरा नगरेमा जुन व्यक्तिले त्यस्तो उद्देश्य र प्रयोजन पूरा गरेको छ सोही व्यक्तिले त्यस्तो जग्गा भोग चलन गर्न पाउनेछ। दफा ३५०, उपदफा (७): यस दफामा अन्यत्र जुन्सुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै लिखित नभई उपदफा (१) बमोजिमको गुठी कसैले निरन्तर रूपमा सोह्र वर्ष वा सोभन्दा बढी अवधि देखि सञ्चालन गर्दै आएको रहेछ भने त्यस्तो गुठीको उद्देश्य र प्रयोजन पूरा गरी त्यसको सम्पत्ति निजले भोग चलन गर्न सक्नेछ। दफा ३५०, उपदफा (८): यस दफामा लेखिएको बाहेकका अन्य कुराहरू गुठी संस्थापना पत्र, शिलापत्र, दानपत्रमा लेखिए बमोजिम वा त्यस्तो गुठी सञ्चालन सम्बन्धी परम्परा र अभ्यास बमोजिम हुनेछ। दफा ३५१: हदम्याद : दफा ३५१, उपदफा (१): यस परिच्छेद बमोजिम भए गरेको काम कारबाहीबाट मर्का पनै व्यक्तिले नालिस गर्नु पर्दा देहायको विषयमा कुनै हदम्याद लाग्ने छैन :- दफा ३५१, उपदफा (१), खण्ड (क): गुठीको सम्पत्ति हिनामिना गरेको, दफा ३५१, उपदफा (१), खण्ड (ख): गुठीको सम्पत्तिसँग सम्बन्धित कुनै लिखत जालसाजी वा किर्ते गरेको, दफा ३५१, उपदफा (१), खण्ड (ग): गुठीको सम्पत्ति मासे खाएको, दफा ३५१, उपदफा (१), खण्ड (घ): सञ्चालकले गुठी संस्थापनापत्रको शर्त विपरीत फाइदा लिएको, दफा ३५१, उपदफा (१), खण्ड (ड): गुठीको सम्पत्ति वा सोको मूल्य वा आय सञ्चालक वा अन्य व्यक्तिबाट फिर्ता गराउनु परेको । दफा ३५१, उपदफा (२): उपदफा (१) मा उल्लिखित विषय बाहेक अन्य विषयमा नालिस गर्नु पर्ने कारण भएको मितिले छ महिनाभित्र नालिस गर्न सकिनेछ । दफा ३५२: फलोपभोग (युजुफ्रुक्ट) को व्यवस्था भएको मानिने : दफा ३५२, उपदफा (१): कसैले आफ्नो हक र स्वामित्वमा रहेको सम्पत्ति, त्यसबाट प्राप्त हुने प्रतिफल, लाभ, आम्दानी वा सुविधा अर्को व्यक्तिले प्रयोग गर्न सक्ने गरी निःशुल्क रूपमा दिएकोमा फलोपभोगको व्यवस्था भएको मानिनेछ । दफा ३५२, उपदफा (२): फलोपभोगको व्यवस्था सम्बन्धित व्यक्तिहरू बीच भएको करार बमोजिम हुनेछ । दफा ३५३: फलोपभोग प्रभावकारी हुने : करार बमोजिम कायम भएको फलोपभोगको व्यवस्था करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक करार प्रारम्भ भएको मितिदेखि प्रभावकारी हुनेछ । दफा ३५४: लिखत गर्नु पर्ने : दफा ३५४, उपदफा (१): कसैले आफ्नो अचल सम्पत्ति फलोपभोग गरी दिँदा कानून बमोजिम लिखत गर्नु पर्नेछ । दफा ३५४, उपदफा (२): कसैले सगोलको सम्पत्ति फलोपभोगको रूपमा दिँदा एकासगोलको अंशियारको सहमति लिनु पर्नेछ । दफा ३५५: फलोपभोगीले आफ्नै सम्पत्ति सरह प्रयोग गर्न पाउने : दफा ३५५, उपदफा (१): कसैले आफ्नो सम्पत्ति कसैलाई फलोपभोग गर्न दिएकोमा त्यस्तो सम्पत्ति प्राप्त गर्ने फलोपभोगीले त्यस्तो सम्पत्ति, त्यसबाट प्राप्त वा आर्जन हुने प्रतिफल, लाभ, आम्दानी वा सुविधा र त्यसबाट बढे बढाएको प्रतिफल, लाभ, आम्दानी वा सुविधा आफ्नो सम्पत्ति सरह प्रयोग गर्न पाउनेछ । दफा ३५५, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम सम्पति प्राप्त गर्ने एकभन्दा बढी फलोपभोगी भएकोमा प्रत्येक फलोपभोगीले सामूहिक रूपमा वा एकला एकौँ त्यस्तो सम्पति प्रयोग गर्न पाउनेछन् । दफा ३५५, उपदफा (३): फलोपभोगको व्यवस्था अन्तर्गत प्राप्त भएको सम्पति अंशबण्डा भएकोमा अंशबण्डा बमोजिम फलोपभोग गर्न पाउने प्रत्येक अंशियारले उपदफा (१) बमोजिम सम्पति प्रयोग गर्न पाउनेछन् । दफा ३५५, उपदफा (४): फलोपभोगीले फलोपभोगको व्यवस्था अन्तर्गत प्राप्त मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

निजले अनुमति नदिए निजको अनुमति बिना नै त्यस्तो घर वा जग्गामा प्रवेश गरी पीडितको उद्धार गर्न वा गराउन सकिनेछ । दफा ३७३: बाटोको सुविधाभार प्राप्त गर्ने : दफा ३७३, उपदफा (१): पहिले बाटोको निकास भएको घर जग्गामा पछि, विपद् परी बाटो विनाश भएमा त्यस्तो घर जग्गामा आउन जानको लागि पहिलेदेखि बाटो प्रयोग गरिरहेको व्यक्तिले सार्वजनिक मार्गसम्म पुग्ने मनासिब बाटोको सुविधाभार पाउनेछ । दफा ३७३, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिमको बाटोको सुविधाभार वरिपरिको सबै घर वा जग्गाको स्वामित्ववालासँग माग गर्न पाउने छैन र जुन दिशाबाट सार्वजनिक बाटोमा पुग्न सबभन्दा नजिक हुन्छ, सोही दिशाको घर वा जग्गाको स्वामित्ववालासँग त्यस्तो सुविधाभार माग गर्न सक्नेछ । दफा ३७४: बाटो वा निकासको व्यवस्था नगरी घर वा जग्गा हस्तान्तरण गर्न नहुने : दफा ३७४, उपदफा (१): कसैले पनि बाटो वा निकास भएको घर वा जग्गाको कुनै भाग छुट्याई कसैलाई हस्तान्तरण गर्दा लिनेदिने दुवै पक्षलाई बाटो वा निकासको व्यवस्था नगरी त्यस्तो घर वा जग्गा हस्तान्तरण गर्न हुँदैन । दफा ३७४, उपदफा (२): उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि त्यस्तो घर वा जग्गामा आउन जानको लागि अन्यत्र बाटो वा निकास भएमा बाटो वा निकासको व्यवस्था गर्नु पर्ने छैन । दफा ३७५: आधारभूत सेवा विस्तार गर्न पाउने : कुनै व्यक्तिको घरमा ठल निकास, खानेपानी, विद्युत सेवा, ग्याँस, टेलिफोन जस्ता आधारभूत सेवा उपलब्ध गराउन निजको आफ्नै जग्गाबाट वा सार्वजनिक, सरकारी वा सामुदायिक जग्गाबाट सम्भव नहुने भएमा निजले सँधियारको जग्गाबाट त्यस्तो जग्गाको स्वामित्वालालाई हानि, नोक्सानी नहुने गरी पाइप वा लाइन लैजान पाउनेछ। दफा ३७६: नदी वा खोला वा नदी वा खोलाको किनार प्रयोग गर्न सक्ने : कुनै व्यक्तिको निजी सम्पत्ति अन्तर्गत रहेको वा कुनै व्यक्तिको निजी सम्पत्तिबाट उत्पत्ति भएको नदी वा खोला वा त्यस्तो नदी वा खोलाको किनाराको दुवै तर्फको चार मिटरसम्मको चौडाइ क्षेत्रमा जुनसुकै व्यक्तिले हिँडुल गर्न वा त्यस्तो नदी वा खोलामा जल परिवहन गर्न वा दुडुगा चलाउन वा माछा मार्ने काम गर्न सक्नेछ। दफा ३७७: निकास मार्ग प्रयोग गर्न पाउने : दफा ३७७, उपदफा (१): कुनै नदी वा खोलालाई डाइभर्सन गरेको, त्यसमा रिजर्भभायरको निर्माण गरेको वा त्यसमा कुनै कारणले बाँध बाधेकोमा त्यस्तो डाइभर्सन, रिजर्भभायर वा बाँधसम्म जान आउनको लागि सर्वसाधारण मानिस र पशु हिड्न सक्ने मनासिब निकास सम्बन्धित जग्गाको स्वामित्वालाले दिनु पर्नेछ। दफा ३७७, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिमको निकास मार्ग कायम गर्नु पर्दा एकभन्दा बढी जग्गाको स्वामित्वालाको जग्गाबाट त्यस्तो निकास मार्ग कायम गर्न सकिने अवस्था भएकोमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक त्यस्तो मार्गबाट डाइभर्सन, रिजर्भभायर वा बाँधसम्म पुग्न प्राविधिक दृष्टिकोणले सम्भाव्य भएको सबभन्दा नजिकको जग्गाबाट निकास मार्ग कायम गर्नु पर्नेछ। दफा ३७८: प्राकृतिक रूपमा रहेको पानीको बहाव रोक्न नहुने : दफा ३७८, उपदफा (१): प्रत्येक घर वा जग्गाको स्वामित्वालाले आफ्नो घर वा जग्गाबाट निकास हुने वर्षाको पानीको व्यवस्थापन आफैँले गर्नु पर्नेछ। दफा ३७८, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिमको व्यवस्था नभएकोमा प्राकृतिक रूपमा वर्षाको पानी जता तर्फ बर्दछ सोही बमोजिम बग्न दिनु पर्नेछ। दफा ३७९: खोला, नदी वा पोखरीको पानी प्रयोग गर्न सक्ने : कसैको जग्गामा उत्पत्ति भएको वा सोबाट बगेको खोला, नदी वा पोखरीको पानी सम्बन्धित धनीलाई पुगेपछि, खानेपानी वा सिंचाईको प्रयोजनको लागि जोसुकैले पनि प्रयोग गर्न सक्नेछ । दफा ३८०: खेती गर्नको लागि बाटो वा निकास दिनु पर्ने : दफा ३८०, उपदफा (१): कुनै व्यक्तिको खेती मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

गर्ने जग्गामा मानिस वा खेती गर्नको लागि प्रयोग हुने जनावर आउने जाने बाटो वा निकास रहेनेछ र निजलाई त्यस्तो बाटो वा निकास चाहिने भएमा सम्बन्धित जग्गाको स्वामित्ववालाले त्यस्तो व्यक्तिलाई बाटो वा निकासको सुविधा दिनु पर्नेछ । दफा ३८०, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम बाटो वा निकास प्रयोग गर्ने व्यक्तिले बाटो वा निकास दिने व्यक्तिको जग्गाको बाली वा अन्य सम्पत्ति हानि, नोक्सानी नहुने गरी बाटो वा निकास प्रयोग गर्नु पर्नेछ । दफा ३८१: क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउनु पर्ने : कसैले दफा ३७२, ३७३, ३७५, ३७७ र ३८० मा उल्लिखित प्रयोजनको लागि कुनै व्यक्तिको घर वा जग्गा प्रयोग गर्दा कसैलाई कुनै किसिमको हानि, नोक्सानी हुन गएमा त्यस्तो व्यक्तिले सम्बन्धित घर वा जग्गाधनीलाई मनासिब क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । दफा ३८२: हदम्याद : यस परिच्छेद बमोजिम भए गरेको काम कारबाहीबाट मर्का पर्न जाने व्यक्तिले त्यस्तो काम कारबाही भए गरेको थाहा पाएको मितिले ६ महिनाभित्र नालिस गर्न सक्नेछ । दफा ३८३: बहालमा दिएको मानिने : कसैले आफ्नो हक, भोग वा स्वामित्वमा रहेको घर रकम लिने गरी निश्चित समयको लागि कुनै व्यक्तिलाई उपयोग गर्न दिएकोमा बहालमा दिएको मानिनेछ । दफा ३८४: असुरक्षित घर बहालमा दिन, लिन नहुने : दफा ३८४, उपदफा (१): कसैले पनि मानव बसोबास गर्नको लागि स्वास्थ्य तथा सुरक्षाको दृष्टिले बसोबास गर्न उपयुक्त नदेखिएको घर बहालमा दिन वा लिन हुँदैन । दफा ३८४, उपदफा (२): गोदाम, पशुपालन, भण्डार, शीत भण्डार जस्ता गैरआवासीय प्रयोजनको घरको गुणस्तर घर बहाल सम्भौतामा उल्लेख गरे बमोजिम हुनेछ । दफा ३८५: घर बहालको अवधि : दफा ३८५, उपदफा (१): घर बहालको अवधि पाँच वर्षमा नबढाई सम्भौतामा उल्लेख गरे बमोजिम हुनेछ । दफा ३८५, उपदफा (२): उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि घर बहालको अवधि समाप्त भएपछि घर बहालमा लिने दिने व्यक्तिहरूको सहमतिमा त्यस्तो अवधि पटक पटक थप गर्न सकिनेछ । दफा ३८६: बहालमा दिँदा सम्भौता गर्नु पर्ने : दफा ३८६, उपदफा (१): कुनै व्यक्तिले घर बहालमा दिँदा देहायका कुराहरू खुलाई बहालमा लिने व्यक्तिसँग लिखित सम्भौता गर्नु पर्नेछ :- दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (क): घर बहाल लिने र दिने व्यक्तिको पूरा नाम र ठेगाना, नागरिकता नम्बर र विदेशी भए राहदानी वा परिचय खुल्ने प्रमाणपत्र, दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (ख): घर रहेको ठाउँ र जग्गाको कित्ता नम्बर, दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (ग): बहालमा लिने प्रयोजन, दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (घ): बहाल शुरु हुने मिति, दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (ड): बहाल कायम रहने अवधि, दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (च): मासिक बहाल रकम, दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (छ): बहाल बुभाउने समय र प्रक्रिया, दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (ज): घरमा प्रयोग भएका विजुली, खानेपानी, टेलिफोन आदिको महसुल बुभाउने दायित्व, दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (झ): घर बहाल कर भुक्तानी गर्ने कुरा, दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (ञ): बहालमा लिएको घरको बीमा गर्नु पर्ने भए सो सम्बन्धी कुरा, दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (ट): बहालमा लिएको घर छाड्ने तथा बहालमा बसेको व्यक्तिलाई हटाउने सम्बन्धी कुरा, दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (ठ): बहालमा लिएको घर अन्य व्यक्तिलाई बहालमा दिन पाउने वा नपाउने कुरा, र दफा ३८६, उपदफा (१), खण्ड (ड): अन्य आवश्यक कुराहरू । दफा ३८६, उपदफा (२): उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि मासिक मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४
मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४

बीस हजार रुपैयाँसम्मको घर बहालमा लिन दिन बहाल लिने व्यक्तिसँग लिखित सम्भौता गर्नु पर्ने छैन । दफा ३८६, उपदफा (३): उपदफा (१) बमोजिमको सम्भौताको लिखतमा बहाल बस्ने व्यक्तिको फोटो समेत टाँस गर्नु पर्नेछ । दफा ३८६, उपदफा (४): उपदफा (१) बमोजिमको सम्भौताको लिखतमा बहालमा लिने दिने व्यक्ति र दुवै पक्षका कम्तीमा दुई जना साक्षीको सहीद्धाप गरी त्यस्तो लिखतको एक एक प्रति बहालमा लिने दिने व्यक्तिले लिनु पर्नेछ । दफा ३८६, उपदफा (५): उपदफा (४) बमोजिमको प्रक्रिया पूरा गरेपछि बहाल सम्बन्धमा घरधनी र बहालमा लिने व्यक्तिबीच सम्भौता भएको मानिनेछ । दफा ३८७: घरको विवरण दिनु पर्ने : कसैले कुनै घर बहालमा दिँदा त्यस्तो घरको बनौट सम्बन्धमा कुनै कमजोरी वा त्रुटि भए त्यसको विवरण घर बहालमा लिने व्यक्तिलाई सम्भौता गर्दाका बखत दिनु पर्नेछ । दफा ३८८: मालसामान वा वस्तुको विवरण तयार गर्नु पर्ने : दफा ३८८, उपदफा (१): घर धनीले आफ्नो घर बहालमा दिनु अधि बहालमा दिने घरमा रहे भएका मालसामान वा वस्तुको विवरण तयार गर्नु पर्नेछ । दफा ३८८, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम तयार गरिएको विवरणमा उल्लिखित मालसामान वा वस्तु बहालमा लिने व्यक्तिले प्रयोग गर्ने भएमा त्यस्तो मालसामान वा वस्तु बुभी त्यसको भरपाई घरधनीलाई दिनु पर्नेछ । दफा ३८९: घरधनीको दायित्व : घर बहालमा दिने घरधनीको दायित्व देहाय बमोजिम हुनेछ :- दफा ३८९, खण्ड (क): बहालमा बस्ने व्यक्तिलाई सम्भौता बमोजिम घर उपयोग गर्न दिनु पर्ने, दफा ३८९, खण्ड (ख): सम्भौतामा अन्यथा उल्लेख भएकोमा बाहेक बहालमा दिएको घरमा उपलब्ध भएसम्म पानी तथा विजुलीको आपूर्ति र ढल निकास तथा सरसफाइको व्यवस्था गर्नु पर्ने, दफा ३८९, खण्ड (ग): बहालमा बस्ने व्यक्तिलाई त्यस्तो घरमा बस्ने अन्य व्यक्तिबाट असुरक्षा, हेरानी वा अशान्ति हुनबाट रोक्ने, दफा ३८९, खण्ड (घ): सम्भौतामा उल्लिखित अन्य कुराहरु पालना गर्ने । दफा ३९०: बहालमा लिने व्यक्तिको दायित्व : बहालमा लिने व्यक्तिको दायित्व देहाय बमोजिम हुनेछ :- दफा ३९०, खण्ड (क): निर्धारित समयमा घरधनीलाई बहालको रकम भुक्तानी गर्नु पर्ने, दफा ३९०, खण्ड (ख): बहालमा लिएको घर आफ्नो घर सरह मानी सरसफाई, उचित र मनासिब तवरले हेरचाह, संरक्षण तथा सुरक्षा गर्नु पर्ने, दफा ३९०, खण्ड (ग): आफू बहालमा रहेको घरका अन्य व्यक्ति वा छिमेकीलाई अशान्ति, हैरानी वा असुरक्षा हुने जस्ता कुनै काम गर्न नहुने, दफा ३९०, खण्ड (घ): सम्भौतामा उल्लिखित अन्य कुराहरु पालन गर्ने । दफा ३९१: बहाल बुभाउने तरिका र प्रक्रिया : दफा ३९१, उपदफा (१): बहालमा लिने व्यक्तिले सम्भौतामा लेखिएको तरिका र प्रक्रिया बमोजिम घरधनीलाई बहाल बुभाउनु पर्नेछ । दफा ३९१, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम बहाल बुभाउने सम्बन्धमा सम्भौतामा कुनै तरिका र प्रक्रिया उल्लेख नभएकोमा बहालमा लिने व्यक्तिले प्रत्येक महिना भुक्तान भएको सात दिनभित्र घरधनीलाई बहाल बुभाउनु पर्नेछ । दफा ३९१, उपदफा (३): उपदफा (२) बमोजिम बहाल बुभाउँदा चेक वा नगदै रूपमा बुभाउन सकिनेछ । दफा ३९१, उपदफा (४): यस दफा बमोजिम घरधनीले नगदै बहाल बुभेकोमा त्यसको भरपाई गरी बहाल बुभाउने व्यक्तिलाई दिनु पर्नेछ । दफा ३९२: कर तथा अन्य दस्तुर बुभाउने दायित्व : दफा ३९२, उपदफा (१): सम्भौतामा अन्यथा उल्लेख भएकोमा बाहेक बहालमा दिएको घरको कानून बमोजिम लाग्ने कर लगायत अन्य दस्तुर बुभाउनु पर्ने दायित्व घरधनीको हुनेछ । दफा ३९२, उपदफा (२): उपदफा (१) बमोजिम घरधनीको कर वा दस्तुर बुभाउने दायित्व भएमा र निजले समयमा कर वा दस्तुर नबुभाएमा मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन, २०७४