नेपालको संविधान, २०७२

कुरा स्पष्ट गर्न आवश्यक वा उपयुक्त ठानेमा विश्वासको मतका लागि व्यवस्थापिका—संसद समक्ष प्रस्ताव राख्न सक्नेछ । धारा २९८, उपधारा (१३): व्यवस्थापिका—संसदका सम्पूर्ण सदस्य संख्याको कम्तीमा एक चौथाइ सदस्यले यस धारा बमोजिम नियुक्त प्रधानमन्त्री उपर व्यवस्थापिका—संसदको विश्वास छैन भनी लिखित रूपमा अविश्वासको प्रस्ताव पेश गर्न सक्नेछन् । धारा २९८, उपधारा (१४): उपधारा (१२) वा (१३) बमोजिमको प्रस्तावको निर्णय व्यवस्थापिका—संसदमा तत्काल कायम रहेका सम्पूर्ण सदस्य संख्याको बहुमतबाट हुनेछ । धारा २९८, उपधारा (१५): यो संविधान प्रारम्भ भएपछि यस संविधान बमोजिमको प्रदेश मन्त्रपरिषदको गठन नभएसम्म प्रदेशको कार्यकारिणी अधिकार नेपाल सरकारले प्रयोग गर्नेछ । धारा २९९: सभामुख र उपसभामुख सम्बन्धी व्यवस्था: धारा २९९, उपधारा (१): यो संविधान प्रारम्भ हुँदाका बखत कायम रहेका व्यवस्थापिका—संसदका सभामुख र उपसभामुख यस धारा बमोजिम अर्को सभामुख र उपसभामुख निर्वाचित नभएसम्म आ—आफ्नो पदमा बहाल रहनेछन् । धारा २९९, उपधारा (२): यो संविधान प्रारम्भ हुँदाका बखत व्यवस्थापिका—संसदको अधिवेशन चलिरहेको रहेछ भने यो संविधान प्रारम्भ भएको मितिले र अधिवेशन चलिरहेको रहेनछ भने धारा २९६ को उपधारा (६) बमोजिम अधिवेशन आहान भएको मितिले बीस दिनभित्र व्यवस्थापिका—संसदका सदस्यहरूले आफूमध्येबाट राजनीतिक सहमतिको आधारमा एकजना सभामुख र एकजना उपसभामुखको निर्वाचन गर्नेछन् । धारा २९९, उपधारा (३): उपधारा (२) बमोजिमको सहमति कायम हुन नसकेमा व्यवस्थापिका—संसदमा तत्काल कायम रहेका सम्पूर्ण सदस्य संख्याको बहुमत प्राप्त गर्ने व्यवस्थापिका—संसदको सदस्य व्यवस्थापिका—संसदको सभामुख वा उपसभामुख पदमा निर्वाचित भएको मानिनेछ । धारा २९९, उपधारा (४): उपधारा (२) वा (३) बमोजिम निर्वाचन गर्दा सभामुख र उपसभामुख व्यवस्थापिका—संसदमा प्रतिनिधित्व गर्ने अलग—अलग राजनीतिक दलबाट प्रतिनिधित्व गर्ने सदस्य हुनु पर्नेछ । धारा २९९, उपधारा (५): सभामुख वा उपसभामुखले यस संविधान बमोजिम आफ्नो कार्य सम्पादन गर्दा कुनै पनि राजनीतिक दलको पक्ष वा विपक्षमा नरही तटस्थ व्यक्तिको हैसियतले गर्नेछ । धारा २९९, उपधारा (६): देहायको कुनै अवस्थामा सभामुख वा उपसभामुखको पद रिक्त हुनेछः— धारा २९९, उपधारा (६), खण्ड (क): निजले लिखित राजीनामा दिएमा, धारा २९९, उपधारा (६), खण्ड (ख): व्यवस्थापिका—संसदमा निजको सदस्यता नरहेमा, धारा २९९, उपधारा (६), खण्ड (ग): निजले पद अनुकूलको आचरण गरेको छैन भन्ने प्रस्ताव व्यवस्थापिका संसदका सम्पूर्ण सदस्य संख्याको कम्तीमा दुई तिहाइ सदस्यको बहुमतबाट पारित भएमा, धारा २९९, उपधारा (६), खण्ड (घ): निजको मृत्यु भएमा । धारा २९९, उपधारा (७): व्यवस्थापिका संसदको सभामुखले पद अनुकूलको आचरण गरेको छैन भन्ने प्रस्ताव उपर छलफल हुने बैठकको अध्यक्षता उपसभामुख वा अन्य कुनै सदस्यले गर्नेछ र त्यस्तो प्रस्तावको छलफलमा सभामुखले भाग लिन र मत दिन पाउनेछ । धारा २९९, उपधारा (८): सभामुख र उपसभामुखको निर्वाचन सम्बन्धी अन्य प्रक्रिया र सभामुख वा उपसभामुखले पद अनुकूलको आचरण नगरेको भन्ने प्रस्ताव पेश गर्ने र पारित गर्ने प्रक्रिया तत्काल प्रचलित व्यवस्थापिका—संसदको नियमावली बमोजिम हुनेछ । धारा ३००: न्यायपालिका सम्बन्धी व्यवस्था : धारा ३००, उपधारा (१): यो संविधान प्रारम्भ हुँदाका बखत कायम रहेका सर्वोच्च अदालत, संविधान सभा अदालत, पुनरावेदन अदालत र जिल्ला अदालतहरू यस संविधान बमोजिमको न्यायपालिकाको संरचना तयार नभएसम्म कायम रहनेछन् । यो संविधान प्रारम्भ हुनु अघि त्यस्ता अदालतमा दायर भएका मुद्दाहरू र यो संविधान प्रारम्भ भएपछि दायर हुने मुद्दाहरू तत्त्व अदालतबाट निरूपण गर्न यस संविधानले बाधा पुर्याएको मानिने छैन । धारा ३००, उपधारा (२): यो संविधान प्रारम्भ हुँदाका बखत सर्वोच्च अदालत, पुनरावेदन अदालत र जिल्ला अदालतमा बहाल रहेका सर्वोच्च अदालतका प्रधान न्यायाधीश वा न्यायाधीश, पुनरावेदन अदालतका मुख्य न्यायाधीश, न्यायाधीश र जिल्ला अदालतका न्यायाधीश नेपालको संविधान, २०७२