chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(३) बेपत्ता भएको शिक्षक पछि फेला परेमा यस नियमावली बमोजिमको उपदान भुक्तानी दिई नसकेको भए सो उपदान वा निजले पाउने निवृत्तभरणको रकम निजले दावी गर्न आएको मितिदेखि निजलाई नै दिइनेछ । तर भुक्तानी दिई सकेको उपदान, निवृत्तभरण वा पारिवारिक निवृत्तभरण रकम पछि फेला परेको व्यक्तिले दावी गर्न पाउने छैन । १२४. शैक्षिक भत्ता तथा सन्तति वृत्ति : (१) नियम ११६ मा लेखिएको कारणबाट कुनै शिक्षकको मृत्यु भएमा वा त्यसको कारणले निको नहुँदै पछि मृत्यु भएमा त्यस्तो शिक्षकको दुई जनासम्म सन्ततिलाई अठार वर्षको उमेर नपुगुञ्जेलसम्म देहायका दरले वार्षिक शैक्षिक भत्ता दिइनेछ :- । (क) माध्यमिक छैटौं संशोधनद्वारा संशोधित । तहमा अध्ययन गर्ने शिक्षकको प्रत्येक सन्ततिलाई नौसय रुपैयाँ, । (ख) निम्न माध्यमिक र प्राथमिक छैटौं संशोधनद्वारा संशोधित । तहमा अध्ययन गर्ने शिक्षकको प्रत्येक सन्ततिलाई सातसय रुपैयाँ । (२) नियम ११६ मा लेखिएको कारणबाट मृत्यु भएको शिक्षकको दुई जनासम्म सन्ततिलाई अठार वर्षको उमेर नपुगुञ्जेल उपनियम (१) बमोजिमको शैक्षिक भत्ताको अतिरिक्त देहायका दरले मासिक सन्तति वृत्ति समेत दिइनेछ:- । शिक्षक शुरु तलबको प्रतिशत । (क) माध्यमिक तहको प्रथम श्रेणी ८ । (ख) माध्यमिक तहको द्वितीय र तृतीय श्रेणी १० । (ग) अन्य १२ । १२५. वृत्ति सिफारिस समिति : (१) विद्यालयको कामको सिलसिलामा कुनै शिक्षकको मृत्यु भएमा निजको परिवार वा सन्ततिले पाउने वृत्ति सम्बन्धमा सिफारिस गर्न सम्बन्धित जिल्लामा देहायका सदस्यहरु रहेको वृत्ति सिफारिस समिति रहनेछ : - । (क) प्रमुख जिल्ला अधिकारी - अध्यक्ष । (ख) जिल्ला प्रहरी कार्यालयको प्रमुख - सदस्य । (ग) सम्बन्धित विद्यालयको प्रधानाध्यापक - सदस्य । (घ) जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयको प्रमुख - सदस्य । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । (घ१) प्रतिनिधि, जिल्ला शिक्षक युनियन - सदस्य । (ङ) शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख - सदस्य-सचिव । (२) उपनियम (१) बमोजिमको समितिले कुनै शिक्षकको मृत्यु विद्यालयको कामको सिलसिलामा भए नभएको सम्बन्धमा ठहर गरी त्यस्तो शिक्षकको परिवार वा सन्ततिलाई दिइने वृत्ति रकमको सम्बन्धमा सिफारिस गर्नेछ । १२६. राष्ट्रिय किताबखाना (शिक्षक) : (१) शिक्षकलाई प्रदान गरिने निवृत्तभरण, पारिवारिक निवृत्तभरण, शैक्षिक भत्ता, सन्ततिवृत्ति, उपदान, बीमा, औषोपचार आदिका सम्बन्धमा आवश्यक व्यवस्था गर्न मन्त्रालय अन्तर्गत एक राष्ट्रिय किताबखाना (शिक्षक) रहनेछ । (२) राष्ट्रिय किताबखाना (शिक्षक) को काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ: - । (क) शिक्षकहरुको नोकरी अभिलेख अद्यावधिक राख्ने, । (ख) शिक्षकको निवृत्तभरण र उपदानको सम्बन्धमा आवश्यक व्यवस्था मिलाउने, । (ग) शिक्षकको निवृत्तभरण, उपदान, औषधी उपचार र बीमाको लागि वैयक्तिक विवरण तयार गर्ने सम्बन्धमा निर्देशनालय र शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइहरुबाट विवरण माग गर्ने, । (घ) उमेरको कारणबाट अनिवार्य अवकाश पाउने शिक्षकलाई अवकाश पाउने मिति समेत खुलाई छ महिना अगावै जानकारी गराउने, । (ङ) शिक्षकको वार्षिक तलबी विवरण पारित गर्ने, गराउने, । (च) निवृत्तभरण कोषको सञ्चालन गर्ने, । (छ) निवृत्तभरण, उपदान, बीमा, औषोपचार लगायतका अन्य रकमको निकासा दिने, । (ज) निवृत्तभरण र उपदान सम्बन्धी अन्य आवश्यक काम कारबाही गर्ने, ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(ङ) शिक्षकको वार्षिक तलबी विवरण पारित गर्ने, गराउने, । (च) निवृत्तभरण कोषको सञ्चालन गर्ने, । (छ) निवृत्तभरण, उपदान, बीमा, औषोपचार लगायतका अन्य रकमको निकासा दिने, । (ज) निवृत्तभरण र उपदान सम्बन्धी अन्य आवश्यक काम कारबाही गर्ने, । (झ) शिक्षकको सेवा अवधि गणना सम्बन्धी काम गर्ने, । (ञ) मन्त्रालयले दिएको निर्देशनहरुको पालना गर्ने । (३) राष्ट्रिय किताबखाना (शिक्षक) को अन्य काम, कर्तव्य र अधिकार मन्त्रालयले तोके बमोजिम हुनेछ । छैटौं संशोधनद्वारा संशोधित । १२७. बीमा सुविधा सम्बन्धी व्यवस्थाः (१) शिक्षकको बीमा वापत नेपाल सरकारले एउटा सावधिक जीवन बीमा कोष स्थापना गर्नेछ । (२) प्रत्येक शिक्षकको मासिक तलबबाट दुई सय रूपैयाँ कट्टा गरी उपनियम (१) बमोजिमको कोषमा जम्मा गरिनेछ र त्यति नै रकम नेपाल सरकारले थप गरी बीमाङ्क रकम एक लाख रूपैयाँको बीस वर्षे सावधिक जीवन बीमा गरिदिनेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिमको बीमा कोषमा जम्मा भएको रकम मध्येबाट सो शिक्षक सेवा निवृत्त हुँदानिजलाई बीमाङ्क रकम र बोनस भुक्तानी दिइनेछ । (४) उपनियम (२) बमोजिम रकम कट्टा गर्न शुरु गरेको बीस वर्ष अवधि नपुगी कुनै शिक्षकको मृत्यु भएमा निजको परिवारले एक लाख रूपैयाँ पाउनेछ र कुनै शिक्षक सेवाबाट अनिवार्य अवकाश भएमा देहाय बमोजिमको रकम प्रदान गरिनेछ:- । (क) एक वर्षभन्दा कम अवधिको रकम कट्टि गरिएको भएमा दश हजार रूपैयाँ, । (ख) एक वर्षदेखि पाँच वर्षसम्म रकम कट्टि गरिएको भएमा पच्चीस हजार रूपैयाँ, । (ग) पाँच वर्षदेखि दश वर्षसम्म रकम कट्टि गरिएको भएमा पचास हजार रूपैयाँ, । (घ) दश वर्षदेखि पन्ध्र वर्षसम्म रकम कट्टि गरिएको भएमा पचहत्तर हजार रूपैयाँ, । (ङ) बीस वर्षसम्म रकम कट्टि गरिएको भएमा एक लाख रूपैयाँ । तर निजले जम्मा गरेको रकम र सोको ब्याज, लाभांश रकम उल्लिखित रकमभन्दा बढी हुन आएमा सोही बराबरको रकम सो कोषबाट प्रदान गरिनेछ । (५) कुनै शिक्षकले उपनियम (२) बमोजिम रकम जम्मा गर्न शुरु गरेको बीस वर्ष नपुगी अनिवार्य अवकाश भएको अवस्थामा बाहेक अन्य जुनसुकै किसिमबाट सेवाबाट अलग भएमा त्यस्तो शिक्षकलाई समर्पण मूल्य बराबरको रकम उपलब्ध गराइनेछ । (६) उपनियम (३) र (४) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि सेवाबाट अवकाश हुने शिक्षकले सावधिक जीवन बीमा वापत जम्मा गरेको रकम बीस वर्ष वा सो भन्दा कम अवधिमा परिपक्व हुने गरी निरन्तरता दिन सक्नेछ । तर सो वापत नेपाल सरकारले कुनै रकम व्यहोर्ने छैन । पहिलो संशोधनद्वारा थप । १२७क. परामर्श समिति रहने : (१) शिक्षकहरुलाई दिइने निवृत्तभरण, पारिवारिक निवृत्तभरण, शैक्षिक भत्ता, सन्तति वृत्ति, उपदान बीमा वा औषधि उपचार सम्बन्धमा देखिएका समस्या समाधान गर्ने सम्बन्धमा राष्ट्रिय किताबखाना (शिक्षक) लाई आवश्यक सहयोग गर्नको लागि देहायका सदस्यहरु रहेको एक परामर्श समिति रहनेछ : - । (क) मन्त्रालयले तोकेको सो मन्त्रालयको सहसचिव, अध्यक्ष । (ख) कार्यालय प्रमुख, कौषी तोषाखाना, सदस्य । (ग) प्रतिनिधि, (बजेट तथा कार्यक्रम शाखा) अर्थ मन्त्रालय, सदस्य । (घ) उपसचिव तेस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । (विद्यालय शिक्षा शाखा) मन्त्रालय, सदस्य । (ङ) उपसचिव, (ऐन नियम परामर्श शाखा) मन्त्रालय, सदस्य । (च) प्रतिनिधि, निजामती किताबखाना, सदस्य । (छ) कार्यालय प्रमुख, राष्ट्रिय किताबखाना (शिक्षक) सदस्य-सचिव ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(ग) प्रतिनिधि, (बजेट तथा कार्यक्रम शाखा) अर्थ मन्त्रालय, सदस्य । (घ) उपसचिव तेस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । (विद्यालय शिक्षा शाखा) मन्त्रालय, सदस्य । (ङ) उपसचिव, (ऐन नियम परामर्श शाखा) मन्त्रालय, सदस्य । (च) प्रतिनिधि, निजामती किताबखाना, सदस्य । (छ) कार्यालय प्रमुख, राष्ट्रिय किताबखाना (शिक्षक) सदस्य-सचिव । (२) परामर्श समितिको सचिवालयको काम राष्ट्रिय किताबखाना (शिक्षक) ले गर्नेछ । (३) परामर्श समितिको बैठक सम्बन्धी कार्यविधि सो समिति आफैले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । (४) परामर्श समितिका सदस्यले सो समितिको बैठकमा भाग लिए वापत अर्थ मन्त्रालयबाट स्वीकृत भए बमोजिमको बैठक भत्ता पाउन सक्नेछन् । १२८. उपदान वा निवृत्तभरण सम्बन्धी विशेष व्यवस्था : (१) यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दोस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोकिदिएको मितिपछि नयाँ नियुक्त हुने शिक्षकले यस परिच्छेद बमोजिम उपदान वा निवृत्तभरण पाउने छैनन् । त्यस्ता शिक्षकलाई उपदान वा निवृत्तभरण दिने प्रयोजनको लागि नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी एक निवृत्तभरण कोष स्थापना गर्न सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम स्थापना भएको कोषमा जम्मा हुने गरी विद्यालयको त्यस्तो शिक्षकले आफूले पाउने मासिक तलबबाट सोही सूचनामा तोकिएको रकम कट्टा गर्नुपर्नेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिम नियुक्त हुने कुनै शिक्षक निवृत्तभरण पाउने अवधि नपुग्दै सेवाबाट हटेमा निजको नाममा उपनियम (२) बमोजिम कट्टा गरिएको रकम निजले लिन पाउनेछ । तर सेवाबाट बर्खास्त गरिएकोमा नेपाल सरकारबाट निजको नाममा रकम कट्टा गरिएको भए निजले लिन पाउने छैन । १२९. यस परिच्छेदको व्यवस्था नहुने : यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि संस्थागत विद्यालयको शिक्षक र आफ्नै स्रोतबाट व्यहोर्ने गरी सामुदायिक विद्यालयले नियुक्त गरेका शिक्षकको सम्बन्धमा यो परिच्छेदको व्यवस्था लागू हुने छैन । त्यस्ता शिक्षकले यस परिच्छेद बमोजिमको सुविधा सम्बन्धित व्यवस्थापन समितिले तोके बमोजिम विद्यालयबाट पाउनेछ । परिच्छेद- २१ । अवकाश सम्बन्धी व्यवस्था । छैटौं संशोधनद्वारा संशोधित । १३०. स्वेच्छिक अवकाश: (१) कुनै शिक्षकले सेवाबाट अवकाश लिन इच्छा गरी निवेदन दिएमा नियुक्ति गर्ने अधिकारीले निजलाई जुनसुकै वखत सेवाबाट अवकाश लिने अनुमति दिन सक्नेछ । (२) निवृत्तभरण पाउने अवस्था र उमेरको हद पचास वर्ष पूरा गरेको शिक्षकले नेपाल सरकारले सार्वजनिक सूचना प्रकाशन गरी तोकेको अवधिभित्र स्वेच्छिक अवकाश । लिनको लागि देहाय बमोजिमको सुविधा समेत दिने गरी स्वेच्छिक अवकाशको लागि आह्वान गर्न सक्नेछ:- । (क) अवकाश प्राप्त गर्ने उमेर ननाघ्ने गरी बढीमा पाँचतलब वृद्धि गरी हुन आउने निवृत्तभरणको रकम, । (ख) निवृत्तभरण पाउने सेवा अवधि पूरा भएको हकमा एक वर्ष बराबरको एकमुष्ठ निवृत्तभरण रकम । (३) उपनियम (२) बमोजिम प्रकाशित सूचना अनुसार स्वेच्छिक अवकाश लिन चाहने शिक्षकले सोही सूचनामा उल्लिखित अवधिभित्र स्वेच्छिक अवकाश लिन सक्नेछ । १३१. अनिवार्य अवकाश : (१) कुनै शिक्षकको उमेर साठी वर्ष पूरा भएपछि निजलाई विद्यालयको सेवाबाट अवकाश दिइनेछ । छैटौं संशोधनद्वारा संशोधित ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(३) उपनियम (२) बमोजिम प्रकाशित सूचना अनुसार स्वेच्छिक अवकाश लिन चाहने शिक्षकले सोही सूचनामा उल्लिखित अवधिभित्र स्वेच्छिक अवकाश लिन सक्नेछ । १३१. अनिवार्य अवकाश : (१) कुनै शिक्षकको उमेर साठी वर्ष पूरा भएपछि निजलाई विद्यालयको सेवाबाट अवकाश दिइनेछ । छैटौं संशोधनद्वारा संशोधित । स्पष्टीकरणः यस नियमको प्रयोजनको लागि शिक्षकको उमेर गणना गर्दा निजले सेवा प्रवेश गर्दा पेश गरेको शिक्षण संस्थाको प्रमाणपत्रमा किटिएको जन्म दिन वा वर्षबाट हुन आएको उमेर वा नागरिकताको प्रमाणपत्रमा किटिएको जन्म दिन वा वर्षबाट हुन आएको उमेर वा निजले सेवा प्रवेश गर्दा भरेको वैयक्तिक नोकरी विवरण (सिटरोल) मा लेखिएको जन्म मिति वा वर्षबाट हुन आएको उमेर मध्ये जुन उमेरबाट निज पहिले अवकाश हुन्छ सोही आधारमा गणना गरिनेछ । (२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायका अवस्थामा शिक्षकलाई जुनसुकै वखत सेवाबाट अवकाश दिन सकिनेछ:- । (क) ऐनको दफा ११ड. को उपदफा (५) बमोजिमको अवधिभित्र कुनै शिक्षकले स्थायी अध्यापन अनुमतिपत्र लिन नसकेमा, । (ख) कुनै शिक्षकको अध्यापन गराउने विषय विद्यालयमा नभई अर्को विषय अध्यापन गराउन तालिमको अवसर दिँदा पनि तालिम नलिएमा वा निजको मिल्दो विषयमा अन्यत्र सरुवा हुने अवस्था नभएमा । (३) असाधारण वा अध्ययन विदा भुक्तान भएको पन्ध्र दिनभित्र विद्यालयमा हाजिर नहुने सामुदायिक विद्यालयको शिक्षकलाई सेवाबाट अवकाश दिइनेछ । (४) उपनियम (२) को खण्ड (ख) बमोजिम सेवाबाट अवकाश भई रिक्त हुन आएको सामुदायिक विद्यालयको शिक्षक दरबन्दी स्वतः खारेज हुनेछ । १३२. अवकाश सम्बन्धी विशेष व्यवस्था : शारीरिक अस्वस्थताको कारण सामुदायिक विद्यालयको कुनै शिक्षक अध्यापन गर्न असमर्थ छ भनी नेपाल सरकारद्वारा गठित मेडिकल बोर्डले सिफारिश गरेमा त्यस्तो शिक्षकलाई पाँचवर्ष सम्म सेवा अवधि थप गर्दा निवृत्तभरण पाउने अवस्था पुग्ने रहेछ भने त्यस्तो शिक्षकलाई बाँकीअवधि थप गरी मन्त्रालयले अवकाश दिन सक्नेछ । परिच्छेद - २२ । शिक्षक तथा विद्यार्थीको आचारसंहिता । १३३. शिक्षकले पालन गर्नु पर्ने आचार संहिता : (१) शिक्षकले देहाय बमोजिमको आचार संहिता पालन गर्नुपर्नेछ : - । (क) आफूलाई खटाएको ठाउँमा गई तोकिएको काम गर्नु पर्ने, । (ख) निर्धारित समयमा नियमित रुपले विद्यालयमा आए गएको समय जनाई हाजिर हुनु पर्ने र पहिले बिदाको अनुमति नलिई विद्यालयमा अनुपस्थित हुनु नहुने, । (ग) आफ्नो सेवा सम्बन्धी कुरामा मतलब साध्य गर्ने मनसायले कसैमाथि पनि कुनै राजनैतिक वा अवाञ्छनीय प्रभाव पार्न वा प्रभाव पार्ने प्रयत्न गर्नु नहुने, । (घ) नेपाल सरकार र नेपाली जनताको पारस्परिक सम्बन्धमा वा कुनै विदेशी राष्ट्रसँगको सम्बन्धमा खलल पर्न सक्ने गरी आफ्नो वास्तविक वा काल्पनिक नामबाट वा बेनामी कुनै लेख प्रकाशित गर्न वा प्रेसलाई कुनै खबर दिन वा रेडियो वा टेलिभिजन आदि जस्ता सूचना माध्यमद्वारा भाषण प्रसारित गर्न वा कुनै सार्वजनिक भाषण दिन वा वक्तव्य प्रकाशित गर्न नहुने, । (ङ) विद्यार्थीलाई योग्य नागरिक बनाउने उद्देश्य लिई अध्ययन र अध्यापनलाई आफ्नो मुख्य लक्ष्य सम्झनु पर्ने, । (च) आज्ञाकारिता, अनुशासन, सद्भावना, सहयोग, सदाचार, सहानुभूति, धैर्य र सच्चरित्रतालाई प्रोत्साहन दिनु पर्ने, ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(ङ) विद्यार्थीलाई योग्य नागरिक बनाउने उद्देश्य लिई अध्ययन र अध्यापनलाई आफ्नो मुख्य लक्ष्य सम्झनु पर्ने, । (च) आज्ञाकारिता, अनुशासन, सद्भावना, सहयोग, सदाचार, सहानुभूति, धैर्य र सच्चरित्रतालाई प्रोत्साहन दिनु पर्ने, । (छ) कुनै भाषा, सम्प्रदाय तथा धर्म विरोधी भावना शिक्षक तथा विद्यार्थी वर्गमा फैलाउन नहुने, । (ज) सामुदायिक विद्यालयका शिक्षकले व्यवस्थापन समिति र शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुखको स्वीकृति नलिई आफू बहाल रहेको विद्यालय बाहिर काम गर्न नहुने, । (झ) विद्यालय वा शैक्षिक संस्थाको माध्यमद्वारा राष्ट्रिय भावना जागृत गरी देशमा भावनात्मक एकता ल्याउन काम गर्नु पर्ने, । (ञ) नेपाल सातौं संशोधनद्वारा झिकिएको । को सार्वभौमसत्ता र अखण्डतामा आँच आउने गरी देशको शान्ति, सुरक्षा, वैदेशिक सम्बन्ध र सार्वजनिक मर्यादा तथा अदालतको अवहेलना हुने वा कुनै पनि कार्यालय वा अधिकृतको कानूनद्वारा निर्धारित कर्तव्य पूरा गर्नमा बाधा विरोध हुने गरी प्रदर्शन, हडताल, थुनछेक तथा घेराउ गर्न नहुने । छैटौं संशोधनद्वारा थप । (ट) विद्यार्थीलाई शारीरिक वा मानसिक यातना दिन नहुने । (२) उपनियम (१) बमोजिमको आचार संहिताको पालन भए नभएको अभिलेख शिक्षकहरुको हकमा प्रधानाध्यापकले र प्रधानाध्यापकको हकमा व्यवस्थापन समितिले राख्नुपर्नेछ र आचार संहिता पालन नभए भए त्यसको विवरण सम्बन्धित शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइमा पठाउनु पर्नेछ । १३४. विद्यार्थीले पालन गर्नु पर्ने आचार संहिता : विद्यार्थीहरुले देहाय बमोजिमको आचार संहिता पालन गर्नुपर्नेछ : - । (क) शिक्षकको आज्ञापालन र आदर गर्नु पर्ने, । (ख) विद्यालयमा वा बाहिर जहाँसुकै अनुशासनमा रहनु पर्ने, । (ग) राष्ट्रियता, भाषा र संस्कृतिको उत्थानको निमित्त सँधै प्रयत्नशील रहनु पर्ने, । (घ) विद्यालयले आयोजना गरेको कार्यक्रममा सक्रिय रुपमा भाग लिनु पर्ने, । (ङ) सबैसँग शिष्ट व्यवहार गर्नु पर्ने, । (च) व्यवस्थापन समितिले निर्धारण गरेका अन्य आचार संहिता पालना गर्नु पर्ने । परिच्छेद- २३ । सजाय सम्बन्धी व्यवस्था । १३५. सजाय : उचित र पर्याप्त कारण भएमा शिक्षकलाई देहायको विभागीय सजाय गर्न सकिनेछ:- । (क) नसिहत दिने, । (ख) बढीमा पाँचवर्षसम्म तलव वृद्धि रोक्का गर्ने, । (ग) बढीमा दुई वर्षसम्म बढुवा रोक्का गर्ने, । (घ) भविष्यमा शैक्षिक नोकरीको निमित्त अयोग्य नठहरिने गरी नोकरीबाट हटाउने, । (ङ) भविष्यमा शैक्षिक नोकरीको निमित्त अयोग्य ठहरिने गरी नोकरीबाट बर्खास्त गर्ने । १३६. नसिहत दिने : शिक्षकले विद्यालयमा आउने, अध्यापन गर्ने र जाने समय पालन नगरेमा निजलाई नसिहत दिन सकिनेछ । १३७. पाँच वर्षसम्म तलव वृद्धि वा दुई वर्षसम्म बढुवा रोक्का गर्ने : देहायको अवस्थामा शिक्षकलाई पाँच वर्षसम्म तलव वृद्धि वा दुई वर्षसम्म बढुवा रोक्का गर्न सकिनेछ : - । (क) अनुशासनहीन काम गरेमा, । (ख) बराबर विद्यालयको समय पालन नगरेमा, । (ग) आचरण सम्बन्धी नियम उल्लंघन गरेमा, । छैटौं संशोधनद्वारा थप । (ग१) कार्य क्षमताको अभाव भएमा, । पहिलो संशोधनद्वारा थप । (घ) खटाइएको तालीम वा प्रशिक्षणमा भाग लिन नगएमा, । पहिलो संशोधनद्वारा थप । (ङ) प्रधानाध्यापकले तालीम वा प्रशिक्षणमा छनौट भएका शिक्षकलाई सहभागी हुन नपठाएमा । छैटौं संशोधनद्वारा थप ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(ख) बराबर विद्यालयको समय पालन नगरेमा, । (ग) आचरण सम्बन्धी नियम उल्लंघन गरेमा, । छैटौं संशोधनद्वारा थप । (ग१) कार्य क्षमताको अभाव भएमा, । पहिलो संशोधनद्वारा थप । (घ) खटाइएको तालीम वा प्रशिक्षणमा भाग लिन नगएमा, । पहिलो संशोधनद्वारा थप । (ङ) प्रधानाध्यापकले तालीम वा प्रशिक्षणमा छनौट भएका शिक्षकलाई सहभागी हुन नपठाएमा । छैटौं संशोधनद्वारा थप । १३७क. कार्यक्षमताको अभाव मानिने: (१) कुनै शिक्षकले आफूले अध्यापन गराएको विषयमा तीन शैक्षिक सत्रसम्म लगातार देहायका आधारमा पचास प्रतिशतभन्दा कम विद्यार्थी उत्तीर्ण भएमा त्यस्तो शिक्षकमा कार्य क्षमताको अभाव भएको मानिनेछ : - । अध्यापन गरेको विषयको कक्षागत औसत उत्तीर्ण प्रतिशत । × १०० । सम्बन्धित विषयको भौगोलिक इकाईको औसत उत्तीर्ण प्रतिशत । स्पष्टीकरणः यस उपनियमको प्रयोजनको लागि “भौगोलिक इकाई” भन्नाले सम्बन्धित विद्यालयको श्रोत केन्द्रलाई जनाउँछ । (२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि भौगोलिक इकाईको औसत उत्तीर्ण प्रतिशतको अंक चालीस भन्दा कम भएमा चालीस अङ्कलाई आधार लिई हिसाब गरिनेछ । १३८. नोकरीबाट हटाउने वा बर्खास्त गर्ने : (१) ऐनको दफा १६ड. को उपदफा (५) को नवौं संशोधनद्वारा संशोधित । खण्ड (ख), (ग), (घ), (च) वा (छ) को अवस्थामा शिक्षकलाई नोकरीबाट हटाइनेछ । (२) शिक्षकलाई देहायका अवस्थामा भविष्यमा शैक्षिक नोकरीको लागि अयोग्य ठहरिने गरी नोकरीबाट बर्खास्त नवौं संशोधनद्वारा थप । गरिनेछ - । (क) नैतिक पतन देखिने फौजदारी अभियोगमा अदालतबाट सजाय पाएमा, । नवौं संशोधनद्वारा थप । (क१) स्थायी आवासीय अनुमति लिएमा वा सोको लागि आवेदन दिएमा । (ख) भ्रष्टाचार गरेमा । १३९. विद्यालयलाई नोक्सानी भएको रकम असूल गरिने : कुनै शिक्षकले जानी जानी वा लापरवाही गरी कुनै काम गरेको कारणले विद्यालयलाई कुनै हानि नोक्सानी पर्न गएमा त्यस्तो हानि नोक्सानी भएको रकम त्यस्तो काम गर्ने शिक्षकबाट सरकारी बाँकी सरह असूल उपर गरिनेछ । १४०. सजाय सम्बन्धी कार्यविधि : (१) सजाय दिन पाउने अधिकारीले कुनै शिक्षकलाई सजाय गर्ने आदेश दिनुभन्दा अघि निजलाई आफ्नो सफाई पेश गर्ने मौका दिनु पर्छ । यसरी सफाईको मौका दिँदा निजमाथि लगाइएको आरोप र सजाय स्पष्ट रुपले किटिएको हुनु पर्नेछ । त्यस्तोमा सम्बन्धित शिक्षकले पनि म्यादभित्र आफ्नो सफाई पेश गर्नु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम शिक्षकले स्पष्टीकरण पेश नगरेमा वा पेश गरेको स्पष्टीकरण चित्त बुझ्दो नभएमा सजायको आदेश दिन पाउने अधिकारीले सजाय प्रस्ताव गरी पुनः स्पष्टीकरण माग गर्नेछ । १४१. निलम्बन गर्ने : (१) कुनै शिक्षकलाई सजायको आदेश दिनुभन्दा अघि कुनै विषयमा जाँचगर्नु परेमा निजलाई सजाय दिन पाउने अधिकारीले निलम्बन गर्न सक्नेछ । निलम्बन गर्दा साधारणतया तीन महिनाभन्दा बढी गर्नु हुँदैन । (२) नैतिक पतन देखिने फौजदारी अभियोगमा गिरफ्तार भई थुनिएको शिक्षक त्यसरी थुनिएको अवधिभर स्वतः निलम्बन भएको मानिनेछ । यसरी निलम्बन हुने शिक्षकले निलम्बन भएको अवधिको तलब भत्ता पाउने छैन । (३) कुनै शिक्षक आफ्नो पदमा पुनः स्थापित भएमा वा नोकरीमा नरहेमा निजको निलम्बन समाप्त भएको मानिनेछ । (४) उपनियम (१) बमोजिम कुनै शिक्षक निलम्बन भएमा सो निलम्बन रहेको अवस्थामा निजले आफ्नो तलबको आधा मात्र पाउनेछ ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

यसरी निलम्बन हुने शिक्षकले निलम्बन भएको अवधिको तलब भत्ता पाउने छैन । (३) कुनै शिक्षक आफ्नो पदमा पुनः स्थापित भएमा वा नोकरीमा नरहेमा निजको निलम्बन समाप्त भएको मानिनेछ । (४) उपनियम (१) बमोजिम कुनै शिक्षक निलम्बन भएमा सो निलम्बन रहेको अवस्थामा निजले आफ्नो तलबको आधा मात्र पाउनेछ । तर त्यसरी लागेको अभियोग प्रमाणित नभई कुनै शिक्षकले सफाई पाएमा निजले निलम्बन रहेको अवधिमा आधा तलब पाएको भए सो कटाई बाँकी तलब र त्यस्तो आधा तलब नपाएको भए पूरै तलब पाउनेछ । १४२. सजाय गर्ने : शिक्षकले नियम १४० बमोजिम पेश गरेको स्पष्टीकरण सन्तोषजनक नदेखिएमा सजाय गर्ने अधिकारीले यसको कारण खुलाई सजाय गर्नेछ । १४३. सजाय गर्ने अधिकारी : (१) शिक्षकलाई सजाय गर्ने अधिकारी देहाय बमोजिम हुनेछ : - । (क) शिक्षकलाई नसिहत दिने वा दुई तलब वृद्धि रोक्का गर्ने प्रधानाध्यापक र सो भन्दा बढी तलब वृद्धि रोक्का गर्ने व्यवस्थापन समिति, । (ख) प्रधानाध्यापकलाई नसिहत दिने र तलब वृद्धि रोक्का गर्ने शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई प्रमुख, । (ग) बढुवा रोक्का गर्ने शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई प्रमुख, । (घ) नोकरीबाट हटाउने वा बर्खास्त गर्ने सम्बन्धित निर्देशक । तेस्रो संशोधनद्वारा थप । (१क) उपनियम (१) को खण्ड (ख), (ग) वा (घ) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि समुदायद्वारा सञ्चालित विद्यालयका शिक्षक तथा प्रधानाध्यापकलाई सो खण्ड बमोजिमको सजाय गर्ने अधिकारी व्यवस्थापन समिति हुनेछ । (२) उपनियम (१) को खण्ड (क) बमोजिम प्रधानाध्यापक वा व्यवस्थापन समितिले गरेको सजायको जानकारी शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाईलाई दिनु पर्नेछ । तेस्रो संशोधनद्वारा थप । (३) उपनियम (१क) बमोजिम प्रधानाध्यापक वा व्यवस्थापन समितिले गरेको सजायको जानकारी शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई प्रमुख र राष्ट्रिय किताबखाना (शिक्षक) लाई दिनु पर्नेछ । छैटौं संशोधनद्वारा थप । १४३क. कारबाही गर्न सक्ने : (१) यस नियमावलीमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै विद्यालयको विद्यार्थीहरूको उत्तीर्ण प्रतिशत देहायको भन्दा कम भएमा शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई प्रमुखले त्यस्तो विद्यालयको प्रधानाध्यापकलाई पहिलो पटक भए सचेत गराउन र दोस्रो तथा तेस्रो पटक सोही क्रम लगातार दोहोरिएमा क्रमशः एक र दुई तलब वृद्धि रोक्का गर्नेछ:- । (क) कक्षा तीन र पाँचको विद्यार्थी सिकाई उपलब्धि परीक्षण र कक्षा आठको जिल्लास्तरीय परीक्षामा तीस प्रतिशत, । (ख) कक्षा दशको उत्तीर्ण परीक्षामा पन्ध्र प्रतिशत । (२) उपनियम (१) बमोजिमको परीक्षण तथा परीक्षामा कुनै विषयमा कुनै विद्यार्थीले प्राप्त गरेको विषयगत परीक्षाफलमा तीस प्रतिशतभन्दा कम विद्यार्थी उत्तीर्ण भएमा सम्बन्धित अधिकारीले त्यस्तो शिक्षकलाई पहिलो पटक भए सचेत गराउन र दोस्रो तथा तेस्रो पटक सोही क्रम लगातार दोहोरिएमा क्रमशः एक र दुई तलब वृद्धि रोक्का गर्नेछ । १४४. यस परिच्छेदको कार्यविधि तथा व्यवस्था लागू नहुने : (१) देहायका शिक्षकलाई सजाय गर्ने सम्बन्धमा यस परिच्छेदको कार्यविधि वा व्यवस्था लागू हुने छैन : - । (क) सामुदायिक विद्यालयमा नेपाल सरकारबाट स्वीकृत दरबन्दीमा अस्थायी रुपमा नियुक्त भएको शिक्षकलाई कारबाही गर्दा यस परिच्छेदको कार्यविधि अवलम्बन गर्नु पर्ने छैन, ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(क) सामुदायिक विद्यालयमा नेपाल सरकारबाट स्वीकृत दरबन्दीमा अस्थायी रुपमा नियुक्त भएको शिक्षकलाई कारबाही गर्दा यस परिच्छेदको कार्यविधि अवलम्बन गर्नु पर्ने छैन, । (ख) संस्थागत विद्यालयमा नियुक्त भएको शिक्षक र सामुदायिक विद्यालयमा सम्बन्धित विद्यालयले आफ्नै स्रोतबाट बेहोर्ने गरी नियुक्त गरेको शिक्षकको सम्बन्धमा यस परिच्छेदको व्यवस्था लागू हुने छैन । छैटौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (२) उपनियम (१) को खण्ड (ख) बमोजिम सामुदायिक विद्यालयका शिक्षकको सेवा, शर्त तथा विभागीय कारबाहीलाई व्यवस्थित गर्न व्यवस्थापन समितिले आवश्यक कार्यविधि बनाई जिल्ला शिक्षा समितिबाट स्वीकृत गराई लागू गर्नु पर्नेछ । परिच्छेद-२३क. । सामुदायिक विद्यालयको कर्मचारी सम्बन्धी व्यवस्था । १४४क. नेपाल सरकारले अनुदान रकम उपलब्ध गराउने: नेपाल सरकारले विद्यालयका कर्मचारीको लागि निश्चित मापदण्डका आधारमा विद्यालयलाई वार्षिक रूपमा अनुदान उपलब्ध गराउनेछ । १४४ख. कर्मचारी नियुक्ति गर्ने सम्बन्धी कार्यविधि: (१) नियम १४४क. बमोजिम प्राप्त अनुदान र विद्यालयको आन्तरिक स्रोत समेतलाई विचार गरी व्यवस्थापन समितिले उपनियम (२) बमोजिमको कार्यविधिको अधीनमा रही विद्यालय कर्मचारी नियुक्ति गर्न सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको कार्यविधि विद्यालयले सेवा शर्त सम्बन्धी प्रचलित कानूनको अधीनमा रही बनाउनु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिम बनाएको कार्यविधि विद्यालयले शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ र सो कार्यविधि शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइको अभिलेखमा दर्ता भएपछि कार्यान्वयन हुनेछ । (४) विद्यालयले कुनै कर्मचारी नियुक्त नगरी त्यस्तो कर्मचारीले गर्ने कार्य विद्यालयको कुनै शिक्षकद्वारा गराउन सक्नेछ । (५) उपनियम (४) बमोजिम काममा लगाइएको शिक्षकलाई व्यवस्थापन समितिले तोके बमोजिमको भत्ता दिइनेछ । १४४ग. कर्मचारीको समायोजन: यो नियम प्रारम्भ हुनुअघि कुनै विद्यालयमा कानून बमोजिम कुनै कर्मचारी नियुक्त भई यो नियम प्रारम्भ हुँदा बखतसम्म कार्यरत रहेको भए त्यस्तो विद्यालयले नियम १४४ख. बमोजिमको कार्यविधिको अधीनमा रही त्यस्तो कर्मचारीलाई समायोजन गर्नु पर्नेछ । परिच्छेद-२४ । विद्यालयको वर्गीकरण । १४५. विद्यालयको वर्गीकरण: (१) विद्यालयलाई अनुसूची-२१ मा उल्लेखित आधारमा देहाय बमोजिम चार श्रेणीमा वर्गीकरण गरिनेछ :- । (क) "क" श्रेणीको विद्यालय । (ख) "ख" श्रेणीको विद्यालय । (ग) "ग" श्रेणीको विद्यालय । (घ) "घ" श्रेणीको विद्यालय । छैटौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (२) उपनियम (१) बमोजिम विद्यालय वर्गीकरणको निमित्त विद्यालयले अनुसूची-२१ मा उल्लेखित मापदण्डका आधारमा आफूले के कस्तो किसिमको सुविधा उपलब्ध गराएको हो सो स्पष्ट खुलाई शैक्षिक सत्र शुरु हुनुभन्दा दुई महिना अगावै शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । छैटौँ संशोधनद्वारा थप । (२क) विद्यालय वर्गीकरणको लागि सिफारिस गर्न देहाय बमोजिमको एक समिति रहनेछ:- । (क) सम्बन्धित क्षेत्रको विद्यालय निरीक्षक - संयोजक । (ख) श्रोत व्यक्ति - सदस्य । (ग) शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुखले मनोनीत गरेको शिक्षकहरूको पेशागत संस्थाका प्रतिनिधि एकजना - सदस्य । छैटौँ संशोधनद्वारा थप ।