chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्‍ज नियमावली २०७६ (Shivapuri Nagarjun National Park Regulation, 2019)

(च) सवारी साधनको हर्न बजाउन नहुने, । (छ) निकुञ्ज क्षेत्रभित्र सवारी साधन चलाउने सबै सवारी साधनका चालकले कार्यालयले राखेको चिन्हपट र सुरक्षा कर्मचारीले गरेको ईशारा वा सङ्केतलाई पालना गर्दै सवारी साधन चलाउनु पर्ने । १२. सवारी साधन र पर्यटक सङ्ख्यामा नियन्त्रण: निकुञ्ज क्षेत्रभित्र पानीका मुहान, नदी, जलाधार क्षेत्र र वातावरणमा प्रतिकूल असर पर्ने देखिएमा कार्यालयले त्यस्तो क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने सवारी साधनमा प्रतिबन्ध लगाउन र पर्यटक सङ्ख्यामा समेत नियन्त्रण गर्न सक्नेछ । १३. आकस्मिक आवागमनको सुविधा दिने: स्थानीय जनतालाई आकस्मिक अवस्था परी निकुञ्जभित्रबाट आवतजावत गर्नु पर्ने भई नजिकको प्रवेशद्वार वा सुरक्षा पोष्टमा सो कुराको जानकारी दिएमा संरक्षकको निर्देशनमा निकुञ्जको कर्मचारी वा सुरक्षाकर्मीले सम्बन्धित प्रवेशद्वार वा सुरक्षा पोष्टमा त्यस्तो व्यक्तिको लगत राखी जुनसुकै समयमा आवतजावत गर्न अनुमति दिन सक्नेछ । १४. बाटो मर्मत तथा विस्तार गर्न सकिने: निकुञ्जको संरक्षण, व्यवस्थापन तथा पर्यापर्यटन विकासका लागि कार्यालयले सुविधा प्राप्त बाटोको नियमित मर्मत सम्भार र नियम ६ को उपनियम (२) बमोजिमको बाटोको नियमित मर्मत सम्भार तथा विस्तार गर्न गराउन सक्नेछ । १५. आवागमनमा प्रतिबन्ध लगाउन सकिने: निकुञ्ज क्षेत्रभित्रका वन्यजन्तु, वनस्पति वा अन्य वनपैदावारलाई हानि नोक्सानी गर्न वा अन्य गैरकानूनी क्रियाकलाप गर्न वा पानीका मुहान विनाश गर्न निकुञ्ज भित्रको बाटोको दुरुपयोग भएमा निकुञ्ज संरक्षणलाई ध्यानमा राखी कार्यालयले समय तोकी वा नतोकी सुविधा प्राप्त बाटो बाहेक अन्य बाटोबाट हुने आवागमनमा प्रतिबन्ध लगाउन सक्नेछ । १६. निकुञ्जभित्रको राजमार्ग खुला रहने: (१) निकुञ्जभित्र हुँदै जाने नेपाल सरकारले राजमार्गको रुपमा तोकेको बाटोमा सवारी साधन चलाउन सकिनेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको राजमार्गमा चलाएका सवारीमा रहेका सामानहरु प्रवेशद्वार वा सुरक्षा पोष्टमा जाँच गराई लैजानु पर्नेछ । परिच्छेद-५ । अध्ययन अनुसन्धान, विकास निर्माण तथा पर्यापर्यटन सम्बन्धी व्यवस्था । १७. अध्ययन अनुसन्धान गर्न अनुमति लिनु पर्ने: (१) निकुञ्जभित्र अध्ययन अनुसन्धान सम्बन्धी कुनै काम गर्न चाहने नेपाली नागरिक तथा संघ संस्थाले विभागबाट र विदेशी नागरिक तथा संघ संस्थाले मन्त्रालयबाट अनुमति लिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम अध्ययन अनुसन्धानको लागि अनुमति दिँदा विभाग वा मन्त्रालयले ऐनको अनुसूची-१ मा उल्लिखित वन्यजन्तु वा पन्छी बाहेक अरुको हकमा आवश्यक शर्तहरु तोकी कार्यालयको प्रत्यक्ष निगरानीमा रहने गरी अध्ययन अनुसन्धान गर्न पाउने गरी अनुमति दिनु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिम अनुमति दिँदा लाग्ने दस्तुर राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण नियमावली, २०३० बमोजिम हुनेछ । (४) उपनियम (१) बमोजिम अनुमति लिई अध्ययन अनुसन्धान कार्य गर्ने व्यक्ति वा संघ संस्थाले उपनियम (२) बमोजिमको शर्त उल्लङ्घन हुने गरी वा निकुञ्जको हितमा प्रतिकूल असर पर्ने गरी कुनै काम कारबाही गरेमा कार्यालयको सिफारिसमा विभाग वा मन्त्रालयले त्यस्तो अनुमतिपत्र रद्द गर्न सक्नेछ ।
शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्‍ज नियमावली २०७६ (Shivapuri Nagarjun National Park Regulation, 2019)

(४) उपनियम (१) बमोजिम अनुमति लिई अध्ययन अनुसन्धान कार्य गर्ने व्यक्ति वा संघ संस्थाले उपनियम (२) बमोजिमको शर्त उल्लङ्घन हुने गरी वा निकुञ्जको हितमा प्रतिकूल असर पर्ने गरी कुनै काम कारबाही गरेमा कार्यालयको सिफारिसमा विभाग वा मन्त्रालयले त्यस्तो अनुमतिपत्र रद्द गर्न सक्नेछ । (५) यस नियम बमोजिम अध्ययन अनुसन्धान गर्ने व्यक्ति वा संघ संस्थाले त्यसरी गरिएको अध्ययनबाट प्राप्त नतिजा सहितको प्रतिवेदनको एक एक प्रति मन्त्रालय, विभाग र कार्यालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । १८. विकास निर्माण सम्बन्धी व्यवस्था: (१) निकुञ्जको सर्वोपरी हितलाई ध्यानमा राखी कार्यालयको पूर्वस्वीकृति लिई निकुञ्ज क्षेत्रभित्र सरकारी निकाय वा मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समितिले धार्मिक स्थल, पर्यापर्यटन र जलाधार क्षेत्र संरक्षण सम्बन्धी सानातिना सामुदायिक विकास निर्माणको कार्य गर्न सक्नेछ । (२) उपनियम (२) बमोजिम सामुदायिक विकास निर्माणको कार्य गर्दा निकुञ्ज क्षेत्रमा कुनै पनि नकारात्मक असर पुऱ्याउनु हुँदैन । १९. पर्यापर्यटनसँग सम्बन्धी व्यवस्था: (१) पानीका मुहान, जलाधार क्षेत्र र धार्मिक महत्वका क्षेत्र जस्ता कार्यालयले संवेदनशील क्षेत्रको रुपमा तोकेको स्थान बाहेकको निकुञ्जभित्रको अन्य स्थानमा वातावरणमा प्रतिकूल प्रभाव नपर्ने गरी देहायका पर्यापर्यटन सम्बन्धी गतिविधिहरु सञ्चालन गर्न सकिनेछ:- । (क) पैदल यात्रा, । (ख) जङ्गल ड्राइभ, । (ग) साइकलयात्रा वा दौड, । (घ) अल्ट्रा दौड, । (ङ) रक क्लाइम्बिड, । (च) पर्यापर्यटनसँग सम्बन्धित अन्य कार्यक्रमहरु । (२) उपनियम (१) को खण्ड (ख) बमोजिम जङ्गल ड्राइभ सञ्चालन गर्न चाहने व्यक्तिले अनुसूची-१ बमोजिमको दस्तुर बुझाई अनुसूची-५ बमोजिम सवारी साधनको प्रवेशपत्र लिनु पर्नेछ । (३) कुनै संस्थाले प्रतिस्पर्धात्मक किसिमबाट उपनियम (१) को खण्ड (ग) र (घ) बमोजिमको कार्यक्रम सञ्चालन गर्न चाहेमा कार्यालयको स्वीकृति लिनु पर्नेछ र यसरी स्वीकृति प्राप्त भएमा अनुसूची-१ बमोजिमको दस्तुर बुझाई त्यस्तो कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु पर्नेछ । तर स्वीकृति प्राप्त गरे बमोजिमको समय र स्थानमा कार्यक्रम सञ्चालन गर्न नसकेमा त्यस्तो स्वीकृति स्वतः रद्द हुनेछ र सो बापत बुझाएको दस्तुर फिर्ता हुने छैन । (४) यस नियम बमोजिम कार्यक्रम सञ्चालनका लागि आवश्यक सामग्रीहरु कार्यक्रम सञ्चालन गर्न चाहने व्यक्ति वा संस्था आफैँले ल्याउनु पर्नेछ । (५) यस नियम बमोजिम सञ्चालन हुने दौड कार्यक्रमको प्रस्थान बिन्दु र अन्तिम बिन्दु निकुञ्जको सीमाना बाहिर राख्नु पर्नेछ । परिच्छेद-६ । वनपैदावार सङ्कलन र ओसारपसार । २०. वनपैदावारको प्रयोग: (१) कार्यालयले मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समितिसँग समन्वय गरी तोकेको क्षेत्रबाट तोकेको मौसम र अवधिसम्मको लागि स्थानीय जनतालाई घरायसी उपयोगको लागि सोत्तर तथा पातपतिङ्गर सङ्कलन गर्न दिन सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम सोत्तर तथा पातपतिङ्गर सङ्कलन गर्न अनुमति दिँदा अनुसूची-१ बमोजिमको दस्तुर लिई अनुसूची-६ बमोजिमको सङ्कलन पूर्जी दिनु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिम सङ्कलन गरिएको वनपैदावार बिक्री वितरण गर्न वा अर्को व्यक्तिलाई हस्तान्तरण गर्न पाइने छैन ।
शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्‍ज नियमावली २०७६ (Shivapuri Nagarjun National Park Regulation, 2019)

(२) उपनियम (१) बमोजिम सोत्तर तथा पातपतिङ्गर सङ्कलन गर्न अनुमति दिँदा अनुसूची-१ बमोजिमको दस्तुर लिई अनुसूची-६ बमोजिमको सङ्कलन पूर्जी दिनु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिम सङ्कलन गरिएको वनपैदावार बिक्री वितरण गर्न वा अर्को व्यक्तिलाई हस्तान्तरण गर्न पाइने छैन । २१. निकुञ्ज क्षेत्र बाहिरका वनपैदावारको ओसारपसार सम्बन्धी व्यवस्था: (१) निकुञ्जको बाटो भएर कुनै वनपैदावार ओसारपसार गर्दा सोको लिखित अनुमति वा निस्सा निकुञ्जको प्रवेशद्वार वा सुरक्षा पोष्टमा चेक जाँच गराएर मात्र ओसारपसार गर्नु पर्नेछ । (२) निकुञ्जको सुविधा प्राप्त बाटोबाट काठजन्य वनपैदावार ओसारपसार गर्नु पर्ने भएमा मूल्य अभिवृद्धि कर प्रयोजनको लागि दर्ता भएको काठजन्य उद्योगको बील निकुञ्जको प्रवेशद्वार वा सुरक्षा पोष्टमा देखाई चेक जाँच गराएर मात्र ओसारपसार गर्नु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) र (२) बमोजिम निकुञ्जको बाटो हुँदै वनपैदावार ओसारपसार गर्दा निकुञ्जको प्रवेशद्वार वा सुरक्षा पोष्टबाट अनुमतिपत्रमा पटके पिच्छे चेक जाँच गरी पिठबन्दी (दरपीठ) वा दस्तखत गर्नु पर्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिम पिठबन्दी वा दस्तखत गर्दा चेक जाँच गरिएको सवारी साधन नम्बर, पटक र निकासी मालको परिमाण समेत खुलाउनु पर्नेछ । २२. वनपैदावार हटाउन सक्ने: (१) निकुञ्ज कार्यालय परिसरमा वा निकुञ्जभित्रको बाटोमा हुरी बतास वा अन्य प्रकारको विपद्को कारण रुख ढली आवतजावत गर्न वा अन्य कार्यमा बाधा परेको वा बाधा पर्न सक्ने अवस्था भएमा कार्यालयले त्यस्तो वनपैदावार हटाउन सक्नेछ । (२) निकुञ्जभित्रको कुनै रुख वा अन्य वन पैदावारले निकुञ्जको भौतिक पूर्वाधार, स्थानीय जनताको घरगोठ, सुरक्षा पोष्ट तथा धार्मिक क्षेत्रलाई प्रतिकूल प्रभाव पार्ने र धनजन समेतको क्षति हुने अवस्था देखिएमा कार्यालयले आवश्यक चेक जाँच गरी त्यस्ता रुख वा अन्य वन पैदावार हटाउन सक्नेछ । २३. अनियमित तरिकाबाट सङ्कलन गरेको वन पैदावार लिलाम बिक्री गर्ने: कसैले निकुञ्जभित्र गैरकानूनी तरिकाले सङ्कलन गरेको वन पैदावारलाई संरक्षकले तोकेको निकुञ्जको कुनै कर्मचारीले बिगो कायम गरी कार्यालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । त्यसरी बिगो कायम गरिएको वन पैदावारको प्रचलित कानून बमोजिम लिलाम बिक्री गरिनेछ । परिच्छेद-७ । जलस्रोतको उपयोग सम्बन्धी व्यवस्था । २४. जलस्रोतको उपयोग: (१) निकुञ्ज भित्रको जलस्रोतको उपयोग गर्दा क्रमशः जलचर प्राणी, वन्यजन्तु, खानेपानी, सिंचाई, जलविद्युत र व्यावसायिक प्रयोजनको लागि प्राथमिकता दिइनेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम खानेपानी, सिंचाई, जलविद्युत र व्यावसायिक प्रयोजनका लागि पानी उपलब्ध गराउँदा निकुञ्ज र मध्यवर्ती क्षेत्रमा रहेका देहायका निकाय वा संस्थालाई प्राथमिकता दिइनेछ:- । (क) मध्यवर्ती क्षेत्रमा रहेका खानेपानी र सिंचाई उपभोक्ता समिति, । (ख) धार्मिक मठ, मन्दिर तथा सरकारी शैक्षिक संघ संस्था, । (ग) यो नियमावली प्रारम्भ हुनु अघि मध्यवर्ती क्षेत्र बाहिर सञ्चालनमा रहेका खानेपानी र सिंचाई उपभोक्ता समिति, । (घ) काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड र बालाजु बाइसधारा, । (ङ) सुन्दरीजल जलविद्युत आयोजना । (३) यस नियम बमोजिम व्यावसायिक प्रयोजनको लागि पानी उपलब्ध गराउँदा प्रचलित कानून बमोजिमको प्रकृया पूरा गरी प्रतिस्पर्धाको आधारमा उपलब्ध गराउनु पर्नेछ ।
शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्‍ज नियमावली २०७६ (Shivapuri Nagarjun National Park Regulation, 2019)

(घ) काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड र बालाजु बाइसधारा, । (ङ) सुन्दरीजल जलविद्युत आयोजना । (३) यस नियम बमोजिम व्यावसायिक प्रयोजनको लागि पानी उपलब्ध गराउँदा प्रचलित कानून बमोजिमको प्रकृया पूरा गरी प्रतिस्पर्धाको आधारमा उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । (४) यो नियमावली प्रारम्भ हुनु अघि विभिन्न व्यक्ति, निकाय, कम्पनी वा समितिले माछापालन, पानी प्रशोधन लगायतका व्यावसायिक प्रयोजनका लागि निकुञ्ज भित्रको पानी प्रयोग गर्दै आएको भएमा यो नियमावली प्रारम्भ भएको तीन महिनाभित्र यस नियमावली बमोजिमको प्रकृया पूरा गर्नु पर्नेछ र यसरी प्रकृया पूरा नगरेमा त्यस्तो पानी प्रयोग गर्न पाइने छैन । २५. उपभोक्ता समिति मार्फत वितरण गरिने: (१) यस नियमावली बमोजिम निकुञ्जको जलस्रोत उपयोग गर्ने प्रयोजनको लागि उपभोक्ता समितिहरु गठन गरी त्यस्ता समितिहरु मार्फत पानी वितरण गरिनेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम पानी वितरण गर्ने प्रयोजनका लागि एउटा समितिलाई एकभन्दा बढी ठाउँबाट पानी उपलब्ध गराइने छैन । तर उपलब्ध गराइएको पानीको मुहान सुकेमा वैकल्पिक मुहानको व्यवस्था गर्न सकिनेछ । (३) यो नियमावली प्रारम्भ हुँदा बखत व्यक्तिगत रुपमा सिधै पानी प्रयोग गर्दै आएका उपभोक्ताहरुले समेत यो नियमावली प्रारम्भ भएको मितिले तीन महिना भित्र उपनियम (१) बमोजिम गठन भएको कुनै उपभोक्ता समिति मार्फत पानी प्रयोग गर्नु पर्नेछ । २६. जलस्रोत उपयोग गरे वापत शुल्क लाग्ने: (१) निकुञ्जको जलस्रोत उपयोग गर्ने उपभोक्ता समिति वा सम्बन्धित निकायले सो वापत उपभोक्तासँग लिएको शुल्क मध्ये अनुसूची-७ मा उल्लेख भए बमोजिमको शुल्क कार्यालयमा बुझाउनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको शुल्क बुझाए वापत कार्यालयले अनुसूची-८ बमोजिमको रसिद दिनेछ । (३) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कार्यालय, निकुञ्ज सुरक्षार्थ खटिएको सुरक्षा निकाय, मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समिति, सरकारी विद्यालय, परापूर्वकालदेखि रहेका धार्मिक मठ मन्दिर तथा मध्यवर्ती क्षेत्र भित्रका सार्वजनिक धाराहरुमा पानी उपलब्ध गराउँदा शुल्क लाग्ने छैन । २७. पानी छोड्नु पर्ने: (१) निकुञ्ज भित्रको जलस्रोत प्रयोग गरी पानी सङ्कलन गर्ने निकाय वा समितिले नदी, खोला, पोखरी, ताल जस्ता जल भण्डारहरुमा कम्तीमा पचास प्रतिशत पानी अनिवार्य रुपमा छोड्नु पर्नेछ । तर यो नियमावली प्रारम्भ हुँदा बखत खानेपानीको लागि उपयोग भई रहेको पानी सो प्रयोजनको लागि अर्को व्यवस्था नभएसम्म साविक बमोजिम नै प्रयोग गर्न दिनु पर्नेछ । (२) खानेपानी बाहेक अन्य प्रयोजनको लागि प्रयोग हुँदै आएको शत प्रतिशत पानी हसामा एक दिन अनिवार्य रुपमा पानी बिदा (वाटर होलिडे) को रुपमा सम्बन्धित जलस्रोतमा छोड्नु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि काठमाडौँ उपत्यका भित्र खानेपानीको अर्को व्यवस्था भएको अवस्थामा बागमती नदीको हकमा शत प्रतिशत पानी नदीमा छोड्नु पर्नेछ । २८. पानी सङ्कलन केन्द्र: (१) निकुञ्ज भित्रको पानी सङ्कलनको लागि पानी सङ्कलन केन्द्र स्थापना गर्दा निकुञ्ज र मध्यवर्ती क्षेत्रको सीमानामा स्थापना गर्नु पर्नेछ । (२) यो नियमावली प्रारम्भ हुनु अघि निकुञ्जभित्र रहेका पानी सङ्कलन केन्द्रलाई निकुञ्जको सीमानामा सारिनेछ ।
शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्‍ज नियमावली २०७६ (Shivapuri Nagarjun National Park Regulation, 2019)

२८. पानी सङ्कलन केन्द्र: (१) निकुञ्ज भित्रको पानी सङ्कलनको लागि पानी सङ्कलन केन्द्र स्थापना गर्दा निकुञ्ज र मध्यवर्ती क्षेत्रको सीमानामा स्थापना गर्नु पर्नेछ । (२) यो नियमावली प्रारम्भ हुनु अघि निकुञ्जभित्र रहेका पानी सङ्कलन केन्द्रलाई निकुञ्जको सीमानामा सारिनेछ । तर यसरी सीमानामा सार्दा पानी उपलब्ध नहुने भनी प्राविधिक प्रतिवेदन पेश भएकोमा कार्यालयले त्यस्तो पानी सङ्कलन केन्द्रलाई वातावरण संरक्षण नियमावली, २०५४ बमोजिम प्रकृया पूरा गरी साविककै स्थानमा कायम राख्न अनुमति दिन सक्नेछ । २९. अनुगमन समिति: (१) निकुञ्ज भित्रको पानीको प्रयोगको सम्बन्धमा अनुगमन गर्न देहाय बमोजिमको एक अनुगमन समिति रहनेछ:- । (क) संरक्षक -संयोजक । (ख) जिल्ला समन्वय समितिबाट मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समितिमा प्रतिनिधित्व गर्ने प्रतिनिधि -सदस्य । (ग) मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष वा निजले तोकेको समितिको सदस्य -सदस्य । (घ) निकुञ्ज भित्रको पानी उपयोग गर्ने खानेपानी उपभोक्ता समिति, सिंचाई उपभोक्ता समिति तथा जलविद्युत उपभोक्ता समितिले मनोनयन गरी पठाएका एक एक जनाका दरले तीन जना प्रतिनिधि -सदस्य । (ङ) कार्यालयको सहायक संरक्षण अधिकृत -सदस्य-सचिव । (२) समितिको बैठक तथा निर्णय सम्बन्धी प्रकृया समिति आफैंले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । ३०. समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार: (१) समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) जलस्रोतको उपयोग गर्ने सम्पूर्ण निकायहरुको तथ्याङ्क अद्यावधिक गर्ने, । (ख) देहायको विषयमा अनुगमन गर्ने:- । (१) निकुञ्जभित्रको जलस्रोत प्रयोग गरे वापत कार्यालयलाई बुझाउनुपर्ने शुल्क बुझाए नबुझाएको, । (२) यस नियमावली बमोजिम निकुञ्जभित्रको जलस्रोत उपयोग गर्दा नियम २७ बमोजिम छोड्नु पर्ने पानी सम्बन्धित जलस्रोतमा छोडे नछोडेको, । (३) निकुञ्जभित्रको जलस्रोत उपयोग गर्दा यस नियमावली र कार्यालयले तोकेको अन्य शर्त पालना गरे नगरेको, । (४) पानी सङ्कलन केन्द्रहरुले उपयुक्त ढङ्गले पानी सङ्कलन गरे नगरेको । (२) समितिले अनुगमन लगायत आपूले गरेका कामको वार्षिक प्रतिवेदन तयार गरी आर्थिक वर्ष समाप्त भएको एक महिना भित्र कार्यालय मार्फत विभाग तथा मन्त्रालयमा पेश गर्नु पर्नेछ । परिच्छेद-८ । मुद्दा दायर गर्ने सम्बन्धी व्यवस्था । ३१. मुद्दा हेर्ने अधिकारी: ऐनको दफा ३१ को उपदफा (१) मा उल्लिखित मुद्दा बाहेक ऐन र यस नियमावली अन्तर्गत कसूर हुने मुद्दाको शुरु कारबाही र किनारा गर्ने अधिकार संरक्षकलाई हुनेछ । ३२. सबुद प्रमाण पेश गर्ने: ऐन बमोजिम मुद्दा दायर भएपछि सो मुद्दा सम्बन्धमा निकुञ्ज कर्मचारी, सुरक्षाकर्मी वा प्रहरी वा अरू कसैले सबुद प्रमाणको रुपमा ग्रहण गर्न योग्य कुनै माल, वस्तु वा लिखत फेला पारेमा कार्यालय वा सरकारी वकील कार्यालयमा दाखिला गर्नुपर्नेछ र सो कार्यालयले पनि त्यस्तो माल, वस्तु वा लिखतलाई अदालत वा मुद्दा हेर्ने अधिकारी समक्ष तुरुन्त पेश गर्नुपर्नेछ । परिच्छेद-९ । विविध । ३३. राहत सम्बन्धी व्यवस्था: (१) निकुञ्ज बाहिर कुनै वन्यजन्तुले आक्रमण गरी धनजनको क्षति पुर्याएमा पीडित पक्षले सम्बन्धित स्थानीय तहको सिफारिस सहित कार्यालयमा पैंतीस दिन भित्र निवेदन दिईसक्नु पर्नेछ ।
शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्‍ज नियमावली २०७६ (Shivapuri Nagarjun National Park Regulation, 2019)

परिच्छेद-९ । विविध । ३३. राहत सम्बन्धी व्यवस्था: (१) निकुञ्ज बाहिर कुनै वन्यजन्तुले आक्रमण गरी धनजनको क्षति पुर्याएमा पीडित पक्षले सम्बन्धित स्थानीय तहको सिफारिस सहित कार्यालयमा पैंतीस दिन भित्र निवेदन दिईसक्नु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम निवेदन प्राप्त भएमा कार्यालयले आवश्यक जाँचबुझ गरी राहत दिनुपर्ने देखेमा सो वापतको रकम उपलब्ध गराउन विभागमा लेखी पठाउनु पर्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम राहतको रकम माग भई आएकोमा विभागले यथासिघ्र रकम उपलब्ध गराउनु पर्नेछ र यसरी विभागबाट रकम प्राप्त भएको एक हप्ता भित्र कार्यालयले पीडितलाई राहत उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिमको राहत उपलब्ध गराउँदा मानवीय क्षति भएकोमा मृतकको हकमा नजिकको हकवाला, गम्भीर तथा सामान्य घाइतेको हकमा पीडित स्वयं वा निजको मञ्जुरीमा नजिकको हकवाला र अन्य क्षतिको हकमा सम्बन्धित व्यक्तिलाई उपलब्ध गराइनेछ । (५) उपनियम (३) बमोजिमको राहत वितरण गरे पश्चात कार्यालयले उक्त राहतको विवरण जिल्ला प्रशासन कार्यालय, स्थानीय तह, विभाग र मन्त्रालयमा पठाउनु पर्नेछ । (६) राहत उपलब्ध गराउने र मानव वन्यजन्तु बिचको द्वन्द्व न्यूनीकरणका उपाय अवलम्बन गर्ने सम्बन्धमा मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समितिले आवश्यक सहयोग एवं कार्यालयसँग सहकार्य गर्नुपर्नेछ । ३४. प्रकृति पथ प्रदर्शक (नेचर गाईड): (१) निकुञ्जको गाईडको रुपमा सेवा प्रदान गर्ने प्रयोजनको लागि कार्यालयले प्रकृति पथ प्रदर्शक (नेचर गाईड) अनुमतिपत्र प्रदान गरेको व्यक्तिले मात्र निकुञ्जमा प्रकृति पथ प्रदर्शक (नेचर गाईड) को रुपमा सेवा प्रदान गर्न सक्नेछ । (२) प्रकृति पथ प्रदर्शक (नेचर गाईड) को तालिम लिएको व्यक्तिलाई कार्यालयले अनुसूची-९ बमोजिमको अनुमतिपत्र प्रदान गर्नेछ । (३) कुनै पनि पर्यटकले निकुञ्जभित्र प्रवेश गर्दा प्रकृति पथ प्रदर्शक (नेचर गाईड) को सेवा लिन सक्नेछ । (४) उपनियम (३) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कार्यालयले निकुञ्ज भित्रको कुनै स्थानमा जान चाहने पर्यटक वा निकुञ्जभित्र प्रवेश गर्ने विदेशी पर्यटकले अनिवार्य रुपमा प्रकृति पथ प्रदर्शक (नेचर गाईड) को सेवा लिनु पर्ने गरी तोक्न सक्नेछ । ३५. दुर्घटना वा मृत्यु भएमा सूचना गर्नुपर्ने: निकुञ्जभित्र प्रवेश गर्ने कुनै व्यक्तिको दुर्घटना वा मृत्यु भएमा त्यस्तो व्यक्तिको साथमा गएका अन्य व्यक्तिले वा सो दुर्घटना वा मृत्यु भएको थाहा पाउने व्यक्तिले सो कुराको सूचना कार्यालय, नजिकको सुरक्षा पोष्ट वा प्रहरी चौकीमा दिनुपर्नेछ । ३६. लगत लिन सक्ने: (१) संरक्षकले कार्यालयको अभिलेखको लागि मध्यवर्ती क्षेत्रका स्थानीय जनता, निजहरूको घर, जग्गा र घरपालुवा जनावरहरूको अनुसूची-१० बमोजिमको ढाँचामा लगत लिन सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम लगत लिने कार्यमा सम्बन्धित सबैले सहयोग गर्नुपर्नेछ र सो कार्यमा सहयोग नगर्ने व्यक्तिलाई निकुञ्जबाट प्राप्त हुने सुविधा रोक्का गर्न सकिनेछ । ३७. बिगो कायम गर्ने: (१) निकुञ्जको वन जङ्गल नोक्सान भई ठुटासम्म भएको तर काठ फेला नपरेकोमा सोको बिगो कायम गर्दा लोकल भोलुम टेबल प्रयोग गरी ठुटाबाट आयतन निकाली नेपाल सरकारले तोकेको काठको प्रचलित दर अनुसार बिगो कायम गर्नुपर्नेछ ।
शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्‍ज नियमावली २०७६ (Shivapuri Nagarjun National Park Regulation, 2019)

३७. बिगो कायम गर्ने: (१) निकुञ्जको वन जङ्गल नोक्सान भई ठुटासम्म भएको तर काठ फेला नपरेकोमा सोको बिगो कायम गर्दा लोकल भोलुम टेबल प्रयोग गरी ठुटाबाट आयतन निकाली नेपाल सरकारले तोकेको काठको प्रचलित दर अनुसार बिगो कायम गर्नुपर्नेछ । (२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि ठुटा फेला नपरी काठ मात्र फेला परेमा प्राप्त काठको उपनियम (१) बमोजिम आयतन निकाली त्यसमा चालीस प्रतिशत थप गरी नेपाल सरकारले तोकेको काठको प्रचलित दर अनुसार बिगो कायम गर्नुपर्नेछ । ३८. चौपाया वा सडीगली जाने माल वस्तु लिलाम गर्न सकिने: (१) ऐन अन्तर्गत सजाय हुने कसूरको सम्बन्धमा कब्जा गरेको वा नियन्त्रणमा लिएको सडीगली जाने माल वस्तु र चौपायालाई कार्यालयले तत्कालै लिलाम बिक्री गर्न सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम लिलामबाट आएको रकम मुद्दा किनारा हुँदा ठहरे बमोजिम हुने गरी धरौटी खातामा आम्दानी बाँधी राख्नु पर्नेछ । ३९. निकुञ्जको व्यवस्थापन योजना: (१) निकुञ्जको व्यवस्थापन ऐनको दफा ३ को उपदफा (१क) बमोजिम विभागबाट स्वीकृत व्यवस्थापन योजना अनुसार हुनेछ । (२) संरक्षकले तत्काल कार्यान्वयनमा रहेको व्यवस्थापन योजनाको म्याद सकिनु तीन महिना अगावै आगामी व्यवस्थापन योजना तयार गरी विभाग समक्ष पेश गर्नुपर्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिमको व्यवस्थापन योजनामा निकुञ्ज व्यवस्थापनको लागि संरक्षकले आवश्यकता अनुसार निकुञ्जलाई विभिन्न क्षेत्रमा वर्गीकरण गर्ने व्यवस्था गर्न सक्नेछ । (४) उपनियम (२) बमोजिम पेश भएको व्यवस्थापन योजना उपर विभागले पुनरावलोकन गर्नेछ र सो उपर कुनै संशोधन गर्नुपर्ने भएमा सो समेत गरी निकुञ्जको व्यवस्थापन योजना स्वीकृत गरिनेछ । ४०. अधिकार प्रत्यायोजन गर्न सकिने: संरक्षकले आफूलाई प्राप्त अधिकार मध्ये नियम ३१ बमोजिम मुद्दा हेर्ने अधिकार बाहेक अन्य अधिकार आफू मातहतका कुनै कर्मचारीलाई प्रत्यायोजन गर्न सक्नेछ । ४१. अनुसूचीमा थपघट वा हेरफेर गर्न सक्ने: नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी यस नियमावलीको अनुसूचीहरूमा आवश्यक थपघट वा हेरफेर गर्न सक्नेछ । अनुसूची-१ । (नियम ४ को उपनियम (२), नियम ७ को उपनियम (१), नियम ८ को उपनियम (१) को खण्ड (घ), नियम ११ को उपनियम (१), नियम १९ को उपनियम (२), (३) र नियम २० को उपनियम (२) सँग सम्बन्धित) । दस्तुर । क्र.सं. विवरण दस्तुर (रु.) । नेपाली नागरिक सार्क मुलुकका नागरिक अन्य विदेशी नागरिक । १. राष्ट्रिय निकुञ्ज प्रवेश दस्तुर (प्रति व्यक्ति प्रति प्रवेश) १०० । - ६०० । - १,००० । - । २. सवारी साधन दस्तुर । (क) सुविधा प्राप्त बाटोको लागि (प्रति सवारी प्रति पटक) । (१) सार्वजनिक यातायात मिनी बस, माइक्रो बस, बस, ट्याक्सी ३० । - । (२) ट्रक, मिनि ट्रक, ट्याक्टर, लरी ५० । - । (३) डोजर, रोलर, क्रेन आदि ७५ । - । (ख) सुविधा प्राप्त बाटो बाहेक अन्य बाटोको लागि (प्रति सवारी प्रति पटक) । (१) मोटरसाइकल, स्कुटर १५० । - । (२) निजी कार, जीप, भ्यान, ट्याक्सी ३५० । - । (३) बस, मिनि बस, माइक्रो बस, मिनि ट्रक, ट्रक ५०० । - । (४) मन्त्रालय अन्तर्गतका कार्यालय, कुटनीतिक नियोगका झण्डा भएका सवारी साधन, सुरक्षा निकाय, जिल्ला प्रशासन कार्यालय, बारुण यन्त्र र एम्बुलेन्स बाहेक सबै सरकारी, संस्थान, गैर सरकारी संघ संस्थाका सवारी साधन २५ । - । (५) साइकल २० । - ५० । - १५० । - ।
शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्‍ज नियमावली २०७६ (Shivapuri Nagarjun National Park Regulation, 2019)

- । (३) बस, मिनि बस, माइक्रो बस, मिनि ट्रक, ट्रक ५०० । - । (४) मन्त्रालय अन्तर्गतका कार्यालय, कुटनीतिक नियोगका झण्डा भएका सवारी साधन, सुरक्षा निकाय, जिल्ला प्रशासन कार्यालय, बारुण यन्त्र र एम्बुलेन्स बाहेक सबै सरकारी, संस्थान, गैर सरकारी संघ संस्थाका सवारी साधन २५ । - । (५) साइकल २० । - ५० । - १५० । - । ३ प्रकृति पथ प्रदर्शक (नेचर गाईड) ले निकुञ्जभित्र गाईड सेवा उपलब्ध गराए बापत (प्रति वर्ष गाईड दस्तुर बापत) २,५०० । - । ४ सोत्तर तथा पातपतिङ्गर सङ्कलन (प्रति पूर्जी प्रति दिन) १० । - । ५ साइकल दौड कार्यक्रम ५,००० । - । ६ अल्ट्रा दौड कार्यक्रम ५,००० । - । ७ रक क्लाइम्बिड प्रति व्यक्ति प्रति दिन (प्रवेश दस्तुर बाहेक) २५० । - ५०० । - १,००० । - । ८ निकुञ्ज बाहिरका सुरक्षा निकायको रक क्लाइम्बिड कार्यक्रममा प्रति कार्यक्रम २,००० । - । ९ व्यावसायिक जङ्गल ड्राइभ प्रति ट्रिप । (क) कार ५०० । - । (ख) जीप १,००० । - । (ग) भ्यान १,५०० । - । द्रष्टव्यः । १. रीतपूर्वकको प्रवेशपत्र बाहकलाई मात्र निकुञ्जभित्र प्रवेश दिइनेछ । २. घरपालुवा जनावरलाई राष्ट्रिय निकुञ्जको सुविधा प्राप्त बाटोबाट लैजाँदा दस्तुर लाग्ने छैन । ३. गाईड दस्तुर बुझाउने प्रकृति पथ प्रदर्शक (नेचर गाईड)लाई निकुञ्ज प्रवेश दस्तुर लाग्ने छैन । ४. व्यावसायिक जङ्गल ड्राइभमा प्रयोग गरिने सवारी साधनमा देहायको सङ्ख्याभन्दा बढी पर्यटक राख्न पाइने छैन:- । (अ) कारमा बढीमा चार जना, । (आ) जीपमा बढीमा दश जना, । (इ) भ्यानमा बढीमा पन्ध्र जना । ५. सुविधा प्राप्त बाटो बाहेक अन्य बाटोमा प्रवेश गर्ने सवारी साधनले ध्वनी तथा वायु प्रदुषण सम्बन्धमा निकुञ्जले कायम गरेको मापदण्ड पालना गर्नु पर्नेछ । ६. निकुञ्जभित्र सञ्चालन हुने साइकल दौड, अल्ट्रा दौड लगायतका कार्यक्रममा खेलाडी र कार्यक्रम आयोजकले प्रति व्यक्ति प्रवेश दस्तुर समेत बुझाउनु पर्नेछ । ७. सुन्दरीजल-चिसापानी-नगरकोट जाने पर्यटकको हकमा सुन्दरीजलमा प्रवेश अनुमति लिएपछि भोलिपल्ट चिसापानीबाट सुन्दरीजल फर्कदा वा नगरकोट जाँदा पुनः टिकट लिनुपर्ने छैन । ८. निजी विद्यालय र महाविद्यालयबाट पत्रसहित विद्यार्थीहरूलाई निकुञ्जको अवलोकन भ्रमणमा ल्याउँदा लाग्ने प्रवेश दस्तुरमा पचास प्रतिशत छुट दिइनेछ । ९. दश वर्ष मुनिका बालबालिका र नेपाली जेष्ठ नागरिकलाई कुनै दस्तुर लाग्ने छैन । अनुसूची-२ । (नियम ४ को उपनियम (२) सँग सम्बन्धित) । नेपाल सरकार । वन तथा वातावरण मन्त्रालय । राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग । शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज । प्रवेशपत्र । क्र.सं: । मिति: । १. प्रवेशपत्र लिने व्यक्तिको नाम, थर: । २. ठेगाना: । ३. उमेर: । ४. लिङ्ग: । ५. नागरिकता जारी भएको जिल्ला र नागरिकता नं: । ६. पासपोर्ट जारी भएको देश र पासपोर्ट नं (विदेशी नागरिकको हकमा: । ७. भ्रमणको उद्देश्य: । ८. प्रवेशद्वार: । ९. प्रवेश दस्तुर: निशुल्क/ रु. १०० । - /रु.६०० । - /रु: १,००० । - । (प्रवेशपत्र प्रदान गर्नेको दस्तुर) । द्रष्टव्यः । १. प्रवेशपत्र अर्को व्यक्तिलाई हस्तान्तरण गर्न पाइने छैन । २. शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र रहन्जेल प्रत्येक व्यक्तिले प्रवेशपत्र आफ्नो साथमा राख्नु पर्नेछ र निकुञ्जको सम्बन्धित कर्मचारी तथा निकुञ्ज सुरक्षाकर्मीले हेर्न चाहेमा जुनसुकै बखत देखाउनु पर्नेछ ।