chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
वन नियमावली २०७९ (Forest Regulation, 2022)

- । ७ उत्तिस Alnus nepalensis ५० । - । ८ ओखर फल Juglans regia १० । - । ९ ओखर फलको बोक्रा Juglans regia ५ । - । १० औलेलौठ (जैतुन) Olea spp. १० । - । ११ कञ्जा Pongamia pinnata ३ । - । १२ कञ्जा/करञ्जा Caesalpinia bondus ३ । - । १३ कन्टकारी Solanum xanthocarpum १ । - । १४ कस्मर्द Cassia occidentalis ५ । - । १५ काइयो फल/टकारी Pavetta tomentosa ५ । - । १६ काउसो Mucuna pruriens २ । - । १७ काकनासा Martynia annua २ । - । १८ कालादाना Ipomoea spp. ७ । - । १९ कालीकाठको दाना Myrsine semiserrata ५ । - । २० कुचिला Strychnos nux-vomica २ । - । २१ कुसुम Schleichera oleosa २ । - । २२ कोइरालो/कचनार Bauhinia variegata १ । - । २३ कौडिल्ला Coix lachryma (jobi) २ । - । २४ खमारी Gmelina arborea ५ । - । २५ खयर Acacia catechu २५ । - । २६ खोटेसल्लाको बीउ Pinus roxburghii २०० । - । २७ गोखुकाँडा Tribulus terrestris २ । - । २८ चम्पावती/चाँप Magnolia champaca ५० । - । २९ चिउरी Diplonema butyracea ३ । - । ३० चिलाउनेको गेडा Schima wallichii १ । - । ३१ जङ्गली आरु (चुली) Prunus davidiana ५ । - । ३२ जङ्गली गुलाब Rosa sericea ५ । - । ३३ जङ्गली जीरा (वन जिरा) Carum carvi ५ । - । ३४ जङ्गली ज्वाानो Apium graveolens ५ । - । ३५ जामुन Syzygium cumini १ । - । ३६ टाप्रे Senna tora १ । - । ३७ टिमुर Zanthoxylum armatum १० । - । ३८ डालेचुक Hippophae spp. ५ । - । ३९ ढेटेलो Prinsepia utilis ५ । - । ४० ढालेकटुस Castanopsis indica १ । - । ४१ तिगेडी - १० । - । ४२ थाकलको फल Phoenix spp. २ । - । ४३ देवदार Cedrus deodara १०० । - । ४४ धतुरो Datura spp. २ । - । ४५ धूपीको गेडा Juniperus spp. ३ । - । ४६ नागबेली Lycopodium japonicum ५० । - । ४७ नागेश्वर/नारेश्वर Mesua ferrea ५ । - । ४८ निमको बीउ Azadirachta indica १ । - । ४९ पलास Butea monosperma ५ । - । ५० पाङ्ग्रा/लेक पाङ्ग्रा Entada phaseoloides/Aesculus indica ५ । - । ५१ पानी अमला Nephrolepis cordifolia ३ । - । ५२ पिपला/पिपली Piper longum १० । - । ५३ पियालको फल Buchanania latifolia १० । - । ५४ पैयुँको फल Prunus cerasoides २ । - । ५५ बकाइनो Melia azedarach १ । - । ५६ बयर Ziziphus mauritiana २ । - । ५७ बर्रो Terminalia bellirica २ । - । ५८ बाक्ची Psoralia corylifolia ५ । - । ५९ बीरेन्द्रफूलको फल Jacaranda mimosifolia ५ । - । ६० बेत Calamus spp. ५ । - । ६१ बेल Aegle marmelos २ । - । ६२ भलायो Semecarpus anacardium ३ । - । ६३ भूजेत्रो/भूलेत्रो Butea minor ५ । - । ६४ मरोरफली Helicteris isora २ । - । ६५ माल्कागुनो Celastrus paniculatus ५ । - । ६६ मैनाफल Randiadum etorum २ । - । ६७ मौवा (तराई) Madhuca latifolia ३ । - । ६८ मौवा (पहाडी) Engelhardtia spicata ३ । - । ६९ रतीगेडी/लालगेडी Abrus precatorius ५ । - । ७० राजवृक्ष Cassia fistula २ । - । ७१ रामफल/आटी/सरिफा Annona reticulata २ । - । ७२ रिठा Sapindus mukorossi ३ । - । ७३ रुखकमलको फल Magnolia grandiflora २५ । - । ७४ रुद्राक्ष, भद्राक्ष Elaeocarpus sphaericus १० । - । ७५ रोहिणी/सिन्दुरे Mallotus philippensis ५ । - । ७६ लताकस्तुरी Abelmoschus moschatus ५ । - । ७७ लप्सी Choerospondias axillaris ३ । - ।
वन नियमावली २०७९ (Forest Regulation, 2022)

- । ७२ रिठा Sapindus mukorossi ३ । - । ७३ रुखकमलको फल Magnolia grandiflora २५ । - । ७४ रुद्राक्ष, भद्राक्ष Elaeocarpus sphaericus १० । - । ७५ रोहिणी/सिन्दुरे Mallotus philippensis ५ । - । ७६ लताकस्तुरी Abelmoschus moschatus ५ । - । ७७ लप्सी Choerospondias axillaris ३ । - । ७८ लहरे उन्यू Lygodium Japonicum ५ । - । ७९ वन करेला Herpetospermum pedunculosum ५ । - । ८० शिवलिङ्गी Bryonia laciniosa ५ । - । ८१ सजीवन Jatropha curcas २ । - । ८२ सतिसाल Dalbergia latifolia ३० । - । ८३ सालको बीउ Shorea robusta १० । - । ८४ सिकाकाई/रसुल्ला Acacia concinna ४ । - । ८५ सिमलको फल Bombax ceiba ३ । - । ८६ सिल्टीमुर Lindera neesiana २ । - । ८७ सिसौको कोसा Dalbergia sissoo १५ । - । ८८ सीताफल Annona squamosa २ । - । ८९ सुगन्धकोकिला/मलायागेडी Cinnamomum glanduliferum/Cinnamomum tenuipile १५ । - । ९० हर्रो Terminalia chebula २ । - । (च) बिरुवा जाति । १ अपमार्ग/दतिवन Achyranthtu aspera २ । - । २ अस्थिसमहर्क Cissus quadrangularis ५ । - । ३ आकाशबेली Cuscuta reflexa २ । - । ४ एक्लेवीर Lobelia pyramidalis ५ । - । ५ काँस Sacchrum spontaneum २ । - । ६ कालमेघ Andrographis paniculata ७ । - । ७ काली कुइया ५ । - । ८ कालो दुवो २ । - । ९ कुमकुम Didymocarpus cinereus ५ । - । १० गाईतिहारे Inula cappa ५ । - । ११ गुच्ची च्याउ Morchella spp. ५०० । - । १२ गेन्टियना Gentiana spp. १० । - । १३ गोरखमुण्डी Sphaernthus indica २ । - । १४ गोल्को - ५ । - । १५ घोडताप्रे/ब्राम्ही Centella asiatica २ । - । १६ चावा Piper chaba १० । - । १७ चिराइतो Swertia spp. १५ । - । १८ जलब्राम्ही Bacopa monnieri २ । - । १९ झ्याउ Lichen ५० । - । २० टाप्रे Senna tora १ । - । २१ तितेपाती Artemisia spp. १ । - । २२ द्रोणपुष्पी Leucas cephalotes २ । - । २३ नागबेली Lycopodium japonicum १५ । - । २४ पिप्पलामुल - २ । - । २५ पुदिना - ५ । - । २६ पुदिना Mentha spp. २ । - । २७ पुनर्नवा Boerhavia diffusa ८ । - । २८ प्रिसनपर्णी Uraria picta २ । - । २९ भूमि अमला Phyllanthus niruri ५ । - । ३० भुईकस्तुरी Chenopodium ambrosioides १५ । - । ३१ भृंगराज Eclipta prostrata ५ । - । ३२ मेकोनोप्सिस Meconopsis spp. १० । - । ३३ यार्सागुम्बा (यार्चागुम्बु) Ophiocordyceps spp. ३१,००० । - । ३४ रगतसिंगे - ५ । - । ३५ रातो च्याउ Ganoderma lucidum ५० । - । ३६ लज्जावती Mimosa pudica २ । - । ३७ वनालु/कस्तुरी/लताकस्तुरी Abelmoschus moschatus १५ । - । ३८ विहिकाँडा Solanum nigrmum २ । - । ३९ शंखपुष्पी Evolvulus alsinoides ५ । - । ४० साधारण च्याउ Wild mushroom १० । - । ४१ सालपर्णि Uraria picta २ । - । ४२ सिमझार Rotala rotundifolia १० । - । ४३ सिलाजिनेला Selaginella spp. १ । - । ४४ सुनाखरी/सुनगाभा/जीवन्ती/गामाडोल (पाँचऔंले बाहेक) Orchid ५०० । - । ४५ हडचुर Viscum album , V. articulatum ३ । - । ४६ हलहले Rumex nepalensis ३ । - । ४७ हिमाली गुलाब - ७ । - । (छ) गम, रेजिन, लोहावन जाति । १ अगरउड (काठ) Aquilaria spp. ५० । - । २ काकरसिंगी Insect gall on Pistacia integerrima २० । - । ३ मइन Bee wax ५ । - । ४ मह (जङ्गली) Bee honey २० । - । ५ लाहा/लोहवान Lac gum ४० । - ।
वन नियमावली २०७९ (Forest Regulation, 2022)

- । ४५ हडचुर Viscum album , V. articulatum ३ । - । ४६ हलहले Rumex nepalensis ३ । - । ४७ हिमाली गुलाब - ७ । - । (छ) गम, रेजिन, लोहावन जाति । १ अगरउड (काठ) Aquilaria spp. ५० । - । २ काकरसिंगी Insect gall on Pistacia integerrima २० । - । ३ मइन Bee wax ५ । - । ४ मह (जङ्गली) Bee honey २० । - । ५ लाहा/लोहवान Lac gum ४० । - । ६ शिलाजीत Rock exudate/Asphaltum ५० । - । ७ सल्लाको खोटो Pinus spp. १२ । - । ८ सालधुप Shorea robusta १५ । - । ९ सिमल Bombax ceiba १५ । - । १० हिङ्ग Ferula asafoetida ५० । - । द्रष्टव्यः । (१) गैरकानूनी तवरले ल्याइएको नेपालमा नपाइने प्रजातिको हकमा सम्बन्धित मुलुकको राजस्वको पाँच गुणा मूल्य कायम गरिनेछ । (२) माथि उल्लिखित जडीबुटी हरियो वा सुकेको जुनसुकै अवस्थामा भएपनि मूल्य एउटै रहनेछ । अनुसूची-८ । (नियम १८ को खण्ड (ग), नियम २९ को उपनियम (३) र (६), नियम ३० को उपनियम (२) र (७), नियम ४९ को उपनियम (४), पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको । नियम १०३ को उपनियम (५), नियम १३० र नियम १३१ को खण्ड (च) सँग सम्बन्धित) । अन्य वन पैदावारको मूल्य दर । (क) वनस्पतिजन्य वन पैदावार । क्र.स. नेपाली नाम वैज्ञानिक नाम एकाइ मूल्य प्रति किलोग्राम(रु.) । १ अर्गेली Edgeworthia gardneri प्रति किलोग्राम ७ । - । २ अम्रिसो/अम्लिो Thysanolaena latifolia प्रति किलोग्राम २ । - । ३ अल्लो Girardinia diversifolia प्रति किलोग्राम ७ । - । ४ खसुको आँख्ला Quercus semecarpifolia प्रति गोटा २ । - । ५ गोल्चे (गाभा) - प्रति किलोग्राम १० । - । ६ जिम्बु Allium hypsistum प्रति किलोग्राम १० । - । ७ ठोट्ने Aconogonum molle प्रति किलोग्राम १ । - । ८ डण्डी, सण्टी, नरकट, खरखडाई, वनमारा भाट जस्ता झाडी - प्रति भारी १ । - । ९ तेन्दुपात Diospyros spp. प्रति किलोग्राम ३ । - । १० थाकल Phoenix spp. प्रति भारी १ । - । ११ निगालो Drepanostachyum spp. प्रति गोटा १ । - । १२ निगालोको टुसा Drepanostachyum spp. प्रति ५ गोटा १ । - । १३ नेपाली रक्तचन्दन (काठ) Daphniphyllum himalayense प्रति किलोग्राम १५ । - । १४ फुरु (तेलाईलीको गाँठा- Live Knot) - प्रति गोटा ३० । - । १५ भलायो पात Semecarpum anacardium प्रति किलोग्राम १ । - । १६ भोर्ला पात Bauhinia vahlii प्रति किलोग्राम १ । - । १७ मालागिरी Cinnamomum glanduliferum/C tenupile प्रति किलोग्राम २० । - । १८ रक्तचन्दन Pterocarpus santalinus प्रति किलोग्राम ८०० । - । १९ बाँस Dendrocalamus spp. प्रति गोटा ५० । - । २० बाँसको तामा Dendrocalamus spp. प्रति गोटा ३ । - । २१ वेत Calamus spp. प्रति किलोग्राम २५ । - । २२ वनकस/वावियो/सवाईघाँस Eulaliopsis binata प्रति किलोग्राम १ । - । २३ लोक्ता Daphne spp. प्रति किलोग्राम ५ । - । २४ सल्लाको आँख्ला Pinus spp. प्रति किलोग्राम ५ । - । २५ सल्लाको सिम्टा Pinus spp. प्रति किलोग्राम ५ । - । २६ सालको पात Shorea robusta प्रति किलोग्राम १ । - । २७ सल्लाको पात/सल्लेपिर Pinus spp. प्रति भारी २ । - । पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको । (ख) । (ग) नदीजन्य वन पैदावार । क्र.स. नेपाली नाम एकाइ मूल्य (रु.) । १ (क) ढुङ्गा(ख) गिट्टी वा ग्राभेल वा बोल्डर वा मस्कट(ग) बालुवा प्रति घन फिटप्रति घन फिटप्रति घन फिट १० । -९ । -७ । - ।
वन नियमावली २०७९ (Forest Regulation, 2022)

- । २७ सल्लाको पात/सल्लेपिर Pinus spp. प्रति भारी २ । - । पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको । (ख) । (ग) नदीजन्य वन पैदावार । क्र.स. नेपाली नाम एकाइ मूल्य (रु.) । १ (क) ढुङ्गा(ख) गिट्टी वा ग्राभेल वा बोल्डर वा मस्कट(ग) बालुवा प्रति घन फिटप्रति घन फिटप्रति घन फिट १० । -९ । -७ । - । २ पानी (सङ्कलन गरी बिक्री वितरण गर्ने प्रयोजनका लागि) प्रति ट्याङ्कर २५० । - । द्रष्टव्यः । (१) यस अनुसूचीको प्रयोजनको लागि "भारी" भन्नाले "तीस किलोग्राम" सम्झनु पर्छ । (२) खण्ड (क) मा उल्लिखित वनस्पतिजन्य वन पैदावार हरियो वा सुकेको जुनसुकै अवस्थामा भएपनि मूल्य एउटै रहनेछ । (३) पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । खण्ड (ग) बमोजिमको वन पैदावारको हकमा प्रचलित कानून बमोजिम अन्य सरकारी निकायमा एक पटक रोयल्टी तिरी सकेको भए सोको लागि दोहोरो रोयल्टी लिइने छैन । अनुसूची-९ । (नियम १९ को उपनियम (२) र नियम १३१ को खण्ड (क) र (घ) सँग सम्बन्धित) । रुख तथा काठको मापन, आयतन निकाल्ने र मूल्याङ्कन गर्ने तरिका । १. रुख नाप्ने तरिका: । (क) रुखको प्रजाति पहिचान गर्नु पर्नेछ । (रुखको आयतन निकाल्नका लागि एक्सेल सिट प्रयोग गर्दा प्रजाति अनुसार तालिका १ को क्रमसङ्ख्या बमोजिमको अङ्कमा लेख्नु पर्नेछ) । (ख) रुखको डायमिटर मापन गर्दा जमिनबाट रुखको १.३ मिटरको उचाईमा सेन्टिमिटरमा मापन गर्नु पर्नेछ । (ग) रुखको उचाई मापन गर्दा रुखको फेददेखि टुप्पो सम्मको उचाई (टोटल हाईट) मिटरमा मापन गर्नु पर्नेछ । (घ) रुखको दर्जा निम्न बमोजिम वर्गीकरण गर्नु पर्छ:- । (१) पहिलो दर्जा: काण्डको अनुमानित ७० प्रतिशत भन्दा बढी भाग काठ आउन सक्ने रुख (१ लेख्ने) । (२) दोस्रो दर्जा: काण्डको अनुमानित ५० प्रतिशत भन्दा माथि ७० प्रतिशत सम्म भाग काठ आउन सक्ने रुख (२ लेख्ने) । (३) तेस्रो दर्जा: काण्डको अनुमानित १० प्रतिशत देखि ५० प्रतिशत सम्म भाग काठ आउन सक्ने रुख (३ लेख्ने) । (४) चौथो दर्जा: रुखको कुल उचाई ३ मिटर भन्दा कम भएको रुख वा बाङ्गोटीङ्गो काण्ड भएको, धोद्रो वा गाँठा-गुँठी भएकाले गोलिया काठ प्राप्त गर्न नसकिने वा पहिलो, दोस्रो र तेस्रो दर्जामा नपर्ने रुख (४ लेख्ने) । २. रुखको आयतन निकाल्ने तरिका: पारामिटर प्रयोग गरी आयतन निकाल्ने । (क) मान (पारामिटर) प्रयोग गरी आयतन निकाल्न मन्त्रालयको वन सर्वेक्षण तथा तथ्याङ्क महाशाखाबाट प्रकाशन गरिएको Volume Equations and Biomass Prediction of Forest Trees of Nepal ,Sharma and Pukala, 1990 लाई आधार लिनु पर्नेछ । (ख) रुखको काण्डको आयतन निकाल्नको लागि तालिका १ मा उल्लेख भएका विभिन्न रुखको प्रजाति अनुसारको मानहरु (पारामिटर) तथा सम्बन्धित रुखको डायमिटर र रुखको उचाई प्रयोग गर्नु पर्छ । (ग) काठ र दाउराको आयतन निकाल्न देहाय बमोजिम गर्नु पर्छ :- । (१) काण्डको आयतन (Stem Volume) । (अ) निम्न सूत्र प्रयोग गरी काण्डको आयतन निकाल्नु पर्छ:- । Ln (V) = a + b Ln (d) + c Ln (h) । वा V = EXP [a + b Ln (d) + c Ln (h) ] । यहाँ, । V भन्नाले रुखको काण्डको आयतन (Stem Volume) डेका मिटरमा: घन मिटरमा लान १००० ले भाग गर्ने । a, b, c भन्नाले रुखको प्रजाति अनुसार तलको तालिका-१ मा दिइएका मानहरु (values) । d भन्नाले जमिनबाट रुखको १.३ मिटर उचाइमा नापिएको डायमिटर (dbh) । h भन्नाले रुखको फेददेखि टुप्पोसम्म नापिएको रुखको उचाइ मिटरमा ।
वन नियमावली २०७९ (Forest Regulation, 2022)

यहाँ, । V भन्नाले रुखको काण्डको आयतन (Stem Volume) डेका मिटरमा: घन मिटरमा लान १००० ले भाग गर्ने । a, b, c भन्नाले रुखको प्रजाति अनुसार तलको तालिका-१ मा दिइएका मानहरु (values) । d भन्नाले जमिनबाट रुखको १.३ मिटर उचाइमा नापिएको डायमिटर (dbh) । h भन्नाले रुखको फेददेखि टुप्पोसम्म नापिएको रुखको उचाइ मिटरमा । (आ) काण्डको आयतन निकाल्ने प्रयोजनको लागि a, b, c को मान तालिका १ बमोजिम हुनेछ: । तालिका १: रुखको प्रजाति अनुसारको a, b, c, a1 र b1 का मानहरु (values) । क्र.स. रुखको जात (प्रजाति) काण्डको आयतन निकाल्न (पारामिटर) १० से.मि. टप डायमिटर आयतन निकाल्न (अनुपात निकाल्न ) । वैज्ञानिक नाम नेपाली नाम a b c a1 b1 । १ Abies spp ठिङ्ग्रे सल्ला -२.४४५३ १.७२२० १.०७५७ ५.४४४३ -२.६९०२ । २ Acacia catechu खयर -२.३२५६ १.६४७६ १.०५५२ ५.४४०१ -२.४९१० । ३ Adina cardifolia हल्दु, कर्मा -२.५६२६ १.८५९८ ०.८७८३ ५.४६८१ -२.४९१० । ४ Albizia spp शिरीष -२.४२८४ १.७६०९ ०.९६६२ ४.४०३१ -२.२०९४ । ५ Alnus nepalensis उत्तिस -२.७७६१ १.९००६ ०.९४२८ ६.०१९० -२.७२७१ । ६ Anogeissus latifolia धौटी -२.२७२० १.७४९९ ०.९१७४ ४.९५०२ -२.३३५३ । ७ Bombax ceiba सिमल -२.३८६५ १.७४१४ १.००६३ ४.५५२४ -२.३००९ । ८ Cedrela toona टुनी -२.१८३२ १.६६७९ ०.७५६९ ४.९७०५ -२.३४३६ । ९ Dalbergia sissoo सिसौ -२.१९५९ १.६५६७ ०.९८९९ ४.३५८० -२.१५५९ । १० Eugenia jambolana जामुन -२.५६९३ १.८८१६ ०.८४९८ ५.१७४९ -२.३६३६ । ११ Hymenodictyon excelsum भुडकुल -२.५८५० १.९४३७ ०.७९०२ ५.५५७२ -२.४९६० । १२ Lagerstroemia parviflora बोद धंगेरो -२.३४११ १.७२४६ ०.९७०२ ५.३३४९ -२.४४२८ । १३ Michelia champaca चाँप -२.०१५२ १.८५५५ ०.७६३० ३.३४९९ -२.०१६१ । १४ Pinus roxburghii खोटे सल्ला -२.९७७० १.९२३५ १.००१९ ६.२६९६ -२.८२५२ । १५ Pinus wallichiana गोब्रे सल्ला -२.८१९५ १.७२५० १.१६२३ ५.७२१६ -२.६७८८ । १६ Quercus spp खस्रु -२.३६०० १.९६८० ०.७४६९ ४.८५११ -२.४४९४ । १७ Schima wallichii चिलाउने -२.७३८५ १.९१५५ १.००७२ ७.४६१७ -३.०६७६ । १८ Shorea robusta साल -२.४५५४ १.९०२६ ०.८३५२ ५.२०२६ -२.४७८८ । १९ Terminalia alata असना -२.४६१६ १.८४९७ ०.८८०० ४.५९६८ -२.२३०५ । २० Trewia nudiflora गुटेल -२.४५८५ १.८०४३ ०.९२२० ५.३४७५ -२.४७७४ । २१ Tsuga spp -२.५२९३ १.७८१५ १.०३६९ ५.२७७४ -२.६४८३ । २२ तराईका अन्य प्रजातिहरु -२.३९९३ १.७८३६ ०.९५४६ ४.८९९१ -२.३४०६ । २३ पहाडका अन्य प्रजातिहरु -२.३२०४ १.८५०७ ०.८२२३ ५.४३२३ -२.४८१५ । उदाहरण, । यदि एउटा सालको रुखको डायमिटर (dbh)= ६० से.मी. र उचाई = २५ मिटर छ भने यसको काण्डको आयतन निकाल्नका लागि तालिका १ बाट सालको a, b र c का मानहरु लिँदा:- । a = -२.४५५४ ; b = १.९०२६ र c = ०.८३५२ । d= ६० से.मी. । h= २५ मि. भएकोले, । सूत्रमा राख्दा, । काण्डको आयतन (घन मिटर) = (EXP(-२.४५५४+१.९०२६LN(६०)+०.८३५२LN(२५))/१०००) । काण्डको आयतन (घन मिटर) = ३.०५०० हुन आउँछ । (२) हाँगाको आयतन : हाँगाको आयतन निकाल्दा रुखको प्रजाति र रुखको डायमिटर अनुसार तालिका २ अनुसारका मानहरु (पारामिटर) प्रयोग गरी तालिका ३ को सूत्रबाट प्राप्त मान (value) ले रुखको काण्डको आयतनसँग गुणन गरी हाँगा (Branch) को आयतन निकाल्नु पर्छ । तर हाँगा नभएका रुखको हकमा हाँगा (Branch) को आयतन निकाल्नु पर्दैन । हाँगाहरुको आयतन = हाँगाको अनुपात X काण्डको आयतन ।
वन नियमावली २०७९ (Forest Regulation, 2022)

तर हाँगा नभएका रुखको हकमा हाँगा (Branch) को आयतन निकाल्नु पर्दैन । हाँगाहरुको आयतन = हाँगाको अनुपात X काण्डको आयतन । तालिका २: रुखको प्रजाति र यसको डायमिटर (dbh) अनुसार काण्डको आयतनको तुलनामा हुने हाँगा (Branch) को आयतन निकाल्न प्रयोग हुने मानहरु (पारामिटर) । क्र.स. रुखको जात (प्रजाति) पारामिटर । वैज्ञानिक नाम स्थानीय नाम सानो (s) मझौला (m) ठुलो (b) । १ Abies spp ०.४३६ ०.३७२ ०.३५५ । २ Alnus nepalensis उत्तिस ०.८०३ १.२२६ १.५१० । ३ Dalbergia sissoo सिसौ ०.६८४ ०.६८४ ०.६८४ । ४ Pinus roxburghii खोटेसल्ला ०.१८९ ०.२५६ ०.३०० । ५ Pinus wallichiana गोब्रे सल्ला ०.६८३ ०.४८८ ०.४१० । ६ Quercus spp खस्रु ०.७४७ ०.९६० १.०६० । ७ Schima wallichii चिलाउने ०.५२० ०.१८६ ०.१६८ । ८ Shorea robusta साल ०.०५५ ०.३४१ ०.३५७ । ९ कोणधारी अन्य प्रजातिहरु ०.४३६ ०.३७२ ०.३५५ । १० चौडापाते अन्य प्रजातिहरु ०.४४३ ०.५११ ०.७१० । तालिका ३ : डायमिटर (Diameter Class) अनुसार हाँगाको अनुपात निकाल्ने सूत्र (Sharma and Pukala, 1990) । क्र.स. अनुपात (R-Value) ब्यास (Diameter Class) सूत्र (Formula) । १ R १० से.मि. भन्दा सानो सानो (s) । २ R १० से.मि. देखि ४० से.मि. सम्म =[(d-१०)m+(४०-d)s]/३० । ३ R ४० से.मि. देखि ७० से.मि. सम्म =[(d-४०)b+(७०-d)m]/३० । ४ R ७० से.मि. भन्दा माथि ठुलो (b) । उदाहरण: । माथिको उदाहरणमा दिइएको सालको रुखको हाँगाको आयतन निकाल्दा ; । साल प्रजातिको डायमिटर (d) = ६० से.मी. रहेकाले हाँगा अनुपात (R-value) निकाल्न- । ६० सेन्टिमिटर डायमिटर रहेकाले तालिका ३ को क्रमसंख्या ३ (४० से.मि. देखि ७० से.मि. सम्म) मा पर्ने हुँदा तलको सूत्र प्रयोग गर्नु पर्ने हुन्छ:- । अनुपात (R-Value) = [(d-४०)b+(७० -d)m]/३० । यहाँ, । d= ६० (रुखको डायमिटर) । b= ०.३५७ (तालिका ३ बाट सालको b को मान लिँदा ) । m= ०.३४१ (तालिका ३ बाट सालको m को मान लिँदा ) । यी मानहरुलाई सूत्रमा राख्दा- । = ((६०-४०)०.३५७+ (७०-६०)०.३४१)/३० । = ०.३५२ । यसरी सालको रुखको डायमिटर ६० से.मी. भएमा हाँगाको आयतन र काण्डको आयतनको अनुपात ०.३५२ हुन आउँछ । सो रुखको काण्डको आयतन ३.०५० घन मिटर भएकोले (माथिको उदाहरणबाट), । हाँगाहरूको आयतन = हाँगाको अनुपात (R - value) X काण्डको आयतन । हाँगाहरूको आयतन = ०.३५२ X ३.०५० (घन मिटर)= १.०७३६ (घन मिटर) । (३) रुखको आयतन (Tree Volume): काण्डको आयतनमा हाँगाहरू (Branches) को आयतन जोडेमा रुखको आयतन हुन्छ । यदि एउटा सालको रुखको डायमिटर (dbh)= ६० से.मी. र उचाई = २५ मिटर छ भने (माथिको उदाहरणबाट) । रुखको कुल आयतन = काण्डको आयतन + हाँगाहरूको आयतन । = ३.०५०० + १.०७३६ । = ४.१२३६ घन मिटर हुन आउँछ । (४) काठको ग्रस आयतन (Gross Timber Volume): काठको ग्रस आयतन निकाल्न रुखको काण्डको आयतनबाट उक्त रुखको १० सेन्टिमिटर टप आयतन घटाउनु पर्ने हुन्छ । (काठको ग्रस आयतन = काण्डको आयतन - १० से.मि. टप डायमिटरको आयतन) । रुखको १० से.मि. टप डायमिटरको आयतन निकाल्न काण्डको आयतनलाई १० से.मि. टप डायमिटरको अनुपातले गुणन गर्नु पर्छ । (१० से.मि. टप डायमिटरको आयतन = काण्डको आयतन x १० से.मि. टप डायमिटरको अनुपात) । निम्न सुत्रको प्रयोग गरी १० से.मि. टप डायमिटरको अनुपात निकाल्नु पर्छ :- । (Ln(V1/V)= a1+b1 Ln(d)) वा Ratio = EXP (a1+b1 Ln(d)) । यहाँ, ।
वन नियमावली २०७९ (Forest Regulation, 2022)

(१० से.मि. टप डायमिटरको आयतन = काण्डको आयतन x १० से.मि. टप डायमिटरको अनुपात) । निम्न सुत्रको प्रयोग गरी १० से.मि. टप डायमिटरको अनुपात निकाल्नु पर्छ :- । (Ln(V1/V)= a1+b1 Ln(d)) वा Ratio = EXP (a1+b1 Ln(d)) । यहाँ, । Ratio भन्नाले १० से.मि. डायमिटर भन्दा माथिको भागको आयतन र रुखको काण्डको आयतन (Stem Volume) अनुपात (Ratio) । a1, b1 भन्नाले रुखको प्रजाति अनुसार तालिका- १ मा दिइएका मानहरू (values) । d भन्नाले रुखको डायमिटर (जमिनबाट १.३ मिटर उचाइमा नापिएको डायमिटर (dbh)-सेन्टिमिटरमा) । उदाहरण, । माथिको उदाहरणमा सालको रुखको डायमिटर (dbh)= ६० से.मी. रहेकोले १० से.मि. डायमिटर भन्दा माथिको भागको आयतन (१० से.मि. टप डायमिटर) र काण्डको आयतनको अनुपात (Ratio) आयतन निकाल्नका लागि; । माथिको तालिका १ बाट सालको a1 र b1 का मानहरू - । a1= ५.२०२६ र b1 = -२.४७८८ । d= ६० से.मी. । सूत्रमा राख्दा, । १० से.मि. डायमिटर भन्दा माथिको भागको आयतनको अनुपात (Ratio) । = (EXP((a1)+( b1)LN(d))) । = (EXP((५.२०२६)+(-२.४७८८)LN(६०))) । = ०.००७१०८५१९ । अब माथिको उदाहरणबाट सालको रुखको (डायमिटर= ६० से.मी. र उचाई = २५ मिटर) काण्डको आयतन ३.०५०० घन मिटर रहेकोले, । १० से.मि. व्यास भन्दा माथिको भागको काण्ड आयतन = काण्डको आयतन x १० से.मि. डायमिटर भन्दा माथिको भागको आयतनको अनुपात = ३.०५०० घन मिटर ०.००७१०८५१९ । = ०.०२१६८१ घन मिटर हुन आउँछ । काठको ग्रस आयतन निकाल्न काण्डको आयतनबाट १० से.मि. व्यास भन्दा माथिको भागको काण्ड आयतन घटाउनु पर्छ । (काठको ग्रस आयतन = काण्डको आयतन - १० से.मि. व्यास भन्दा माथिको भागको काण्डको आयतन) । = ३.०५०० - ०.०२१६८१ । यसरी काठको ग्रस आयतन = ३.०२८३ घन मिटर । (५) काठको ग्रस आयतनबाट नेट आयतन र दाउरा निकाल्दा देहाय बमोजिम गर्नु पर्छ :- । (अ) पहिलो दर्जाको रुखबाट आउने काठको ग्रस आयतनबाट काठको नेट आयतन निकाल्दा पहिलो दर्जाको रुखको काठको ग्रस आयतनको ८० प्रतिशत नेट आयतन कायम गर्नु पर्छ । (आ) दोस्रो दर्जाको रुखबाट आउने काठको ग्रस आयतनबाट काठको नेट आयतन निकाल्दा दोस्रो दर्जाको रुखको काठको ग्रस आयतनको ६० प्रतिशत नेट आयतन कायम गर्नु पर्छ । (इ) तेस्रो दर्जाको रुखबाट आउने काठको ग्रस आयतनबाट काठको नेट आयतन निकाल्दा तेस्रो दर्जाको रुखको काठको ग्रस आयतनको ३० प्रतिशत नेट आयतन कायम गर्नु पर्छ । (ई) चौथो दर्जाको हकमा सम्पूर्ण रुखको आयतन (कुल आयतन) लाई दाउराको आयतनमा हिसाब गर्नु पर्छ । अब माथिको उदाहरणबाट सालको रुख (डायमिटर= ६० से.मी. र उचाई = २५ मिटर) दोस्रो दर्जाको रहेको र काठको ग्रस आयतन ३.०२८३ घन मिटर रहेकोले माथिको दोस्रो दर्जाबाट काठको ग्रस आयतनको साठी प्रतिशत काठको नेट आयतन कायम गर्नु पर्छ । काठको ग्रस आयतन मध्ये काठको नेट आयतन = ३.०२८३ ०.६० । = १.८१७० घन मिटर । (६) खयर प्रजातिको हकमा रुखबाट आउने काण्डको सम्पूर्ण आयतनलाई काठको नेट आयतन मानिनेछ । (७) दाउराको आयतन र चट्टा: । (अ) दाउराको आयतन निकाल्न रुखको आयतनबाट काठको नेट आयतन घटाउनु पर्छ । दाउराको आयतन = रुखको आयतन - काठको नेट आयतन । यहाँ, । माथिको उदाहरणबाट, । रुखको आयतन = ४.१२३६ घन मिटर र काठको नेट आयतन = १.८१७० घन मिटर रहेकोले । दाउराको आयतन = ४.१२३६ - १.८१७० । = २.३०६६ घन मिटर ।
वन नियमावली २०७९ (Forest Regulation, 2022)

(७) दाउराको आयतन र चट्टा: । (अ) दाउराको आयतन निकाल्न रुखको आयतनबाट काठको नेट आयतन घटाउनु पर्छ । दाउराको आयतन = रुखको आयतन - काठको नेट आयतन । यहाँ, । माथिको उदाहरणबाट, । रुखको आयतन = ४.१२३६ घन मिटर र काठको नेट आयतन = १.८१७० घन मिटर रहेकोले । दाउराको आयतन = ४.१२३६ - १.८१७० । = २.३०६६ घन मिटर । (आ) चौथो दर्जाको रुखको सम्पूर्ण आयतन (कुल आयतन) लाई दाउराको आयतनमा हिसाब गर्नु पर्छ । (इ) दाउराको आयतनको घन मिटरलाई चट्टामा बदल्न १०५.१४/१००० (०.१०५१९४४) ले गुणन गर्नु वा ९.४३८९ ले भाग गर्नु पर्छ । माथिको उदाहरणबाट, । चट्टाको सङ्ख्या = २.३०६६ x ०.१०५१९४४ । = ०.२४४४ । यसरी माथिको उदाहरणबाट सालको रुखको डायमिटर= ६० से.मी. र उचाई = २५ मिटर तथा दोस्रो दर्जाको रहेको अवस्थामा उक्त रुखबाट काठ (Timber) १.८१७० घन मिटर र दाउरा ०.२४४४ चट्टा आउने देखियो । द्रष्टव्य: कायम भएको दाउरा चट्टालाई झिँजामिजा कटाई चट्टाको खुद (नेट) आयतन कायम गर्न ०.५ ले गुणन गर्नुपर्नेछ । (८) मापनको एकाई : घनमिटरलाई घनफिट (क्युबिक फिट) मा परिवर्तन गर्दा ३५.३१४७ ले गुणन गर्नु पर्छ । (९) बोक्रा : बोक्राको हिसाब आवश्यकता परेमा मन्त्रालयको वन सर्वेक्षण तथा तथ्याङ्क शाखाबाट प्रकाशन गरिएको प्रकाशन नम्बर ४७ (Volume Equations and Biomass Prediction of Forest Trees of Nepal, Sharma and Pukala, 1990) को टेबल ५, टेबल ६ र टेबल ७ लाई आधार लिई काठ र दाउरामा रहेको बोक्राको मात्रा यकिन गर्नु पर्नेछ । (१०) माथिको सुत्र अनुसार खडा रुखबाट काठ, दाउराको आयतन निकाल्न वन अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण केन्द्रबाट तयार पारिएको Exel-Sheet वा software प्रयोग गर्न सकिन्छ । ३. काठ, दाउराको मापन गर्ने तरिका: । (क) गोलाइ मापन :- गोलाइ मापन गर्दा बोक्रा कटाएर मापन गर्नु पर्छ । (१) फेददेखि टुप्पो पट्टि घट्दै गएको गोलियाको हकमा बीच भागमा गोलाइ मापन गर्नु पर्छ । (२) गोलियाको फेद, बीच भाग र टुप्पो समान नभएको अवस्थामा गोलियाको दुबै छेउ र बीचमा गोलाइ मापन गरी औसत नाप निकाल्नु पर्छ । (३) गोलियाको बीच भागमा कुनै ठूलो गाँठो वा खाल्डो भएमा त्यस भागलाई छोडेर नजिकको दुई भागमा मापन गरी औसत नाप निकाल्नु पर्छ । (४) गोलिया असमान रूपले फैलिएको वा साँघुरो भएको छ भने तीन ठाउँमा (दुई वटा छेउमा र बीच भागमा) गोलाइ मापन गरी गोलाइ निकाल्नु पर्छ । (५) गोलाइ मापन गर्दा नजिकको इन्चमा ७ लाइन भन्दा माथि १ इन्च र नपुगेमा ० इन्च कायम हुने गरी इन्चमा मापन गरी फिटमा परिवर्तन गर्नु पर्छ । (६) गोलियामा पंखि भएको अवस्थामा पंखि (बट्रेस) कटाई गोलियाको मापन गर्नु पर्छ । (७) गोलियाको बाहिरि भाग मक्रिएको भएमा मक्रिएको भाग कटाएर गोलाइ मापन गर्नु पर्छ । (ख) लम्बाइ मापन:- गोलियाको लम्बाइ मापन गर्दा ४" सम्म तलको फिट, ४" देखि ८" सम्म ०.५ फिट र ८" भन्दा माथि भएमा माथिको फिटमा मापन गर्नु पर्छ । (ग) चिरान काठ मापन :- चिरान काठको मापन गर्दा देहाय बमोजिमको गर्नु पर्नेछ : । (१) लम्बाइ:- चिरान काठको लम्बाइ मापन गर्दा छड्के भागलाई कटाएर नजिकको ईन्चमा मापन गर्नु पर्छ । (२) चौडाइ र उचाइ:- चिरान काठको चौडाइ र उचाइ मापन गर्दा बाहिरी भागको सडेको वा मक्रिएको भागलाई कटाएर नजिकको इन्चसम्म मापन गर्नु पर्नेछ ।