chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
गैर सरकारी व्यक्तिहरुलाई क्षतिपूर्ति दिने नियमहरु २०२४ (Providing Compensation to Non-Government Persons Rules, 1967)

गैर सरकारी व्यक्तिहरूलाई क्षतिपूर्ति दिने नियमहरू, २०२४ । नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित मिति । २०३४ । ९ । ५ । संशोधन । १. गैर सरकारी व्यक्तिहरूलाई क्षतिपूर्ति दिने (संशोधन) नियमहरू, २०३५ २०३५ । १० । २१ । २. गैर सरकारी व्यक्तिहरूलाई क्षतिपूर्ति दिने (दोस्रो संशोधन) नियमहरू, २०७० २०७० । १ । ३० । प्रशासकीय कार्यविधि (नियमित गर्ने) ऐन, २०१३ को दफा २ ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी नेपाल सरकारले देहायको नियम बनाएकोछ । १. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भ: (१) यी नियमहरूको नाम "गैर सरकारी व्यक्तिहरूलाई क्षतिपूर्ति दिने नियमहरू, २०३४" रहेको छ । (२) यी नियमहरू तुरुन्त प्रारम्भ हुनेछन् । २. परिभाषा: विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यी नियमहरूमा,- । गैर सरकारी व्यक्तिहरूलाई क्षतिपूर्ति दिने (संशोधन) नियमहरू २०३५ द्वारा संशोधित । (क) "गैर सरकारी व्यक्ति" भन्नाले दैनिक वा साप्ताहिक आधारमा ज्याला वा मेहनताना लिई सरकारी काम गर्ने व्यक्ति सम्झनु पर्छ, । (ख) "अङ्गभङ्ग" भन्नाले प्रचलित कानून बमोजिम अङ्गभङ्ग हुने किसिमले ठूलो घाउचोट लागेकोलाई सम्झनु पर्छ, । (ग) "मृत्यु" भन्नाले तत्कालै दुर्घटनास्थलमै भएको मृत्यु र सो घटनाको चोटपटककै पीरले उठ्न नसकी थला परी एक्काइस दिन भित्र भएको मृत्युलाई समेत सम्झनु पर्छ, । (घ) "चोट पटक" भन्नाले अङ्गभङ्ग वा मृत्यु बाहेकको अरु साधारण घाउचोट लागेकोलाई सम्झनु पर्छ, । (ङ) "अस्पताल" भन्नाले नेपाल सरकारले मान्यता दिएको वा नेपाल सरकारले सञ्चालन गरेको अस्पताल, हेल्थ सेन्टर र औषधालयलाई समेत सम्झनु पर्छ, । (च) "सरोकारवाला" भन्नाले गैर सरकारी व्यक्तिको आफैसँग बस्ने तथा आफूले पालन पोषण गर्नुपर्ने पति, पत्नी, छोरा, अविवाहिता छोरी वा धर्मपुत्र सम्झनु पर्छ र आफैले पालन पोषण गर्नुपर्ने आफ्नै बाबु, आमा वा सौतेनी आमालाई समेत जनाउँछ, । (छ) "समिति" भन्नाले नियम ४ अन्तर्गत गठन भएको क्षतिपूर्ति समिति सम्झनु पर्छ, । (ज) "अनुसूची" भन्नाले यी नियमहरूको अनुसूची सम्झनु पर्छ । ३. अङ्गभङ्ग वा मृत्यु भएमा गर्ने: नेपाल सरकारले आफूलाई सुम्पेको सरकारी कामको सिलसिलामा कुनै गैर सरकारी व्यक्ति (नियम ७ बमोजिम आर्थिक सहायता दिनुपर्ने गरी) दुर्घटनामा परेमा यस्तो कर्मचारीलाई काम लगाउने नेपाल सरकारको राजपत्र अनङ्कित प्रथम श्रेणीसम्मको कर्मचारी (फिल्ड अधिकृत) ले सो कुराको पूर्ण विवरण स्पष्ट हुने गरी निम्न लिखित कुरा खुलाई मौका सरजमिन गरी सम्बन्धित जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा प्रतिवेदन तुरुन्त पठाउनु पर्दछ । (क) गैर सरकारी व्यक्तिको पूरा नाम, ठेगाना, उमेर, विवाहिता वा अविवाहिता, नागरिकता, बोल्ने भाषा, व्यवसाय दैनिक वा साप्ताहिक ज्याला वा मेहनतानाको अङ्ग, तत्काल गरिरहेको काम, निजको परिवारको व्यक्तिहरूको प्राप्त भएसम्मको विवरण, । (ख) अङ्गभङ्ग वा मृत्यु भएको अथवा वासस्थान नष्ट भएको वा अन्य कुनै धनमाल क्षति भएको मिति, स्थान र समय, । (ग) अङ्गभङ्ग वा मृत्यु भएको अथवा वासस्थान नष्ट भएको वा अन्य कुनै धनमाल क्षति भएको देख्ने साक्षीहरू, । (घ) यस्तो हुनाको कारण, । (ङ) निजको आचरण, । (च) निजले गर्नुपर्ने सरकारी कामको किसिम, । (छ) अङ्गभङ्ग वा मृत्यु अथवा वासस्थान वा अन्य कुनै धनमालको क्षति भवितव्य वा निजको असावधानी वा लापरवाही केले भएको हो ।
गैर सरकारी व्यक्तिहरुलाई क्षतिपूर्ति दिने नियमहरु २०२४ (Providing Compensation to Non-Government Persons Rules, 1967)

(ग) अङ्गभङ्ग वा मृत्यु भएको अथवा वासस्थान नष्ट भएको वा अन्य कुनै धनमाल क्षति भएको देख्ने साक्षीहरू, । (घ) यस्तो हुनाको कारण, । (ङ) निजको आचरण, । (च) निजले गर्नुपर्ने सरकारी कामको किसिम, । (छ) अङ्गभङ्ग वा मृत्यु अथवा वासस्थान वा अन्य कुनै धनमालको क्षति भवितव्य वा निजको असावधानी वा लापरवाही केले भएको हो । ४. समितिको गठन: नियम ३ बमोजिमको प्रतिवेदन प्राप्त भएपछि सम्बन्धित जिल्ला प्रशासन कार्यालयले निम्न लिखित अध्यक्ष सदस्यहरू भएको क्षतिपूर्ति समिति गठन गर्नु पर्दछ:- । (१) सम्बन्धित दोस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । प्रमुख जिल्ला अधिकारी वा जिल्ला विकास समितिको सभापति - अध्यक्ष । (२) दोस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी - सदस्य । गैर सरकारी व्यक्तिहरूलाई क्षतिपूर्ति दिने (संशोधन) नियमहरू २०३५ द्वारा संशोधित । (३) अर्थ मन्त्रालयको प्रतिनिधि वा भूमि प्रशासन कार्यालय रहेको ठाउँमा स्थानीय भूमि प्रशासक, सो नरहेको ठाउँमा माल अड्डाको हाकिम - सदस्य । (४) स्वास्थ्य सेवा विभागबाट खटिएको चिकित्सक वा नजिक अस्पतालको चिकित्सक (जुन चाँडो उपलब्ध हुन्छ) - सदस्य । (५) सम्बन्धित विभागीय प्रमुख वा निजको प्रतिनिधि - सदस्य । (६) सम्बन्धित अड्डा प्रमुख वा फिल्ड अधिकृत - सदस्य-सचिव । ५. समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार: समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिमको हुनेछ:- । (१) सरकारी कामकै सिलसिलामा भै गैर सरकारी व्यक्तिको मृत्यु भएको वा अङ्गभङ्ग भएको अथवा वासस्थान नष्ट भएको वा अन्य कुनै धनमाल क्षति भएको हो वा होइन र यस्तो कुराको कारण निजको असावधानी वा लापरवाही हो वा होइन त्यसको ठहर गर्ने, । (२) खण्ड (१) बमोजिम ठहर गर्दा आवश्यक भए अस्पताल जाँच गराउने र सरजमिन बुझ्ने समेत अन्य आवश्यक काम गर्ने, । (३) गैर सरकारी व्यक्तिको आफ्नो असावधानी वा लापरवाहीले बाहेक दुर्घटनाबाट मृत्यु भएको वा अङ्गभङ्ग भएको अथवा वासस्थान नष्ट भएको वा अन्य धनमाल क्षति भएको भए (सो हुनाले निजको पेशामा भविष्यमा कतिसम्म असर पर्दछ त्यसको विचार गरी) नियम ७ बमोजिम निजले पाउने आर्थिक सहायताको रकम ठहर गरी निकासाको निमित्त सम्बन्धित विभागमा सिफारिस गर्दा गैर सरकारी व्यक्तिले पाउने ज्याला वा मेहनताना गैर सरकारी व्यक्तिहरूलाई क्षतिपूर्ति दिने (संशोधन) नियमहरू २०३५ द्वारा झिकिएको । को अङ्ग अनुसार निज नेपाल सरकारको निजामती कर्मचारी भए जुन श्रेणीको कर्मचारी हुन आउने थियो त्यसको विचार गरी दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । गर्नु पर्नेछ, । (४) नियम ८ को उपनियम (१) बमोजिम निजले पाउने उपचार खर्चको रकम ठहर गर्ने । ६. समितिको कार्यविधि: (१) समितिले नियम ५ को खण्ड (३) बमोजिम ठहर गरेपछि जो भएको निर्णयको सूचना गैर सरकारी व्यक्ति वा निजको सरोकारवालालाई दिनु पर्दछ । (२) उपचार खर्च दिनुपर्ने ठहर्याई नियम ५ को खण्ड (४) बमोजिम समितिले ठहर गरेपछि खर्च लेख्ने अड्डालाई आदेश दिई सम्बन्धित विभागलाई सूचना दिनु पर्दछ । (३) समितिबाट हुने सम्पूर्ण कारबाही अध्यक्षको साधारण रेखदेखमा समितिको सचिवले गर्नेछ र समितिबाट हुने सबै लेखापढी सचिवबाटै प्रमाणित गरिनेछ । ७. आर्थिक सहायता: (१) कुनै गैर सरकारी व्यक्तिको सरकारी कामको सिलसिलामा मृत्यु भएमा रु. ५,००० ।
गैर सरकारी व्यक्तिहरुलाई क्षतिपूर्ति दिने नियमहरु २०२४ (Providing Compensation to Non-Government Persons Rules, 1967)

(३) समितिबाट हुने सम्पूर्ण कारबाही अध्यक्षको साधारण रेखदेखमा समितिको सचिवले गर्नेछ र समितिबाट हुने सबै लेखापढी सचिवबाटै प्रमाणित गरिनेछ । ७. आर्थिक सहायता: (१) कुनै गैर सरकारी व्यक्तिको सरकारी कामको सिलसिलामा मृत्यु भएमा रु. ५,००० । - सम्म समितिको सिफारिसमा विचार गरी नेपाल सरकारले निजको परिवारलाई आर्थिक सहायता दिन सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम मृत्यु हुने मानिसको सरोकारवाला व्यक्ति कोही नभएमा निजको काजक्रिया गर्नुपर्ने व्यक्तिले निजको काजक्रियाको निमित्त खर्च पाउँ भनी दरखास्त गरेमा निजको श्रेणी हेरी नेपाल सरकारले रु. ५०० । - सम्म यस्ता व्यक्तिलाई कृया खर्च दिन सक्नेछ । (३) कुनै गैर सरकारी व्यक्ति सरकारी कामको सिलसिलामा अङ्गभङ्ग भई वा चोट पटक लागि औषधी उपचार गराउँदा पनि निज आफ्नो जीविका उपार्जन गर्न नसक्ने गरी सदा सर्वदाको लागि असमर्थ भएमा समितिको सिफारिसमा विचार गरी नेपाल सरकारले निजलाई रु. ५,००० । - सम्म आर्थिक सहायता दिन सक्नेछ । (४) कुनै गैर सरकारी व्यक्ति सरकारी कामको सिलसिलामा अङ्गभङ्ग भएमा समितिको सिफारिसमा विचार गरी नेपाल सरकारले निजलाई बढीमा अनुसूची १ मा लेखिएको हदसम्म आर्थिक सहायता दिन सक्नेछ । (५) सरकारी कामको सिलसिलामा कुनै गैर सरकारी व्यक्तिको वासस्थान नष्ट भई बस्न नहुने भएमा वा अन्य कुनै धनमाल क्षति भै निजको जीवन निर्वाह नहुने स्थिति पर्न गएमा निजको क्षति भएको वस्तुको मूल्याङ्कन गरी समितिको सिफारिसमा क्षतिपूर्तिको रुपमा नेपाल सरकारले आर्थिक सहायता दिन सक्नेछ । ८. उपचार खर्च: (१) कुनै गैर सरकारी व्यक्ति सरकारी कामको सिलसिलामा अङ्गभङ्ग अथवा मृत्यु हुने किसिमले अथवा मार्मिक तवरले आन्तरिक वा मानसिक वा शारीरिक स्थितिमा ठूलो दखल परी तुरुन्त औषधी उपचार गराउनु पर्ने गरी घायल भएमा दुर्घटनास्थलबाट औषधी उपचार गर्ने ठाउँसम्म पुर्‍याउने बाटो खर्च औषधी खर्च इत्यादिको निमित्त निजको श्रेणी हेरी समितिले निजले पाउने ६० दिनसम्मको मेहनतानाको रकमसम्म उपचार खर्चको निकासा दिन सक्नेछ । तर, । यस्तो रकमको माथिल्लो हद रु. ५०० । - भन्दा बढी हुने छैन । (२) कुनै गैर सरकारी व्यक्ति सरकारी कामको सिलसिलामा चोट पटक लाग्न गई घायल भै उपचार गराउनु पर्ने भएमा सम्बन्धित समितिले बढीमा अनुसूची-२ मा लेखिएको हदसम्म उपचार खर्च दिन सक्नेछ । ९. क्षतिपूर्ति रकमको सुरक्षा: नियम बमोजिम प्राप्त हुने क्षतिपूर्ति वापतको आर्थिक सहायता प्राप्त गर्ने व्यक्तिको अंशियारहरु मध्ये कसैको पनि अंश वापत हक दावी लाग्ने छैन । १०. समिति उपरको पुनरावेदन: नियम ६ को उपनियम (१) अन्तर्गतको समितिको सूचना प्राप्त भएपछि सो निर्णयमा चित्त नबुझे सो गैर सरकारी व्यक्ति वा निजको सरोकारवाला व्यक्तिले नेपाल सरकारमा पुनरावेदन गर्न सक्नेछ र नेपाल सरकारबाट भएको निर्णय अन्तिम हुनेछ । अनुसूची - १ । (नियम ७ सँग सम्बन्धित) । देहायमा लेखिए बमोजिम अङ्गभङ्ग भएमा माथिल्लो हदमा देहाय बमोजिमको रकमसम्म आर्थिक सहायता पाउनेछः- । अङ्गभङ्गको विवरण आर्थिक सहायता । (१) एउटा कानको क्षतिमा १५ दिनको मेहनताना । (२) एउटा आँखाको क्षतिमा ४० दिनको मेहनताना । (३) दाहिने हातको क्षतिमा ३० दिनको मेहनताना । (४) बायाँ हातको क्षतिमा २० दिनको मेहनताना । (५) एउटा औंलाको क्षतिमा १५ दिनको मेहनताना ।
गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमावली २०७१ (Civil Aviation (Accident Investigation Regulation, 2014)

गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमावली, २०७१ । नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित मिति । २०७१ । २ । १२ । गैर सैनिक हवाई उडान (सिभिल एभिएसन) ऐन, २०१५ को दफा ५ ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी नेपाल सरकारले देहायका नियमहरू बनाएको छ । परिच्छेद-१ । प्रारम्भिक । १. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भ : (१) यी नियमहरूको नाम "गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमावली, २०७१" रहेको छ । (२) यो नियमावली तुरुन्त प्रारम्भ हुनेछ । २. परिभाषा : विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यस नियमावलीमा,- । (क) "आधिकारिक प्रतिनिधि" भन्नाले दुर्घटना जाँच कार्यमा भाग लिनको लागि नियम १३ बमोजिम नियुक्त व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ख) "आयोग" भन्नाले नियम १० बमोजिम गठन भएको दुर्घटना जाँच आयोग सम्झनु पर्छ । (ग) "गम्भीर घाइते" भन्नाले दुर्घटनामा कुनै व्यक्तिलाई लागेको चोटपटक वा त्यस्तो चोटपटकको कारण सृजना भएको देहायको कुनै अवस्था सम्झनु पर्छ:- । (१) घाइते भएको मितिले सात दिनभित्र अठ्चालिस घण्टा भन्दा बढी अवधि अस्पतालमा भर्ना गर्नु परेको, । (२) औंला वा नाक सामान्य रुपमा भाँचिए बाहेक शरीरको कुनै हड्डी भाँचिएको, । (३) शरीरका कुनै अङ्गमा चोट लागेको कारणबाट अत्यधिक रक्तश्राव भएको वा स्नायु, मांसपेशी वा नशामा क्षति पुगेको, । (४) शरीरको कुनै पनि आन्तरिक अङ्गमा चोटपटक लागेको, । (५) आगोको पोलाईबाट शरीरको पाँच प्रतिशत भन्दा बढी भागमा असर पुगेको, । (६) संक्रमणीय वस्तु वा घातक विकिरणसँग संसर्ग भएको प्रमाणित भएको । (घ) "जाँच" भन्नाले दुर्घटनाको कारण पहिचान गर्ने, त्यसको तथ्य पत्ता लगाई निष्कर्ष निकाल्ने, दुर्घटनामा भएका मानवीय तथा यान्त्रिक कमी कमजोरी उजागर गर्ने, सुरक्षाको लागि अपनाउनु पर्ने उपायहरू सिफारिस गर्ने र भविष्यमा दुर्घटनाको रोकथाम गर्ने उद्देश्यले कुनै सूचनाको सङ्कलन तथा विश्लेषण समेतको प्रक्रिया सम्झनु पर्छ । (ङ) "डिजाइनको राज्य" भन्नाले वायुयानको किसिम डिजाइन गर्ने संस्था रहेको राज्य सम्झनु पर्छ । (च) "दर्ताको राज्य" भन्नाले जुन राष्ट्रको वायुयान दर्ता किताबमा वायुयान दर्ता गरिएको हो सो राज्य सम्झनु पर्छ । (छ) "दुर्घटना" भन्नाले मानव सहितको उडानको हकमा उडानको तयारीको लागि कुनै व्यक्ति वायुयानभित्र प्रवेश गरेदेखि वायुयानबाट बाहिर ननिस्कदासम्म र मानव रहितको उडानको हकमा उडानको तयारी देखि त्यस्तो उडान समाप्त नभएसम्म भएको देहायको कुनै अवस्था सम्झनु पर्छ:- । (१) वायुयान वा वायुयानबाट उछिट्टिएको कुनै भागबाट वा जेट ब्लास्टका कारणबाट कुनै व्यक्तिलाई चोटपटक लागेको वा निज मरणासन्न घाइते भएको वा त्यस्तो व्यक्तिको मृत्यु भएको, । तर प्राकृतिक वा आफ्नै कारणले वा अरुको आक्रमणबाट घाइते भएको, मृत्यु भएको वा वायुयानमा यात्रु तथा चालकदलका सदस्यको लागि निर्धारित स्थान भन्दा अन्यत्र लुके वा बसेको कारण कुनै चोटपटक लाग्न गएको वा मृत्यु भएकोमा दुर्घटना भएको मानिने छैन । स्पष्टीकरण : यस उपखण्डको प्रयोजनको लागि "मृत्यु भएको" भन्नाले दुर्घटना भएको तीस दिनभित्र सोही कारणले घाइते व्यक्तिको मृत्यु भएको अवस्था समेतलाई जनाउँछ । (२) कुनै वायुयानको संरचनात्मक अक्षुणता (इन्टिग्रिटी) मा प्रतिकूल असर पर्न गई सोको कारणबाट ठूलो मर्मत गर्नु पर्ने गरी वायुयान क्षतिग्रस्त भएको वा वायुयानको संरचनात्मक प्रणालीमा गडबडी भएको, ।
गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमावली २०७१ (Civil Aviation (Accident Investigation Regulation, 2014)

(२) कुनै वायुयानको संरचनात्मक अक्षुणता (इन्टिग्रिटी) मा प्रतिकूल असर पर्न गई सोको कारणबाट ठूलो मर्मत गर्नु पर्ने गरी वायुयान क्षतिग्रस्त भएको वा वायुयानको संरचनात्मक प्रणालीमा गडबडी भएको, । तर कुनै क्षति वायुयानको इन्जिन, त्यसको काउलिङ्ग वा सहायक पार्टपुर्जा वा प्रोपेलर, प्रोब्स, भेन्स, मुख्य रोटर ब्लेड, टेल रोटर ब्लेड, पखेटाको टुप्पोको भाग, एन्टेना, टायर, ब्रेक, पाङ्ग्रा वा फेयरिगसमा सीमित भएकोमा वा वायुयानको बाहिरी पत्रमा साना चोट वा छिद्र भई क्षति भएकोमा यस खण्ड बमोजिम दुर्घटना भएको मानिने छैन । (३) वायुयान अन्य वायुयान वा वस्तुसँग ठक्कर खाएको, खसेको, जलेको वा अन्य कुनै किसिमले नष्ट भएको, । (४) वायुयान हराएको वा पूर्ण रुपमा पहुँच बाहिर भएको । स्पष्टीकरण : यस उपखण्डको प्रयोजनको लागि "वायुयान हराएको" भन्नाले वायुयानको आधिकारिक खोजतलासको कार्य अन्त्य गरिएको वा दुर्घटनाग्रस्त वायुयानको भग्नावशेष रहेको स्थान फेला नपरेको अवस्था समेतलाई जनाउँछ । (ज) "दुर्घटनाको राज्य" भन्नाले वायुयान दुर्घटना भएको राज्य सम्झनु पर्छ । (झ) "निर्माताको राज्य" भन्नाले वायुयान निर्माण गर्ने संस्था रहेको राज्य सम्झनु पर्छ । (ञ) "प्रमुख चालक" भन्नाले वायुयान उडानको अवधिभर वायुयानको उडान र सुरक्षाको लागि जिम्मेवारी पाएको वायुयान चलाउने मुख्य व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ट) "प्राधिकरण" भन्नाले प्रचलित कानून बमोजिम स्थापना भएको नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण सम्झनु पर्छ । (ठ) "फ्लाइट रेकर्डर" भन्नाले वायुयानमा जडान गरिएको उडान सम्बन्धी जानकारी रेकर्ड गर्ने यन्त्र सम्झनु पर्छ र सो शब्दले फ्लाइट डाटा रेकर्डर र ककपिट भ्वाइस रेकर्डर समेतलाई जनाउँछ । (ड) "मन्त्रालय" भन्नाले संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय सम्झनु पर्छ । (ढ) "महानिर्देशक" भन्नाले प्राधिकरणको महानिर्देशक सम्झनु पर्छ । (ण) "वायुयान धनी" भन्नाले जसको नाममा वायुयान दर्ता भएको छ सो व्यक्ति वा संस्था सम्झनु पर्छ र सो शब्दले कुनै वायुयान भाडामा लिएको भए सो भाडामा लिने व्यक्ति वा संस्था समेतलाई जनाउँछ । (त) "वायुयान सञ्चालक" भन्नाले प्रचलित कानून बमोजिम वायुयान सञ्चालन गर्ने वा वायुयान सञ्चालन गर्न अख्तियारी पाएको व्यक्ति वा संस्था सम्झनु पर्छ । (थ) "स्थानीय निकाय" भन्नाले गाउँ विकास समिति वा नगरपालिका सम्झनु पर्छ । (द) "सञ्चालकको राज्य" भन्नाले वायुयान सञ्चालकको प्रमुख व्यावसायिक केन्द्र रहेको राज्य र त्यस्तो केन्द्र नरहेको अवस्थामा वायुयान सञ्चालन गर्ने उद्देश्यले वायुयान सञ्चालक रहे बसेको राज्य सम्झनु पर्छ । (ध) "सहचालक" भन्नाले प्रमुख चालकको सहयोगी भई वायुयान चलाउने व्यक्ति सम्झनु पर्छ । परिच्छेद - २ । दुर्घटनाको सूचना, घटनास्थलको सुरक्षा तथा सबूत प्रमाणको संरक्षण । ३. दुर्घटनाको सूचना दिनु पर्ने : (१) कसैले नेपालको इलाकाभित्र वायुयान दुर्घटना भएको देखेमा सो सम्बन्धी सूचना यथाशीघ्र छिटो नजिकको नागरिक उड्डयन कार्यालय, जिल्ला प्रशासन कार्यालय, प्रहरी कार्यालय वा स्थानीय निकायलाई दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम दुर्घटना सम्बन्धी सूचना प्राप्त भएमा सम्बन्धित कार्यालय वा निकायले त्यसको जानकारी यथाशीघ्र छिटो साधनद्वारा प्रहरी तथा सम्पर्क अधिकृतलाई दिनु पर्नेछ ।
गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमावली २०७१ (Civil Aviation (Accident Investigation Regulation, 2014)

(२) उपनियम (१) बमोजिम दुर्घटना सम्बन्धी सूचना प्राप्त भएमा सम्बन्धित कार्यालय वा निकायले त्यसको जानकारी यथाशीघ्र छिटो साधनद्वारा प्रहरी तथा सम्पर्क अधिकृतलाई दिनु पर्नेछ । स्पष्टीकरण : यस परिच्छेदको प्रयोजनको लागि "सम्पर्क अधिकृत" भन्नाले दुर्घटना सम्बन्धी सूचना प्राप्त गर्नको लागि मन्त्रालयले तोकेको कर्मचारी सम्झनु पर्छ । (३) उपनियम (१) र (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायको स्थानमा वायुयान दुर्घटना भएमा देहायका व्यक्तिले दुर्घटना सम्बन्धी सूचना देहायका निकाय वा अधिकारीलाई यथाशीघ्र छिटो साधनद्वारा दिनु पर्नेछ :- । (क) विमानस्थल क्षेत्रभित्र वायुयान दुर्घटना भएमा विमानस्थल प्रमुखले महानिर्देशकलाई, । (ख) विमानस्थल क्षेत्र बाहेक नेपालको इलाकाभित्र वायुयानको दुर्घटना भएमा वायुयानको प्रमुख चालक, सहचालक वा चालक दलका अन्य सदस्य जीवित वा त्यस्तो सूचना दिन सक्ने भएमा निजले नजिकको एयर ट्राफिक सेवा इकाई, नागरिक उड्डयन कार्यालय वा महानिर्देशकलाई र हवाइ यातायात नियन्त्रक वा विमानस्थलमा कार्यरत अन्य कर्मचारीले महानिर्देशक वा सम्पर्क अधिकृतलाई, । (ग) नेपालमा दर्ता भएको कुनै वायुयान नेपाल बाहिर दुर्घटना भएमा वायुयान सञ्चालक वा निजको प्रतिनिधिले सम्बन्धित राज्यमा नेपालको कुटनीतिक नियोग भए सो नियोग र त्यस्तो नियोग नभए महानिर्देशक वा सम्पर्क अधिकृतलाई । (४) उपनियम (३) बमोजिम वायुयानको दुर्घटना सम्बन्धी सूचना प्राप्त भएमा महानिर्देशकले यथाशीघ्र छिटो त्यस्तो सूचना मन्त्रालय र सम्पर्क अधिकृतलाई दिनु पर्नेछ । (५) उपनियम (३) को खण्ड (ख) बमोजिम हवाई यातायात नियन्त्रक वा विमानस्थलमा कार्यरत कुनै कर्मचारीले सूचना दिँदा मन्त्रालयले निर्धारण गरेको ढाँचामा दिनु पर्नेछ । ४. विदेशी राज्य वा संस्थालाई दुर्घटनाको जानकारी दिनु पर्ने : विदेशी राज्यमा दर्ता भएको वायुयान नेपालको इलाकाभित्र दुर्घटना भएमा सम्पर्क अधिकृतले त्यस्तो जानकारी यथाशीघ्र छिटो र उपयुक्त साधनद्वारा देहायका राज्य, नियोग र सङ्गठनलाई दिनु पर्नेछ :- । (क) दर्ताको राज्य, । (ख) सञ्चालकको राज्य, । (ग) डिजाइनको राज्य, । (घ) निर्माताको राज्य, । (ङ) नेपालभित्र त्यस्तो राज्यको कुटनीतिक नियोग भए सो नियोग, । (च) अधिकतम उडान योग्य तौल दुई हजार दुई सय पचास किलोग्राम भन्दा बढीको वायुयान भए अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन । ५. सूचना दिँदा खुलाउनु पर्ने विवरण : (१) महानिर्देशक र सम्पर्क अधिकृतले नियम ३ को उपनियम (४) र नियम ४ बमोजिम सूचना दिँदा वा जानकारी गराउँदा यथासम्भव देहायका विवरणहरु उल्लेख गरेको हुनु पर्नेछ :- । (क) दर्ताको राज्य, । (ख) वायुयानको उत्पादक, मोडेल, दर्ता चिन्ह र वायुयानको सिलसिलेवार नम्बर, । (ग) वायुयान धनी तथा वायुयान सञ्चालक, । (घ) चालक दलका सदस्यहरुको नाम, राष्ट्रियता तथा यात्रुको विवरण, । (ङ) दुर्घटनाको मिति, स्थानीय र प्रमाणिक समय, । (च) वायुयानको अन्तिम प्रस्थान विन्दु तथा अवतरण हुने स्थान, । (छ) दुर्घटनास्थल सहज रुपले पत्ता लगाउन सकिने विवरण (भौगोलिक चिन्ह तथा अक्षांश र देशान्तर) । (ज) दुर्घटनास्थलको भौगोलिक अवस्थिति, । (झ) दुर्घटनाबाट मृत्यु भएका र गम्भीर घाइते भएका व्यक्तिको नाम र सङ्ख्या, । (ञ) दुर्घटनाको प्रकृति तथा वायुयानमा पुग्न गएको क्षतिको सम्भावित विवरण, ।
गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमावली २०७१ (Civil Aviation (Accident Investigation Regulation, 2014)

(छ) दुर्घटनास्थल सहज रुपले पत्ता लगाउन सकिने विवरण (भौगोलिक चिन्ह तथा अक्षांश र देशान्तर) । (ज) दुर्घटनास्थलको भौगोलिक अवस्थिति, । (झ) दुर्घटनाबाट मृत्यु भएका र गम्भीर घाइते भएका व्यक्तिको नाम र सङ्ख्या, । (ञ) दुर्घटनाको प्रकृति तथा वायुयानमा पुग्न गएको क्षतिको सम्भावित विवरण, । (ट) वायुयानमा कुनै हानिकारक सामान भए सोको विवरण, । (ठ) जाँचको स्थिति । (२) उपनियम (१) बमोजिमको विवरण सरल अङ्ग्रेजी र नेपाली भाषामा लेखिएको हुनु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिमको विवरण एकै पटक प्राप्त नभएमा पटक पटक गरी पठाउन सकिनेछ । ६. दुर्घटनास्थलको सुरक्षा तथा सबूत प्रमाणको संरक्षणको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने : (१) नियम ३ बमोजिम नेपालको इलाकाभित्र वायुयान दुर्घटना भएको सूचना प्राप्त भएमा सम्बन्धित जिल्ला प्रशासन कार्यालयले यथाशिघ्र छिटो दुर्घटनास्थलको सुरक्षा तथा सबूत प्रमाणको संरक्षण गर्ने सम्बन्धमा देहायको व्यवस्था मिलाउनु पर्नेछ :- । (क) अनधिकृत व्यक्तिलाई दुर्घटनास्थलमा प्रवेश गर्न नदिने, । (ख) दुर्घटनाग्रस्त वायुयान र त्यसको भागलाई बढी बिग्रन वा नासिन नदिई सुरक्षित राख्ने, । (ग) जाँचको लागि आवश्यक पर्ने समयसम्म दुर्घटना सम्बन्धी सबूत प्रमाणको संरक्षण गर्ने, । (घ) सबूत प्रमाण संरक्षणको निमित्त आवश्यक भए दुर्घटनास्थल तथा दुर्घटनाग्रस्त वायुयानको फोटो खिचाई राख्ने, । (ङ) दुर्घटनाग्रस्त वायुयान, वायुयानमा रहेको मालसामान, मृतकको शव वा अन्य चिज नासिन, चोरिन वा हराउन नदिने । (२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दुर्घटनाग्रस्त वायुयानको दर्ताको राज्य, सञ्चालकको राज्य, डिजाइनको राज्य वा निर्माताको राज्यले आफ्नो आधिकारिक प्रतिनिधिबाट दुर्घटनास्थलको निरीक्षण नगरेसम्म सो दुर्घटनास्थल सुरक्षित राखी दिन अनुरोध गरेमा सम्पर्क अधिकृतले आवश्यकता अनुसार नेपाल सरकारको अन्य निकायको सहयोग लिई सम्भव भएसम्म जाँच कार्य प्रभावकारी रुपमा सञ्चालन गर्न मिल्ने गरी त्यस्तो दुर्घटनास्थल सुरक्षित राख्ने व्यवस्था मिलाउनु पर्नेछ । (३) यस नियममा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि सम्पर्क अधिकृतले कारण खुलाई देहायको आदेश दिन सक्नेछ :- । (क) आगो वा अन्य कुनै कुराबाट वायुयानमा रहेको मालसामान, शव, डाँक वा अन्य यस्तै बहुमूल्य पदार्थलाई बचाउ गर्नको लागि त्यस्तो मालसामान, शव, डाँक वा अन्य मालसामान वायुयानबाट झिकन, निकाल्न वा अन्य सुरक्षित स्थानमा लगि राख्न, । (ख) हवाई यातायातलाई चालू राख्न वा जनसाधारणलाई पर्ने बाधा र खतरा हटाउनको लागि दुर्घटनाग्रस्त वायुयानलाई घटनास्थलबाट हटाउन । ७. दुर्घटनास्थलमा प्राविधिक टोली खटाउनु पर्ने : (१) मन्त्रालयले दुर्घटनाको सूचना प्राप्त हुनासाथ दुर्घटनाको प्रारम्भिक छानविन गर्न तथा सो सम्बन्धमा आवश्यक सबूत प्रमाण सङ्कलन गर्ने कार्य समेतको लागि यथाशीघ्र छिटो दुर्घटनास्थलमा प्राविधिक टोली खटाउनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम खटाइएको प्राविधिक टोलीले दुर्घटनाको छानविन गरी सङ्कलन गरेको सबूत प्रमाण समेत उल्लेख गरी तत्सम्बन्धी प्रारम्भिक प्राविधिक प्रतिवेदन मन्त्रालयको सचिव समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।
गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमावली २०७१ (Civil Aviation (Accident Investigation Regulation, 2014)

(२) उपनियम (१) बमोजिम खटाइएको प्राविधिक टोलीले दुर्घटनाको छानविन गरी सङ्कलन गरेको सबूत प्रमाण समेत उल्लेख गरी तत्सम्बन्धी प्रारम्भिक प्राविधिक प्रतिवेदन मन्त्रालयको सचिव समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । ८. वायुयान तथा मालसामान हस्तान्तरण गर्न सक्ने : दुर्घटनाग्रस्त वायुयान तथा सोको भाग वा वायुयानमा रहेका मालसामान दुर्घटना जाँचको लागि आवश्यक पर्ने नदेखिएमा मन्त्रालयले त्यस्तो वायुयान तथा सोको भाग वा वायुयानमा रहेका मालसामान आधिकारिक प्रतिनिधिलाई हस्तान्तरण गर्न सक्नेछ । तर वायुयानमा रहेका निजी मालसामान सम्बन्धित व्यक्ति वा निजका प्रतिनिधि उपस्थित भए निजलाई हस्तान्तरण गरिनेछ । परिच्छेद - ३ । दुर्घटना जाँच सम्बन्धी व्यवस्था । ९. दुर्घटनाको जाँच गर्ने अधिकार : (१) नेपालको इलाकाभित्र भएका जुनसुकै किसिमका दुर्घटनाको सम्बन्धमा जाँच गराउने अधिकार नेपाल सरकारलाई हुनेछ । तर कुनै दुर्घटनाको सम्बन्धमा प्राधिकरणले प्रारम्भिक छानविन गरी प्राविधिक प्रतिवेदन लिन यस उपनियममा लेखिएको कुराले बाधा पर्ने छैन । (२) नेपाल सरकारले आवश्यकता अनुसार कुनै दुर्घटनाको सम्बन्धमा विज्ञ वा अनुसन्धानकर्ताबाट जाँच गराउन सक्नेछ । १०. आयोग सम्बन्धी व्यवस्था : (१) नेपाल सरकारले कुनै दुर्घटनाको बारेमा विस्तृत जाँच गराउन आवश्यक ठानेमा त्यस्तो दुर्घटनाको सम्बन्धमा जाँच गरी मन्त्रालय समक्ष प्रतिवेदन पेश गर्नका लागि दुर्घटना जाँच आयोगको गठन गर्न सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम आयोग गठन गर्दा नेपाल सरकारले देहाय बमोजिमको योग्यता भएका व्यक्तिहरुमध्येबाट उपयुक्त व्यक्तिलाई आयोगको संयोजक वा सदस्यमा तोक्न वा नियुक्त गर्न सक्नेछ :- । (क) नागरिक उड्डयन क्षेत्रमा पाइलट, वायुयानसँग सम्बन्धित इन्जिनियर वा एयर ट्राफिक कन्ट्रोलरको रुपमा कम्तीमा पन्ध्र वर्षको कार्य अनुभव प्राप्त, । (ख) हवाई दुर्घटना जाँच सम्बन्धी तालीम प्राप्त, । (ग) आयोगको संयोजकको हकमा नागरिक उड्डयन क्षेत्रमा पर्याप्त ज्ञान, अनुभव, हवाई दुर्घटना जाँचको अनुभव र विशेषज्ञता हासिल गरेको । (३) उपनियम (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भएतापनि दुर्घटना भएको वायुयानको सञ्चालक वा सेवा प्रदायकसँग प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा सम्बन्ध भएको व्यक्ति आयोगको संयोजक वा सदस्य हुन योग्य हुने छैन । (४) आयोगको सचिवालय मन्त्रालयमा रहनेछ । (५) आयोगको बैठक सम्बन्धी कार्यविधि आयोग आफैले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । (६) आयोगको कार्य अवधि आयोग गठन गर्दाका बखत नेपाल सरकारले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । ११. आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार : आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ :- । (क) दुर्घटनास्थल र दुर्घटनाग्रस्त वायुयानमा प्रवेश गरी जाँच गर्ने र जाँचको काम समाप्त नभएसम्म वायुयान र वायुयानको कुनै पार्टपुर्जा वा भग्नावशेषलाई हलचल नगराई यथावत् राख्न लगाउने, । (ख) वायुयान वा वायुयानको कुनै पार्टपुर्जा, यन्त्र वा वायुयानमा राखिएको मालसामान जाँच गर्ने वा गराउने, सोको विश्लेषणात्मक परीक्षण गर्ने तथा जाँचको कार्य समाप्त नभएसम्म त्यसलाई सुरक्षित गरी यथावत् राख्न लगाउने समेतका आवश्यक कार्य गर्ने, । (ग) दुर्घटनाग्रस्त वायुयानको भग्नावशेष, अन्य सम्बन्धित मालसामान, फ्लाईट रेकर्डर र ए.टि.एस. रेकर्डरहरु कब्जामा लिने, ।