chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
खानी तथा खनिज पदार्थ नियमावली २०५६ (Mines and Minerals Regulation, 1999)

(फ) खनिज कार्य स्थगित वा रद्दसम्बन्धी । (ब) विवाद समाधानसम्बन्धी । (भ) खनिज कार्य गर्दा लागू हुने कानून । (म) काबू बाहिरको परिस्थितिमा गर्ने कुरा । चौथो संशोधनद्वारा थप । (म१) कबोल गरेको बढाबढ रकम वा शेयर दाखिला तालिका । चौथो संशोधनद्वारा थप । (म२) लगानी, रोजगारी र सामाजिक विकासको योजना । (य) विभागले आवश्यक ठानेका अन्य कुरा । ३०. खास खनिज पदार्थको खनिज कार्य गर्न नेपाल सरकारले तोक्न सक्ने: यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भएतापनि ऐनको दफा १२ को उपदफा (३) बमोजिम नेपाल सरकारले कुनै खास खनिज पदार्थको खनिज कार्य विभाग वा विभागले तोकेको अन्य सरकारी निकायले मात्र गर्न पाउने गरी तोक्न सक्नेछ । परिच्छेद-६ । खनिज सम्पदा तथा वातावरण संरक्षण । ३१. खनिज सम्पदा संरक्षण: (१) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले खनिज कार्य गर्दा न्यूनतम भूमिलाई असर पर्ने गरी र खनिज सम्पदाको अधिकतम उपयोग (रिकभरी) हुने गरी गर्नु पर्नेछ । (२) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले खनिज कार्य गर्दा सकेसम्म उच्च मुल्ययुक्त खनिज पदार्थ उत्पादनमा जोड दिनु पर्छ । (३) खनिज कार्य गर्ने व्यक्तिले खनिज कार्य गर्दा सो कार्यबाट निस्किने अन्य पदार्थलाई सकेसम्म बढी उपयोग गरी विकारयुक्त (वेष्ट) लाई न्यूनतम गर्नु पर्नेछ । ३२. वातावरणमा उल्लेखनीय (सिग्निफिकेन्ट) प्रतिकूल असर परेको मानिने: ऐनको दफा ११क. को प्रयोजनको लागि खनिज कार्य गर्ने व्यक्तिले कुनै खनिज कार्य गर्दा वातावरणमा पार्न सक्ने देहायका असरलाई वातावरणमा उल्लेखनीय (सिग्निफिकेन्ट) प्रतिकूल असर परेको मानिनेछ:- । (क) खानी तथा आधारभूत संरचनाको विकास गर्दा भू-उपयोग तथा भू-सतहमा विचलन ल्याउन सक्ने । (ख) वन विकास तथा वन्य जन्तु लोप हुन सक्ने । (ग) खानीबाट बग्ने पानी तथा धाउ प्रशोधन गर्दा निस्कने झोल विकारहरूले पानी प्रदूषित हुन सक्ने । (घ) धुवा धुलोले हावा प्रदूषित हुन सक्ने । (ङ) ड्रिलिङ्ग, ब्लाष्टिङ्ग तथा ठूला मेसिनहरूको प्रयोगले ध्वनी प्रदूषण तथा कम्पन हुन सक्ने । (च) ओभर बर्डेन ट्रेलिङ्ग आदिले ठोस विकारको समस्या पैदा हुन सक्ने । (छ) भू-क्षय, पैरो, भिरालो जमिन बग्ने, माटो बगाउने तथा बाटो वन्द हुने जस्ता समस्या पैदा हुन सक्ने । (ज) जल प्रवाहमा परिवर्तन तथा पानीको उपयोगमा असुविधा हुन सक्ने । (झ) सांस्कृतिक, पुरातात्विक स्थल तथा वनस्पति उद्यानहरूमा क्षति पुग्न सक्ने । ३३. वातावरण संरक्षणका सम्बन्धमा बचाउका उपायहरू अपनाउनु पर्ने: खनिज कार्य गर्ने व्यक्तिले वातावरण संरक्षणका सम्बन्धमा देहाय बमोजिमका बचाउका उपायहरू अपनाउनु पर्नेछ:- । (क) खनिज क्षेत्र वरिपरि सतही तथा भूमिगत जलस्रोतमा कम प्रभाव पर्ने गरी कार्य गर्ने । (ख) फोहोर थिग्राउने, पोखरी तथा पानी बग्ने उपयुक्त नालीको व्यवस्था गर्ने, । (ग) आवश्यकतानुसार एफ्लुएण्ड ट्रिटमेण्टको उपाय प्रयोग गर्ने । (घ) विषालु ग्याँस वा अत्याधिक धूलो निस्कने खानीहरूमा प्रदूषण उत्पन्न हुने स्रोतमा सकेसम्म प्रदूषण न्यूनतम गर्ने उपाय अवलम्बन गर्ने । (ङ) विषालु ग्याँस वा अत्याधिक धूलो निस्कने खानीहरूमा काम गर्ने कामदारहरूलाई ग्याँस, फिल्टर वा डष्ट मास्क प्रयोग गर्न लगाउने । (च) खनिज कार्य गर्दा सकेसम्म कम मात्रामा ध्वनी उत्पन्न हुने विष्फोटक पदार्थ वा यन्त्र उपकरण प्रयोग गर्ने ।
खानी तथा खनिज पदार्थ नियमावली २०५६ (Mines and Minerals Regulation, 1999)

(ङ) विषालु ग्याँस वा अत्याधिक धूलो निस्कने खानीहरूमा काम गर्ने कामदारहरूलाई ग्याँस, फिल्टर वा डष्ट मास्क प्रयोग गर्न लगाउने । (च) खनिज कार्य गर्दा सकेसम्म कम मात्रामा ध्वनी उत्पन्न हुने विष्फोटक पदार्थ वा यन्त्र उपकरण प्रयोग गर्ने । (छ) विष्फोटक पदार्थको वैकल्पिक व्यवस्थाको रूपमा पाइने आवाज नआउने साधन प्रयोग गर्ने । (ज) खनिज कार्य गर्दा निस्कने अनावश्यक पदार्थ (वेष्ट) उपयुक्त ठाउँमा जम्मा गरी सो वरिपरि पर्खाल वा अन्य तरीकाबाट घेरी बोटविरुवा लगाउने । (झ) खनिज कार्य गर्दा सतही माटो (टप सोयल) निकाल्नु पर्ने भएमा सो माटो अलग्गै ठाउँमा जम्मा गरी सुव्यवस्थित गर्ने । (ञ) उत्खनन् कार्य समाप्त भएपछि सो ठाउँमा सतही माटो मिलाएर बोटविरुवा लगाउने । (ट) खतरापूर्ण पदार्थ प्रयोग हुने वा खनिज पदार्थ उत्पादन गर्दा खतरापूर्ण अवस्था सृजना हुने खानीहरूमा आवश्यक सुरक्षात्मक उपाय अवलम्बन गर्ने । (ठ) खनिज कार्य गर्दा वन वनस्पति तथा जीवजन्तुमा सकेसम्म न्यून असर पर्ने गरी कार्य गर्ने । (ड) खनिज कार्य गर्दा प्राकृतिक सौन्दर्य र सांस्कृतिक सम्पदामा सकेसम्म न्यून असर पर्ने गरी कार्य गर्ने । परिच्छेद-७ । साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थसम्बन्धी विशेष व्यवस्था । ३४. साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको अनुमतिपत्रको लागि निवेदन दिनु पर्ने: (१) ऐनको दफा १२ को उपदफा (४) बमोजिम सर्वसाधारणले निजी प्रयोगको निमित्त उपयोग गरी आएको प्रचलनमा प्रतिकूल असर नपर्ने गरी निर्माण कार्यको प्रयोगमा आउने साधारण माटो, ढुङ्गा र बालुवा जस्ता साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको खनिज कार्य गर्न चाहने व्यक्तिले सोको अनुमतिपत्रको लागि अनुसूची -१२ बमोजिमको ढाँचामा सम्बन्धित जिल्ला विकास समिति समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम निवेदन प्राप्त भएपछि उक्त निवेदन जिल्ला विकास समितिले निवेदकको माग बमोजिम साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको खनिज कार्य गर्न अनुमतिपत्र दिने वा नदिने सम्बन्धमा जाँचबुझ गरी सिफारिश गर्न नियम ३५ बमोजिमको समिति समक्ष पठाउनेछ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । (३) यस नियममा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि विभागले खोजतलास कार्य गरी पत्ता लगाएको गुण र परिमाण समेत । यकीन भइसकेको साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको खनिज कार्य गर्न विभागले अनुमतिपत्र दिन सक्नेछ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । (४) उपनियम (३) बमोजिम अनुमतिपत्र दिने प्रयोजनको लागि विभागले आवश्यक विवरण सहित कम्तीमा चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । तीस दिनको म्याद दिई राष्ट्रियस्तरको दैनिक पत्रिकामा सूचना प्रकाशन गरी प्रस्ताव आव्हान गर्नु पर्नेछ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । (५) उपनियम (४) बमोजिम परेका प्रस्तावहरूको नियम २६, २७, २८ र २९ बमोजिमको प्रक्रिया पूरा गरी छनौट भएका प्रस्तावलाई विभागले अनुमतिपत्र दिन सक्नेछ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । (६) चौथो संशोधनद्वारा झिकिएको । ३५. खानी विकास समितिको गठन: (१) साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको खनिज कार्य गर्न अनुमति दिने सम्बन्धमा सिफारिश गर्न प्रत्येक जिल्लामा देहाय बमोजिमको एक खानी विकास समितिको गठन हुनेछः । (क) स्थानीय विकास अधिकारी - संयोजक । (ख) प्रतिनिधि, जिल्ला विकास समिति - सदस्य । (ग) प्रतिनिधि (अधिकृतस्तर), जिल्ला प्रशासन कार्यालय - सदस्य ।
खानी तथा खनिज पदार्थ नियमावली २०५६ (Mines and Minerals Regulation, 1999)

(क) स्थानीय विकास अधिकारी - संयोजक । (ख) प्रतिनिधि, जिल्ला विकास समिति - सदस्य । (ग) प्रतिनिधि (अधिकृतस्तर), जिल्ला प्रशासन कार्यालय - सदस्य । (घ) प्रतिनिधि (अधिकृतस्तर), जिल्ला वन कार्यालय - सदस्य । (ङ) प्रतिनिधि (अधिकृतस्तर), जिल्ला सडक कार्यालय - सदस्य । (च) प्रतिनिधि (अधिकृतस्तर), जिल्ला भू–संरक्षण कार्यालय - सदस्य । (छ) प्रतिनिधि (अधिकृतस्तर), आवास तथा शहरी विकास कार्यालय - सदस्य । (ज) जिल्ला नापी शाखाको प्रमुख वा निजले तोकेको सर्भेयर - सदस्य । पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । (झ) काठमाडौँ उपत्यकाका जिल्लाहरूको हकमा खानी तथा भूगर्भ विभागको अधिकृत स्तरको प्रतिनिधि र अन्य जिल्लाहरूको हकमा घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालयको अधिकृत स्तरको प्रतिनिधि र सो कार्यालय नभएको जिल्लाको हकमा घरेलु तथा साना उद्योग विकास समितिको कार्यालयको अधिकृत स्तरको प्रतिनिधि - सदस्य । पहिलो संशोधनद्वारा थप । (ञ) योजना तथा प्रशासकीय अधिकृत, जिल्ला विकास समिति - सदस्य-सचिव । (२) समितिले बैठक सम्बन्धी आफ्नो कार्यविधि आफैँ निर्धारण गर्नेछ । ३६. सहमति लिनु पर्ने: (१) नियम ३४ को उपनियम (२) बमोजिम समिति समक्ष प्राप्त भएको निवेदन उपर समितिले आवश्यक जाँचबुझ गरी निवेदकको मागबमोजिम साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको खनिज कार्यको अनुमतिपत्र दिन मनासिब देखेमा सोही कुराको सिफारिश जिल्ला विकास समितिलाई गर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम समितिबाट सिफारिश प्राप्त भएपछि जिल्ला विकास समितिले निवेदकलाई खनिज कार्य गर्न अनुमतिपत्र दिनु पूर्व खानी सञ्चालन गर्न खोजेको खानी क्षेत्रको विवरण, खानी उत्खनन् पद्धति, क्षेत्रफल र खनिज पदार्थको नाम समेतको विवरण उल्लेख गरी निवेदकको मागबमोजिम अनुमतिपत्र दिने नदिने सम्बन्धमा विभागको सहमतिको लागि लेखि पठाउनु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिम सहमतिको लागि लेखिएको ६ महिना भित्र विभागले त्यसरी सहमति माग भएको विषयमा कुन तरिकाबाट, कसरी, कुन कुन शर्त बन्देजहरूको अधिनमा रहि अनुमतिपत्र दिने हो तेस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । सो लगायत खानीको स्तर र अवधि समेत खुलाई सहमति दिने सम्बन्धमा निर्णय गरी सक्नु पर्नेछ । तर विभागले खानी सञ्चालन गर्न अनुमतिपत्र नदिने गरी निर्णय गरेमा अनुमतिपत्र प्रदान गरिने छैन । (४) उपनियम (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि खानी सञ्चालन गर्न दिन सिफारिश गरेको क्षेत्र वन क्षेत्रभित्र पर्ने रहेछ भने जिल्ला विकास समितिले विभागको सहमति लिनु पूर्व वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालयको समेत सहमति लिनु पर्नेछ । ३७. साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको अनुमतिपत्र दिने: (१) नियम ३६ बमोजिम सहमति प्राप्त भएमा जिल्ला विकास समितिले अनुसूची–१३ बमोजिमको ढाँचामा अनुसूची–४ बमोजिमको दस्तुर लिई निवेदकलाई साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको अनुमतिपत्र दिनेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम अनुमतिपत्र दिए वापत जिल्ला विकास समितिले आफूले प्राप्त गरेको आम्दानीको बीस प्रतिशत रकम विभागको राजस्व खातामा जम्मा गरी सो भौचर सहितको जानकारी विभागमा पठाउनु पर्दछ । (३) साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले सम्बन्धित जिल्ला विकास समितिबाट आफूले प्राप्त गरेको अनुमतिपत्र नियम ४२ बमोजिम नवीकरण गराउनु पर्नेछ ।
खानी तथा खनिज पदार्थ नियमावली २०५६ (Mines and Minerals Regulation, 1999)

(३) साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले सम्बन्धित जिल्ला विकास समितिबाट आफूले प्राप्त गरेको अनुमतिपत्र नियम ४२ बमोजिम नवीकरण गराउनु पर्नेछ । तर सम्बन्धित जिल्ला विकास समितिले मनासिब माफिक कारण विना नवीकरण गरि नदिएमा सम्बन्धित व्यक्तिले विभाग समक्ष निवेदन दिन सक्नेछ र यसमा विभागले आवश्यक जाँचबुझ गरी नवीकरण गर्न सक्नेछ । ३८. अनुगमन गर्ने: (१) जिल्ला विकास समितिले साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिबाट खनिज कार्य गर्दा ऐन र यस नियमावली तथा अन्य प्रचलित कानूनको पालना भए वा नभएको सम्बन्धमा अनुगमन गर्नेछ । यसरी अनुगमन गर्दा जिल्ला विकास समितिले त्यस्तो अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिलाई आवश्यक निर्देशन दिन, खनिज कार्य रोक्का राख्न र साधारण निर्माणमुखी खनिज कार्यको अनुमतिपत्र खारेज गर्न सक्नेछ । (२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि जिल्ला विकास समितिले खनिज कार्य रोक्का गर्दा वा साधारण निर्माणमुखी खनिज कार्यको अनुमतिपत्र खारेज गर्दा समिति र विभागको सिफारिश लिनु पर्नेछ । (३) विभागले अनुमतिपत्र दिने सम्बन्धमा सहमति प्रदान गर्दा उल्लेख गरेका शर्त बन्देजहरू अनुरूप खनिज कार्य गरेको नपाइएमा सम्बन्धित जिल्ला विकास समितिलाई त्यस्तो खनिज कार्य रोक्का राख्न वा अनुमतिपत्र खारेज गर्न आवश्यक निर्देशन जारी गर्न सक्नेछ । परिच्छेद-८ । केन्द्रको स्थापना र काम, कर्तव्य र अधिकारसम्बन्धी व्यवस्था । ३९. खनिज पदार्थ विकास केन्द्रको स्थापना: खानी तथा खनिज पदार्थको स्रोतहरूको विकास गर्ने एवं खनिज कार्यमा सहयोग पुर्‍याउने सम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन गर्न नेपाल सरकारले एक खनिज पदार्थ विकास केन्द्रको स्थापना गर्न सक्नेछ । ४०. केन्द्रको काम, कर्तव्य र अधिकार: केन्द्रको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछः– । (क) राष्ट्रिय खनिज नीतिको तर्जुमा गर्ने । (ख) खनिज पदार्थको संरक्षण, सम्वर्धन र विकास गर्न आवश्यक कार्यक्रमहरू तयार गरी लागु गर्ने, गराउने । (ग) खनिज उद्योगमा आइपरेका समस्याहरूको निराकरण गर्न आवश्यक कार्य गर्ने । (घ) खनिज पदार्थसम्बन्धी अन्य प्रवद्र्धनात्मक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने, गराउने । (ङ) अन्य आवश्यक कार्यहरू गर्ने । ४१. केन्द्रले विशेष समिति गठन गर्न सक्ने: (१) केन्द्रले खनिज पदार्थको विकास एवं प्रवद्र्धनसँग सम्बन्धित कुनै निश्चित कार्य सञ्चालन गर्न आवश्यकता अनुसार विशेष समिति गठन गर्न सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम गठन हुने विशेष समितिको काम, कर्तव्य तथा अधिकार र कार्यविधि केन्द्रले तोकिदिएबमोजिम हुनेछ । परिच्छेद-९ । विविध । ४२. अनुमतिपत्रको नवीकरण: (१) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले प्रत्येक आर्थिक वर्ष समाप्त भएको मितिले तीन महिनाभित्र खनिज कार्य गर्नको लागि आफूले प्राप्त गरेको अनुमतिपत्र नवीकरण गराउनु पर्नेछ । पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । (२) उपनियम (१) बमोजिम अनुमतिपत्र नवीकरण गराउन साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको अनुमतिपत्रको लागि सम्बन्धित जिल्ला विकास समिति समक्ष र अन्य अनुमतिपत्रको नवीकरणको लागि विभाग समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम नवीकरणको लागि निवेदन परेमा विभागले र पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित ।
खानी तथा खनिज पदार्थ नियमावली २०५६ (Mines and Minerals Regulation, 1999)

(२) उपनियम (१) बमोजिम अनुमतिपत्र नवीकरण गराउन साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको अनुमतिपत्रको लागि सम्बन्धित जिल्ला विकास समिति समक्ष र अन्य अनुमतिपत्रको नवीकरणको लागि विभाग समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम नवीकरणको लागि निवेदन परेमा विभागले र पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको हकमा सम्बन्धित जिल्ला विकास समितिले आवश्यक जाँचबुझ गरी अनुसूची-४ बमोजिमको नवीकरण दस्तुर लिई निवेदकको माग बमोजिम अनुमतिपत्र नवीकरण गरिदिनु पर्नेछ । पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको । (४) । ४३. अनुमतिपत्र रद्द हुने व्यवस्था: अनुमतिपत्र देहायको अवस्थामा रद्द हुनेछः- । (क) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले अनुमतिपत्र परित्याग गर्न निवेदन दिएमा । (ख) नियम ७ मा नियम १५ बमोजिम दिइएको अनुमतिपत्र निवेदक आफैंले वा निजको प्रतिनिधिले तीस दिनभित्र बुझि नलिएमा । (ग) नियम ४२ बमोजिम नवीकरण नगराएमा । (घ) सार्वजनिक हित वा राष्ट्रिय सुरक्षा वा वातावरणमा प्रतिकूल असर पर्न सक्ने कार्य गरेमा । पहिलो संशोधनद्वारा थप । (घ१) यस नियमावली बमोजिम तोकिएको रोयल्टी, शुल्क, दस्तुर, भूबहाल आदि यस नियमावलीमा तोकिएको समयभित्र तोकिएको निकायमा नबुझाएमा । पहिलो संशोधनद्वारा थप । (घ२) यस नियमावली बमोजिम विभागमा पेश गर्नु पर्ने विवरण, प्रतिवेदन, सूचना आदि यस नियमावलीमा तोकिएको समयभित्र पेश नगरेमा । (ङ) यस नियमावली बमोजिम तोकिएको शर्तहरूको पालना नगरेमा । तेस्रो संशोधनद्वारा थप । (च) अनुमतिपत्रको अवधि समाप्त भएमा । ४४. अन्य खनिज पदार्थ पत्ता लागेमा पुनः अनुमतिपत्र लिनु पर्ने: (१) खोजतलास कार्य वा उत्खनन् कार्यको अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले खनिज कार्य गर्दा अनुमतिपत्रमा उल्लेखित खनिज पदार्थ बाहेक अन्य खनिज पदार्थ पत्ता लागेमा सोको जानकारी तीस दिन भित्र विभागलाई दिनु पर्नेछ र निजलाई त्यस्तो खनिज पदार्थको खनिज कार्य गर्न प्राथमिकताको आधारमा अनुमतिपत्र दिइनेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम अनुमतिपत्रमा उल्लिखित खनिज पदार्थ बाहेक अन्य खनिज पदार्थ पत्ता लगाउने अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले त्यस्तो खनिज पदार्थको खनिज कार्य गर्न चाहेमा विभागलाई जानकारी दिएको मितिले तीस दिन भित्र आवश्यकता अनुसार नियम ६, ७, १४ र १५ बमोजिमको प्रक्रिया पूरा गरी खोजतलास कार्य वा उत्खनन् कार्य गर्ने अनुमतिपत्र लिनु पर्नेछ । (३) उपनियम (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भएतापनि अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिलाई देहायका अवस्थामा त्यस्तो खनिज पदार्थको खनिज कार्य गर्ने अनुमतिपत्र दिइने छैनः- । (क) खनिज पदार्थ पत्ता लागेको तीस दिन भित्र जानकारी नदिएमा । (ख) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले खनिज कार्य गर्न असमर्थता देखाएमा । (४) उपनियम (१) बमोजिम प्राथमिकता प्राप्त व्यक्तिले खनिज कार्य गर्न अनुमतिपत्र नलिएमा विभागले अन्य कुनै व्यक्तिलाई त्यस्तो खनिज पदार्थको खनिज कार्य गर्न अनुमतिपत्र दिन सक्नेछ । ४५. विवरण, सूचना तथा प्रतिवेदन: (१) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले अनुसूची-६ बमोजिमको ढाँचामा खोजतलास कार्यको प्रगति विवरण प्रत्येक पाँच पाँच महिनामा विभाग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।
खानी तथा खनिज पदार्थ नियमावली २०५६ (Mines and Minerals Regulation, 1999)

४५. विवरण, सूचना तथा प्रतिवेदन: (१) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले अनुसूची-६ बमोजिमको ढाँचामा खोजतलास कार्यको प्रगति विवरण प्रत्येक पाँच पाँच महिनामा विभाग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (२) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले अनुसूची-९ बमोजिमको ढाँचामा खनिज पदार्थको वार्षिक उत्पादन प्रगति विवरण प्रत्येक आर्थिक वर्ष समाप्त भएको मितिले तीन महिनाभित्र विभाग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (३) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले देहाय बमोजिमको विवरण वा प्रतिवेदन प्रत्येक आर्थिक वर्ष समाप्त भएको मितिले तिन महिनाभित्र विभाग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछः- । (क) खनिज संचिति तथा खनिज सम्पदासम्बन्धी विवरण । (ख) खनिज उत्पादन र बिक्री वितरणसम्बन्धी विवरण । (ग) मेशिनरी तथा यन्त्र उपकरणसम्बन्धी विवरण । (घ) कर्मचारी तथा कामदारसम्बन्धी विवरण । (ङ) विभिन्न खनिज कार्यको लागत, आम्दानी खर्चसम्बन्धी विवरण । (च) अन्य आवश्यक विवरण र प्रतिवेदन । (४) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले खनिज कार्यको सिलसिलामा सार्वजनिक सम्पत्तिको हानी नोक्सानी भएमा वा हुन सक्ने देखेमा सो को बचावटको आवश्यक व्यवस्था गरी छिटो साधनद्वारा सोको सम्पूर्ण विवरण सहितको सूचना विभाग समक्ष दिनु पर्नेछ । ४६. भू-बहाल बुझाउनु पर्ने: (१) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले खनिज कार्य गर्न अनुमतिपत्रमा उल्लिखित खनिज क्षेत्रको जग्गा नेपाल सरकारको भए निजले नेपाल सरकारलाई अनुसूची-१४ मा तोकिए बमोजिमको भू-बहाल बुझाउनु पर्नेछ । पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । (२) उत्खनन् कार्यको लागि अनुमतिपत्र लिन चाहने व्यक्तिले अनुमतिपत्रको लागि निवेदन दिँदा आफूले माग गरेको क्षेत्र मध्ये उत्खनन् कार्यको प्रस्तावित योजनामा उल्लेखित क्षेत्रको जग्गा निजी स्वामित्वको भए सो जग्गा भू बहालमा लिन र दिनको लागि भू बहालको रकम समेत उल्लेख गरी निज निवेदक र जग्गाधनी बीच भएको लिखित सम्झौता साधारण निर्माणमुखी खनिज पदार्थको अनुमतिपत्रको लागि जिल्ला विकास समिति समक्ष र अन्य खनिज पदार्थको अनुमतिपत्रको लागि विभाग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (३) उपनियम २ बमोजिम भएको सम्झौतामा उल्लेखित रकम अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले सम्बन्धित जग्गाधनीलाई भू-बहाल वापत बुझाउनु पर्नेछ । ४७. अन्य खनिज पदार्थ वा उप-उत्पादनको बिक्री: (१) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले खनिज पदार्थ उत्खनन् कार्य गर्दा फेला पारेको अनुमतिपत्रमा उल्लिखित खनिज पदार्थ बाहेकका अन्य खनिज पदार्थ वा उप-उत्पादन बिक्री गर्नु पर्ने भएमा विभागको पूर्व स्वीकृति लिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम विभागको स्वीकृति लिई अन्य खनिज पदार्थ वा उप-उत्पादन बिक्री गर्दा नियम २१ बमोजिम तोकिएको रोयल्टी जम्मा गर्नु पर्नेछ । ४८. खनिज पदार्थको निकासीिमा बन्देज: (१) नेपाल सरकारले राष्ट्रिय सुरक्षा वा आन्तरिक माग आपूर्ति गर्नका लागि कुनै खनिज पदार्थ विदेशमा निकासी गर्न नपाउने गरी आदेश जारी गरी आवश्यक बन्देज लगाउन सक्नेछ । (२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायका अवस्थामा अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले आफूले उत्खनन् गरेको खनिज पदार्थ विभागको पूर्व स्वीकृति लिई विदेशमा निकासी गर्न पाउनेछ । (क) खनिज पदार्थको गुणस्तर यकीन गर्न वा विश्लेषण गर्न, । (ख) खनिज पदार्थको बजार अध्ययनको लागि नमूना पठाउन, ।
खानी तथा खनिज पदार्थ नियमावली २०५६ (Mines and Minerals Regulation, 1999)

(२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायका अवस्थामा अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले आफूले उत्खनन् गरेको खनिज पदार्थ विभागको पूर्व स्वीकृति लिई विदेशमा निकासी गर्न पाउनेछ । (क) खनिज पदार्थको गुणस्तर यकीन गर्न वा विश्लेषण गर्न, । (ख) खनिज पदार्थको बजार अध्ययनको लागि नमूना पठाउन, । ४९. विभागले स्वीकृति दिन सक्ने: कुनै व्यक्तिले नेपालको भौगोलिक सर्भेक्षण तथा खनिज अन्वेषणको सिलसिलामा जम्मा गरेको ढुङ्गा, माटो, बालुवा, चट्टान जीव अवशेषहरू (फोसिल्स) प्रयोगशाला विश्लेषण तथा अन्वेषण कार्यको लागि विदेशमा निकासी गर्न विभागले स्वीकृति दिन सक्नेछ । पहिलो संशोधनद्वारा थप । यसरी विभागले स्वीकृति दिँदा अनुसूची-४ को खण्ड (ग) बमोजिम निकासीको लागि तोकिएको दस्तुर लिनेछ । ५०. निरीक्षण तथा जाँचबुझसम्बन्धी कार्यविधि: (१) कुनै खानीको स्थिति वा खानी सम्बन्धी प्रचलित ऐन, नियम तथा विभागको आदेश निर्देशन बमोजिम खनिज कार्य भए गरेको छ छैन भन्ने जाँचबुझ गर्नका लागि विभागले कुनै माइनिङ्ग ईन्जिनियर वा जियोलजिस्ट वा सम्बन्धित विषयको विशेषज्ञलाई खानी निरीक्षकको रूपमा खानी निरीक्षण गर्न तोक्न सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम खानी निरीक्षण गर्न तोकिएको खानी निरीक्षकले प्रचलित ऐन, नियमको अधीनमा रही देहाय बमोजिमको अधिकार प्रयोग गर्नेछ । (क) जुनसुकै खानी क्षेत्रमा एक्लै वा आवश्यकता अनुसार सरकारी कर्मचारी वा स्थानीय निकायका प्रतिनिधिहरू वा प्रहरी कर्मचारी साथ लिई प्रवेश गर्ने । (ख) खानी क्षेत्रमा रहेको प्लान्ट, मेशिनहरू आदिका सम्बन्धमा जाँचबुझ गर्न वा खानी क्षेत्रबाट उत्पादन गरेको जुनसुकै अवस्थाका खनिज पदार्थ वा अन्य वस्तुहरूको नमूना लिने, कब्जामा राख्ने वा कुनै खनिज पदार्थहरू ओसार पसार बेच बिखन गर्न नपाउने गरी रोक्का राख्ने । (ग) खानीसँग सम्बन्धित अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिका साथ भएको वा निजको अधिकारमा रहेको खानी सम्बन्धी कागजात रजिस्टर, बहिखाता लगत वा अरु आवश्यक । देखेका लिखतहरू पेश गर्न लगाउने वा कब्जामा लिने वा अन्यत्र लैजान नपाउने गरी सीलबन्दी गरी रोक्का राख्ने । (घ) खानी निरीक्षकले जाँचबुझ गर्न चाहेको खानीसँग सम्बन्धित अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति, कर्मचारी वा कामदारसँग आवश्यक कुरा सोधपुछ गर्न वा बयान लिने । (३) उपनियम (२) को खण्ड (ख) वा (ग) बमोजिमको कुनै खनिज पदार्थ वा अन्य वस्तु कब्जामा लिएमा वा रोक्का राखेमा सो को जानकारी निजलाई दिई खानी निरीक्षकले विभागमा यथाशीघ्र प्रतिवेदन पेश गर्नु पर्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिम खानी निरीक्षकले पेश गरेको प्रतिवेदन उपर विभागले जाँचबुझ गरी निर्णय गर्न र सो सम्बन्धमा आवश्यक आदेश जारी गर्न सक्नेछ । ५१. खनिज क्षेत्रको सर्भेक्षण र नक्सा: खनिज कार्य गर्दा खनिज पदार्थको प्रकृति, भौगर्भिक स्थिति, उत्खनन् प्रविधि आदिको आधारमा खानी क्षेत्रको भौगर्भिक, टोपोग्राफिक, माइनिङ्ग आदिको सर्भेक्षण र नक्सा विभागले तोक्नेछ ।
खानी तथा खनिज पदार्थ नियमावली २०५६ (Mines and Minerals Regulation, 1999)

५१. खनिज क्षेत्रको सर्भेक्षण र नक्सा: खनिज कार्य गर्दा खनिज पदार्थको प्रकृति, भौगर्भिक स्थिति, उत्खनन् प्रविधि आदिको आधारमा खानी क्षेत्रको भौगर्भिक, टोपोग्राफिक, माइनिङ्ग आदिको सर्भेक्षण र नक्सा विभागले तोक्नेछ । ५२. मध्यस्थतासम्बन्धी प्रक्रिया: ऐनको दफा २६ बमोजिम नेपाल सरकार र अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति बीच खनिज कार्यसँग सम्बन्धित कुनै कुराको सम्बन्धमा उठेको कुनै विवाद दुवै पक्षले आपसी सरसल्लाहबाट सुल्झाउन नसकेमा दुवै पक्षबीच भएको सम्झौतामा तोकिएकमा सोही बमोजिम र सम्झौतामा नतोकिएकमा मध्यस्थता सम्बन्धी प्रचलित कानून बमोजिम मध्यस्थताद्वारा समाधान गरिनेछ । ५३. कार्यविधि तथा प्रक्रिया: अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले खनिज कार्य गर्दा अपनाउनु पर्ने कार्यविधि तथा प्रक्रिया कामको प्रकृति अनुसार विभागले अनुमतिपत्रमा नै तोकिएदिए बमोजिम हुनेछ । पहिलो संशोधनद्वारा थप । ५३क. अनुमतिपत्रको नामसारी: (१) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले विभागको पूर्व स्वीकृति नलिई आफूले प्राप्त गरेको अनुमतिपत्र अन्य कसैको नाममा नामसारी गरी दिन सक्ने छैन । (२) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले आफूले प्राप्त गरेको अनुमतिपत्र अरु कसैको नाममा नामसारी गर्न चाहेमा त्यसरी नामसारी गरी लिन चाहने व्यक्ति नियम ५ बमोजिम योग्यता भएको प्रमाण सहित विभाग समक्ष नामसारीको लागि निवेदन दिनु पर्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम निवेदन प्राप्त भएमा विभागले त्यसरी नामसारी गरी लिन चाहने व्यक्तिको योग्यता नियम ५ बमोजिम भए नभएको आवश्यक जाँचबुझ गरी निवेदन प्राप्त भएको मितिले तीस दिनभित्र नामसारी गर्ने नगर्ने विषयमा निर्णय गरी सक्नु पर्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिम नामसारी गरी लिन चाहने व्यक्ति नियम ५ बमोजिम योग्य भै खनिज कार्य गर्न अनुमतिपत्र दिन विभागले उपयुक्त देखेमा अनुसूची-४ बमोजिमको दस्तुर लिई निजका नाममा अनुमतिपत्र नामसारी गरी दिन सक्नेछ । (५) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिको मृत्यु भएमा वा अन्य कुनै कारणले निज अनुमतिपत्र जारी गर्दा बखत अनुमतिपत्रमा तोकिएएको शर्त वा ऐन वा यस नियमावलीको पालना गर्न असमर्थ भै निजका हकवालाले निजको हक सकार गर्न आफू सबैभन्दा नजिकको हकवाला हो भन्ने कुराको प्रमाणसमेत संलग्न राखी विभाग समक्ष निवेदन गरेमा विभागले आवश्यक जाँचबुझ गर्दा निज हकवाला नियम ५ बमोजिम योग्यता भएको देखिएमा अनुसूची-४ बमोजिमको नामसारी दस्तुर लिई निजको नाममा अनुमतिपत्र नामसारी गरी दिन सक्नेछ । (६) उपनियम (५) बमोजिम अनुमतिपत्रको नामसारी गर्ने सन्दर्भमा विभागले जाँचबुझ गर्दा अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिको हकवाला सम्बन्धमा कुनै मुद्दा परेको देखिएमा त्यस्तो मुद्दाको किनारा नभएसम्म त्यस्तो अनुमतिपत्र कसैको नाममा नामसारी हुन सक्ने छैन । पहिलो संशोधनद्वारा थप । ५३ख. धरौटी राख्न पर्ने: यस नियमावली बमोजिम खनिज कार्य गर्न अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले खनिज कार्य गर्दा अनुसूची-४ बमोजिमको धरौटी राख्नु पर्नेछ । ५४. खनिज कार्यको हिसाब किताब: अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले राख्नु पर्ने खनिज पदार्थको हिसाब किताब विभागले तोकिएएबमोजिम हुनेछ । ५५. अनुसूचीमा हेरफेर तथा थपघट गर्न सक्ने: नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी अनुसूचीमा आवश्यक हेरफेर तथा थपघट गर्न सक्नेछ ।