chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
खाद्य अधिकार तथा खाद्य सम्प्रभुता सम्बन्धी नियमावली २०८० (Food Rights and Food Sovereignty Regulation, 2023)

(१०) परिषद्को बैठक सम्बन्धी अन्य कार्यविधि परिषद् आफैँले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । (११) परिषद्को सचिवालयको काम मन्त्रालयको खाद्य सुरक्षा विषय हेर्ने महाशाखाले गर्नेछ । २९. राष्ट्रिय खाद्य परिषदको काम, कर्तव्य र अधिकार: राष्ट्रिय खाद्य परिषद्को काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) खाद्य अधिकार सम्बन्धी नीति तथा कानून कार्यान्वयनमा रहेका समस्याको पहिचान गरी नेपाल सरकारलाई सिफारिस गर्ने, । (ख) खाद्य अधिकारसँग सम्बन्धित विषयमा संवैधानिक आयोग तथा विभिन्न निकायबाट दिएका सिफारिसको कार्यान्वयनको व्यवस्था मिलाउने, । (ग) खाद्य तथा पोषण सुरक्षा कार्यक्रम सञ्चालनका लागि आवश्यक स्रोतको पहिचान गरी परिचालन गर्न सरकारी तथा गैरसरकारी निकायसँग समन्वय गर्ने, । (घ) राष्ट्रिय खाद्य योजना कार्यान्वयनका लागि स्रोतको समन्वायिक वितरणको व्यवस्था मिलाउने, । (ङ) स्थानीय समुदायले जीविकोपार्जन तथा खाद्य सुरक्षाका लागि अपनाएका परम्परागत उपाय तथा खाद्य उत्पादनका स्रोतहरूको पहिचान गरी संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्ने, गराउने, । (च) खाद्य सुरक्षा, खाद्य अधिकार, खाद्य सम्प्रभुता र किसानको हकहित सम्बन्धी नीति, कानून, योजना, रणनीति तथा कार्यक्रम तर्जुमा तथा कार्यान्वयन गर्न समन्वय, सहयोग र सहजीकरण गर्ने, । (छ) खाद्य उपलब्धता, सञ्चिति, आपूर्ति तथा वितरण प्रणालीको प्रभावकारी सञ्चालनका लागि नियमित रुपमा अनुगमन तथा सुपरिवेक्षण गर्ने, गराउने, । (ज) ऐनको उद्देश्य पूरा गर्न अन्य उपयुक्त उपाय अवलम्बन गर्ने । परिच्छेद-८ । क्षतिपूर्तिको माग दाबी तथा निरीक्षण अधिकृत सम्बन्धी व्यवस्था । ३०. क्षतिपूर्तिको माग दाबी: (१) ऐनको दफा ४१ बमोजिम निरीक्षण अधिकृतले मुद्दा दायर गर्दा पीडितलाई पुग्न गएको हानि नोक्सानी तथा क्षतिको सम्बन्धमा कसूरदारबाट क्षतिपूर्ति भराइदिने गरी स्पष्ट माग दाबी लिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम लिएको क्षतिपूर्तिको माग दाबीमा चित्त नबुझेमा पीडितले क्षतिपूर्तिको थप दाबी लिई मुद्दा हेर्ने अधिकारी समक्ष छुट्टै निवेदन दिन सक्नेछ । (३) उपनियम (१) र (२) बमोजिमको माग दाबीमा मुद्दा हेर्ने अधिकारीले अपराध पीडित संरक्षण ऐन, २०७५ को दफा ३१ बमोजिमका आधारमा ऐनको दफा ४३ बमोजिम पीडितलाई हानि नोक्सानीको क्षतिपूर्ति भराई दिने आदेश दिन सक्नेछ । ३१. निरीक्षण अधिकृत: (१) मन्त्रालयले मान्यताप्राप्त विश्वविद्यालयबाट खाद्य पोषण विज्ञान, खाद्य प्रविधि, कृषि विज्ञान, पशु विज्ञान वा पशु चिकित्सा, जनस्वास्थ्य, मत्स्य विज्ञान वा वन तथा वातावरण विज्ञान, कानून, मानव अधिकार, लैङ्गिक तथा अपाङ्गता सम्बन्धी विषयमध्ये कुनै विषयमा स्नातक उपाधि हासिल गरेको सङ्घीय निजामती सेवाको अधिकृतस्तरको कुनै कर्मचारीलाई निरीक्षण अधिकृतको रुपमा काम गर्ने गरी तोक्ने वा नियुक्त गर्नेछ । (२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि मन्त्रालयले उपनियम (१) बमोजिमको योग्यता भएको प्रदेश वा स्थानीय तहमा कार्यरत प्रदेश निजामती सेवा वा स्थानीय सेवाको अधिकृतस्तरको कर्मचारीलाई समेत सम्बन्धित प्रदेश सरकार वा स्थानीय तहको सिफारिसमा निरीक्षण अधिकृत तोक्न सक्नेछ ।
खाद्य अधिकार तथा खाद्य सम्प्रभुता सम्बन्धी नियमावली २०८० (Food Rights and Food Sovereignty Regulation, 2023)

(२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि मन्त्रालयले उपनियम (१) बमोजिमको योग्यता भएको प्रदेश वा स्थानीय तहमा कार्यरत प्रदेश निजामती सेवा वा स्थानीय सेवाको अधिकृतस्तरको कर्मचारीलाई समेत सम्बन्धित प्रदेश सरकार वा स्थानीय तहको सिफारिसमा निरीक्षण अधिकृत तोक्न सक्नेछ । (३) उपनियम (१) वा (२) बमोजिम निरीक्षण अधिकृत तोक्दा वा नियुक्त गर्दा प्रत्येक जिल्लाका लागि कम्तीमा एक एक जना हुने गरी तोक्नु वा नियुक्ति गर्नु पर्नेछ । (४) उपनियम (१) बमोजिम निरीक्षण अधिकृत तोकेको विषयको जानकारी मन्त्रालयले सम्बन्धित प्रदेश र स्थानीय तहलाई दिनु पर्नेछ । (५) उपनियम (१) वा (२) बमोजिमको निरीक्षण अधिकृतलाई मन्त्रालयले आवश्यक तालिमको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । ३२. निरीक्षण अधिकृतको काम, कर्तव्य र अधिकार: (१) निरीक्षण अधिकृतको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) आफूलाई तोकेको कार्यक्षेत्रमा ऐनको प्रभावकारी कार्यान्वयन भए वा नभएको नियमित रूपमा अनुगमन तथा निरीक्षण गर्ने, । (ख) ऐनले प्रत्याभूत गरेका हक अधिकार सेवाग्राहीले उपभोग गर्न पाए वा नपाएको सन्दर्भमा उजुरी तथा गुनासो सुन्ने, । (ग) नेपाल सरकारको सम्पर्क व्यक्तिको रूपमा कार्य गर्ने, । (घ) खाद्य सहायता वितरण प्रणाली चुस्त र दुरुस्त भए वा नभएको निरीक्षण गर्ने, । (ङ) आवश्यकता अनुसार कुनै वस्तु वा सेवाको गुणस्तर परीक्षण गराउने, । (च) निरीक्षण वा जाँचबुझको लागि आवश्यक विवरण वा जानकारी माग गर्ने तथा बयान लिने, । (छ) ऐन तथा यस नियमावली विपरीत कुनै कसूरजन्य कार्य भइरहेको भन्ने विश्वास गर्ने मनासिब आधार भएमा उक्त स्थानमा जुनसुकै बखत प्रवेश गरी जाँचबुझ गर्ने, । (ज) ऐन तथा यस नियमावली विपरीतको कसूरजन्य कार्यको अनुसन्धान तथा तहकीकात गरी मुद्दा दायर गर्ने । (२) निरीक्षण अधिकृतले ऐन तथा यस नियमावली बमोजिम अनुसन्धान तथा जाँचबुझ गर्दा सम्बन्धित व्यक्तिलाई सुनुवाइको उचित मौका दिनु पर्नेछ । ३३. सहयोग गर्नु पर्ने: (१) निरीक्षण अधिकृतले ऐन तथा यस नियमावली बमोजिम आफ्नो कार्य सम्पादनको क्रममा आवश्यक भएमा स्थानीय प्रशासनसँग सहयोग माग गर्न सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम निरीक्षण अधिकृतले सहयोग माग गरेमा त्यस्तो सहयोग उपलब्ध गराउनु सम्बन्धित स्थानीय प्रशासनको कर्तव्य हुनेछ । ३४. प्रतिवेदन पेस गर्नु पर्ने: (१) निरीक्षण अधिकृतले प्रत्येक वर्षको भदौ पन्ध्र गतेभित्र अघिल्लो आर्थिक वर्षमा ऐन तथा यस नियमावली बमोजिम आफूले सम्पादन गरेका कामकारबाहीको सम्बन्धमा देहायका विषय समावेश गरी वार्षिक प्रतिवेदन तयार गरी मन्त्रालयमा पठाउनु पर्नेछ:- । (क) ऐन तथा यस नियमावलीको कार्यान्वयनको अवस्था, । (ख) अनुगमन तथा निरीक्षणको क्रममा भएका कार्यको प्रगति विवरण, । (ग) उजुरी, अनुसन्धान तथा मुद्दा दायरीको विवरण, । (घ) सेवा प्रवाहको स्थिति र सुधारका विषय, । (ङ) ऐन तथा यो नियमावली कार्यान्वयनलाई प्रभावकारी बनाउन सेवाग्राहीको चासो, सरोकार र सुझाव, । (च) आफूलाई तोकेको कार्यक्षेत्रमा खाद्य सन्नितिको अवस्था, । (छ) खाद्य अधिकार तथा खाद्य सम्प्रभुताको अवस्था । (२) निरीक्षण अधिकृतले उपनियम (१) बमोजिमको प्रतिवेदनको जानकारी स्थानीय खाद्य समन्वय समिति र सम्बन्धित प्रदेश खाद्य परिषदलाई समेत गराउनु पर्नेछ । परिच्छेद-९ । विविध ।
खाद्य अधिकार तथा खाद्य सम्प्रभुता सम्बन्धी नियमावली २०८० (Food Rights and Food Sovereignty Regulation, 2023)

(च) आफूलाई तोकेको कार्यक्षेत्रमा खाद्य सन्नितिको अवस्था, । (छ) खाद्य अधिकार तथा खाद्य सम्प्रभुताको अवस्था । (२) निरीक्षण अधिकृतले उपनियम (१) बमोजिमको प्रतिवेदनको जानकारी स्थानीय खाद्य समन्वय समिति र सम्बन्धित प्रदेश खाद्य परिषदलाई समेत गराउनु पर्नेछ । परिच्छेद-९ । विविध । ३५. झुट्टा विवरण दिन नहुने: कसैले ऐन तथा यस नियमावली बमोजिमको सुविधा लिन झुट्टा विवरण पेस गरेको देखिएमा प्रचलित कानून बमोजिम सजाय हुनेछ । ३६. विद्युतीय अभिलेख राख्ने: लक्षित घर परिवारको विवरण, खाद्य असुरक्षामा रहेका घर परिवारको सूची, किसानको पहिचान तथा वर्गीकरण, सहुलियत, छुट, सुविधा तथा अनुदान दिएको विषयको विद्युतीय अभिलेख स्थानीय तह तथा सम्बन्धित निकायले आफ्नो वेबसाइटमा राख्नु पर्नेछ । ३७. अनुसूचीमा थपघट वा हेरफेर: नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी आवश्यकता अनुसार अनुसूचीमा थपघट वा हेरफेर गर्न सक्नेछ । अनुसूची-१ । (नियम ४ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित) । लक्षित घर परिवार पहिचानका आधार । १. नेपालभर कहीं कतै घर वा जग्गा जमिन नभएको घर परिवार, । २. घर वा घरले चर्चेको जग्गा भए तापनि प्लास्टिक, झिँग्रो वा बाँसले बारेको र कच्ची छानो भएको घर परिवार, । ३. कृषियोग्य जमिन नभएको वा कृषि, पशुपालन, मत्स्यपालन वा व्यापार व्यवसाय वा रोजगारी केही नभई आम्दानीको कुनै पनि स्रोत नभएको घर परिवार, । ४. मागेर गुजारा चलाउने अवस्थामा रहेको घर परिवार, । ५. अरुको घरमा काम सघाए बापत प्राप्त आम्दानीको भरमा पालिने परिवार, । ६. आफूले आफ्नो लागि केही पनि गर्न नसक्ने र आफ्नो भरण पोषणको लागि सहयोग गर्ने परिवारका अन्य सदस्य समेत नभएको अवस्थाको अशक्त, असहाय, परित्यक्त, अति गरिबीमा रहेका महिला, बालक तथा वृद्ध अवस्थाका वा परिवारको सबै सदस्य अपाङ्ग वा गम्भीर रुपमा बिरामीको अवस्थामा रहेको घर परिवार, । ७. बासस्थानको ठेगान नभएको तथा सम्पूर्ण जायजेथा गुमाएको र शारीरिक, मानसिक वा अन्य कुनै कारणले आम्दानी गर्न नसक्ने भई खाद्य असुरक्षाको गम्भीर जोखिममा रहेको, कडा वा शीघ्र कुपोषण रहेको परिवारको घर परिवार, । ८. जीवनयापन गर्ने कुनै आधार, आयस्रोत वा सम्पत्ति नभएको कारण दैनिक रुपमा आवश्यक पर्ने न्यूनतम पोषण (क्यालोरी) भन्दा कम उपभोगको अवस्थामा रहेको घर परिवार, । ९. उमेर अनुसारको तौल, गम्भीर कुपोषणको अवस्था, पुड्कोपन, खियाउटोपन, मर्विडिटी जस्ता शारीरिक मापन (anthropometric measurements) को आधारमा खाद्य असुरक्षाको गम्भीर जोखिममा रहेको घर परिवार, । १०. भौगोलिक विकटताको कारण खाद्य असुरक्षाको गम्भीर जोखिममा रहेको घर परिवार, । ११. विपद् वा आपतकालीन अवस्था परी छ महिनाभन्दा बढीको समयावधि खाद्य असुरक्षाको गम्भीर जोखिममा रहेको घर परिवार । अनुसूची-२ । (नियम ६ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित) । लक्षित घर परिवारको अभिलेख । महानगरपालिका/उपमहानगरपालिका/नगरपालिका/गाउँपालिका । वडा नं. : । क्र.सं. घरमूलीको नाम र घर नं. परिवार सङ्ख्या विवरण घर जग्गा तथा आयस्रोत सम्बन्धी विवरण । वृद्ध/वृद्धा महिला पुरुष बालबालिका जम्मा । विवरण तयार गर्नेको,- । दस्तखतः । नाम थरः । पदः । मितिः । विवरण जाँच गर्नेको,- । दस्तखतः । नाम थरः । पदः । मितिः । विवरण स्वीकृत गर्नेको,- । दस्तखतः । नाम थरः । पदः । मितिः । अनुसूची-३ । (नियम ७ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित) । खाद्य सहायता परिचयपत्रको ढाँचा ।
खाद्य अधिकार तथा खाद्य सम्प्रभुता सम्बन्धी नियमावली २०८० (Food Rights and Food Sovereignty Regulation, 2023)

वृद्ध/वृद्धा महिला पुरुष बालबालिका जम्मा । विवरण तयार गर्नेको,- । दस्तखतः । नाम थरः । पदः । मितिः । विवरण जाँच गर्नेको,- । दस्तखतः । नाम थरः । पदः । मितिः । विवरण स्वीकृत गर्नेको,- । दस्तखतः । नाम थरः । पदः । मितिः । अनुसूची-३ । (नियम ७ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित) । खाद्य सहायता परिचयपत्रको ढाँचा । महानगरपालिका/उपमहानगरपालिका/नगरपालिका /गाउँपालिका । प्रदेश, नेपाल । खाद्य सहायता परिचयपत्र । परिचयपत्र नम्बरः । लक्षित घर परिवारमूलीको नाम, थरः । जन्म मितिः साल महिना गते, लिङ्गः पुरुष/स्त्री/अन्य । परिवार सङ्ख्याः । नागरिकता प्रमाणपत्र नम्बरः जारी जिल्लाः । ठेगानाः प्रदेश जिल्ला । गा.पा./न.पा./उ.म.न.पा./म.न.पा., वडा नं गाउँ/टोलः । परिचयपत्रको अवधिः देखि सम्म । लक्षित घर परिवारमूलीको सहीछापः । दायाँ बायाँ परिचयपत्र जारी गर्ने अधिकारीको नामः दस्तखतः पदः मितिः गा.पा./न.पा./उ.म.न.पा./म.न.पा. कार्यालय । परिचयपत्रको पृष्ठभाग । जारी मिति बहाल रहने मिति जारी गर्ने अधिकारीको दस्तखत । द्रष्टव्यः परिचयपत्र जारी गर्ने अधिकारीको दस्तखत र कार्यालयको छाप फोटोमा समेत पर्ने गरी लागेको हुनु पर्नेछ । अनुसूची-४ । (नियम ११ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित) । दैनिक न्यूनतम पोषकतत्त्वको मात्रा । क्र.सं.. पोषक तत्त्व आवश्यक मात्रा इकाई । १ शक्ति २००० किलो क्यालोरी । २ प्रोटिन ०.८-१ ग्राम प्रति किलोग्राम शारीरिक तौलको आधारमा । ३ चिल्लो पदार्थ १५-२० ग्राम ग्राम । द्रष्टव्यः प्रति व्यक्तिको लागि आवश्यक पर्ने दैनिक पोषकतत्त्वको मात्रा संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय खाद्य तथा कृषि सङ्गठन र विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले समय समयमा अद्यावधिक गरे बमोजिम हुनेछ । अनुसूची-५ । (नियम १६ को उपनियम (६) सँग सम्बन्धित) । किसान वर्गीकरणको आधार । वर्गीकरण खेती गरिरहेको किसान आफ्नै वा भाडामा लिएर खेती गरेको क्षेत्रफल वार्षिक उत्पादन को जम्मा मूल्य (रु.) पशुपालन सँग सम्बन्धित लाइभ स्टक युनिट वार्षिक उत्पादित वस्तुको मूल्य (रु.) मत्स्यपालन सँग सम्बन्धित पालन गरिएको पोखरी रेस्वे क्षेत्रफल (आफ्नै वा भाडामा) वार्षिक उत्पादनको जम्मा मूल्य (रु.) कैफियत । निर्वाहमुखी किसान (भूमिहीन/कृषि मजदुर/आरन व्यवसाय/परम्परागत खेती समेत) न्यूनतम पहाडमा १ रोपनी र तराईमा १ कट्टा (कृषि मजदुर र आरन व्यवसायीको हकमा लागू नहुने) ३ लाख ५० हजार भन्दा कम १ (एल.यु) वा सोभन्दा कम पशुपन्छी पालन गर्ने १ लाख ५० हजार भन्दा कम माछा पोखरी क्षेत्रफल (जलाशय) क. तराईको हकमा ५ कट्टाभन्दा कम, ख. पहाडको हकमा १ रोपनीभन्दा कम, ग. रेस्वे को हकमा ३० व.मि. भन्दा कम ३ लाख ५० हजार भन्दा कम घरायसी उपभोगको लागि खेती गर्ने, पशुपालन गर्ने वा मत्स्यपालन गर्ने किसान । साना व्यावसायिक किसान पहाडमा १० रोपनी र तराईमा १.५ बिगाहासम्म ३ लाख ५० हजार देखि ८ लाख ७५ हजारसम्म १ भन्दा बढी ४ (एल.यु) सम्म १ लाख ५० हजारदेखि ६ लाखभन्दा कम क. ५ कट्टादेखि २० कट्टासम्म, ख. १ रोपनी देखि ५ रोपनीसम्म, ग. ३० व.मि. देखि ७५ व.मि. सम्म ३ लाख ५० हजारदेखि ८ लाख ७५ हजार भन्दा कम बिक्री प्रयोजनको लागि बाली वा पशुपन्छी वा मत्स्यपालन गर्ने ।
खाद्य अधिकार तथा खाद्य सम्प्रभुता सम्बन्धी नियमावली २०८० (Food Rights and Food Sovereignty Regulation, 2023)

मझौला व्यावसायिक किसान पहाडमा १० रोपनीभन्दा बढी ३० रोपनीसम्म र तराईमा १.५ बिगाहाभन्दा बढी ८ लाख ७५ हजार देखि २६ लाखसम्म ५ देखि १० (एल.यु.) ६ लाखदेखि १५ लाख भन्दा कम क. २० कट्टादेखि ६० कट्टासम्म, ख. ५ रोपनी देखि २० रोपनीसम्म, ग. ७५ व.मि. ८ लाख ७५ हजार देखि २६ लाखभन्दा कम बिक्री प्रयोजनको लागि बाली वा पशुपन्छी वा मत्स्यपालन गर्ने । ठूला व्यावसायिक किसान पहाडमा ३० रोपनीभन्दा बढी र तराईमा ३ बिगाहाभन्दा बढी २६ लाखभन्दा बढी १० (एल.यु) भन्दा बढी १५ लाखभन्दा बढी क. ६० कट्टाभन्दा बढी, ख. २० रोपनीभन्दा बढी, ग. २२५ व.मि.भन्दा बढी २६ लाख वा सोभन्दा बढी व्यावसायिक प्रयोजनको स्थानीय बजार/हाट बजार/थोक विक्रेता/देशभित्रका ठूला सहरको बजार समेत लाई बिक्री वितरण गर्नको लागि खेती गर्ने, पशुपालन गर्ने वा मत्स्यपालन गर्ने । द्रष्टव्यः । १. वर्गीकरणको पहिलो आधार जग्गाको स्वामित्वलाई लिए तापनि अत्याधुनिक खेती प्रणाली अपनाई सघन खेती गरी बढी आय भएका किसानलाई कम जग्गा भए पनि आम्दानीको हिसाबले वर्गीकरण गरिनेछ । २. लाइभस्टकको एक युनिट (एल.यु.) भन्नाले १ वटा वयस्क गाई/भैंसी/चौंरी वा ३ वटा बाख्रा/बङ्गुर वा ५ वटा भेडा वा ५० वटा खरायो वा १०० वटा हाँस वा ३०२ वटा कुखुरा । ३. सामान्यतया एउटा रेस्वेको आकार १० मिटर लम्बाइ र १.५ मिटर चौडाइ हुने । अनुसूची-६ । (नियम १६ को उपनियम (७) सँग सम्बन्धित) । किसान परिचयपत्रको ढाँचा । नेपाल सरकारकृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय महानगरपालिका/उपमहानगरपालिका/नगरपालिका/गाउँपालिका प्रदेश, नेपालकिसान परिचयपत्र फोटो । परिचयपत्र नम्बर: । किसानको नाम, थर: । जन्म मिति: साल . . . . . . महिना . . . . . . गते लिङ्ग: पुरुष/स्त्री/अन्य । परिवार सङ्ख्या: . . . . . . । नागरिकता प्रमाणपत्र नम्बर: . . . . . . जारी जिल्ला: . . . . . . । ठेगाना: . . . . प्रदेश . . . . . . जिल्ला । . . . . गा.पा./न.पा./उ.म.न.पा./स.न.पा., वडा नं. . . . गाउँ/टोल: . . . . . . । परिचयपत्रको अवधि: . . . . . . देखि . . . . . . सम्म । किसानको प्रकार र सम्बन्धित क्षेत्र: । प्रकार . . . . . . . . . . . . . . . . . . क्षेत्र . . . . . . . . . . . . . . . . . . । किसानको दस्तखत वा सहीछाप: परिचयपत्र जारी गर्ने अधिकारीकोनाम थर: . . . . . .दस्तखत: . . . . . .पद: . . . . . . मिति: . . . . . . । जारी मिति बहाल रहने मिति प्रमाणित गर्ने अधिकारीको दस्तखत । द्रष्टव्य: प्रमाणित गर्ने अधिकारीको दस्तखत र कार्यालयको छाप फोटोमा समेत पर्ने गरी लागेको हुनु पर्नेछ ।
खाद्य नियमावली २०२७ (Food Regulation, 1970)

खाद्य नियमावली, २०२७ । नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित मिति । २०२७ । ५ । १५ । संशोधन । १. खाद्य (पहिलो संशोधन) नियमावली, २०३० २०३० । २ । २९ । २. खाद्य (दोस्रो संशोधन) नियमावली, २०३२ २०३२ । ६ । ६ । ३. खाद्य (तेस्रो संशोधन) नियमावली, २०४८ २०४८ । ३ । १७ । ४. खाद्य (चौथो संशोधन) नियमावली, २०५४ २०५४ । १२ । १० । ५. खाद्य (पाँचौ संशोधन) नियमावली, २०६४ २०६४ । ६ । १४ । खाद्य ऐन, २०२३ को दफा १३ ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी नेपाल सरकारले देहायका नियमहरू बनाएको छ । परिच्छेद-१ । प्रारम्भिक । १. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भ: (१) यी नियमहरूको नाम "खाद्य नियमावली, २०२७" रहेको छ । (२) यो नियमावली ऐन प्रारम्भ भएको क्षेत्रमा ऐन प्रारम्भ भएको मिति देखि प्रारम्भ हुनेछ । २. परिभाषा: विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यस नियमावलीमा- । (क) "ऐन" भन्नाले खाद्य ऐन, २०२३ सम्झनु पर्छ । (ख) "लेवल" भन्नाले बिक्रीको लागि राखिएको वा परिवहन भैरहेको कुनै पदार्थ रहेको भाडामा र/वा आवरणमा लेखिएको, छापिएको वा अङ्कित भएको विवरण वा संकेत सम्झनु पर्छ । (ग) "खाद्य पाँचौ संशोधनद्वारा संशोधित । निरीक्षक" भन्नाले खाद्य पदार्थ जाँच गर्न यस नियमावली बमोजिम नियुक्ति गरिएको वा अधिकार प्रदान गरिएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (घ) "स्थानीय जिल्ला अधिकारी" भन्नाले प्रमुख जिल्ला अधिकारी तेस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । सम्झनु पर्छ । पाँचौ संशोधनद्वारा थप । (ङ) "विभाग" भन्नाले खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभाग सम्झनु पर्छ । पाँचौ संशोधनद्वारा संशोधित । (च) "महानिर्देशक" भन्नाले विभागको महानिर्देशक सम्झनु पर्छ । परिच्छेद-२ । खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभाग । ३. खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागको कार्यविधि: (१) खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागले देहाय बमोजिमको काम गर्नेछ:- । (क) पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको । ऐन अन्तर्गतको मुद्दा हेर्ने अधिकारी वा पुनरावेदन सुन्ने अदालतले जाँच को लागि पठाएको खाद्य पदार्थको नमूनाको विश्लेषण गरी विश्लेषण प्रतिवेदन निजलाई पठाउने, । (ख) खाद्य स्तर निर्धारण समितिलाई कुनै खाद्य पदार्थ स्तर निर्धारण गर्नको लागि सहायतार्थ अनुसन्धान र अन्वेषण गरी प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्ने, । (ग) खाद्य पदार्थ जाँच गर्ने पाँचौ संशोधनद्वारा थप । निरीक्षण गर्ने, परीक्षण गर्ने, तथा विश्लेषण गर्ने सम्बन्धमा खाद्य निरीक्षकहरुको तालिमको प्रबन्ध मिलाउने र तालिममा सफल हुनेहरुलाई प्रमाणपत्र दिने । (२) उपनियम (१) मा लेखिएका बमोजिमको प्रतिवेदन दिनु पर्ने कर्तव्य खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागको प्रमुखको हुनेछ । पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । ४. सार्वजनिक विश्लेषक, निजको योग्यता, काम र कर्तव्य: (१) नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी देहायको योग्यता पुगेको र खाद्य विश्लेषण परीक्षणको सुविधा प्राप्त चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । सरकारी वा गैरसकारी प्रयोगशालामा काम गरिरहेको कुनै कर्मचारीलाई यस नियमावलीको प्रयोजनको लागि सार्वजनिक विश्लेषक तोक्न सक्नेछ । (क) केमेष्ट्री वा फूड साइन्स वा वायोलोजिकल साइन्समा एम.एस्सी. चौथो संशोधनद्वारा थप । वा खाद्य प्रद्योगिकी (फूड टेक्नोलोजी) विषयमा स्नातक परीक्षा पास गरी खाद्य अनुसन्धान वा विश्लेषण कार्यमा दुई वर्षको अनुभव प्राप्त भएको, वा ।
खाद्य नियमावली २०२७ (Food Regulation, 1970)

(क) केमेष्ट्री वा फूड साइन्स वा वायोलोजिकल साइन्समा एम.एस्सी. चौथो संशोधनद्वारा थप । वा खाद्य प्रद्योगिकी (फूड टेक्नोलोजी) विषयमा स्नातक परीक्षा पास गरी खाद्य अनुसन्धान वा विश्लेषण कार्यमा दुई वर्षको अनुभव प्राप्त भएको, वा । (ख) केमेष्ट्री विषय लिई वि.एस्सी. परीक्षा पास गरी खाद्य अनुसन्धान वा विश्लेषण कार्यमा ५ वर्षको अनुभव प्राप्त गरेको । (२) सार्वजनिक विश्लेषक/खाद्य निरीक्षकको अनुरोधमा खाद्य पदार्थको नमूनाको जाँच गरी त्यसको विश्लेषण प्रतिवेदन निजलाई पठाइनेछ । परिच्छेद-३ । खाद्य निरीक्षक सम्बन्धी व्यवस्था । ५. खाद्य निरीक्षकको नियुक्ति: (१) नेपाल सरकारले समय समयमा नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी तोकिदिएको खाद्य पदार्थको सम्बन्धमा ऐन र यस नियमावलीमा उल्लेखित काम कुराहरु गर्न निमित्त पाँचौ संशोधनद्वारा संशोधित । विभागले खाद्य निरीक्षक नियुक्ति गर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम नियुक्त भएको खाद्य निरीक्षकले आफूलाई तोकिएको क्षेत्रभित्र ऐन र यो नियमावली बमोजिम आफूलाई तोकिएको काम कर्तव्य गर्नेछ । (३) नेपाल सरकारले आवश्यक देखेमा कुनै व्यक्तिलाई कुनै निर्देशित क्षेत्रको सम्बन्धमा ऐन र यस नियमावलीमा लेखिए बमोजिम खाद्य निरीक्षकको अधिकार प्रयोग गर्न पाउने गरी तोक्न सक्नेछ । (४) उपनियम (१) र (३) बमोजिम नियुक्ति गरिएको खाद्य निरीक्षक वा तोकिएको व्यक्तिलाई अनुसूची-१ मा तोकिएको ढाँचाको परिचय पत्र दिइनेछ । चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । ६. खाद्य निरीक्षकको योग्यता: खाद्य निरीक्षकको पदमा नियुक्ति हुनको लागि देहायबमोजिमको हुनु पर्नेछ:- । (क) खाद्य प्रद्योगिकी वा खाद्य विज्ञानमा स्नातक, वा । (ख) साधारण विज्ञान वा प्रयोगशाला प्रद्योगिकी (ल्याब टेक्नोलोजी) वा खाद्य प्रद्योगिकी (फूड टेक्नोलोजी) विषयमा प्रमाणपत्र तह उत्तीर्ण गरी खाद्य परीक्षण वा निरीक्षण सम्बन्धी कम्तीमा छ महिनाको तालिम प्राप्त गरेको, वा । (ग) प्रवेशिका वा सो सरहको परीक्षा उत्तीर्ण गरी खाद्य परीक्षण वा निरीक्षण सम्बन्धी कम्तीमा एक वर्षको तालिम प्राप्त गरी तत्सम्बन्धी काममा तीन वर्षको अनुभव प्राप्त गरेको । ७. खाद्य निरीक्षकको काम कर्तव्य: खाद्य निरीक्षकको काम तथा कर्तव्य देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) ऐन वा यो नियमावली चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । उल्लङ्घन गरी खाद्य पदार्थ उत्पादन गरिएको वा संचय गरिएको वा बिक्रीवितरण गरिएको वा त्यस्तो काम कुरा गर्न लागेको शंका लागेमा त्यस्तो खाद्य पदार्थको नमूना लिई अनुसूची-२ बमोजिमको सूचना खाद्य पदार्थको धनीलाई दिने र तुरुन्तै विश्लेषण परीक्षणको लागि पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । सार्वजनिक विश्लेषक समक्ष पठाउने, । (ख) कुनै व्यक्ति वा संस्था वा फर्मले ऐन वा यो नियमावलीको विपरीत कुनै काम कारबाई गरेको छ भन्ने पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । उजुरी वा सूचना प्राप्त भएमा त्यसको छानबीन गर्ने, तर कसैले झुटो पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । उजुरी वा सूचना दिनु हुँदैन, । (ग) आफूले निरीक्षण गरेको ऐन वा यो नियमावली बमोजिम कारबाई गरिएको वा जफत भएको खाद्य पदार्थको रेकर्ड राख्ने, । (घ) स्थानीय जिल्ला अधिकारीको सामान्य नियन्त्रणमा रही यो नियमावली र प्रचलित कानून बमोजिम आफूलाई तोकिएको तथा आफूले गर्नु पर्ने काम कर्तव्य गर्ने ।
खाद्य नियमावली २०२७ (Food Regulation, 1970)

उजुरी वा सूचना दिनु हुँदैन, । (ग) आफूले निरीक्षण गरेको ऐन वा यो नियमावली बमोजिम कारबाई गरिएको वा जफत भएको खाद्य पदार्थको रेकर्ड राख्ने, । (घ) स्थानीय जिल्ला अधिकारीको सामान्य नियन्त्रणमा रही यो नियमावली र प्रचलित कानून बमोजिम आफूलाई तोकिएको तथा आफूले गर्नु पर्ने काम कर्तव्य गर्ने । ८. खाद्य निरीक्षकको अधिकार: (१) खाद्य निरीक्षकले आफ्नो कर्तव्य पालनको सिलसिलामा देहाय बमोजिमको अधिकार प्रयोग गर्न सक्नेछ:- । (क) खाद्य पदार्थ उत्पादन गर्ने वा सञ्जय गर्ने वा बिक्रीवितरण गर्ने ठाउँहरुबाट खाद्य पदार्थको नमूना लिन सक्ने, । (ख) चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । कुनै खाद्य पदार्थको बिक्री वितरणबाट सरुवा रोग फैलिन सक्ने सम्भावना छ भन्ने कुरा निजलाई लागेमा र निजको रायमा स्थानीय स्वास्थ्य अधिकृत समेतको सहमति भएमा स्थानीय जिल्ला अधिकारीको स्वीकृति लिई त्यस्तो खाद्य पदार्थको बिक्रीवितरणमा रोक लगाउन सक्ने, । (ग) कुनै खाद्य पदार्थ दूषित वा न्यूनस्तरको छ भन्ने मनासिब माफिकको शंका भएमा स्थानीय जिल्ला अधिकारीको स्वीकृति लिई त्यस्तो खाद्य पदार्थ बिक्रीवितरण गर्नमा रोक लगाउन सक्ने, । (घ) खाद्य पदार्थ जाँच गर्ने सम्बन्धमा कुनै खाद्य पदार्थ राखिएको भाँडा वा वर्तन वा प्याकेट वा पोको वा त्यस्तो कुनै माल वस्तु भाँडा राखिएको घर जग्गामा प्रवेश गर्नु पर्ने भएमा सो घर जग्गाको मालिक वा सो ठाउँ को जिम्मा लिएका कुनै व्यक्तिको अनुमति प्राप्त भएमा अनुमति लिई र त्यस्तो व्यक्तिले अनुमति नदिएमा सम्बन्धित तेस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । गाउँ विकास समिति वा नगरपालिका वा नजिकको प्रहरी कार्यालयको प्रतिनिधि साक्षी राखी प्रचलित कानून बमोजिम प्रवेश गर्न सक्ने, । (ङ) खाद्य पदार्थ उत्पादन गर्ने व्यक्तिसँग वा खाद्य पदार्थ उत्पादन गर्ने ठाउँमा पाइएको अन्य कुनै खाद्य वा अखाद्य पदार्थको सम्बन्धमा । उत्पादनकर्ताले सन्तोषजनक उपयोग बताउन नसकी सो पदार्थ त्यहाँ रहँदा उत्पादन भै राखेको खाद्य पदार्थसँग सम्मिश्रण हुन सक्ने सम्भावना देखेमा वा शंका लागेमा त्यस्तो पदार्थलाई अविलम्ब त्यहाँबाट हटाउन आदेश दिन सक्ने, । (च) निकासी वा पैठारी वा ढुवानी भै राखेको कुनै खाद्य पदार्थलाई आवश्यक देखेमा रोकी जाँच बुझ गर्ने र त्यस्तो खाद्य पदार्थ दूषित वा न्यूनस्तरको छ भन्ने मनासिब माफिकको शंका लागेमा यस नियमावली बमोजिम गर्ने, । (छ) खाद्य विश्लेषणको लागि यस नियमावली बमोजिम लिइएको नमूनालाई कुनै पनि सरकारी वा गैर सरकारी यातायातका साधन वा हुलाकद्वारा विश्लेषणको लागि पठाउने सक्ने, । (२) उपनियम (१) को खण्ड (ख), (ग) र (च) बमोजिम गरिएको कारवाहीको सूचना खाद्य निरीक्षकले तुरुन्त पाँचौ संशोधनद्वारा संशोधित । महानिर्देशक, क्षेत्रिय खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालयको प्रमुख र स्थानीय जिल्ला अधिकारी समक्ष पठाउनु पर्नेछ । ९. सरुवा तथा संक्रामक रोग लागेको व्यक्तिको सम्बन्धमा खाद्य निरीक्षक को अधिकारी: (१) सरुवा तथा संक्रामक रोग लागेको वा त्यस्तो रोग फैलाउन सक्ने खालको कुनै व्यक्तिबाट खाद्य पदार्थ बिक्री भै राखेको वा तयार भै रहेको वा खाद्य पदार्थ तयार भै रहेको ठाउँ मा बसी राखेकोछ भन्ने खाद्य निरीक्षकलाई लागेमा निजले त्यस्तो व्यक्तिलाई डाक्टरी जाँच गर्न लगाउन सक्नेछ ।