chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
कारागार नियमावली २०२० (Prison Regulation, 1963)

सोही इलाकाको जिल्ला प्रहरी कार्यालयलाई जानकारी दिनु पर्छ । १४. बाटो खर्च दिने: छुटकारा पाएका कैदी वा थुनुवाहरु मध्ये धेरै टाढाको घरसम्म पुग्न खर्च नहुने व्यक्तिलाई सम्बन्धित प्रमुख जिल्ला अधिकारीबाट निकासा भए बमोजिम आवश्यक बाटो खर्च दिइनेछ । १५. कैद सजायको म्याद पुगेपछि छुटकारा दिनु पर्ने: कारागारका कैदी वा थुनुवाहरु मध्ये कैद सजायको म्याद पुगेपछि नछुटी म्याद पुगेका चौबीस घण्टाभन्दा बढता कैद भएमा जसको गफलतले भएको हो उसलाई प्रचलित कानून बमोजिम गर्नु पर्छ । आठौं संशोधनद्वारा संशोधित । १६. रुपैयाँ तिरेमा छुटकारा दिने: (१) अड्डा अदालतबाट जरिवाना बापत कैद ठेकी आएकोमा सो जरिवाना र जरिवाना बापत ठेकिएको कैदको लगत कारागार कार्यालयले आफ्नो लगत पुस्तिकामा कायम गर्नु पर्नेछ र सो लगत कसिएको जानकारी सम्बन्धित अड्डा अदालतलाई दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम लगत कसिएकोमा जरिवाना तिर्न नसकी थुनामा बसिरहेको व्यक्तिले जरिवाना बापतको बाँकी रकम बुझाई थुनामा मुक्त हुन चाहेमा त्यस्तो व्यक्तिबाट कानून बमोजिम बाँकी जरिवाना बापतको रकम बुझी सदर स्याहा गरी लगत पुस्तिकाबाट जरिवाना तथा सो बापतको कैद लगत समेत कट्टा गरी थुनाबाट मुक्त गरिदिनु पर्नेछ । दशौं संशोधनद्वारा थप । ## परिच्छेद-२क. । सामुदायिक सेवा तथा खुला कारागार सम्बन्धी व्यवस्था । १६क. सामुदायिक सेवामा पठाउने सम्बन्धी व्यवस्था: (१) कुनै मुद्दामा तीन वर्षसम्म कैद सजाय हुन सक्ने व्यक्तिले सामुदायिक सेवा गर्न चाहेमा मुद्दा हेर्ने अधिकारी समक्ष अनुसूची-२क. बमोजिमको ढाँचामा निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम निवेदन प्राप्त भएपछि मुद्दा हेर्ने अधिकारीले देहायका विषय उपर विचार गर्दा निवेदन माग बमोजिम कसूरदार ठहरिएको व्यक्तिलाई सामुदायिक सेवामा पठाउन मनासिब देखेमा कारागारको सट्टा सामुदायिक सेवामा पठाउने गरी निर्णय गर्न सक्नेछः- । (क) कसूर र कसूर गर्दाको कारण र अवस्था, । (ख) निजको विगतको चालचलन, । (ग) निजको उमेर, । (घ) निजले कसूरका सम्बन्धमा गरेको साविती र निजले कसूरको लागि गरेको क्षमा याचना, । (ङ) निजले गर्न सक्ने सामुदायिक सेवाको प्रकृति । (३) उपनियम (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि प्रचलित नेपाल कानून बमोजिम स्थापना वा गठन भएको अदालत बाहेक मुद्दा हेर्ने अन्य अधिकारीले कसूरदारलाई सामुदायिक सेवामा पठाउँदा सम्बन्धित जिल्ला अदालत समक्ष त्यसरी सामुदायिक सेवामा पठाउने आधार र कारण समेत उल्लेख गरी अनुमति माग गर्नु पर्नेछ र सम्बन्धित जिल्ला अदालतले पनि त्यस्तो आधार र कारण मनासिब देखेमा त्यस्तो कसूरदारलाई सामुदायिक सेवामा पठाउने अनुमति दिन सक्नेछ । (४) उपनियम (२) बमोजिम मुद्दा हेर्ने अधिकारीले कसूरदारलाई सामुदायिक सेवामा पठाउने निर्णय गर्दा दैनिक दुई घण्टा सामुदायिक सेवामा काम गरे बापत एक दिनको दरले कैद कट्टा हुने गरी कसूरदारले कति अवधि सामुदायिक सेवा गर्नु पर्ने हो सो समेत खुलाउनु पर्नेछ ।
कारागार नियमावली २०२० (Prison Regulation, 1963)

(४) उपनियम (२) बमोजिम मुद्दा हेर्ने अधिकारीले कसूरदारलाई सामुदायिक सेवामा पठाउने निर्णय गर्दा दैनिक दुई घण्टा सामुदायिक सेवामा काम गरे बापत एक दिनको दरले कैद कट्टा हुने गरी कसूरदारले कति अवधि सामुदायिक सेवा गर्नु पर्ने हो सो समेत खुलाउनु पर्नेछ । (५) उपनियम (२) बमोजिम मुद्दा हेर्ने अधिकारीबाट कसूरदारलाई सामुदायिक सेवामा पठाउने निर्णय भए पछि काठमाडौँ उपत्यकाको हकमा कारागार व्यवस्थापन विभागले र काठमाडौँ उपत्यका बाहिरको हकमा सम्बन्धित कारागार कार्यालयले कसूरदारलाई सामाजिक सेवामा लगाउन इच्छुक विद्यालय, अस्पताल, स्थानीय निकाय, देवालय, वृद्धाश्रम लगायत यस्तै प्रकृतिका अन्य निकाय वा सामाजिक संघ संस्थासँग लिखित समझदारी गरी कसूरदारलाई आवश्यक शर्तहरु पालना गर्ने कबुलियतनामा गराई सामुदायिक सेवा गर्न त्यस्तो निकाय वा संस्थामा पठाउनु पर्नेछ र त्यसरी कसूरदारलाई सामुदायिक सेवामा पठाउँदा कारागार व्यवस्थापन विभागले सामुदायिक सेवा तथा खुला कारागार व्यवस्थापन केन्द्रीय समितिको र कारागार कार्यालयले सामुदायिक सेवा तथा खुला कारागार व्यवस्थापन जिल्ला समितिको परामर्श लिनु पर्नेछ । (६) उपनियम (५) बमोजिम पठाइएको कसूरदारले दिनको कम्तीमा दुई घण्टा सम्बन्धित निकाय वा संस्थामा सामुदायिक सेवा गर्नु पर्नेछ र बाँकी अवधि स्वरोजगारको रुपमा काम गर्न सक्नेछ । (७) उपनियम (५) बमोजिम सामुदायिक सेवामा पठाइएको कसूरदारलाई देहायको अवस्थामा सामुदायिक सेवाबाट फिर्ता गर्न आवश्यक ठानेमा सोको अनुमतिको लागि कारागार व्यवस्थापन विभाग वा कारागार कार्यालयले सम्बन्धित जिल्ला अदालत समक्ष लेखी पठाउनु पर्नेछः- । (क) निजले प्रचलित कानून विपरीत कार्य गरेमा, । (ख) निजले सम्बन्धित निकाय वा संस्थासँग भएको समझदारीपत्र बमोजिम ठेकिएको काम नगरेमा, । (ग) निजले सामुदायिक सेवा जाँदा बखत गरेको कबुलियतनामा विपरीत कार्य गरेमा । (८) उपनियम (७) बमोजिम अनुमतिको लागि लेखीआएमा र कसूरदारलाई सामुदायिक सेवाबाट फिर्ता गर्न मनासिब देखेमा सम्बन्धित जिल्ला अदालतले त्यस्तो कसूरदारलाई सामुदायिक सेवाबाट फिर्ता गर्ने अनुमति दिनेछ । (९) उपनियम (८) बमोजिम कुनै कसूरदारलाई सामुदायिक सेवाबाट फिर्ता गर्ने अनुमति प्राप्त भएमा कारागार व्यवस्थापन विभाग वा कारागार कार्यालयले त्यस्तो कसूरदारलाई सामुदायिक सेवाबाट कारागारमा फिर्ता गर्नेछ । (१०) उपनियम (९) बमोजिम सामुदायिक सेवाबाट फिर्ता गरिएको कसूरदारले बाँकी कैद कारागारमा रही भुक्तान गर्नु पर्नेछ र निजलाई सोही कैद अवधिमा पुनः सामुदायिक सेवामा पठाइने छैन । १६ख. खुला कारागार सम्बन्धी व्यवस्था: (१) नेपाल सरकारले आवश्यकता अनुसार नेपाल राज्यभित्र रहेको कुनै भवन वा स्थानलाई खुला कारागारको रुपमा तोक्न सक्नेछ । (२) तीन वर्ष भन्दा बढी कैद सजाय भई कम्तीमा एक तिहाई कैदको अवधि भुक्तान गरिसकेको कैदीले उपनियम (१) बमोजिम तोकिएको खुला कारागारमा बस्न चाहेमा अनुमतिको लागि अनुसूची-२ख. बमोजिमको ढाँचामा सम्बन्धित कारागार कार्यालय मार्फत कारागार व्यवस्थापन विभाग समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ ।
कारागार नियमावली २०२० (Prison Regulation, 1963)

(२) तीन वर्ष भन्दा बढी कैद सजाय भई कम्तीमा एक तिहाई कैदको अवधि भुक्तान गरिसकेको कैदीले उपनियम (१) बमोजिम तोकिएको खुला कारागारमा बस्न चाहेमा अनुमतिको लागि अनुसूची-२ख. बमोजिमको ढाँचामा सम्बन्धित कारागार कार्यालय मार्फत कारागार व्यवस्थापन विभाग समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम प्राप्त हुन आएको निवेदन उपर जाँचबुझ गरी कारागार व्यवस्थापन विभागले उक्त निवेदन सामुदायिक सेवा तथा खुला कारागार व्यवस्थापन केन्द्रीय समिति समक्ष पठाउने छ र सो समितिले देहायका कुरामा विचार गरी कैदीलाई खुला कारागारमा बस्ने अनुमति दिन हुने नहुने सम्बन्धमा कारण र आधारलाई कारागार व्यवस्थापन विभाग समक्ष सिफारिस गर्नेछः- । (क) अपराध गर्दाको कारण र अवस्थाको सम्बन्धमा फैसलामा उल्लेख भएको व्यहोरा, । (ख) कैदमा रहँदा जेलरले प्रमाणित गरिदिएको निजको चालचलन, । (ग) कैदीको उमेर, । (घ) कैदीले गर्न चाहेको स्वरोजगारको प्रकृति तथा रोजगारदाताले तोकेको रोजगार सम्बन्धी सेवाका शर्त तथा सुविधा । (४) उपनियम (३) बमोजिम सामुदायिक सेवा तथा खुला कारागार व्यवस्थापन केन्द्रीय समितिले कारागार व्यवस्थापन विभाग समक्ष कैदीलाई खुला कारागारमा बस्ने अनुमति दिने सिफारिस गरेमा कारागार व्यवस्थापन विभागले कुनै रोजगारदाता कहाँ रोजगार गर्ने कैदीको हकमा रोजगारदातासँग समझदारीपत्र गरी र स्वरोजगार गर्ने कैदीको हकमा त्यस्तो स्वरोजगारको विवरण खुलाई आवश्यक शर्त पालना गर्ने कबुलियतनामा गराई खुला कारागारमा बस्ने अनुमति दिन सक्नेछ । (५) उपनियम (३) वा (४) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायको कैदीलाई खुला कारागारमा बस्ने अनुमति दिइने छैनः- । (क) एकपटक कारागारबाट भागेको कैदी, । (ख) कैदमा रहँदा असल चालचलन नभएको भनी अभिलेखमा जनिइएको कैदी, । (ग) मानसिक सन्तुलन ठीक नभएको भनी चिकित्सकले प्रमाणित गरी दिएको कैदी । (६) उपनियम (४) बमोजिम खुला कारागारमा बस्ने अनुमति प्राप्त कैदीले देहायका शर्तहरु पालना गर्नु पर्नेछ:- । (क) खुला कारागारमा बस्ने अनुमति दिँदाका बखत उल्लिखित काम मात्र गर्नु पर्ने, । (ख) खुला कारागार क्षेत्रबाट बाहिर जाँदा वा खुला कारागार भित्र आउँदा कैदीको साथमा रहेका सामानहरु जाँच गराउनु पर्ने र निजको साथमा आएका मानिसको अभिलेख गराउनु पर्ने, । (ग) निर्धारित समयमा मात्र खुला कारागार क्षेत्रबाट बाहिर जाने र खुला कारागार भित्र आउनु पर्ने, । (घ) कबुलियतनामामा तोकिएको स्थान र क्षेत्र बाहेकका अन्य स्थान र क्षेत्रमा बसोबास गर्न नहुने, । (ङ) खुला कारागारमा परिवार बाहेक अन्य व्यक्तिलाई स्थायी रुपमा बस्न नदिने, । (च) खुला कारागार अधिकृतले समय समयमा दिएको निर्देशन पालन गर्नु पर्ने । (७) कुनै कैदीले उपनियम (६) मा उल्लिखित शर्तहरु पालना गरेको नपाइएमा कारागार व्यवस्थापन विभागले त्यस्तो कैदीलाई खुला कारागारबाट फिर्ता गर्नेछ । (८) उपनियम (७) बमोजिम फिर्ता गरिएको कैदीले कैदको बाँकी अवधि कारागारमा भुक्तान गर्नु पर्नेछ र निजलाई सोही कैद बापत पुनः खुला कारागारमा पठाइने छैन ।
कारागार नियमावली २०२० (Prison Regulation, 1963)

(७) कुनै कैदीले उपनियम (६) मा उल्लिखित शर्तहरु पालना गरेको नपाइएमा कारागार व्यवस्थापन विभागले त्यस्तो कैदीलाई खुला कारागारबाट फिर्ता गर्नेछ । (८) उपनियम (७) बमोजिम फिर्ता गरिएको कैदीले कैदको बाँकी अवधि कारागारमा भुक्तान गर्नु पर्नेछ र निजलाई सोही कैद बापत पुनः खुला कारागारमा पठाइने छैन । १६ग. सामुदायिक तथा खुला कारागार व्यवस्थापन समिति सम्बन्धी व्यवस्था: (१) सामुदायिक सेवा तथा खुला कारागारको सञ्चालन र व्यवस्थापनको सम्बन्धमा कारागार व्यवस्थापन विभागलाई राय सुझाव दिन र कसुरदारलाई सामुदायिक सेवा वा खुला कारागारमा पठाउने सम्बन्धमा विभागलाई आवश्यक परामर्श दिन देहाय बमोजिमको एक सामुदायिक सेवा तथा खुला कारागार व्यवस्थापन केन्द्रीय समिति रहनेछ:- । (क) महानिर्देशक, कारागार व्यवस्थापन विभाग - अध्यक्ष । (ख) प्रतिनिधि (वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षक), प्रहरी प्रधान कार्यालय - सदस्य । (ग) कानून अधिकृत, गृह मन्त्रालय - सदस्य । (घ) प्रतिनिधि (उप-सचिव), कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय - सदस्य । (ङ) कारागार सुधार र सामुदायिक सेवाको क्षेत्रमा कार्यरत गैर सरकारी संस्थामध्येबाट कारागार व्यवस्थापन विभागको महानिर्देशकले तोकेको दुईजना प्रतिनिधि - सदस्य । (च) निर्देशक, कारागार व्यवस्थापन विभाग - सदस्य-सचिव । (२) जिल्लास्तरमा सामुदायिक सेवा र खुला कारागारको सञ्चालन तथा व्यवस्थापन गर्न र कुनै कसुरदारलाई सामुदायिक सेवामा पठाउने सम्बन्धमा कारागार कार्यालयलाई आवश्यक परामर्श दिन प्रत्येक जिल्लामा देहाय बमोजिमको एक सामुदायिक सेवा तथा खुला कारागार व्यवस्थापन जिल्ला समिति रहनेछ:- । (क) जेलर, कारागार कार्यालय - अध्यक्ष । (ख) प्रतिनिधि, जिल्ला प्रहरी कार्यालय - सदस्य । (ग) प्रतिनिधि, जिल्ला प्रशासन कार्यालय - सदस्य । (घ) प्रतिनिधि, जिल्ला सरकारी वकील कार्यालय - सदस्य । (ङ) कारागार सुधार र सामुदायिक सेवाको क्षेत्रमा कार्यरत गैर सरकारी संस्थामध्येबाट जेलरले तोकेको एकजना प्रतिनिधि - सदस्य । (३) उपनियम (१) वा (२) बमोजिमको समितिले बैठकमा कुनै विशेषज्ञलाई पर्यवेक्षकको रुपमा आमन्त्रण गर्न सक्नेछ । (४) उपनियम (१) वा (२) बमोजिमको समितिले बैठक सम्बन्धी कार्यविधि आफै निर्धारण गर्न सक्नेछ । (५) उपनियम (१) वा (२) बमोजिमको समितिको अन्य काम, कर्तव्य र अधिकार कारागार व्यवस्थापन विभागले तोकिदिए बमोजिम हुनेछ । १६घ. सामुदायिक सेवा अधिकृत र खुला कारागार अधिकृत तोक्न सक्ने: सामुदायिक सेवामा संलग्न रहेका कसुरदार र खुला कारागारमा बस्ने कैदीको चालचलन र काम, कारबाहीको अनुगमन र निरीक्षण गरी कारागार व्यवस्थापन विभाग वा कारागार कार्यालय समक्ष प्रतिवेदन पेश गर्न, खुला कारागारमा जान चाहने कैदीको लागत सङ्कलन तथा सामुदायिक सेवा लिन चाहने निकाय वा संस्थासँग सम्पर्क राख्न तथा सामुदायिक सेवा तथा खुला कारागार सम्बन्धी कार्यक्रम तर्जुमा गर्ने कार्यमा विभाग वा कारागार कार्यालयलाई सहयोग गर्न गृह मन्त्रालयले कारागार व्यवस्थापन विभाग वा सो अन्तर्गत कार्यरत कुनै अधिकृतलाई सामुदायिक सेवा अधिकृत र खुला कारागार अधिकृतको रुपमा तोक्न सक्नेछ ।
कारागार नियमावली २०२० (Prison Regulation, 1963)

१६ङ. बाल सुधार गृहमा रहने अवधि बढाउन सक्ने: प्रचलित कानून बमोजिम बाल सुधार गृहमा पठाइएका बालबालिकाको उमेर १६ वर्ष पुगेको भए तापनि सम्बन्धित बाल सुधार गृहले निजको चालचलनमा सुधार आएको र निजलाई थप अवधिसम्म बाल सुधार गृहमा राख्न उपयुक्त छ भनी सिफारिस गरेमा जेलरले त्यस्ता बालबालिकाको हकमा बाल सुधार गृह बस्ने अवधि बढाउन सक्नेछ । परिच्छेद - ३ । कारागारको पालो पहरा र रेखदेख । १७. पहरा गर्ने सुरक्षाकर्मीहरुको कर्तव्य: कारागारमा पालो पहरा गर्ने सुरक्षाकर्मीहरुले कारागारको ढोका ढोकाहरुमा र कारागार परिधि वा पर्खाल बाहिर चारैतर्फ पालैसँग चपट दिई कैदी वा थुनुवाहरु भाग्दछन् कि भनी सतर्क रही कैदी थुनुवाहरु भाग्न नपाउने गरी होसियारी साथ खबरदारी गरी आफ्ना अखडासम्म बराबर टहलिरहनु पर्छ । १८. सेन्ट्रीको कर्तव्य: कारागारमा पालो पहरा गर्न खटिएका सुरक्षाकर्मीहरुले पालैसँग दस्तुर माफिक खबरदार बोली रमन घुमे नघुमेको सेन्ट्रीले विचार गरी निजहरुले खबरदार बोलेकोमा सेन्ट्रीले पनि खबरदार बोल्नु पर्छ । सो बमोजिम आफ्नो पालो पुगेपछि निजले अर्को पालेलाई उर्दी सुनाई जिम्मा दिनु पर्छ । १९. अखडा अखडामा पुगेपछि खबरदार बोल्ने: कारागार भित्र रमन घुम्न खटिएका सुरक्षाकर्मीहरुले ४ अखडामा बसी पालो बाँधी पर्खालको किनारा किनारै घुमी अखडा अखडामा पुग्नासाथ खबरदार बोल्नु पर्दछ सो अखडामा बस्ने पालेले खबरदार बोले नबोलेको सेन्ट्रीले विचार गर्नुपर्दछ । कैदी वा थुनुवाहरु भाग्न उम्कन लागेको देखियो भने अलार्मको सूचना वा आवाज दिई तुरुन्त पक्री कारागार कार्यालयमा बुझाई दिनु पर्छ । २०. कमाण्डर र अधिकृतको काम: कारागारमा रमन घुम्न खटिएका सुरक्षाकर्मीहरुले दस्तुर माफिक घुमे नघुमेको कमाण्डरले जाँची सो बमोजिम नभएमा कमाण्डरले अधिकृतमा र अधिकृतले कारागारको जेलरलाई र सम्बन्धित तालुक अड्डालाई समेत प्रतिवेदन दिनु पर्छ । नवौँ संशोधनद्वारा थप । २०क. निर्देशन र नियन्त्रण: कारागारको पालो पहरा र रेखदेखको काम जेलरको सामान्य निर्देशन र नियन्त्रणमा हुनेछ । परिच्छेद - ४ । श्रेणी विभाजन र सिधा तथा सुविधाहरु । नवौँ संशोधनद्वारा खारेज । २१ । २२. लुगा सम्बन्धी व्यवस्था: (१) कारागारका कैदी र थुनुवाहरुलाई निम्न लिखित अनुसार लुगा बाँडिने छ:- । पन्ध्रौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (क) पुरुषलाई जाडो समयमा ज्याकेट एक र सुरुवाल एक तथा गर्मी समयमा कमिज एक र सुरुवाल एक वा मौसम अनुसार सो सरहका कपडा समेत गरी जम्मा वर्षको दुई पटक, । पन्ध्रौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (ख) महिलालाई कुर्ता, सुरुवाल वा धोती र चोलो वा मौसम अनुसार सो सरहका कपडा समेत गरी जम्मा वर्षको दुई पटक, । (ग) नाबालक बालक बालिकालाई कमिज १ सुरुवाल १ वा घाँघर १ सुरुवाल १ दरले वर्षको दुई पटक र सूती कपडाको कोट एक गलबन्दी एक र टोपी एक वर्षको एक पटक । (२) उपनियम (१) बमोजिम वर्षको दुई पटक लुगा बाँड्दा वैशाख र कार्तिक महिनामा बाँडिने छ । वर्षको एक पटक बाँडिने चाहिँ कार्तिक महिनामा दिइनेछ । नवौँ संशोधनद्वारा झिकिएको । कुनै थुनुवा कैदीले आफ्नै तर्फबाट लुगा ल्याएमा सोही लुगा लगाउन दिइनेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिम दिइने लुगाको निमित्त कपडाको किसिम र नमूना प्रमुख जिल्ला अधिकारीले पास गरिदिए बमोजिम तयार गरी दिइनेछ । नवौँ संशोधनद्वारा संशोधित ।
कारागार नियमावली २०२० (Prison Regulation, 1963)

वर्षको एक पटक बाँडिने चाहिँ कार्तिक महिनामा दिइनेछ । नवौँ संशोधनद्वारा झिकिएको । कुनै थुनुवा कैदीले आफ्नै तर्फबाट लुगा ल्याएमा सोही लुगा लगाउन दिइनेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिम दिइने लुगाको निमित्त कपडाको किसिम र नमूना प्रमुख जिल्ला अधिकारीले पास गरिदिए बमोजिम तयार गरी दिइनेछ । नवौँ संशोधनद्वारा संशोधित । तर कैदी वा थुनुवाले आफूखुशी लुगा लगाउन चाहेमा स्वीकृत नमूना बमोजिमको लुगाको निमित्त पर्न आउने मूल्य बराबरको रकम त्यस्ता कैदी वा थुनुवालाई दिइनेछ । (४) उपनियम (१) को अतिरिक्त देहायका प्रकारका चीज देहाय बमोजिम दिइनेछ:- । पन्ध्रौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (क) प्रत्येक कैदी वा थुनुवालाई पाँच किलो कपास बराबरको सिरक एक तथा पाँच किलो कपास बराबरको डसना एक र तन्ना एक हरेक दुई वर्षमा एक पटक, । तर कैदी वा थुनुवाले आफूखुशी सिरक डसना व्यवस्था गर्न चाहेमा उल्लिखित सिरक डसनाको निमित्त पर्न आउने मूल्य बराबरको रकम त्यस्ता कैदी वा थुनुवालाई दिइनेछ । (ख) प्रत्येक कैदी वा थुनुवालाई सुत्न निमित्त डेढ हात चौडाई साढे चार हाल लम्बाईकै सुकुल एक हरेक ३ वर्षमा एक पटक । दशौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (५) उपनियम (४) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै कैदी वा थुनुवा दुई वर्ष नपुग्दै छुट्टी जाने भएमा निजले लिएको उक्त सामान कारागार प्रशासनलाई फिर्ता गर्नु पर्नेछ । सातौँ संशोधनद्वारा संशोधित । २३. सिधा सम्बन्धी व्यवस्था: कारागारका थुनुवा वा कैदी र तिनका नाबालक आश्रितहरुलाई प्रत्येक दिन दिइने सिधाको दर अनुसूची ३ मा तोकिए बमोजिम हुनेछ । छैठौँ संशोधनद्वारा संशोधित । २४. सुत्केरीलाई थप सिधा सम्बन्धी व्यवस्था: छ्यानबिन तथा अनुसन्धान केन्द्र तथा कारागारमा थुनिएका पन्ध्रौँ संशोधनद्वारा संशोधित । महिला थुनुवा वा कैदी सुत्केरी भएमा सुत्केरी उतार्न नियम २३ बमोजिम दिइने सिधा बाहेक नवौँ संशोधनद्वारा थप । सुत्केरी हुनु तीस दिन अघिदेखि सुत्केरी भएको मितिले साठी दिनसम्म देहायबमोजिम थप सिधा र सामान दिइनेछ:- । बाह्रौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (क) मसिनो चामल प्रतिदिन सातसय ग्राम, । (ख) घ्यू प्रतिदिन एकसय ग्राम, । (ग) खाने तेल प्रतिदिन एकसय मिलिलिटर, । (घ) ज्वाानो प्रतिदिन पचास ग्राम, । बाह्रौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (ङ) कोरा कपडा एक सुत्केरी अवधिको लागि दश मिटर, । (च) साधारण राडी एक सुत्केरी अवधिको लागि एक थान, । पन्ध्रौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (छ) एक सुत्केरी अवधिको लागि नगद दुई हजार रुपैयाँ । दशौँ संशोधनद्वारा थप । २४क.चौकिदार, नाइके र सहनाइकेको नियुक्ति र संख्या: (१) कारागारको आन्तरिक व्यवस्थापनमा सहयोग लिने प्रयोजनको लागि जेलरले कारागारका कैदीहरुमध्येबाट देहाय बमोजिमको संख्यामा चौकिदार, नाइके र सहनाइके नियुक्ति गर्न सक्नेछ:- । (क) प्रत्येक कारागारमा महिला तथा पुरुष कारागारको लागि एक / एक जना र छुट्टा छुट्टै कम्पाउण्ड भएको प्रत्येक कारागार भवनको लागि एक / एक जना चौकिदार, । (ख) पच्चीस बन्दी बराबर एक नाइके र । (ग) दश बन्दी बराबर एक सहनाइके । (२) उपनियम (१) बमोजिम चौकिदार, नाइके र सहनाइकेको संख्या निर्धारण गर्दा आषाढ मसान्तको बन्दीहरुको संख्यालाई आधार बनाउनु पर्नेछ र जेलरले सो नामावली सहितको विवरण कारागार व्यवस्थापन विभागमा पठाउनु पर्नेछ ।
कारागार नियमावली २०२० (Prison Regulation, 1963)

(ख) पच्चीस बन्दी बराबर एक नाइके र । (ग) दश बन्दी बराबर एक सहनाइके । (२) उपनियम (१) बमोजिम चौकिदार, नाइके र सहनाइकेको संख्या निर्धारण गर्दा आषाढ मसान्तको बन्दीहरुको संख्यालाई आधार बनाउनु पर्नेछ र जेलरले सो नामावली सहितको विवरण कारागार व्यवस्थापन विभागमा पठाउनु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कैदीबाट एक पटक फरार भै पुनः पक्राउमा परेर कैदमा रहेको, कैदी वा थुनुवालाई भगाउने काममा संलग्न रहेको, अरु कैदी वा थुनुवालाई यातना दिएको, खराब चालचलन भएको र सोही आर्थिक वर्षको बीचमा कैद मुक्त हुने अवस्थामा रहेको बन्दीलाई चौकिदार, नाइके र सहनाइकेमा नियुक्त गरिने छैन । (४) चौकिदार, नाइके र सहनाइकेले अरु बन्दी वा थुनुवालाई शारीरिक यातना दिएको र अरु बन्दीसँग कुनै किसिमको अनुचित फाइदा लिएको पाइएमा जेलरले त्यस्तो व्यक्तिलाई चौकिदार, नाइके र सहनाइकेबाट तुरुन्त हटाउनु पर्नेछ । छैठौँ संशोधनद्वारा संशोधित । २५. चौकिदारलाई थप सुविधा सम्बन्धी व्यवस्था: कारागारको बन्दी वा कैदी मध्येबाट रहने चौकिदार, नाइके र सहनाइकेलाई नियम २३ बमोजिम दिइने सिधा बाहेक देहाय बमोजिम थप सुविधा दिइनेछ:- । (क) चौकिदारलाई प्रतिदिन पचहत्तर पैसा । (ख) नाइकेलाई प्रतिदिन साठी पैसा । (ग) सहनाइकेलाई प्रतिदिन पैंतालीस पैसा । दशौँ संशोधनद्वारा थप । २५क.सिधा वा सुविधा नपाउने: यस परिच्छेदमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि सामुदायिक सेवा वा खुला कारागारमा रहेको कसूरदार वा कैदीले सो अवधिभर यस परिच्छेद बमोजिम पाउने सिधा वा सुविधा पाउने छैन । परिच्छेद - ५ । भेटघाट वा पत्र व्यवहार गर्ने । २६. भेटघाट र पत्रव्यवहारको सुविधा: (१) कारागारमा रहेका सबै थुनुवा वा कैदीहरुलाई देहायको सुविधा दिइनेछ:- । (क) कार्यालयको टायममा जेलरको रेखदेखमा हप्ताको दुई पटक आफ्ना नातादार र मित्रहरुसँग भेटघाट गर्न पाउनेछ । त्यसरी भेटघाट गर्दा कैदी वा थुनुवा कारागारको ढोकाभित्र र भेट गर्न आउने व्यक्ति ढोका बाहिर रही कुरा गर्न पाउनेछ । (ख) जेलरले सेन्सर गरी पास गरेको प्रत्येक चिठी लिन र एक हप्तामा दुईटासम्म चिठी जेलरद्वारा सेन्सर गराई पठाउन सक्नेछ । (ग) नेपाल सरकारबाट इजाजत प्राप्त वा अनुमति दिइएका अखवार, म्यागजिन तथा किताबहरु लिन पाउनेछ । दशौँ संशोधनद्वारा थप । (घ) जेलर वा निजले तोकेको कर्मचारी वा सुरक्षाकर्मीको रोहवरमा आफ्नो परिवारसँग टेलिफोन वा अन्य सञ्चार सम्पर्क गर्ने सुविधा पाउन सक्नेछ । (२) कारागार कैदी वा थुनुवालाई आए गएको चिठीपत्र जेलरले सेन्सर गर्दा तेह्रौँ संशोधनद्वारा झिकिएको । लाई हानिकारक प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष कुनै किसिमको सङ्केत चिन्ह र सार्वजनिक हित बाहेक कुनै सङ्गठन गर्ने विचार दर्शाएको चिठी पत्र-पत्रिका जफत गरी कारवाहीको निमित्त सम्बन्धित प्रमुख जिल्ला अधिकारी छेउ पेश गर्नु पर्छ । दशौँ संशोधनद्वारा थप । (३) उपनियम (१) र (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कारागार तथा कैदी वा थुनुवाको अवस्थाको विषयमा जानकारी लिनको निमित्त कुनै सञ्चार माध्यमका प्रतिनिधि वा अध्ययन अनुसन्धान कार्यमा संलग्न व्यक्ति वा संस्थाले औपचारिक रुपले अनुरोध गरेमा जेलरले कैदी वा थुनुवासँग भेटघाट गर्ने अनुमति दिन सक्नेछ । परिच्छेद - ६ । थुनुवा र कैदीहरुको चाल चलनको रेकर्ड राख्ने । पाँचौँ संशोधनद्वारा संशोधित ।
कारागार नियमावली २०२० (Prison Regulation, 1963)

परिच्छेद - ६ । थुनुवा र कैदीहरुको चाल चलनको रेकर्ड राख्ने । पाँचौँ संशोधनद्वारा संशोधित । २७. कैदीहरुको चालचलनको अभिलेख राख्ने: (१) कारागारभित्र बदमासी गर्ने वा कारागार ऐनको दफा २२ वा २४ बमोजिम गर्न नहुने काम गरेमा त्यस्ता कैदीहरुलाई प्रचलित कानून बमोजिम सजाय गरी त्यस्ता कैदीहरुको नाम नामेसी गरेको कसूर र पाएको सजाय लेखी एउटा लगत किताब खडा गरी राख्नु पर्नेछ । (२) कारागार भित्र, असल चालचलन भएका कैदीहरुको नाम नामेसी, गरेको कसूर र पाएको सजाय उल्लेख गरी निजहरुको अर्को छुट्टै लगत किताब खडा गरी राख्नु पर्नेछ । (३) कुनै उत्सवमा छुट्ने कैदीहरुको लगतमा उपनियम (१) बमोजिमको लगत किताबमा परेका कैदीहरुको नाम लेखी पठाइने छैन । नवौँ संशोधनद्वारा खारेज । २८. । सातौँ संशोधनद्वारा संशोधित । २९. असल चाल चलन भएका कैदीको कैदको सजाय छोट्याउने: (१)पन्ध्रौँ संशोधनद्वारा झिकिएको । (१क)पन्ध्रौँ संशोधनद्वारा झिकिएको । (२) कारागार भित्र बफादारी साथ काम गर्ने चौकिदार, नाइके, सहनाइके, शिक्षक तथा कामदारलाई साल सालै काम गरेकोमा क्रमशः चौकिदारलाई एक वर्षको दुई महिना, नाइकेलाई एक वर्षको एक महिना पन्ध्र दिन, सहनाइकेलाई एक वर्षको एक महिनाको दरले र शिक्षक वा कारखानामा कामदारको रुपमा काम गरेको कैदीलाई जेलर वा कारखानामा कामदारको रुपमा काम गरेको कैदीलाई जेलर वा कारखानाको प्रतिवेदन बमोजिम एक महिना राम्रो काम गरे बापत दिन पाँचको दरले कैद कट्टि सुविधा दिन सकिनेछ । यस उपनियम बमोजिम पाउने कैद कट्टि सुविधा पन्ध्रौँ संशोधनद्वारा संशोधित । प्रचलित कानून बमोजिम छोट्याइने कैदको सजायको अवधिमा गणना गरिने छ । दशौँ संशोधनद्वारा थप । (२क) पन्ध्रौँ संशोधनद्वारा झिकिएको । दुवै आँखा नदेख्ने वा दुवै खुट्टा नचल्ने वा अङ्गभङ्ग भई ओछ्यान परी निको नहुने अवस्थामा पुगेको भनी सरकारी चिकित्सकले सिफारिस गरेका कैदीको हकमा बाँकी कैदको सजाय छोट्याउन सकिनेछ । एघारौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (३) पन्ध्रौँ संशोधनद्वारा संशोधित । उपनियम (२) र (२क) मा लेखिएको कैदको सजाय छोट्याउन आवश्यक देखिए जेलरले आफ्नो रायसाथ प्रमुख जिल्ला अधिकारी समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । एघारौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (४) उपनियम (३) बमोजिम कैदको सजाय छोट्याउन जेलरले पेश गरेको रायमाथि विचार गरी उपयुक्त देखिए जिल्ला प्रमुख अधिकारीले आफ्नो रायसाथ कारागार व्यवस्थापन विभागमा पठाई सोको जानकारी पन्ध्रौँ संशोधनद्वारा झिकिएको । गृह मन्त्रालयमा पठाउनु पर्नेछ । एघारौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (५) उपनियम (४) बमोजिम लेखी आएकोमा कारागार व्यवस्थापन विभागले आफ्नो रायसाथ निर्णयका लागि गृह मन्त्रालयमा पठाउनु पर्नेछ । एघारौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (६) उपनियम (५) बमोजिम प्राप्त भएपछि गृह मन्त्रालयले उपयुक्त देखिए कैदको सजाय छोट्याउने निर्णय गरी निर्णय कार्यान्वयनको लागि सम्बन्धित जेलरलाई लेखी पठाउनु पर्नेछ । एघारौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (७) उपनियम (६) बमोजिम गृह मन्त्रालयबाट कैदको सजाय छोट्याउने निकासा प्राप्त भएपछि जेलरले कैदको लगत कट्टा गरी कैदीलाई छोडी दिनु पर्नेछ । दशौँ संशोधनद्वारा संशोधित । ३०. कैद गर्ने अवधि: (१) प्रचलित कानून बमोजिम जन्मकैदको सजाय पाएको कैदीलाई कैद गर्दा बीस वर्ष कैद गरिनेछ । एघारौँ संशोधनद्वारा झिकिएको ।
कारागार नियमावली २०२० (Prison Regulation, 1963)

(७) उपनियम (६) बमोजिम गृह मन्त्रालयबाट कैदको सजाय छोट्याउने निकासा प्राप्त भएपछि जेलरले कैदको लगत कट्टा गरी कैदीलाई छोडी दिनु पर्नेछ । दशौँ संशोधनद्वारा संशोधित । ३०. कैद गर्ने अवधि: (१) प्रचलित कानून बमोजिम जन्मकैदको सजाय पाएको कैदीलाई कैद गर्दा बीस वर्ष कैद गरिनेछ । एघारौँ संशोधनद्वारा झिकिएको । ३१. पठनलाई स्कूलको प्रबन्ध गर्ने: (१) कारागारमा थुनिएका केटाकेटीहरू र प्रौढ व्यक्तिहरूको आवश्यकता अनुसार प्राथमिक, मिडिल र प्रौढ स्कूलको व्यवस्था र सो स्कूललाई चाहिने आवश्यकिय सहायताको प्रबन्ध गरिनेछ । नवौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (२) उपनियम (१) बमोजिम व्यवस्था गरिएको स्कूलमा यथाशक्य कारागारमा रहेका शिक्षित व्यक्तिहरू मध्येबाट जेलरले योग्य छानी शिक्षकको रूपमा नियुक्ति गर्नेछ । शिक्षकको काम गरे बापत निजलाई मासिक साठी रूपैयाँका दरले पारिश्रमिक दिइनेछ । नवौँ संशोधनद्वारा संशोधित । ३२. प्रशिक्षकको पारिश्रमिक: (१) कारागारमा रहेका कैदी वा थुनुवाहरूलाई असल मनोवृत्ति तर्फ उन्मुख गराउने किसिमको प्रशिक्षण योग्य व्यक्तिहरूबाट गराइनेछ । (२) प्रशिक्षकलाई पारिश्रमिकको रूपमा एक पटकमा एक सय रूपैयाँसम्म दिइनेछ । जेलरले प्रशिक्षण दिने व्यक्ति तथा प्रशिक्षणको विषयको बारेमा प्रमुख जिल्ला अधिकारीको निकासा लिनु पर्नेछ । ३३. पुस्तकालय र रेडियो केन्द्र राख्ने: थुनुवा वा कैदीहरूको समय सदुपयोग गर्नलाई नेपाल सरकारले तोकिएका कारागारमा पुस्तकालय र रेडियो श्रवणकेन्द्र समेत राखिनेछ । ३४. घरेलु इलम केन्द्र समेत खोल्ने: कारागारभित्र रहेका कैदीहरूको समयको सदुपयोग गराउन र स्वावलम्बी बनाउनको लागि नेपाल सरकारले घरेलु इलम सम्बन्धी कारखाना खोल्न सक्नेछ । दशौँ संशोधनद्वारा थप । ३४क. सीप विकास तथा स्वास्थ्य र शिक्षा सम्बन्धी तालिम सञ्चालन: कुनै संघ संस्थाले बन्दीको सीप विकास एवं स्वास्थ्य र शिक्षा सम्बन्धी ज्ञानको निमित्त कारागार भित्र त्यस्तो सीप विकास एवं स्वास्थ्य र शिक्षा सम्बन्धी तालिम सञ्चालन गर्न निवेदन दिएमा र त्यस्तो तालिम बन्दीको निमित्त उपयोगी हुने देखिएमा कारागार व्यवस्थापन विभागले त्यस्तो तालिम सञ्चालन गर्न अनुमति दिन सक्नेछ । ३५. कारखानामा काम लगाउने: (१) राजकाज सम्बन्धी मुद्दाको कैदी वा थुनुवा बाहेक अरु कैदी वा कैदीनीहरूलाई कारागार कारखाना काम लगाउन सकिनेछ । तर राजकाजसम्बन्धी मुद्दाको कैदी वा थुनुवाले चाहेमा कारखानामा काम गर्नलाई यस नियमले बाधा दिने छैन । (२) काममा लगाउने कैदी वा थुनुवा झिक्दा काम लगाउने कर्मचारी र कारागार कार्यालयको कर्मचारी समेत दुवै थरी बसी एक एक गिनती गरी लिने दिने गर्नु पर्छ । सो काममा गएका कैदी वा थुनुवा चिन्ने रेखदेख गर्न दशौँ संशोधनद्वारा संशोधित । नाइके एकजना समेत पठाउनु पर्छ । ३६. चोरी गरेमा प्रचलित नेपाल कानून बमोजिम हुने: कारखानामा काम गर्दा सो कारखानाको मालसामान चोरी गर्यो भने चोरी गरेको माल बुझी ली प्रचलित नेपाल कानून बमोजिम गर्नु पर्छ ।