chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

परिच्छेद- १० । दूर शिक्षा सम्बन्धी व्यवस्था । ५६. दूर शिक्षा प्रदान गर्न सक्ने : देहायका विषयमा दूर शिक्षा प्रदान सकिनेछ : - । (क) शिक्षण शिक्षा र शिक्षक तालीम सम्बन्धमा, । तेस्रो संशोधनद्वारा थप । (क१) विद्यालय शिक्षा सम्बन्धमा, । (ख) खुल्ला शिक्षा सम्बन्धी अन्य कार्यक्रमका सम्बन्धमा । ५७. दूर शिक्षा समिति : (१) दूर शिक्षा सम्बन्धी नीति निर्माण, समन्वय, रेखदेख तथा व्यवस्थापन गर्नको लागि देहायका सदस्यहरु रहेको एक दूर शिक्षा समिति रहनेछ:- । (क) मन्त्रालयको सचिव - अध्यक्ष । (ख) सहसचिव, मन्त्रालय (उच्च शिक्षा तथा शैक्षिक व्यवस्थापन महाशाखा) - सदस्य । तेस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । (ग) कार्यकारी निर्देशक, शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र - सदस्य । (घ) सहसचिव, नवौ संशोधनद्वारा संशोधित । सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय - सदस्य । (ङ) केन्द्रको महानिर्देशक - सदस्य । (च) महानिर्देशक, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र, मन्त्रालय - सदस्य । (छ) दूर शिक्षा सञ्चालन गर्ने शिक्षण संस्थाहरु मध्येबाट मन्त्रालयले मनोनीत गरेको एकजना - सदस्य । (ज) प्रतिनिधि, शिक्षक युनियन, केन्द्रीय समिति - सदस्य । तेस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । (झ) निर्देशक, दूर शिक्षा महाशाखा - सदस्य-सचिव । (२) उपनियम (१) बमोजिम मनोनीत सदस्यको पदावधि तीन वर्षको हुनेछ । (३) दूर शिक्षा समितिको सचिवालय तेस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्रमा रहनेछ । (४) दूर शिक्षा समितिको बैठक सम्बन्धी कार्यविधि सो समिति आफैंले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । ५८. दूर शिक्षा समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार : दूर शिक्षा समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ : - । (क) दूर शिक्षा सम्बन्धमा नीति निर्माण गर्ने, । (ख) दूर शिक्षा सम्बन्धी कार्यक्रम तर्जुमा गरी कार्यान्वयन गर्ने, । (ग) दूर शिक्षाको लागि स्रोत र साधनको आवश्यक व्यवस्था गर्ने, । (घ) दूर शिक्षा प्रदान गर्ने शिक्षण संस्थालाई सम्बन्धन दिने, । (ङ) दूर शिक्षा सम्बन्धमा समकक्षता निर्धारणको व्यवस्था मिलाउने, । (च) स्वीकृत पाठ्यक्रमको आधारमा दूर शिक्षाको पाठ्यसामग्री स्वीकृत गर्ने, । (छ) दूर शिक्षा प्रदान गर्ने संस्थाको निरीक्षण तथा मूल्याङ्कन गर्ने, । (ज) दूर शिक्षाको माध्यमबाट उच्च शिक्षा प्रदान गर्ने सम्बन्धमा अध्ययन अनुसन्धानको व्यवस्था गर्ने, । छैटौं संशोधनद्वारा थप । (ज१) दूर शिक्षाको परीक्षा सम्बन्धी आवश्यक व्यवस्था मिलाउने, । छैटौं संशोधनद्वारा थप । (ज२) दूर शिक्षा सम्बन्धी अन्य काम गर्ने, । (झ) दूर शिक्षा सम्बन्धी पाठ्यक्रम तथा पाठ्यलेखन मूल्याङ्कनको पारिश्रमिक निर्धारण गर्ने । ५९. दूर शिक्षा सञ्चालन गर्न सक्ने : (१) कुनै संस्थाले दूर शिक्षा सञ्चालन गर्न चाहेमा स्वीकृतिको लागि तेस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र मार्फत दूर शिक्षा समिति समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम निवेदन पर्न आएमा दूर शिक्षा समितिले सो निवेदनका सम्बन्धमा आवश्यक जाँचबुझ गर्नेछ र जाँचबुझ गर्दा निवेदकलाई दूर शिक्षा सञ्चालन गर्न स्वीकृति दिन मनासिब देखिएमा आवश्यक शर्त तोकी स्वीकृति दिन सक्नेछ । (३) कुनै संस्थाले उपनियम (२) बमोजिम तोकिएको शर्त अनुरुप दूर शिक्षा सञ्चालन नगरेमा दूर शिक्षा समितिले त्यस्तो संस्थालाई दिएको स्वीकृति कुनै पनि बखत रद्द गर्न सक्नेछ । तेस्रो संशोधनद्वारा थप ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(३) कुनै संस्थाले उपनियम (२) बमोजिम तोकिएको शर्त अनुरुप दूर शिक्षा सञ्चालन नगरेमा दूर शिक्षा समितिले त्यस्तो संस्थालाई दिएको स्वीकृति कुनै पनि बखत रद्द गर्न सक्नेछ । तेस्रो संशोधनद्वारा थप । (४) कुनै विद्यालयले दूर शिक्षा सञ्चालन गर्न चाहेमा दूर शिक्षा समितिबाट स्वीकृति लिनु पर्नेछ । परिच्छेद- ११ । विशेष शिक्षा सम्बन्धी व्यवस्था । ६०. विशेष शिक्षा प्रदान गर्न सकिने : अन्धा, बहिरा, सुस्त मनस्थिति भएका वा शारीरिक कारणले अपाङ्ग बालबालिकालाई विशेष शिक्षा प्रदान गर्न सकिनेछ । ६१. विशेष शिक्षा परिषद् : (१) विशेष शिक्षा सम्बन्धी नीति निर्माण तथा व्यवस्थापन समेत गर्नको लागि देहायका सदस्यहरु रहेको एक विशेष शिक्षा परिषद् रहनेछ : - । (क) शिक्षा मन्त्री वा राज्यमन्त्री - अध्यक्ष । चौथो संशोधनद्वारा झिकिएको । (ख) । (ग) सदस्य, राष्ट्रिय योजना आयोग (शिक्षा हेर्ने) - सदस्य । (घ) मन्त्रालयको सचिव - सदस्य । (ङ) सहसचिव, (शैक्षिक प्रशासन हेर्ने) मन्त्रालय - सदस्य । (च) प्रतिनिधि, अर्थ मन्त्रालय - सदस्य । (छ) प्रतिनिधि, महिला, बालबालिका तथा समाज कल्याण मन्त्रालय - सदस्य । (ज) प्रमुख, नाक, कान, घाँटी केन्द्र, वीर अस्पताल - सदस्य । (झ) अध्यक्ष, राष्ट्रिय अपाङ्ग महासङ्घ - सदस्य । (ञ) विशेष शिक्षा सम्बन्धी विशेषज्ञहरु मध्येबाट मन्त्रालयले मनोनित गरेको एकजना - सदस्य । (ट) विशेष शिक्षा अध्यापन गराउने शिक्षकहरु मध्येबाट विशेष शिक्षा परिषद्ले मनोनित गरेको एकजना - सदस्य । (ठ) अपाङ्गहरुको उत्थानमा विशेष योगदान दिएका अपाङ्गहरु मध्येबाट विशेष शिक्षा परिषद्ले मनोनित गरेको एकजना - सदस्य । (ड) महानिर्देशक - सदस्य-सचिव । (२) उपनियम (१) बमोजिम मनोनित सदस्यको पदावधि तीन वर्षको हुनेछ । (३) विशेष शिक्षा परिषद्को सचिवालय केन्द्रमा रहनेछ । (४) विशेष शिक्षा परिषद्को बैठक सम्बन्धी कार्यविधि सो परिषद् आफैंले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । ६२. विशेष शिक्षा परिषद्को काम, कर्तव्य र अधिकार : विशेष शिक्षा परिषद्को काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ : - । (क) विशेष शिक्षा प्रदान गर्न स्वीकृति दिने, । (ख) पाठ्यक्रम विकास केन्द्रको स्वीकृति लिई विशेष शिक्षाको पाठ्यक्रम लागू गर्ने, । (ग) विशेष शिक्षा कार्यक्रमलाई सहयोग पुर्‍याउन आर्थिक स्रोतको व्यवस्था गर्ने, । (घ) विशेष शिक्षा सम्बन्धमा लिने परीक्षा सम्बन्धी प्रक्रिया निर्धारण गर्ने, । (ङ) विशेष शिक्षा दिने संस्था तथा विद्यालयहरुको समन्वय, व्यवस्थापन, रेखदेख, नियन्त्रण र निरीक्षणको व्यवस्था गर्ने गराउने, । (च) विशेष शिक्षा सञ्चालन गर्ने सामुदायिक विद्यालयलाई दिइने अनुदानको सम्बन्धमा मापदण्ड निर्धारण गर्ने । ६३. विशेष शिक्षा सञ्चालन गर्न सक्ने : (१) कुनै संस्थाले विशेष शिक्षा सञ्चालन गर्न चाहेमा स्वीकृतिको लागि विशेष शिक्षा परिषद् समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम निवेदन पर्न आएमा विशेष शिक्षा परिषद्ले सो निवेदनका सम्बन्धमा आवश्यक जाँचबुझ गर्नेछ र जाँचबुझ गर्दा निवेदकलाई विशेष शिक्षा सञ्चालन गर्न स्वीकृति दिन मनासिब देखिएमा आवश्यक शर्त तोकी स्वीकृति दिन सक्नेछ । (३) कुनै संस्थाले उपनियम (२) बमोजिम तोकिएको शर्त अनुरुप विशेष शिक्षा सञ्चालन नगरेमा विशेष शिक्षा परिषद्ले त्यस्तो संस्थालाई दिएको स्वीकृति कुनै पनि बखत रद्द गर्न सक्नेछ ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(३) कुनै संस्थाले उपनियम (२) बमोजिम तोकिएको शर्त अनुरुप विशेष शिक्षा सञ्चालन नगरेमा विशेष शिक्षा परिषद्ले त्यस्तो संस्थालाई दिएको स्वीकृति कुनै पनि बखत रद्द गर्न सक्नेछ । (४) विशेष शिक्षा सञ्चालन गर्ने संस्थाले विशेष शिक्षा परिषद्ले तोके बमोजिमको पूर्वाधार पूरा गरेको हुनु पर्नेछ । ६४. विशेष शिक्षा सञ्चालन गर्ने संस्थामा कार्यरत शिक्षक तथा कर्मचारीको नियुक्ति तथा सेवा शर्त: विशेष शिक्षा सञ्चालन गर्ने संस्थामा कार्यरत शिक्षक तथा कर्मचारीको नियुक्ति, सेवाको शर्त र सुविधा सम्बन्धी व्यवस्था सो संस्थाको विधान वा नियमावलीमा तोकिए बमोजिम हुनेछ । ६५. विशेष शिक्षा दिन विद्यालय खोल्न सक्ने : (१) कुनै संस्थाले चाहेमा यस नियमावली बमोजिम विशेष शिक्षा दिन विद्यालय खोल्न सक्नेछ । (२) यो नियमावली प्रारम्भ हुँदा बखत नेपाल सरकारबाट अनुदान प्राप्त गरी विशेष शिक्षा सञ्चालन गरिरहेका संस्थाले उपनियम (१) बमोजिम सामुदायिक विद्यालय खोलेमा मन्त्रालयले त्यस्तो विद्यालयको लागि आवश्यक शिक्षक दरबन्दी स्वीकृत गर्न सक्नेछ । छैटौं संशोधनद्वारा थप । (२क) उपनियम (२) बमोजिम शिक्षक व्यवस्था गर्दा त्यस्तो विद्यालयले यो उपनियम प्रारम्भ हुनु अघि संस्थाको हैसियतमा विशेष शिक्षा सञ्चालन गर्दा नेपाल सरकार वा विशेष शिक्षा परिषद्बाट शिक्षक तलबभत्ताको लागि अनुदान पाएको शिक्षक सङ्ख्यामा नबढ्ने गरी मात्र शिक्षक सङ्ख्याको व्यवस्था गर्न सकिनेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम स्वीकृत दरबन्दी अनुसार रिक्त पदमा त्यस्तो छैटौं संशोधनद्वारा संशोधित । विद्यालयमा यो नियमावली प्रारम्भ हुँदा बखत स्थायी रुपमा शिक्षक पदमा कार्यरत व्यक्तिलाई निज शिक्षक पदमा बहाल रहन सक्ने उमेरको अधीनमा रही आयोगले प्रचलित कानून बमोजिम शिक्षक पदमा नियुक्तिको लागि सिफारिस गर्नेछ र त्यसरी सिफारिस हुन उमेरको हद लाग्ने छैन । (४) उपनियम (३) बमोजिम आयोगले सिफारिस गरेको व्यक्तिलाई छैटौं संशोधनद्वारा संशोधित । शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुखले शिक्षक पदमा नियुक्ति गर्नेछ । (५) उपनियम (४) बमोजिम नियुक्त भएको शिक्षकको उपनियम (२) बमोजिमको विशेष शिक्षा दिने संस्थामा स्थायी भएको मिति देखिको सेवा अवधि गणना हुनेछ । छैटौं संशोधनद्वारा थप । (६) यस नियम बमोजिम विशेष शिक्षा सञ्चालन गर्ने सामुदायिक विद्यालयमा कार्यरत शिक्षक तथा कर्मचारीको सेवा, शर्त र सुविधा अन्य सामुदायिक विद्यालयका शिक्षक तथा कर्मचारी सरह हुनेछ । छैटौं संशोधनद्वारा थप । (७) यस नियम बमोजिम नियुक्त शिक्षक विशेष शिक्षा दिने विद्यालयमा बाहेक अन्य विद्यालयमा सरुवा हुने छैन । ६६. विशेष शिक्षा दिने संस्थालाई सुविधा दिइने : विशेष शिक्षा दिने संस्थालाई नेपाल सरकारले निर्धारण गरे बमोजिम सुविधा दिइनेछ । परिच्छेद- १२ । शिशु विकास केन्द्र सम्बन्धी व्यवस्था । ६७. शिशु विकास केन्द्र स्थापना सम्बन्धी व्यवस्था : (१) कुनै संस्थाले शिशु विकास केन्द्र स्थापना गर्न चाहेमा स्वीकृतिको लागि सम्बन्धित गाउँ विकास समिति वा नगरपालिका समक्ष तेस्रो संशोधनद्वारा थप । अनुसूची-२ बमोजिमको ढाँचामा निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम निवेदन पर्न आएमा गाउँ विकास समिति वा नगरपालिकाले सो निवेदनका सम्बन्धमा आवश्यक जाँचबुझ गर्नेछ र जाँचबुझ गर्दा ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

अनुसूची-२ बमोजिमको ढाँचामा निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम निवेदन पर्न आएमा गाउँ विकास समिति वा नगरपालिकाले सो निवेदनका सम्बन्धमा आवश्यक जाँचबुझ गर्नेछ र जाँचबुझ गर्दा । निवेदकलाई शिशु विकास केन्द्र स्थापना गर्न स्वीकृति दिन मनासिब देखिएमा आवश्यक शर्त तोकी पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । अनुसूची-५ बमोजिमको ढाँचामा स्वीकृति दिइनेछ । (३) कुनै संस्थाले उपनियम (२) बमोजिम तोकिएको शर्त अनुरुप शिशु विकास केन्द्र सञ्चालन नगरेमा गाउँ विकास समिति वा नगरपालिकाले त्यस्तो केन्द्रलाई दिएको स्वीकृति कुनै पनि बखत रद्द गर्न सक्नेछ । ६८. शिशु विकास केन्द्र स्थापना गर्न चाहिने पूर्वाधार : शिशु विकास केन्द्र स्थापना गर्नको लागि देहायका पूर्वाधार पूरा गरेको हुनु पर्नेछ : - । (क) फराकिलो, खुला, शान्त, सुरक्षित भवन भएको, । (ख) भवन बाहेक आधा रोपनी वा एक कठ्ठा जग्गा भएको, । (ग) बाल उद्यानको व्यवस्था भएको, । (घ) सफा र स्वच्छ खानेपानी र शौचालयको व्यवस्था भएको, । (ङ) कम्तीमा दुईजना सुसारेहरु भएको । ६९. स्वीकृत पाठ्यक्रम प्रयोग गर्नु पर्ने : शिशु विकास केन्द्रमा पाठ्यक्रम विकास केन्द्रबाट स्वीकृत पाठ्यक्रम प्रयोग गर्नु पर्छ । ७०. अनुदान दिने : नेपाल सरकारले शिशु विकास केन्द्रलाई शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुखको सिफारिसको आधारमा अनुदान दिन सक्नेछ । परिच्छेद-१३ । तालीम तथा प्रशिक्षण सम्बन्धी व्यवस्था । ७१. तालीम तथा प्रशिक्षण सम्बन्धी व्यवस्था गर्न सक्ने : मन्त्रालयले शिक्षक तथा मन्त्रालय अन्तर्गतका कर्मचारीको दक्षता अभिवृद्धि गर्नका लागि देहायको व्यवस्था गर्न सक्नेछ : - । (क) तालीम प्रदान गर्ने, । (ख) प्रशिक्षण दिने, । पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । (ग) शैक्षिक जनशक्ति विकास सम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने । ७२. शैक्षिक जनशक्ति विकास परिषद् : (१) शिक्षक, मन्त्रालय अन्तर्गतका कर्मचारी तथा शिक्षा सम्बन्धी समुदायमा संलग्न व्यक्तिको कार्यदक्षता अभिवृद्धि गर्न तथा शैक्षिक विकास सम्बन्धी नीति निर्माण, व्यवस्थापन गर्ने काम समेतका लागि देहायका सदस्यहरु रहेको एक शैक्षिक जनशक्ति विकास परिषद् रहनेछ : - । (क) शिक्षा मन्त्री वा राज्यमन्त्री - अध्यक्ष । (ख) मन्त्रालयको सचिव - सदस्य । (ग) उपाध्यक्ष, उच्च माध्यमिक शिक्षा परिषद् - सदस्य । (घ) डीन, शिक्षा शास्त्र संकाय, त्रिभुवन विश्वविद्यालय - सदस्य । (ङ) कार्यकारी निर्देशक, नेपाल प्रशासनिक प्रशिक्षण प्रतिष्ठान - सदस्य । (च) मन्त्रालयको तोकेको सो मन्त्रालयको सहसचिव - सदस्य । (छ) राष्ट्रिय योजना आयोगको शैक्षिक जनशक्ति सम्बन्धी काम हेर्ने सहसचिव - सदस्य । (ज) महानिर्देशक, शिक्षा केन्द्र - सदस्य । (झ) महानिर्देशक, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र - सदस्य । तेस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । (ञ) । (ट) शिक्षक तथा मन्त्रालय अन्तर्गतका कर्मचारीलाई तालीम दिने विशेषज्ञहरु मध्येबाट मन्त्रालयले मनोनीत गरेको दुईजना - सदस्य । (ठ) शिक्षक तालीम सम्बन्धी केन्द्रका प्रमुखहरु मध्ये मन्त्रालयले मनोनीत गरेको एकजना - सदस्य । (ड) निजीस्तरमा सञ्चालित शिक्षक तालीम सम्बन्धी केन्द्रका प्रमुखहरु मध्ये मन्त्रालयले मनोनीत गरेको दुईजना - सदस्य । (ढ) प्रतिनिधि, शिक्षक युनियन - सदस्य । (ण) कार्यकारी निर्देशक, शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र - सदस्य-सचिव ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(ठ) शिक्षक तालीम सम्बन्धी केन्द्रका प्रमुखहरु मध्ये मन्त्रालयले मनोनीत गरेको एकजना - सदस्य । (ड) निजीस्तरमा सञ्चालित शिक्षक तालीम सम्बन्धी केन्द्रका प्रमुखहरु मध्ये मन्त्रालयले मनोनीत गरेको दुईजना - सदस्य । (ढ) प्रतिनिधि, शिक्षक युनियन - सदस्य । (ण) कार्यकारी निर्देशक, शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र - सदस्य-सचिव । (२) उपनियम (१) बमोजिम मनोनीत सदस्यको पदावधि तीन वर्षको हुनेछ । (३) शैक्षिक जनशक्ति विकास परिषद्को सचिवालयको काम शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्रले गर्नेछ । (४) शैक्षिक जनशक्ति विकास परिषद्को बैठक सम्बन्धी कार्यविधि सो परिषद् आफैंले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । ७३. शैक्षिक जनशक्ति विकास परिषद्को काम, कर्तव्य र अधिकार : शैक्षिक जनशक्ति विकास परिषद्को काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ : - । (क) शिक्षक, मन्त्रालय अन्तर्गतका कर्मचारी तथा शिक्षा सम्बन्धी समुदायमा कार्यरत व्यक्तिको कार्यदक्षता अभिवृद्धि गर्न शैक्षिक जनशक्ति विकास सम्बन्धी नीति निर्धारण गर्ने, । (ख) शैक्षिक जनशक्ति विकास सम्बन्धमा लागू गरिने पाठ्यक्रम तर्जुमा गर्ने, । (ग) शैक्षिक जनशक्ति विकास सम्बन्धमा विभिन्न संस्थाबाट दिइने तालीमको मान्यता तथा समकक्षता निर्धारण गर्ने, । (घ) शैक्षिक जनशक्ति विकास सम्बन्धी योजना तर्जुमा गरी कार्यान्वयन गर्ने गराउने, । (ङ) शैक्षिक जनशक्ति विकास सम्बन्धमा तालीम तथा प्रशिक्षण दिने स्वदेशी तथा विदेशी संस्थाहरुसँग समन्वय गरी आवश्यक कार्य गर्ने, । (च) पूर्वसेवाकालीन शिक्षक तालीम कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने संस्थालाई स्वीकृति प्रदान गर्ने, । (छ) शैक्षिक जनशक्ति विकास सम्बन्धी कार्य गर्न आवश्यकतानुसार उपसमिति गठन गर्ने । पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । ७४. शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र : (१) शिक्षक, मन्त्रालय अन्तर्गतका कर्मचारी तथा शिक्षा सम्बन्धी समुदायमा कार्यरत व्यक्तिको कार्यदक्षता अभिवृद्धि गर्न तथा शैक्षिक अनुसन्धानको काम गर्न एक शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र रहनेछ । (२) शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्रले शैक्षिक जनशक्ति विकास परिषद्को सचिवालयको काम गर्नेछ । (३) शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्रको प्रमुखको रुपमा काम गर्न एक कार्यकारी निर्देशक रहनेछ । पहिलो संशोधनद्वारा थप । ७४क. शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्रको कार्यकारी निर्देशकको काम, कर्तव्य र अधिकार : शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्रको कार्यकारी निर्देशकको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ : - । (क) शैक्षिक जनशक्ति विकास परिषद्मा छलफल हुने विषयहरु तयार गर्न लगाई सो परिषद्को बैठकमा पेश गर्ने, । (ख) शैक्षिक जनशक्ति विकास परिषद्बाट भएका निर्णयहरु कार्यान्वयन गर्ने गराउने, । (ग) शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्रबाट सम्पादन हुने कामको निरीक्षण, अनुगमन समन्वय वा मूल्याङ्कन गर्ने, गराउने, । (घ) प्रशिक्षण सम्बन्धी शैक्षिक अनुसन्धान कार्य सञ्चालन गर्ने, । (ङ) शैक्षिक जनशक्ति विकास सम्बन्धी तालीम सूचना प्रणाली अद्यावधिक गराई राख्ने, । (च) शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्रको प्रमुखको हैसियतले गर्नु पर्ने अन्य काम गर्ने, । (छ) मन्त्रालयले तोके बमोजिमको अन्य काम गर्ने, गराउने ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(घ) प्रशिक्षण सम्बन्धी शैक्षिक अनुसन्धान कार्य सञ्चालन गर्ने, । (ङ) शैक्षिक जनशक्ति विकास सम्बन्धी तालीम सूचना प्रणाली अद्यावधिक गराई राख्ने, । (च) शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्रको प्रमुखको हैसियतले गर्नु पर्ने अन्य काम गर्ने, । (छ) मन्त्रालयले तोके बमोजिमको अन्य काम गर्ने, गराउने । ७५. तालीम वा प्रशिक्षण छाड्न नहुने वा खटाएको ठाउँमा गई काम गर्नु पर्ने : तालीम वा प्रशिक्षणमा संलग्न शिक्षक तथा कर्मचारीले बीचमा तालीम वा प्रशिक्षण छाड्नु हुँदैन । तालीम वा प्रशिक्षण सकिएपछि शिक्षक वा कर्मचारीले आफू बहाल रहेको ठाउँमा गई काम गर्नु पर्नेछ । कुनै शिक्षक वा कर्मचारीले बीचमा तालीम वा प्रशिक्षण छाडेमा वा तालीम वा प्रशिक्षण लिई सकेपछि आफूलाई तोकिएको ठाउँमा गई काम नगरेमा निजको लागि तालीम वा प्रशिक्षणमा लागेको सम्पूर्ण खर्च असूल उपर गरी निज उपर विभागीय कारबाही समेत गर्न सकिनेछ । परिच्छेद-१४ । अतिरिक्त क्रियाकलाप । ७६. अतिरिक्त क्रियाकलाप कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु पर्ने : (१) विद्यालयले विद्यार्थीहरूको सिर्जनात्मक प्रतिभाको विकासको लागि विद्यालयमा अतिरिक्त क्रियाकलाप कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु पर्नेछ । (२) अतिरिक्त क्रियाकलाप कार्यक्रममा शिक्षक तथा विद्यार्थी दुवैले भाग लिनु पर्नेछ । (३) विद्यालयले अतिरिक्त क्रियाकलाप कार्यक्रम सञ्चालन गर्दा देहाय बमोजिम गर्नु पर्नेछः - । (क) विद्यालयमा राष्ट्रियताको भावना जगाउने, मनोरञ्जनात्मक तथा राष्ट्रिय संस्कृति वा कलाहरू प्रति अभिरुचि बढाउने किसिमका नाटक, नृत्य र लोक सँगीतको अभ्यास तथा प्रतियोगिता गर्ने, । (ख) विद्यार्थीको शारीरिक विकासको लागि विभिन्न किसिमका खेलकूदहरू नियमित रुपमा अभ्यास र सञ्चालन गर्ने, । (ग) विद्यार्थीहरूमा सामाजिक सेवा र वातावरण संरक्षण प्रति चेतना बढाउने तथा विद्यार्थीहरूलाई शिक्षण संस्था, सामुदायिक स्थल वा त्यस्तै अन्य स्थानको सरसफाई र संरक्षण, विद्यालय बगैँचा, करेसाबारीको निर्माण, वृक्षारोपण र साक्षरता जस्ता कार्यक्रमहरूमा संलग्न गराउन प्रोत्साहित गर्ने, । (घ) राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय, ऐतिहासिक, सामाजिक, धार्मिक पर्वको महत्व तथा नैतिकता सम्बन्धमा प्रवचन गर्न लगाउने, । (ङ) स्काउट, जुनियर रेडक्रस जस्ता संस्थाका इकाई खोल्न प्रोत्साहित गर्ने । (४) उपनियम (१) बमोजिम अतिरिक्त क्रियाकलाप कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने सन्दर्भमा विद्यालयले देहाय बमोजिमका प्रतियोगितामा विद्यार्थीहरूलाई भाग लिन लगाउनु पर्नेछः - । (क) चित्रकला र हस्तकला प्रतियोगिता, । (ख) बाद्यवादन प्रतियोगिता । (ग) नृत्य प्रतियोगिता । (घ) नाटक प्रतियोगिता । (ङ) वक्तृत्व कला प्रतियोगिता । (च) हाजिरी जवाफ प्रतियोगिता । (छ) हिज्जे प्रतियोगिता । (ज) खेलकूद प्रतियोगिता । (झ) साहित्यिक गतिविधि, कविता र निबन्ध प्रतियोगिता । (ञ) फूलबारी प्रतियोगिता । (ट) अन्य प्रतियोगिता । पहिलो संशोधनद्वारा थप । (४क) विद्यालयले शुक्रबारको दैनिक पठन पाठनको कार्य समाप्त भएपछि विद्यार्थीहरूलाई अतिरिक्त क्रियाकलापको कार्यक्रममा सहभागी गराउनु पर्नेछ । पहिलो संशोधनद्वारा थप । (४ख) शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई प्रमुखले विद्यार्थीहरूलाई सहभागी गराई नियमित रुपमा जिल्ला स्तरीय सातौँ संशोधनद्वारा संशोधित । खेलकूद प्रतियोगिता सञ्चालन गर्नु पर्नेछ ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

पहिलो संशोधनद्वारा थप । (४ख) शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई प्रमुखले विद्यार्थीहरूलाई सहभागी गराई नियमित रुपमा जिल्ला स्तरीय सातौँ संशोधनद्वारा संशोधित । खेलकूद प्रतियोगिता सञ्चालन गर्नु पर्नेछ । (५) विद्यालयले अतिरिक्त क्रियाकलाप सञ्चालन गर्न आवश्यकतानुसार समिति गठन गर्न सक्नेछ । (६) उपनियम (४) बमोजिमको प्रतियोगितामा विशिष्टता देखाउने विद्यार्थी तथा विद्यालयलाई प्रोत्साहित गर्न पुरस्कार प्रदान गर्न सकिनेछ । परिच्छेद- १५ । विद्यार्थी सङ्ख्या, भर्ना र कक्षा चढाउने व्यवस्था । ७७. विद्यार्थी सङ्ख्या : (१) सामुदायिक विद्यालयको प्रत्येक कक्षामा विद्यार्थी सङ्ख्या सामान्यतया उपत्यका तथा तराई, पहाड र हिमाली क्षेत्रमा क्रमशः पचास, पैंतालीस र चालीस हुनु पर्नेछ । तेस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । (२) संस्थागत विद्यालयको प्रत्येक कक्षामा न्यूनतम बाइस, अधिकतम चौवालीस र औसत तेत्तीस विद्यार्थी सङ्ख्या हुनु पर्नेछ । तेस्रो संशोधनद्वारा थप । (२क) उपनियम (१) वा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि विशेष शिक्षा दिने विद्यालयको प्रत्येक कक्षामा रहने विद्यार्थी सङ्ख्या मन्त्रालयले तोके बमोजिम हुनेछ । (३) कुनै कक्षामा उपनियम (१) मा लेखिए भन्दा बढी विद्यार्थी भएमा विद्यालयले व्यवस्थापन समितिको अनुमति लिई त्यस्तो कक्षाको अर्को वर्ग खोल्न सक्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिम कक्षामा वर्ग खोल्न आवश्यक पूर्वाधारको व्यवस्था व्यवस्थापन समिति र विद्यालयले मिलाउनु पर्नेछ । ७८. भर्ना सम्बन्धी व्यवस्था : (१) विद्यार्थीले विद्यालयमा भर्ना हुनको लागि देहाय बमोजिमको सक्कल प्रमाणपत्र पेश गर्नु पर्नेछ : - । (क) कक्षा छ मा भर्ना हुनको लागि पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । कक्षा पाँचको परीक्षा उत्तीर्ण भएको प्रमाणपत्र, । छैटौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (ख) कक्षा नौमा भर्ना हुनको लागि निम्न माध्यमिक तहको अन्तिम परीक्षा उत्तीर्ण गरेको प्रमाणपत्र, । (ग) अन्य कक्षामा भर्ना हुनको लागि विद्यालयले दिएको वार्षिक परीक्षा लब्धाङ्क र स्थानान्तरण प्रमाणपत्र । (२) विद्यालयले शैक्षिक सत्रको बीचमा वा वार्षिक परीक्षा उत्तीर्ण नभएका विद्यार्थीलाई स्थानान्तरण प्रमाणपत्र लिई आए पनि अध्ययनरत कक्षाभन्दा माथिल्लो कक्षामा भर्ना गर्नु हुँदैन । (३) विद्यालयको एक तहमा भर्ना भएको विद्यार्थीले पुनः सोही विद्यालयको अर्को कक्षामा भर्ना गर्नु पर्दैन । (४) विद्यार्थीले पहिलो पटक विद्यालयमा भर्ना हुन आउँदा साधारणतः आफ्नो अभिभावकलाई साथमा लिई आउनु पर्नेछ । (५) विद्यालयले विद्यार्थी भर्ना गर्दा निःशुल्क शिक्षाको प्रयोजनको लागि अभिभावकको नाम, ठेगाना, परिवारको नाममा रहेको अचल सम्पत्ति र अनुमानित आम्दानी सम्बन्धी विवरण माग गरी राख्नु पर्नेछ । (६) पाँचवर्ष उमेर पूरा नभएकालाई एक कक्षामा भर्ना र छैटौँ संशोधनद्वारा थप । जुन सालको परीक्षामा सम्मिलित हुने हो सोही सालको चैत्र मसान्तसम्ममा चौध वर्ष उमेर पूरा नभएकालाई माध्यमिक शिक्षा उत्तीर्ण परीक्षा समावेश गरिने छैन । ७९. निजी अध्ययन गर्ने व्यक्तिको परीक्षा सम्बन्धी व्यवस्था : छैटौँ संशोधनद्वारा संशोधित ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(६) पाँचवर्ष उमेर पूरा नभएकालाई एक कक्षामा भर्ना र छैटौँ संशोधनद्वारा थप । जुन सालको परीक्षामा सम्मिलित हुने हो सोही सालको चैत्र मसान्तसम्ममा चौध वर्ष उमेर पूरा नभएकालाई माध्यमिक शिक्षा उत्तीर्ण परीक्षा समावेश गरिने छैन । ७९. निजी अध्ययन गर्ने व्यक्तिको परीक्षा सम्बन्धी व्यवस्था : छैटौँ संशोधनद्वारा संशोधित । (१) शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइले निजी रूपमा अध्ययन गरेको व्यक्तिलाई विद्यालयले सिफारिस गरेको निजको क्षमता र स्तरको आधारमा विद्यालयबाट लिइने कक्षा आठसम्मको वार्षिक परीक्षामा सामेल हुनको लागि आवश्यक व्यवस्था गर्न सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम परीक्षा दिन चाहने व्यक्तिले शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइले छैटौँ संशोधनद्वारा संशोधित । तोकेको विद्यालय र समयमा सो कार्यालयले तोकेको शुल्क बुझाई परीक्षा फाराम भर्नु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिम परीक्षा दिन चाहने व्यक्तिले जुन कक्षाको वार्षिक परीक्षा दिन चाहेको हो सोभन्दा दुई कक्षा तलसम्मको विद्यालयबाट लिइएको वार्षिक परीक्षा उत्तीर्ण गरेको प्रमाणपत्र पेश गर्नु पर्नेछ । ८०. स्थानान्तरण प्रमाणपत्र सम्बन्धी व्यवस्था : (१) कुनै विद्यार्थीले स्थानान्तरण प्रमाणपत्र लिनु परेमा अभिभावकको सिफारिस सहित विद्यालय छाड्नु परेको यथार्थ विवरण खुलाई प्रधानाध्यापक समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नवौँ संशोधनद्वारा संशोधित । कक्षा बाह्रमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीलाई स्थानान्तरण प्रमाणपत्र दिइने छैन । तर देहायका अवस्थामा शैक्षिक सत्र शुरु भएको दुई महिनाभित्र स्थानान्तरण प्रमाणपत्र दिने र स्थानान्तरण भई आउने विद्यालयको सिफारिसमा शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइको सहमति लिई स्थानान्तरण प्रमाणपत्र दिन सकिनेछ : - । (क) स्थानान्तरण हुने विद्यार्थीको अभिभावक कर्मचारी भएमा र निजको सो समयमा सरुवा भएमा, । (ख) वैवाहिक सम्बन्धको कारणले महिला विद्यार्थी अन्यत्र स्थानान्तरण हुनु परेमा, वा । (ग) अभिभावकको बसाई सराई भएमा । नवौ संशोधनद्वारा थप । (२क) यस नियमावलीमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि महामारी वा यस्तै अन्य विपद्का कारण पठन पाठन अवरुद्ध भई विद्यालयबाट स्थानान्तरण हुनु परेको विद्यार्थीले स्थानान्तरण भई आउन चाहेको स्थानको विद्यालयमा सो व्यहोरा खोली निवेदन दिएमा सम्बन्धित विद्यालयले त्यस्तो विद्यार्थीलाई स्थानान्तरण गर्नु पर्नेछ र सोको जानकारी सम्बन्धित विद्यालयले शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइलाई दिनु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिम निवेदन पर्न आएमा प्रधानाध्यापकले प्राथमिक तहको विद्यार्थीको हकमा निःशुल्क र अन्य तहको विद्यार्थीको हकमा नियमानुसार लाग्ने दस्तुर लिई सात दिनभित्र स्थानान्तरण प्रमाणपत्र दिनु पर्नेछ । (४) प्रधानाध्यापकले उपनियम (३) बमोजिमको अवधिभित्र स्थानान्तरण प्रमाणपत्र नदिएमा सम्बन्धित विद्यार्थीले शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख समक्ष उजुरी दिन सक्नेछ र त्यसरी उजुरी पर्न आएमा शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुखले जाँचबुझ गरी स्थानान्तरण प्रमाणपत्र दिन उचित ठहर्याएमा प्रधानाध्यापकलाई यथाशीघ्र स्थानान्तरण प्रमाणपत्र दिनु भन्ने आदेश दिन सक्नेछ ।