chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमावली २०७१ (Civil Aviation (Accident Investigation Regulation, 2014)

(ग) दुर्घटनाग्रस्त वायुयानको भग्नावशेष, अन्य सम्बन्धित मालसामान, फ्लाईट रेकर्डर र ए.टि.एस. रेकर्डरहरु कब्जामा लिने, । (घ) दुर्घटनासँग सम्बन्धित आवश्यक पुस्तक, कागजपत्र, प्रमाणपत्र र अरु सामग्री सम्बन्धित व्यक्ति वा संस्थाबाट पेश गर्न लगाउने र जाँच कार्य समाप्त नभएसम्म त्यस्तो सामग्री कब्जामा राख्ने, । (ङ) कुनै व्यक्तिलाई साक्षीको रुपमा लिखित वा मौखिक सूचनाद्वारा उपस्थित गराई निजसँग आवश्यक सूचना लिने वा निजको लिखित बयान लिने, । (च) आवश्यकता अनुसार लिखित सूचना दिई दुर्घटनासँग सम्बन्धित जुनसुकै स्थानमा प्रवेश गर्ने, । (छ) दुर्घटनाको सम्बन्धमा प्रमुख जिल्ला अधिकारी, प्रहरी वा कुनै निकाय वा व्यक्तिबाट कुनै सबूत प्रमाण, जानकारी वा कागजात प्राप्त हुन आएमा आवश्यक छानविन गरी प्रमाणको रुपमा राख्ने, । (ज) जाँचको क्रममा फ्लाईट रेकर्डर पढ्ने व्यवस्था अविलम्ब मिलाउने, नेपालमा फ्लाईट रेकर्डर पढ्ने सुविधा उपलब्ध नभएमा सो सुविधा उपलब्ध भएको अन्य मुलुकमा पठाउने र फ्लाईट रेकर्डरको प्रभावकारी उपयोगको व्यवस्था गर्ने, । (झ) आवश्यकतानुसार दुर्घटनामा परेका चालक दलका सदस्य, उडान दलका सदस्य, यात्रु तथा अन्य व्यक्तिको योग्य चिकित्सकबाट मेडिकल परीक्षण गराउने व्यवस्था गर्ने, । (ञ) दुर्घटनाबाट मृत्यु भएका चालक दलका सदस्य, उडान दलका सदस्य, यात्रु तथा अन्य व्यक्तिको दक्ष प्याथोलोजिस्टबाट पूर्ण शव परीक्षण (अटोप्सी) गराउने, । (ट) दुर्घटना जाँच सम्बन्धमा आवश्यकतानुसार अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन, क्षेत्रीय उड्डयन सङ्गठन, सम्बद्ध निकाय वा व्यक्तिसँग विशेषज्ञ सहयोग वा सेवा लिने, । (ठ) अपहरण, विध्वंसात्मक वा आतङ्कारी जस्ता गैरकानूनी क्रियाकलापबाट वायुयानको दुर्घटना भएको देखिएमा त्यसको जानकारी तुरुन्त प्रहरी तथा राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सुरक्षा समितिलाई दिने, । (ड) दुर्घटना जाँचका लागि आयोगका संयोजक तथा सदस्यहरूको जिम्मेवारी तोकी जाँच कार्य सञ्चालन गर्ने, । (ढ) दुर्घटना जाँच कार्य निष्पक्ष एवं स्वतन्त्रपूर्वक सम्पन्न गर्नको लागि अन्य आवश्यक कार्य गर्ने । १२. आयोगलाई सहयोग गर्नु पर्ने : (१) आयोगले दुर्घटना जाँच कार्यमा आवश्यक सहयोगको लागि सम्बन्धित व्यक्ति वा निकायसँग अनुरोध गर्न सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम अनुरोध भई आएमा सम्बन्धित व्यक्ति वा निकायले आयोगलाई आवश्यक सहयोग गर्नु पर्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम सहयोग नगर्ने व्यक्ति वा निकायका पदाधिकारी कुनै सार्वजनिक निकायमा कार्यरत रहेको भए आयोगले त्यस्ता व्यक्ति वा पदाधिकारीलाई आवश्यक कारबाहीको लागि सम्बन्धित निकाय समक्ष लेखी पठाउन सक्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिम लेखी आएमा सम्बन्धित निकायले त्यस्ता व्यक्ति वा पदाधिकारीलाई निजको सेवा, शर्त सम्बन्धी कानून बमोजिम विभागीय कारबाही गर्नु पर्नेछ । (५) उपनियम (४) बमोजिम कारबाही गर्नु पूर्व निजको सेवा, शर्त सम्बन्धी कानून बमोजिम सफाई पेश गर्ने मनासिब माफिकको मौका दिनु पर्नेछ । १३. आधिकारिक प्रतिनिधि सम्बन्धी व्यवस्था : (१) नेपालको इलाकाभित्र भएको दुर्घटना जाँच कार्यमा दर्ताको राज्य, सञ्चालकको राज्य, डिजाइनको राज्य वा निर्माताको राज्यले आफ्नो प्रतिनिधित्व गराउन चाहेमा आधिकारिक प्रतिनिधि नियुक्ति गरी पठाउन सक्नेछ ।
गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमावली २०७१ (Civil Aviation (Accident Investigation Regulation, 2014)

१३. आधिकारिक प्रतिनिधि सम्बन्धी व्यवस्था : (१) नेपालको इलाकाभित्र भएको दुर्घटना जाँच कार्यमा दर्ताको राज्य, सञ्चालकको राज्य, डिजाइनको राज्य वा निर्माताको राज्यले आफ्नो प्रतिनिधित्व गराउन चाहेमा आधिकारिक प्रतिनिधि नियुक्ति गरी पठाउन सक्नेछ । (२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै विदेशी राज्यले चाहेमा दुर्घटनाको जाँच कार्यमा सहयोग गर्न वा सो सम्बन्धमा आवश्यक सूचना, सुविधा वा विशेषज्ञ उपलब्ध गराउन आफ्नो आधिकारिक प्रतिनिधि नियुक्ति गरी पठाउन सक्नेछ । (३) उपनियम (१) र (२) बमोजिमका आधिकारिक प्रतिनिधिलाई आयोगको अनुमतिमा देहायको अधिकार हुनेछ :- । (क) दुर्घटना क्षेत्रको निरीक्षण गर्ने, । (ख) दुर्घटनाग्रस्त वायुयानको भग्नावशेषको परीक्षण गर्ने, । (ग) साक्षीबाट सूचना प्राप्त गर्ने र साक्षीलाई सोधिने प्रश्न बारे सुझाव दिने, । (घ) उपलब्ध प्रासङ्गिक प्रमाण उपर पहुँच प्राप्त गर्ने, । (ङ) आवश्यक कागजातको प्रतिलिपि प्राप्त गर्ने, । (च) रेकर्ड गरिएका सूचना पढ्ने, । (छ) पार्टपुर्जा परीक्षण, दुर्घटनाको प्राविधिक प्रस्तुतीकरण (ब्रिफिङ्ग) तथा सिमुलेसन कार्य गर्ने जस्ता दुर्घटना क्षेत्रभन्दा बाहिर गरिने जाँच कार्यमा सहभागी हुने, । (ज) दुर्घटनाको जाँच सम्बन्धी अन्य कार्यमा सहभागी हुने । (४) यस नियममा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दुर्घटनामा कुनै विदेशी राज्यको नागरिक गम्भीर घाइते वा मृत्यु भएमा र त्यस्तो राज्यले दुर्घटना जाँच कार्यमा संलग्न हुन चाहेमा एक जना विशेषज्ञ नियुक्ति गर्न सक्नेछ । (५) उपनियम (४) बमोजिम नियुक्त विशेषज्ञलाई आयोगको अनुमतिमा देहायको अधिकार हुनेछ:- । (क) दुर्घटनास्थलको निरीक्षण गर्ने, । (ख) दुर्घटनासँग सम्बन्धित प्रासङ्गिक, तथ्यगत तथा अन्य जानकारी र सूचना प्राप्त गर्ने । (६) आधिकारिक प्रतिनिधि वा विशेषज्ञले आफूलाई प्राप्त सबै प्रासङ्गिक सूचना आयोगलाई उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । (७) आधिकारिक प्रतिनिधि वा विशेषज्ञले आयोगको अनुमति बिना कुनै पनि सूचना सार्वजनिक गर्न र छलफलमा ल्याउन पाउने छैन । (८) नेपालमा दर्ता भएको वायुयान विदेशी मुलुकमा दुर्घटना भएमा उक्त दुर्घटना जाँचको सन्दर्भमा नेपाल सरकारले आफ्नो आधिकारिक प्रतिनिधि नियुक्ति गरी पठाउन सक्नेछ । (९) उपनियम (८) बमोजिम नियुक्त आधिकारिक प्रतिनिधिको अधिकार तथा दायित्व निजलाई नियुक्ति गर्दाको बखत नेपाल सरकारले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । १४. अभिलेख गोप्य हुने : (१) यस नियमावलीमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दुर्घटना जाँचको लागि बाहेक देहायका अभिलेखहरू गोप्य रहने छन् :- । (क) जाँचको क्रममा विभिन्न व्यक्तिसँग गरिएको सोधपुछ वा लिइएको बयान, । (ख) वायुयान सञ्चालनसँग सम्बद्ध व्यक्तिसँग भएको सूचना आदान प्रदानका लिखित वा रेकर्ड गरिएका अभिलेख, । (ग) दुर्घटनामा परेका व्यक्तिको मेडिकल र अन्य व्यक्तिगत जानकारी, । (घ) ककपिट भ्वाइस रेकर्डिङ्ग र त्यस्तो रेकर्डिङ्गको ट्रान्सक्रिप्ट, । (ङ) एयर ट्राफिक कन्ट्रोल एकाईको रेकर्डिङ्ग तथा त्यस्तो रेकर्डिङ्गको ट्रान्सक्रिप्ट, फ्लाइट रेकर्डर लगायत सूचनाको विश्लेषणात्मक कथन, । (च) ककपिट इमेज रेकर्डिङ्ग र त्यस्तो रेकर्डिङ्गको कुनै अंश वा ट्रान्सक्रिप्ट ।
गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमावली २०७१ (Civil Aviation (Accident Investigation Regulation, 2014)

(घ) ककपिट भ्वाइस रेकर्डिङ्ग र त्यस्तो रेकर्डिङ्गको ट्रान्सक्रिप्ट, । (ङ) एयर ट्राफिक कन्ट्रोल एकाईको रेकर्डिङ्ग तथा त्यस्तो रेकर्डिङ्गको ट्रान्सक्रिप्ट, फ्लाइट रेकर्डर लगायत सूचनाको विश्लेषणात्मक कथन, । (च) ककपिट इमेज रेकर्डिङ्ग र त्यस्तो रेकर्डिङ्गको कुनै अंश वा ट्रान्सक्रिप्ट । (२) कसैले पनि मन्त्रालयको पूर्व स्वीकृति बिना दुर्घटनाको जाँचको सिलसिलामा प्राप्त सूचना तथा प्रतिवेदन प्रकाशन गर्न र वितरण गर्न हुँदैन । तर मन्त्रालयबाट प्रतिवेदन सार्वजनिक भइसकेपछि त्यस्तो सूचना प्रकाशन वा वितरण गर्न कुनै बाधा पर्ने छैन । परिच्छेद - ४ । प्रतिवेदन सम्बन्धी व्यवस्था । १५. प्रारम्भिक प्रतिवेदन पेश गर्ने : (१) आयोगले दुर्घटना सम्बन्धमा प्रारम्भिक जाँचबुझ गरिसकेपछि त्यसको प्रतिवेदन मन्त्रालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (२) आयोगले उपनियम (१) बमोजिम मन्त्रालय समक्ष पेश गरेको प्रतिवेदनको प्रतिलिपि देहायका राज्य तथा सङ्गठनमा पठाउनु पर्नेछ :- । (क) दर्ताको राज्य, । (ख) सञ्चालकको राज्य, । (ग) डिजाइनको राज्य, । (घ) निर्माताको राज्य, । (ङ) दुर्घटना सम्बन्धमा आवश्यक सूचना, उल्लेखनीय सुविधा तथा विशेषज्ञ उपलब्ध गराउने राज्य, र । (च) दुर्घटना भएको वायुयानको तौल दुई हजार दुई सय पचास किलोग्राम भन्दा बढी भएमा अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन । (३) उपनियम (२) बमोजिमको प्रारम्भिक प्रतिवेदन दुर्घटना भएको सामान्यतया तीस दिनभित्र अङ्ग्रेजी भाषामा तयार गरी कुनै विद्युतीय माध्यम वा हुलाकबाट पठाउनु पर्नेछ । (४) उपनियम (३) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि उडान सुरक्षालाई प्रत्यक्ष रुपमा असर पार्ने प्रकृतिको सूचना प्राप्त हुनासाथ त्यस्तो सूचना यथाशीघ्र छिटो साधनद्वारा पठाउनु पर्नेछ । १६. राय तथा प्रतिक्रियाको लागि प्रतिवेदन पठाउने : (१) आयोगले दुर्घटना सम्बन्धी सम्पूर्ण जाँच कार्य समाप्त भएपछि त्यसको प्रतिवेदन तयार गरी राय तथा प्रतिक्रियाको लागि देहायका राज्यलाई पठाउनु पर्नेछ :- । (क) दर्ताको राज्य, । (ख) सञ्चालकको राज्य, । (ग) डिजाइनको राज्य, । (घ) निर्माताको राज्य, । (ङ) दुर्घटना जाँच कार्यमा सहभागी राज्य । (२) उपनियम (१) बमोजिम पठाइएको प्रतिवेदन उपर कुनै राय तथा प्रतिक्रिया भएमा सम्बन्धित राज्यले त्यस्तो प्रतिवेदन प्राप्त गरेको तीस दिनभित्र आयोगमा पठाउनु पर्नेछ । १७. अन्तिम प्रतिवेदन तयार गर्ने : (१) नियम १६ को उपनियम (२) बमोजिम प्राप्त भएको राय तथा प्रतिक्रियालाई आयोगले त्यसको औचित्य विचार गरी आंशिक वा पूर्ण रुपमा प्रतिवेदनमा समावेश गर्न सक्नेछ । (२) नियम १६ बमोजिम राय तथा प्रतिक्रिया लिने काम समाप्त भएपछि आयोगले संकलित विवरणको आधारमा दुर्घटना सम्बन्धी अन्तिम प्रतिवेदन तयार गरी मन्त्रालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (३) उपनियम (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नियम १६ को उपनियम (१) बमोजिमका राज्यले सोही नियमको उपनियम (२) बमोजिमको अवधिभित्र राय तथा प्रतिक्रिया नपठाएको कारणबाट मात्र आयोगले अन्तिम प्रतिवेदन तयार गर्न बाधा पर्ने छैन ।
गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमावली २०७१ (Civil Aviation (Accident Investigation Regulation, 2014)

(३) उपनियम (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नियम १६ को उपनियम (१) बमोजिमका राज्यले सोही नियमको उपनियम (२) बमोजिमको अवधिभित्र राय तथा प्रतिक्रिया नपठाएको कारणबाट मात्र आयोगले अन्तिम प्रतिवेदन तयार गर्न बाधा पर्ने छैन । १८. अन्तिम प्रतिवेदन पठाउने : (१) नियम १७ बमोजिम दुर्घटना सम्बन्धी अन्तिम प्रतिवेदन प्राप्त भएपछि मन्त्रालयले नियम १६ को उपनियम (१) मा उल्लिखित राज्य तथा त्यस्तो दुर्घटनाबाट तेस्रो मुलुकको नागरिकको मृत्यु भएको वा गम्भीर घाइते भएकोमा त्यस्तो नागरिकसँग सम्बन्धित राज्यलाई यथाशीघ्र छिटो साधनद्वारा त्यस्तो प्रतिवेदन पठाउनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दुर्घटना भएको वायुयानको तौल पाँच हजार सात सय किलोग्राम भन्दा बढी भएमा मन्त्रालयले त्यस्तो दुर्घटना जाँचको प्रतिवेदन अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन समेतमा पठाउनु पर्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठनमा प्रतिवेदन पठाउँदा यथाशक्य छिटो र सम्भव भएसम्म दुर्घटना भएको मितिले बाह्र महिनाभित्र पठाउनु पर्नेछ । १९. अन्तिम प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्ने : दुर्घटना जाँच सम्बन्धी अन्तिम प्रतिवेदन प्राप्त भएपछि मन्त्रालयले प्रचलित कानून बमोजिम सार्वजनिक गर्न नमिल्ने विषय बाहेक प्रतिवेदनमा उल्लिखित अन्य विषय सार्वजनिक गर्नुपर्नेछ । २०. प्रमाणको रुपमा नलिइने : आयोगको प्रतिवेदनलाई कुनै पनि अदालती कारबाहीमा सबुत प्रमाणको रुपमा लिइने छैन । २१. कार्यान्वयन गर्नु पर्ने : (१) आयोगले उडान सुरक्षालाई सुदृढ गर्नको लागि दुर्घटना जाँचको क्रममा वा अन्तिम प्रतिवेदन मार्फत कुनै सिफारिस गरेको भए त्यस्तो सिफारिस कार्यान्वयन गर्नु गराउनु सम्बन्धित निकायको कर्तव्य हुनेछ । (२) नेपालमा दर्ता भएको वायुयान नेपाल बाहिर दुर्घटना भई सो मुलुकमा गठित दुर्घटना जाँच आयोगले नेपालको उडान सुरक्षालाई सुदृढ गर्नको लागि कुनै उडान सुरक्षा सिफारिस गरेको भए सम्बन्धित निकायले त्यस्तो सिफारिस यथाशक्य छिटो कार्यान्वयन गरी सोको जानकारी सम्बन्धित राज्यलाई दिनु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) वा (२) बमोजिमको सिफारिस लागू गर्न नसक्ने अवस्था भएमा सम्बन्धित निकायले त्यस्तो सिफारिस कार्यान्वयन गर्न नसकेको कारण सहितको जानकारी मन्त्रालयलाई गराउनु पर्नेछ । परिच्छेद-५ । विविध । २२. गम्भीर घटना वा घटनाको जाँच गराउन सक्ने : (१) यस नियमावलीमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि मन्त्रालयले नेपालको इलाकाभित्र भएको वायुयानको गम्भीर घटनाको सम्बन्धमा जाँच गराउन सक्नेछ । तर गम्भीर घटनाको सम्बन्धमा महानिर्देशकले प्राविधिक टोली खटाई प्रारम्भिक प्राविधिक प्रतिवेदन लिन कुनै बाधा पर्ने छैन । स्पष्टीकरण : यस परिच्छेदको प्रयोजनको लागि "गम्भीर घटना" भन्नाले कुनै वायुयानको दुर्घटना नभएको तर दुर्घटना हुन सक्ने संकेत गरेको घटना सम्झनु पर्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिम महानिर्देशकले प्रारम्भिक प्राविधिक प्रतिवेदन लिएकोमा सोको एकप्रति मन्त्रालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (३) यस नियमावलीमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि महानिर्देशकले नेपालको इलाकाभित्र भएको घटनाको जाँच गराउन सक्नेछ ।
गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमावली २०७१ (Civil Aviation (Accident Investigation Regulation, 2014)

(२) उपनियम (१) बमोजिम महानिर्देशकले प्रारम्भिक प्राविधिक प्रतिवेदन लिएकोमा सोको एकप्रति मन्त्रालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (३) यस नियमावलीमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि महानिर्देशकले नेपालको इलाकाभित्र भएको घटनाको जाँच गराउन सक्नेछ । स्पष्टीकरण : यस परिच्छेदको प्रयोजनको लागि "घटना" भन्नाले वायुयान सञ्चालनसँग सम्बन्धित उडान सुरक्षामा प्रभाव पार्ने वा पार्न सक्ने दुर्घटना बाहेकको अन्य अवस्था सम्झनु पर्छ । २३. पुनः जाँच गराउन सक्ने : दुर्घटना जाँचको कार्य औपचारिक रुपमा समाप्त भइसकेपछि सो दुर्घटना सम्बन्धी नयाँ र महत्वपूर्ण प्रमाण उपलब्ध भई सो प्रमाणबाट दुर्घटना जाँच प्रतिवेदनमा तथ्यगत फरक पर्ने अवस्था देखिएमा नेपाल सरकारले त्यस्तो दुर्घटनाको यस नियमावली बमोजिम पुनः जाँच गराउन सक्नेछ । २४. दुर्घटना सूचना प्रणाली लागू गर्ने : (१) प्राधिकरणले नेपालको इलाकाभित्र उड्डयन सुरक्षालाई प्रभावकारी बनाउन दुर्घटना सूचना प्रणाली विकास गरी लागू गर्नेछ । (२) प्राधिकरणले दुर्घटना सूचना प्रणालीमा नपर्ने तर उडान सुरक्षामा प्रभाव पार्ने किसिमका सूचना समेत सङ्कलन गर्ने उद्देश्यले ऐच्छिक तथा अनिवार्य दुर्घटना सूचना प्रणाली विकास गरी लागू गर्न सक्नेछ । (३) प्राधिकरणले हवाई उड्डयन सुरक्षा गर्न, हवाई उड्डयन सुरक्षा सम्बन्धमा सम्बन्धित सबैलाई सचेत गराउन तथा भविष्यमा हुन सक्ने दुर्घटना रोक्न सहयोग पुर्याउने काम समेतका लागि दुर्घटना तथ्याङ्क प्रणाली स्थापना गर्न सक्नेछ । (४) प्राधिकरणले उपनियम (३) बमोजिमको तथ्याङ्क समय समयमा मन्त्रालयलाई समेत उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । (५) उपनियम (३) बमोजिमको तथ्याङ्क प्रणालीको लागि सूचना उपलब्ध गराउने व्यक्तिको नाम निजले सार्वजनिक गर्न नचाहेमा गोप्य राखिनेछ । २५. दुर्घटना जाँचको खर्च : दुर्घटना तथा गम्भीर घटनाको जाँच कार्यमा लाग्ने खर्च नेपाल सरकारले उपलब्ध गराउनेछ । २६. प्राधिकरण मार्फत गराउन सक्ने : नेपाल सरकार वा मन्त्रालयले यस नियम बमोजिम आफूले गर्नु पर्ने कुनै कार्य आवश्यकता अनुसार प्राधिकरण मार्फत गराउन सक्नेछ । २७. एनेक्स तथा म्यानुअल बमोजिम हुने : कुनै दुर्घटना, गम्भीर घटना तथा घटनाको जाँचको सम्बन्धमा यस नियमावलीमा लेखिएको कुरामा यसै नियमावली बमोजिम र यस नियमावलीमा नलेखिएको कुरामा अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठनद्वारा जारी भएको एनेक्स तथा म्यानुअल बमोजिम हुनेछ । २८. कार्यविधि बनाउन सक्ने : मन्त्रालयले गैर सैनिक हवाई उडान (सिभिल एभिएसन) ऐन, २०१५ तथा यस नियमावलीको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि आवश्यक कार्यविधि बनाई लागू गर्न सक्नेछ । २९. खारेजी र बचाउ : (१) गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमहरु, २०२४ खारेज गरिएको छ । (२) गैर सैनिक हवाई उडान (दुर्घटना जाँच) नियमहरु, २०२४ बमोजिम भए गरेका काम कारबाही यसै नियमावली बमोजिम भए गरेको मानिनेछ ।
गैर सैनिक हवाई उडान नियमावली २०५२ (Civil Aviation Regulation, 1995)

गैर सैनिक हवाई उडान नियमावली, २०५२ । नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित मिति । २०५२ । ०९ । २४ । संशोधन । १. गैर सैनिक हवाई उडान (पहिलो संशोधन) नियमावली, २०५८ २०५८ । ०४ । ३२ । २. गैर सैनिक हवाई उडान (दोस्रो संशोधन) नियमावली, २०७० २०७० । ०१ । ३० । गैर सैनिक हवाई उडान (सिभिल एभिएसन) ऐन, २०१५ को दफा ३ ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी नेपाल सरकारले देहायका नियमहरू बनाएको छ । परिच्छेद - १ । प्रारम्भिक । १. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भ: (१) यी नियमहरूको नाम "गैर सैनिक हवाई उडान नियमावली, २०५२" रहेको छ । (२) यो नियमावली तुरुन्त प्रारम्भ हुनेछ । २. परिभाषा: विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यो नियमावलीमा,- । (क) "ऐन" भन्नाले गैर सैनिक हवाई उडान (सिभिल एभिएसन) ऐन, २०१५ सम्झनु पर्छ । पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । (ख) "प्राधिकरण" भन्नाले नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण ऐन, २०५३ बमोजिम स्थापना भएको नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण सम्झनु पर्छ । (ग) "महानिर्देशक" भन्नाले प्राधिकरणको महानिर्देशक सम्झनु पर्छ । (घ) "महासन्धि" भन्नाले ७ डिसेम्बर १९४४ मा शिकागोमा हस्ताक्षर भएको अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सम्बन्धी महासन्धि सम्झनु पर्छ र सो शब्दले । (१) सो महासन्धिको धारा ९४ (क) बमोजिम लागू भएको र दुवै पक्षले अनुमोदन गरेको त्यसको कुनै संशोधनहरू, र । (२) निर्धारित समयभित्र दुवै पक्षको लागि लागू भएको हदसम्म सो महासन्धिको धारा ९० बमोजिम पारित भएको कुनै एनेक्स वा त्यस्तो एनेक्समा भएको कुनै संशोधन समेतलाई जनाउँछ । (ङ) "एनेक्स" भन्नाले अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सम्बन्धी महाधिसँग आबद्ध भई सो संगठनद्वारा निर्धारित अन्तर्राष्ट्रियस्तर र अनुशासित विधि (इन्टरनेसनल स्ट्याण्डर्ड एण्ड रिकमेन्डेड प्राक्टिसेस) सम्झनु पर्छ । (च) "म्यानुअल" भन्नाले अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन संगठनबाट निर्धारित नियम, म्यानुअल तथा स्ट्याण्डर्डहरूको कार्यान्वयनको लागि प्राधिकरणले ऐन र यस नियमावलीको विपरित नहुने गरी नियम ८१ बमोजिम बनाएका म्यानुअल, रिक्वायरमेन्ट्स तथा डाइरेक्टिभ्सलाई समेत सम्झनु पर्छ । (छ) "क्रू" भन्नाले पाइलत, को-पाइलत, फ्लाइट इन्जिनियर, रेडियो अफिसर, फ्लाइट नेभिगेटर, एयर होस्टेज, केबिन एटेन्डेन्ट र पर्सरहरू सम्झनु पर्छ । पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको । (ज) । परिच्छेद- २ । हवाई उडान तथा सञ्चालन सम्बन्धी व्यवस्था । ३. हवाई उडान र सञ्चालन: ऐन, यस नियमावली, एनेक्स तथा म्यानुअलमा उल्लेखित व्यवस्थाहरूको विपरित हुने गरी कसैले पनि नेपाल दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । को हवाई क्षेत्रमा हवाई उडान तथा सञ्चालन गर्नु गराउनु हुँदैन । ४. उडान अनुमति लिनु पर्ने: पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । प्राधिकरणबाट उडान अनुमति नलिई कसैले पनि नेपाल दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । को हवाई क्षेत्रमा हवाई उडान तथा सञ्चालन गराउनु हुँदैन । ५. दर्ता नभएको वायुयान उडान गर्न नहुने: कुनै पनि मुलुकमा दर्ता नभएको वायुयानलाई नेपाल दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । को हवाई क्षेत्रमा उडान गर्नु गराउनु हुँदैन । ६. राष्ट्रिय चिन्ह अंकित नभएको वायुयान उडान तथा सञ्चालन गर्न नहुने: वायुयान दर्ता भएको मुलुकको राष्ट्रिय चिन्ह अंकित नभएको कुनै पनि वायुयान नेपाल दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । को हवाई क्षेत्रमा उडान गर्नु गराउनु हुँदैन ।
गैर सैनिक हवाई उडान नियमावली २०५२ (Civil Aviation Regulation, 1995)

को हवाई क्षेत्रमा उडान गर्नु गराउनु हुँदैन । ६. राष्ट्रिय चिन्ह अंकित नभएको वायुयान उडान तथा सञ्चालन गर्न नहुने: वायुयान दर्ता भएको मुलुकको राष्ट्रिय चिन्ह अंकित नभएको कुनै पनि वायुयान नेपाल दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । को हवाई क्षेत्रमा उडान गर्नु गराउनु हुँदैन । ७. उडान योग्यताको प्रमाणपत्र (एअर वर्दिनेश सर्टिफिकेट) नभएको वायुयान उडान तथा सञ्चालन गर्न नहुने: उडान योग्यताको प्रमाणपत्र (एअर वर्दिनेश सर्टिफिकेट) प्राप्त नगरेको कुनै पनि वायुयान नेपाल दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । को हवाई क्षेत्रमा उडान गर्नु गराउनु हुँदैन । ८. व्यक्तिगत इजाजतपत्र, रेटिङ तथा प्रमाणपत्र प्राप्त क्रू बाहेक अरू कसैले वायुयान उडान सञ्चालन गर्न नहुने: व्यक्तिगत ईजाजतपत्र, रेटिङ तथा प्रमाणपत्र प्राप्त क्रू बाहेक अरू कसैले पनि नेपाल दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । को हवाई क्षेत्रमा वायुयान उडान र सञ्चालन गर्नु हुँदैन । ९. हवाई उडान तथा वायुयानसँग सम्बन्धित कागजातहरू साथमा राख्नु पर्ने: हवाई उडान तथा वायुयानसँग सम्बन्धित देहायका कागजातहरू साथमा नराखी कसैले पनि नेपाल दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । को हवाई क्षेत्रमा वायुयान उडान गर्नु हुँदैन । (क) वायुयान दर्ता प्रमाणपत्र, । (ख) वायुयानको उडान योग्यताको प्रमाणपत्र, । (ग) यात्रा अभिलेख पुस्तिका (जर्नी लग बुक), । (घ) उडानमा रहने प्रत्येक क्रूको व्यक्तिगत इजाजतपत्र, रेटिङ तथा अन्य प्रमाणपत्र, । (ङ) यात्रु बाहक वायुयान भएमा सो वायुयानमा यात्रा गर्ने प्रत्येक यात्रुहरूको नाम, राष्ट्रियता, अवतरण गर्ने स्थान र अन्तिम गन्तव्य स्थल, । (च) एनेक्स तथा म्यानुअलमा उल्लेख भएका अन्य कागजातहरू मध्ये प्राधिकरणले तोकेका कागजातहरू । १०. निषेधित क्षेत्रमा वायुयान उडान गर्न नहुने: नेपाल सरकारले पूर्णरूपमा वायुयान उडान गर्न मनाही गरेको क्षेत्र र तोकिदिएको अवस्था तथा समयमा मात्र उडान गर्न पाउने भनी तोकेको क्षेत्रमा त्यसरी तोकिदिएको अवस्था तथा समयमा बाहेक अन्य अवस्था तथा समयमा कसैले पनि वायुयान उडाउन हुँदैन । ११. तोकिदिएको स्थान बाहेक अन्य स्थानबाट वायुयान प्रवेश, प्रस्थान तथा उडान गर्न नहुने: नेपाल सरकारले तोकेको स्थान बाहेक अन्य कुनै पनि स्थानबाट वायुयान प्रवेश गर्न प्रस्थान गर्न, उडान गर्न र ओहाल्न हुँदैन । १२. एक कामको लागि निर्मित वायुयान अर्को कामको लागि उडान गर्न नहुने: वायुयान निर्माताले जुन कामको प्रयोजनको लागि वायुयान निर्माण गरेको छ सोही कामको प्रयोजनको लागि बाहेक अन्य कामको प्रयोजनको लागि उपयोग गर्ने उद्देश्यले त्यस्तो वायुयान कसैले पनि उडान गर्न हुँदैन । १३. अनुमति दिएको उडान बाहेक अन्य उडान गर्न नहुने: नेपाल सरकार वा प्राधिकरणबाट जुन प्रकारको उडानको लागि अनुमति दिइएको छ सो बमोजिमको उडान नगरी अन्य कुनै पनि प्रकारको उडान गर्न गराउनु हुँदैन । १४. वातावरणमा हुने प्रदूषणको सहन सीमा नाघने गरी वायुयान उडान गर्न नहुने: वायुमण्डल तथा वातावरणमा पर्न सक्ने प्रदूषणको प्रभाव कम गर्न पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । नेपाल सरकार वा प्राधिकरणले तोकेको प्रदूषणको सहन सीमा नाघने गरी कसैले पनि वायुयान उडान गर्न तथा सञ्चालन गर्न हुँदैन । परिच्छेद - ३ । हवाई उडान र सञ्चालन सम्बन्धी सुरक्षात्मक व्यवस्था ।
गैर सैनिक हवाई उडान नियमावली २०५२ (Civil Aviation Regulation, 1995)

नेपाल सरकार वा प्राधिकरणले तोकेको प्रदूषणको सहन सीमा नाघने गरी कसैले पनि वायुयान उडान गर्न तथा सञ्चालन गर्न हुँदैन । परिच्छेद - ३ । हवाई उडान र सञ्चालन सम्बन्धी सुरक्षात्मक व्यवस्था । १५. वायुयान चालक (पाइलट इन कमाण्ड) सन्तुष्ट हुनु पर्ने: देहाय बमोजिमको कुरा वायुयान चालक (पाइलट इन कमाण्ड) सन्तुष्ट नभई वायुयानको उडान गर्न हुँदैन । (क) वायुयानको कूल तौल प्रस्तावित उडानको लागि सुरक्षित छ, । (ख) वायुयानमा राखिएका सामानहरू उडान सुरक्षित हुने गरी सन्तुलित र बचावट साथ राखिएका छन्, । (ग) प्रस्तावित उडानको निमित्त आवश्यक र न्यूनतम जगेडा परिमाणमा इन्धन उपलब्ध छ, । (घ) अन्य दृष्टिकोणबाट वायुयान उडानको लागि सुरक्षित छ । १६. जीवनोद्धार सामग्रीको अभावमा वायुयान उडान गर्न नहुने: आकस्मिक तथा संकटकालीन स्थितिमा यात्रुहरूको जीवनोद्धारको लागि एनेक्स तथा म्यानुअलमा उल्लेख भए बमोजिमको जीवनोद्धार सामग्री तथा त्यस्तै अन्य प्रकारका उपकरणको अभावमा वायुयान उडान तथा सञ्चालन गर्न हुँदैन । १७. अग्नी निवारण सामग्री तथा उपकरणको अभावमा वायुयान उडान गर्न नहुने: यात्रु, वायुयान, विमानस्थल तथा अन्य कुराहरूको सुरक्षाको लागि एनेक्स तथा म्यानुअलमा उल्लेख भए बमोजिमको अग्नी निवारण सामग्री तथा त्यस्तै अन्य प्रकारका उपकरणको अभावमा वायुयान उडान तथा सञ्चालन गर्न हुँदैन । १८. प्रज्वलनशील तथा खतराजनक वस्तु तथा पदार्थ वायुयानबाट ओसार प्रसार गर्न नहुने: पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । नेपाल सरकार वा प्राधिकरणले तोकेको प्रज्वलनशील तथा खतराजन्य वस्तु तथा पदार्थ तोकेको परिमाण भन्दा बढी हुने गरी र तोकेको तरिका बाहेक अन्य तरिकाबाट त्यस्ता वस्तु तथा पदार्थ वायुयानबाट ओसार प्रसार गर्न हुँदैन । १९. क्रूले पेयपदार्थ सेवन गर्न नहुने: क्रूले उडान कार्यको क्षमतामा प्रतिकूल असर पर्ने गरी पेय पदार्थ सेवन गरी वायुयान उडान गर्नु हुँदैन । २०. उडान समयमा वायुयानमा धुम्रपान गर्न नहुने: वायुयान उडान सुरक्षाको दृष्टिकोणले प्राधिकरणले तोकेको अवस्था र समयमा बाहेक वायुयान उडानको अन्य समयमा क्रू तथा यात्रुहरूले धुम्रपान गर्न हुँदैन । २१. अनाधिकृत स्थानमा यात्रु तथा मालसामान राख्न नहुने: यात्रु तथा मालसामान राख्ने निश्चित स्थान बाहेक वायुयानको अन्य स्थानमा यात्र तथा मालसामान राख्न हुँदैन । २२. उडान समयमा वायुयानमा राख्न नहुने व्यक्ति : महानिर्देशकले अन्यथा आदेश दिएकोमा बाहेक देहाय बमोजिमका व्यक्तिहरूलाई जानी जानी वायुयानमा राखी कसैले पनि वायुयान उडान गर्न हुँदैन :- । (क) मानसिक स्थिति ठीक नभई होस ठेगाना नभएको वा बहुलाएको, । (ख) प्रचलित कानून बमोजिमको कैदको सजाय भोगिरहेको व्यक्ति । २३. जीव, जन्तु, चरा आदिलाई उडान समयमा वायुयानमा राख्न नहुने : महानिर्देशकले अन्यथा आदेश दिएकोमा बाहेक उडान समयमा जीव, जन्तु, चरा आदिलाई वायुयानमा राख्न हुँदैन । परिच्छेद - ४ । पहिलो संशोधनद्वारा खारेज । परिच्छेद - ५ । पहिलो संशोधनद्वारा खारेज । परिच्छेद - ६ । पहिलो संशोधनद्वारा खारेज । परिच्छेद - ७ । पहिलो संशोधनद्वारा खारेज । परिच्छेद - ८ । पहिलो संशोधनद्वारा खारेज । परिच्छेद - ९ । पहिलो संशोधनद्वारा खारेज । परिच्छेद-१० । सञ्चार र विमानस्थल सुरक्षा सम्बन्धी व्यवस्था ।