chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(४) उपनियम (१) बमोजिमको आय व्ययको लेखा राख्दा विद्यालयको काम कारबाहीको वास्तविक स्थिति थाहा हुने गरी मालसामानहरूको खरिद बिक्री र विद्यालयको नगदी जिन्सी, जायजेथा दायित्व आदिको विस्तृत विवरण स्पष्ट रुपले खोलेको हुनु पर्नेछ । (५) विद्यालयको नगदी, जिन्सी, जायजेथामा कुनै किसिमको हिनामिना, हानी-नोक्सानी वा लापरबाही हुन नपाउने गरी सुरक्षित राख्ने र सोको लगत राख्ने तथा राख्न लगाउने दायित्व प्रधानाध्यापकको हुनेछ । (६) प्रधानाध्यापकले विद्यालयको आय व्ययको प्रतिवेदन शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइले तोकेको अवधिभित्र मासिक वा त्रैमासिक रुपमा सो कार्यालयमा पठाउनु पर्नेछ । १७१. लेखा परीक्षण गराउने : छैटौं संशोधनद्वारा संशोधित । (१) व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष र प्रधानाध्यापकले प्रत्येक वर्ष शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइबाट नियुक्त लेखापरीक्षकबाट विद्यालयको लेखा परीक्षण गराउनु पर्नेछ । (२) लेखा परीक्षणको सिलसिलामा प्रधानाध्यापकले विद्यालयको आय व्ययको बहीखाता लेखा परीक्षकले मागेको बखत जाँच्न दिनु पर्नेछ र निजले कैफियत तलब गरेको कुराको यथार्थ जवाफ समेत सरोकारवालालाई दिनु पर्नेछ । (३) विद्यालयको आय व्ययको लेखा निर्देशनालय वा शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइबाट खटाइएको कर्मचारीले जुनसुकै बखत जाँचबुझ गर्न सक्नेछ । यसरी जाँचबुझ गर्दा खटी आएको कर्मचारीले माग गरेको विवरण देखाउनु प्रधानाध्यापकको कर्तव्य हुनेछ । छैटौं संशोधनद्वारा थप । (४) यस नियम बमोजिम लेखापरीक्षकले विद्यालयको लेखा परीक्षण गर्ने सिलसिलामा अन्य कुराका अतिरिक्त विद्यालयको आम्दानी र खर्चका बारेमा विद्यालय व्यवस्थापन समितिका पदाधिकारीहरूसँग छलफल गरी आफ्नो प्रतिवेदन तयार गर्नु पर्नेछ । (५) प्रधानाध्यापकले लेखापरीक्षकबाट प्राप्त प्रतिवेदन शिक्षक तथा अभिभावकको भेला गराई सार्वजनिक गरी त्यस्तो प्रतिवेदन र वासलात नियमित रुपमा शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइमा पठाउनु पर्नेछ । १७१क. विद्यालयको काम कारबाहीको सामाजिक परीक्षण गर्ने : सामुदायिक विद्यालयको काम कारबाही ऐन तथा यस नियमावली बमोजिम भए नभएको सम्बन्धमा प्रत्येक वर्ष मूल्याङ्कन गर्न देहाय बमोजिमको एक सामाजिक परीक्षण समिति रहनेछ : - । (क) शिक्षक-अभिभावक सङ्घको अध्यक्ष - संयोजक । (ख) विद्यालयमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरूका अभिभावकहरू मध्ये एकजना महिला अभिभावक समेत पर्ने गरी शिक्षक-अभिभावक सङ्घले तोकेको दुईजना - सदस्य । (ग) विद्यालय रहेको सम्बन्धित वडाको वडा अध्यक्ष - सदस्य । (घ) शिक्षक-अभिभावक सङ्घले तोकेको बुद्धिजीवी एकजना - सदस्य । छैटौं संशोधनद्वारा थप । (घ१) विद्यालयको उच्चतम कक्षामा अध्ययनरत प्रथम छात्र वा छात्रा - सदस्य । (ङ) प्रधानाध्यापकले तोकेको विद्यालयको शिक्षक - सदस्य-सचिव । १७२. प्रतिवेदन पेश गर्नु पर्ने : लेखापरीक्षकले विद्यालयको लेखा परीक्षण गरी सकेपछि देहायका कुराहरू खुलाई सो सम्बन्धी प्रतिवेदन तयार गरी व्यवस्थापन समिति, शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ र निर्देशनालयमा एक-एक प्रति पठाउनु पर्नेछ : - । (क) सोधनी र कैफियत तलब भएका कुराको जवाफ यथाशीघ्र भए नभएको, । (ख) पेश भएको आय व्ययको हिसाब रीतपूर्वक भए नभएको, । (ग) आय व्ययको स्रेस्ता कानून बमोजिम राखे नराखेको, । (घ) विद्यालयको आय व्ययको लेखा यथार्थ रुपमा देखिने गरी वासलात दुरुस्त भए नभएको, ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(क) सोधनी र कैफियत तलब भएका कुराको जवाफ यथाशीघ्र भए नभएको, । (ख) पेश भएको आय व्ययको हिसाब रीतपूर्वक भए नभएको, । (ग) आय व्ययको स्रेस्ता कानून बमोजिम राखे नराखेको, । (घ) विद्यालयको आय व्ययको लेखा यथार्थ रुपमा देखिने गरी वासलात दुरुस्त भए नभएको, । (ङ) कुनै शिक्षक वा कर्मचारीले कानून विपरीत कामकाज वा बेहिसाब गरे नगरेको, । (च) विद्यालयको कारोबार सन्तोषप्रद भए नभएको, । (छ) लेखापरीक्षकले मनासिब र आवश्यक सम्झेको अन्य कुरा । १७३. बरबुझारथ गर्ने : (१) विद्यालयको नगदी, जिन्सी मालसामानको लगत, स्रेस्ता राख्ने जिम्मा लिएको शिक्षक सरुवा वा अन्य कारणबाट विद्यालय छोडी जाँदा आफ्नो जिम्मा रहेको नगदी, जिन्सी मालसामानको बरबुझारथ सामान्यतया पन्ध्र दिनभित्र विद्यालयमा गर्नु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम बरबुझारथ नगर्ने शिक्षकलाई निजले पाउने तलब रोक्का गरी असूल उपर वा सोधभर्ना गरिनेछ । १७४. रजिष्ट्रेसन छुट दिँदा लिइने आधार : नेपाल सरकारले कम्पनीको रुपमा सञ्चालित विद्यालयलाई मन्त्रालयले तोकेको आधारमा त्यस्तो विद्यालयको नाममा लिखत पारित गर्दा लाग्ने रजिष्ट्रेसन दस्तुर आंशिक रुपमा छुट दिन सक्नेछ । १७५. विद्यालयलाई दिइने छुट र सुविधा : नेपाल सरकारले सामुदायिक विद्यालय र शैक्षिक गुठीको रुपमा सञ्चालित संस्थागत विद्यालयले विदेशबाट शैक्षिक सामग्री आयात गर्दा लाग्ने भन्सार सुविधा आंशिक वा पूरै छुट दिन सक्नेछ । परिच्छेद-३१ । जिल्ला शिक्षा कोषको सञ्चालन र अन्य व्यवस्था । १७६. अनुदान रकम माग गर्ने : शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइले आगामी आर्थिक वर्षमा विद्यालयको लागि आवश्यक पर्ने अनुदान रकम मन्त्रालयले तोके बमोजिम प्राथमिक तह, निम्न माध्यमिक तह तथा माध्यमिक तहको लागि छुट्टाछुट्टै विवरण तयार गरी माघ मसान्तसम्ममा केन्द्र र मन्त्रालयमा माग गरी पठाउनु पर्नेछ । १७७. जिल्ला शिक्षा कोषको सञ्चालन र अन्य व्यवस्था : (१) नेपाल सरकारबाट विद्यालयको लागि प्राप्त अनुदान रकम जिल्ला शिक्षा समितिले चौमासिक रुपमा विद्यालय कोषमा पठाउनेछ । (२) नेपाल सरकारबाट जुन कामको लागि रकम निकासा भएको छ जिल्ला शिक्षा समितिले सोही कामको लागि मात्र रकम खर्च गर्नु पर्नेछ । (३) नेपाल सरकारबाट प्राप्त अनुदान रकम बाहेक जिल्ला शिक्षा कोषमा प्राप्त अन्य रकम जिल्ला शिक्षा समितिको निर्णय बमोजिम खर्च गरिनेछ । (४) जिल्ला शिक्षा कोषको सञ्चालन शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख र शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइको लेखा अधिकृत वा लेखापालको संयुक्त दस्तखतबाट हुनेछ । (५) जिल्ला शिक्षा कोषमा जम्मा भएको रकमको लेखा अद्यावधिक राख्ने र लेखापरीक्षण गराउने काम शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख र लेखाको काम गर्ने कर्मचारीको हुनेछ । १७८. जिल्ला शिक्षा कोषको आय व्ययको लेखा : (१) जिल्ला शिक्षा कोषको लेखा प्रचलित कानून बमोजिमको ढाँचामा राख्नु पर्नेछ । (२) शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइले मासिक खर्चको फाँटवारी केन्द्र र कोष तथा लेखा नियन्त्रक कार्यालयमा नियमित रुपमा पठाउनु पर्नेछ ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

१७८. जिल्ला शिक्षा कोषको आय व्ययको लेखा : (१) जिल्ला शिक्षा कोषको लेखा प्रचलित कानून बमोजिमको ढाँचामा राख्नु पर्नेछ । (२) शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइले मासिक खर्चको फाँटवारी केन्द्र र कोष तथा लेखा नियन्त्रक कार्यालयमा नियमित रुपमा पठाउनु पर्नेछ । १७९. विभागीय कारबाही गरिने : मन्त्रालयबाट स्वीकृत दरबन्दी भन्दा बढी शिक्षक नियुक्ति गर्ने, त्यस्ता शिक्षकलाई तलब निकासा दिने, कुनै कामको लागि आवश्यक भन्दा बढी रकम माग गर्ने र निकासा दिने पदाधिकारीलाई कानून बमोजिम कारबाही गरी बढी निकासा वा खर्च भएको रकम सम्बन्धित पदाधिकारीबाट असूल उपर गरिनेछ । परिच्छेद-३२ । ग्रामीण शिक्षा विकास कोष सम्बन्धी व्यवस्था । १८०. ग्रामीण शिक्षा कोषमा रकम जम्मा गर्नु पर्ने : छैटौं संशोधनद्वारा संशोधित । (१) संस्थागत विद्यालयले प्रत्येक आर्थिक वर्ष समाप्त भएको एक महिनाभित्र आफ्नो विद्यालयमा अघिल्लो शैक्षिक सत्रमा अध्ययनरत प्रति विद्यार्थी मासिक एक रुपैयाँका दरले हिसाब गरी हुन आउने एकमुष्ट वार्षिक रकम ग्रामीण शिक्षा विकास कोषमा जम्मा गर्नु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको रकम जम्मा गर्ने प्रयोजनका लागि प्रत्येक जिल्लाको सदरमुकाम स्थित कुनै बैंकमा खाता खोलिनेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम बैंकमा जम्मा भएको रकम शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुखले ग्रामीण शिक्षा कोषमा पठाउनु पर्नेछ । (४) विद्यालयले उपनियम (१) बमोजिम रकम जम्मा गरेपछि त्यसको प्रमाण तुरुन्त सम्बन्धित शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइमा पठाउनु पर्नेछ । १८१. सञ्चालक समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार : सञ्चालक समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) स्थानीय स्रोतबाट विद्यालयको भौतिक पूर्वाधार विकास गर्न नसक्ने विद्यालयलाई रकम सहयोग गर्ने, । (ख) विद्यालयमा शैक्षिक गुणस्तर वृद्धि गर्न आवश्यक काम गर्ने, । (ग) ग्रामीण शिक्षा कोषबाट उपलब्ध गराइएको रकम दुरुपयोग गर्ने विद्यालयलाई कारबाही गर्न सम्बन्धित निकायमा लेखी पठाउने, । (घ) विद्यालयले ग्रामीण शिक्षा कोषमा जम्मा गर्नु पर्ने रकम समयमा बुझाए नबुझाएको सम्बन्धमा अनुगमन गर्ने गराउने र रकम जम्मा नगर्ने विद्यालयलाई कारबाही गर्न सम्बन्धित निकायमा लेखी पठाउने, । (ङ) ग्रामीण शिक्षा विकासको लागि आवश्यक स्रोत जुटाउने, र । (च) प्रत्येक वर्ष आफूले गरेको कामको प्रतिवेदन नेपाल सरकार समक्ष पेश गर्ने । १८२. लेखा परीक्षण : ग्रामीण शिक्षा कोषको लेखा परीक्षण नवौं संशोधनद्वारा संशोधित । महालेखा परीक्षकको कार्यालयबाट हुनेछ । १८३. सञ्चालक समितिको बैठक सम्बन्धी कार्यविधि : (१) सञ्चालक समितिको बैठक वर्षमा कम्तीमा तीन पटक बस्नेछ । (२) सञ्चालक समितिको बैठक सो समितिको अध्यक्षको अनुमति लिई सञ्चालक समितिको सदस्य-सचिवले बोलाउनेछ । (३) सञ्चालक समितिको पचास प्रतिशतभन्दा बढी सदस्यहरु उपस्थित भएमा सञ्चालक समितिको बैठकको लागि गणपूरक सङ्ख्या पुगेको मानिनेछ । (४) सञ्चालक समितिको बैठकको अध्यक्षता सो समितिको अध्यक्षले गर्नेछ र निजको अनुपस्थितिमा बैठकमा उपस्थित सदस्यहरुले आफूहरु मध्येबाट छानेको सदस्यले बैठकको अध्यक्षता गर्नेछ । (५) सञ्चालक समितिको बैठकमा बहुमतको राय मान्य हुनेछ र मत बराबर भएमा बैठकमा अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले निर्णायक मत दिन सक्नेछ ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(४) सञ्चालक समितिको बैठकको अध्यक्षता सो समितिको अध्यक्षले गर्नेछ र निजको अनुपस्थितिमा बैठकमा उपस्थित सदस्यहरुले आफूहरु मध्येबाट छानेको सदस्यले बैठकको अध्यक्षता गर्नेछ । (५) सञ्चालक समितिको बैठकमा बहुमतको राय मान्य हुनेछ र मत बराबर भएमा बैठकमा अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले निर्णायक मत दिन सक्नेछ । (६) सञ्चालक समितिको निर्णय सो समितिको सदस्य-सचिवले प्रमाणित गरी राख्नेछ । (७) सञ्चालक समितिको बैठक सम्बन्धी अन्य कार्यविधि सो समिति आफैंले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । (८) सञ्चालक समितिका सदस्यहरुले सञ्चालक समितिको बैठकमा भाग लिए वापत मन्त्रालयले तोके बमोजिमको बैठक भत्ता पाउन सक्नेछन् । १८४. सञ्चालक समितिको सचिवालय : सञ्चालक समितिको सचिवालय मन्त्रालयमा रहनेछ । परिच्छेद-३३ । विविध । १८५. अधिकारी तोकिएको : ऐनको देहायका दफाको प्रयोजनको लागि देहाय बमोजिम अधिकारी तोकिएकोछ : - । (क) ऐनको दफा १५ र १६ख. को प्रयोजनको लागि छैटौं संशोधनद्वारा झिकिएको । माध्यमिक विद्यालयको सम्बन्धमा सम्बन्धित निर्देशक र अन्य विद्यालयको हकमा शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख । (ख) ऐनको दफा १७ को उपदफा (२) को खण्ड (ङ) को प्रयोजनको लागि माध्यमिक पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । विद्यालयको सम्बन्धमा सम्बन्धित निर्देशक तथा अन्य विद्यालय, पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । सोही उपदफाको खण्ड (ख) र (ग) तथा दफा १६घ. को उपदफा (६) र (७) को प्रयोजनको लागि सम्बन्धित शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख । (ग) ऐनको दफा १७क. को प्रयोजनको लागि शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख । पहिलो संशोधनद्वारा थप । १८५क. पुरस्कारको व्यवस्था गर्न सकिने : कुनै सामुदायिक विद्यालयले माध्यमिक शिक्षा उत्तीर्ण परीक्षामा कम्तीमा पचास जना विद्यार्थी सम्मिलित गराई घटीमा पचासी प्रतिशत विद्यार्थी उत्तीर्ण गराएमा त्यस्तो विद्यालय र सो विद्यालयको उत्कृष्ट शिक्षकलाई पुरस्कारको व्यवस्था गर्न सकिनेछ । छैटौं संशोधनद्वारा थप । १८५ख. पीरमर्का, गुनासो सुनुवाई सम्बन्धी व्यवस्था: (१) ऐन, यस नियमावली तथा प्रचलित कानून बमोजिम अन्य उजूरी वा पुनरावेदन गर्न पाउने व्यवस्था भएकोमा बाहेक कुनै शिक्षकलाई आफ्नो सेवा, शर्त र सुविधा सम्बन्धी विषयमा मर्का परेको छ भन्ने लागेमा वा सो सम्बन्धमा सम्बन्धित निकायलाई जानकारी गराउँदा पनि कारबाही नभएमा निजले आफूलाई परेको पीरमर्का तथा गुनासो शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख समक्ष राख्न सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम राखिएको पीरमर्का वा गुनासोको शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुखले सुनुवाई गरी त्यस्तो पीरमर्का तथा गुनासो समाधान गर्नुपर्नेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिमको पीरमर्का तथा गुनासो शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुखबाट समाधान हुन नसकेमा सम्बन्धित निर्देशक समक्ष राख्न सकिनेछ । १८६. घुम्ती विद्यालयको सञ्चालन : विकट हिमाली क्षेत्रमा मौसम वा अन्य यस्तै कारणले कुनै विद्यालय सञ्चालन हुन नसक्ने भनी व्यवस्थापन समितिले अनुरोध गरेमा सम्बन्धित जिल्ला शिक्षा समितिको सिफारिसमा नेपाल सरकारले थप आर्थिक व्ययभार नपर्ने गरी निश्चित अवधिको लागि कुनै पायक पर्ने ठाउँमा घुम्ती विद्यालय सञ्चालन गर्न अनुमति दिन सक्नेछ ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

१८७. शिक्षक युनियन सम्बन्धी व्यवस्था : (१) शिक्षकले प्रचलित कानून बमोजिम शिक्षक युनियन सम्बन्धी विधान दर्ता गर्नु अघि मन्त्रालयको सिफारिस प्राप्त गर्नुपर्नेछ । (२) शिक्षक युनियनको निर्वाचन सम्बन्धी व्यवस्था शिक्षक युनियन सम्बन्धी विधानमा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ । १८८. वार्षिक विवरण पेश गर्नुपर्ने : विद्यालयले प्रत्येक शैक्षिक वर्ष समाप्त भएको एक महिनाभित्र देहायका विवरणहरु शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइमा पेश गर्नुपर्नेछ : - । (क) कक्षागत रुपमा विद्यार्थी विवरण, । (ख) कक्षागत रुपमा उत्तीर्ण विद्यार्थीको विवरण, । (ग) कक्षागत रुपमा प्रदान गरिएको छात्रवृत्ति सम्बन्धी विवरण, र । (घ) विद्यालयले गरेको कुल आय व्ययको विवरण । १८९. प्रमाणपत्र छानबिन समितिको गठन : (१) शिक्षकको शैक्षिक लगायत अन्य प्रमाणपत्र छानबिन गर्न आवश्यक देखेमा मन्त्रालयले जिल्लास्तरमा देहायका सदस्यहरु रहेको एक प्रमाणपत्र छानबिन समिति गठन गर्न सक्नेछ : - । (क) प्रमुख जिल्ला अधिकारी - अध्यक्ष । (ख) जिल्ला न्यायाधिवक्ता - सदस्य । (ग) शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुख - सदस्य-सचिव । पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । (२) प्रमाणपत्र छानबिन समितिले शैक्षिक योग्यताको प्रमाणपत्र लगायतका अन्य प्रमाणपत्र छानबिन गर्दा कुनै कैफियत देखिएमा आफ्नो राय ठहर सहित प्रचलित कानून बमोजिम कारबाहीको लागि सम्बन्धित निकायमा पठाई त्यसको जानकारी मन्त्रालयमा पठाउनुपर्नेछ । (३) प्रमाणपत्र छानबिन समितिले जिल्लास्थित कुनै कार्यालयको कर्मचारीलाई सो कार्यालयको स्वीकृति लिई काममा लगाउन सक्नेछ । (४) प्रमाणपत्र छानबिन समितिको सचिवालयको काम शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइले गर्नेछ । (५) प्रमाणपत्र छानबिन समितिले प्रमाणपत्र छानबिन तथा बैठक सम्बन्धी कार्यविधि सो समिति आफैंले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । (६) प्रमाणपत्र छानबिन समितिका सदस्यहरुले बैठकमा भाग लिए वापत मन्त्रालयले तोके बमोजिमको भत्ता पाउने छन् । छैटौं संशोधनद्वारा थप । १८९क. कोचिङ्ग कक्षा सञ्चालन सम्बन्धी व्यवस्था: (१) कोचिङ्ग कक्षा सञ्चालन गर्न चाहने व्यक्तिले अध्यापन गर्ने कक्षा र विषय समेत खुलाई अनुमतिको लागि शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ समक्ष निवेदन दिनुपर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम निवेदन प्राप्त भएमा शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुखले आवश्यक शर्त तोकी निवेदन दिने व्यक्तिलाई कोचिङ्ग कक्षा सञ्चालन गर्न अनुमति दिन सक्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम अनुमति लिनु अघि सम्बन्धित व्यक्तिले शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुखले तोकेको बैंकमा पचास हजार रुपैयाँ धरौटी राख्नुपर्नेछ । (४) अनुमति प्राप्त व्यक्तिले शर्त बमोजिम कोचिङ्ग कक्षा सञ्चालन नगरेमा शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुखले त्यस्तो अनुमति जुनसुकै बखत रद्द गर्न सक्नेछ । तर, । यसरी अनुमति रद्द गर्नु अघि सम्बन्धित व्यक्तिलाई आफ्नो सफाई पेश गर्ने मौका दिनुपर्नेछ । १९०. सामुदायिक विद्यालयको भवन प्रयोग गर्न नपाउने : कुनै पनि संस्थागत विद्यालयले सामुदायिक विद्यालयको भवन प्रयोग गरी विद्यालय सञ्चालन गर्न पाउने छैन । तेस्रो संशोधनद्वारा खारेज । १९०क. । १९१. अधिकार प्रत्यायोजन गर्न सक्ने : मन्त्रालयले यस नियमावली बमोजिम आफूलाई प्राप्त भएको अधिकार मध्ये आवश्यकता अनुसार केही अधिकार कुनै निकाय वा अधिकारीलाई प्रत्यायोजन गर्न सक्नेछ ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

तेस्रो संशोधनद्वारा खारेज । १९०क. । १९१. अधिकार प्रत्यायोजन गर्न सक्ने : मन्त्रालयले यस नियमावली बमोजिम आफूलाई प्राप्त भएको अधिकार मध्ये आवश्यकता अनुसार केही अधिकार कुनै निकाय वा अधिकारीलाई प्रत्यायोजन गर्न सक्नेछ । १९२. निर्देशिका बनाउन सक्ने : मन्त्रालयले ऐन र यस नियमावलीको अधीनमा रही देहायका विषयमा निर्देशिका बनाई लागू गर्न सक्नेछ : - । (क) अनौपचारिक शिक्षाको सञ्चालन सम्बन्धी, । (ख) दूर शिक्षाको सञ्चालन सम्बन्धी, । छैटौं संशोधनद्वारा थप । (ख१) प्रशिक्षार्थी आवास गृह सञ्चालन सम्बन्धी, । (ग) विशेष शिक्षाको सञ्चालन सम्बन्धी, । (घ) माध्यमिक शिक्षा उत्तीर्ण परीक्षा सञ्चालन सम्बन्धी, । (ङ) विद्यालय शिक्षासँगसम्बन्धित अन्य विषय सम्बन्धी, । (च) सहयोगी पाठ्यपुस्तक तथा पाठ्यसामग्री प्रकाशन गर्ने सम्बन्धी, । (छ) विद्यालयको सम्पत्तिको संरक्षण र उपयोग सम्बन्धी । १९३. आर्थिक ऐन नियमको प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने : यस नियमावलीमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि विद्यालयले नेपाल सरकारलाई आर्थिक दायित्व पर्ने विषयमा कुनै कारोबार गर्दा नेपाल सरकारको प्रचलित आर्थिक ऐन नियमहरुको प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्नेछ । १९४. अनुसूचीमा संशोधन : मन्त्रालयले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी अनुसूचीमा आवश्यकतानुसार हेरफेर तथा संशोधन गर्न सक्नेछ । १९५. खारेजी र बचाउ : (१) शिक्षा नियमावली, २०४९ खारेज गरिएकोछ । (२) शिक्षा नियमावली, २०४९ बमोजिम भए गरेका काम कारबाही यस नियमावली बमोजिम भए गरेको मानिनेछ । अनुसूची - १ । (नियम ३ को उपनियम (१) सँगसम्बन्धित) । विद्यालय खोल्ने अनुमतिको लागि दिइने निवेदन । श्रीमान् शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ प्रमुखज्यू, । शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ । विषय : विद्यालय खोल्ने अनुमति सम्बन्धमा । महोदय, । शैक्षिक सत्र देखि तहको विद्यालय खोल्न चाहेकोले अनुमतिको लागि देहायका विवरणहरू खुलाई यो निवेदन गरेको छु । (क) प्रस्तावित विद्यालयको: । १. नाम: । २. ठेगाना: गा. वि. स.\न. पा. वडा नं. गाउँ\टोल । फोन: फ्याक्स नं. । ३. किसिम: । (१) सामुदायिक (२) संस्थागत । (अ) कम्पनी (आ) शैक्षिक गुठी । ४. अनुमति लिन चाहेको तह र सञ्चालन गर्ने कक्षा: । ५. भविष्यमा सञ्चालन गर्न चाहेको तह र कक्षा: । (ख) प्रस्तावित विद्यालयको लागि पूरा गरिएको भौतिक पूर्वाधार : । १. भवनको: । (१) सङ्ख्या: (२) कच्ची\पक्की\अर्ध पक्की । (३) आफ्नै \ बहालमा \ सार्वजनिक । २. कोठाको विवरण: । कोठाको सङ्ख्या लम्बाई चौडाई उचाई झ्याल ढोकाको अवस्था प्रकाश र बत्तीको अवस्था प्रयोजन कैफियत । ३. फर्निचरको सङ्ख्या: । (१) डेस्क (२) बेञ्च (३) टेबल । (४) दराज (५) मेच (६) अन्य । ४. खेलकूद मैदानको अवस्था र जग्गा: (रोपनी वा विगाहामा) । ५. शौचालयको सङ्ख्या (१) छात्रले प्रयोग गर्ने (२) छात्राले प्रयोग गर्ने । ६. खानेपानीको अवस्था: । ७. पुस्तकालयको अवस्था तथा पुस्तकको सङ्ख्या: । ८. प्रयोगशाला: सामग्री: । ९. सवारी साधनको विवरण:- । १०. शैक्षिक सामग्रीको विवरण:- । (ग) विद्यार्थी सङ्ख्या: (प्रस्तावित) । कक्षा । सङ्ख्या । (घ) शिक्षक सङ्ख्या: (प्रस्तावित) । (ङ) आर्थिक विवरण: (प्रस्तावित) । १. अचल सम्पत्ति: । २. चल सम्पत्ति: । ३. वार्षिक आम्दानी: । ४. आम्दानीको स्रोत: । माथि लेखिएका विवरणहरू ठीक साँचो छ, झुट्टा ठहरे कानून बमोजिम सहुँला बुझाउँला । निवेदकको- । सही: । नाम: । ठेगाना: । मिति: । संलग्न गर्नु पर्ने कागजातहरू : ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

कक्षा । सङ्ख्या । (घ) शिक्षक सङ्ख्या: (प्रस्तावित) । (ङ) आर्थिक विवरण: (प्रस्तावित) । १. अचल सम्पत्ति: । २. चल सम्पत्ति: । ३. वार्षिक आम्दानी: । ४. आम्दानीको स्रोत: । माथि लेखिएका विवरणहरू ठीक साँचो छ, झुट्टा ठहरे कानून बमोजिम सहुँला बुझाउँला । निवेदकको- । सही: । नाम: । ठेगाना: । मिति: । संलग्न गर्नु पर्ने कागजातहरू : । (१) शैक्षिक गुठीको विधान वा कम्पनीको प्रबन्धपत्र तथा नियमावलीको प्रतिलिपि । (२) जग्गा वा भवन भाडामा लिने भए कम्तीमा पाँचवर्षसम्मको लागि घर वा जग्गाधनीले बहालमा दिने सम्बन्धमा भएको कबुलियतनामा सम्बन्धी पत्र । (३) प्रस्तावित विद्यालयको क्षेत्रको शैक्षिक नक्सा । (४) सम्बन्धित गाउँ शिक्षा समिति वा नगरपालिकाको सिफारिस । अनुसूची-२ । (नियम ३ को उपनियम (२) र नियम ६७ को उपनियम (१) सँगसम्बन्धित) । शिशु विकास केन्द्र\पूर्व प्राथमिक विद्यालय\कक्षा सञ्चालनका लागि दिइने निवेदन । श्री गाउँ विकास समिति\नगरपालिका । विषय: शिशु विकास केन्द्र\पूर्व प्राथमिक विद्यालय\कक्षा सञ्चालन गर्न अनुमति पाउँ । शैक्षिक सत्र देखि शिशु विकास केन्द्र\पूर्व प्राथमिक विद्यालय\कक्षा सञ्चालन गर्न अनुमति पाउन अभिभावक तथा समुदाय\वा विद्यालय व्यवस्थापन समितिको मिति को निर्णयानुसार तपसिलका विवरण र कागजात संलग्न गरी यो निवेदन पेश गरेको छ । छौं । (क) प्रस्तावित शिशु विकास केन्द्र\पूर्व प्राथमिक विद्यालय\कक्षाको, । (१) नाम:- । (२) ठेगाना:- गा.वि.स.\न.पा । वडा नं गाउँ\टोल फोन नं । (३) सेवा पुर्याइने बालबालिकाको सङ्ख्या:- । (ख) सञ्चालनका लागि जिम्मेवारी लिने वा आबद्धता दिने विद्यालयको, । (१) नाम:- । (२) ठेगाना:- । (३) फोन नं.: - । मिति २०६१ । ७ । २ को नेपाल राजपत्रको सूचनाद्वारा हेरफेर । (ग) प्रस्तावित शिशु विकास केन्द्र\पूर्व प्राथमिक विद्यालयको भौतिक पूर्वाधारहरू: । (१) भवन: । (अ) कोठा (आ) कच्ची\पक्की । (इ) केले बनेको (ई) भाडा\आफ्नै\सार्वजनिक । (२) फर्निचरको विवरण: । (अ) । (आ) । (इ) । (ई) । (३) खेलकूद मैदानको क्षेत्रफल: । (अ) आफ्नै । (आ) भाडामा वा सार्वजनिक । (इ) अन्य । (४) शौचालयको अवस्था: । (अ) सङ्ख्या । (आ) कच्ची\पक्की । (इ) पानीको व्यवस्था भए नभएको । (५) खानेपानीको अवस्था: । (अ) बोकेर ल्याउने । (आ) धाराबाट प्राप्त । (इ) पर्याप्त\अपर्याप्त । (६) पाठ्यसामग्री के के छन्: । (अ) । (आ) । (इ) । (ई) । (७) आर्थिक विवरण: । (अ) अचल सम्पत्ति । (आ) चल सम्पत्ति । (इ) अन्य । (८) आम्दानीको स्रोतको व्यवस्था कसरी मिलाइन्छ: । (९) अन्य कुनै विवरण भए उल्लेख गर्ने: । माथि लेखिएको विवरण ठीक छ\झुट्टा ठहरेमा कानून बमोजिम सहुँला\बुझाउँला । संस्थाको छाप । निवेदकको सही:- । नाम:- । ठेगाना:- । मिति:- । संलग्न कागजात: । (१) भवन खेल मैदान सम्बन्धी प्रमाण कागजात र विवरण । (२) संस्था दर्ताको प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि र नियमानुसारको नवीकरण र लेखापरीक्षण प्रतिवेदन । (३) आपसी सहयोग समूहबाट निवेदन गरिएको भए त्यस्तो समूहको बैठकको निर्णय । (४) कुनै विद्यालयसँग आवद्ध गरी सञ्चालन गर्न खोजिएको भए सो विद्यालयको सिफारिस । अनुसूची-३ । (नियम ४ सँग सम्बन्धित) । विद्यालय खोल्नको लागि चाहिने पूर्वाधारहरू । (क) कक्षा कोठाहरू सामान्यतया नौ फिट उचाईको र घाम तथा पानीबाट बचाउ हुने किसिमको हुनु पर्ने, । (ख) कक्षागत क्षेत्रफल पूर्व प्राथमिक र प्राथमिक विद्यालयको हकमा प्रति विद्यार्थी ०.७५ वर्ग मिटर तथा निम्न माध्यमिक र माध्यमिक विद्यालयको हकमा १.०० वर्ग मिटर भन्दा कम हुन नहुने, ।
शिक्षा नियमावली २०५९ (Education Regulation, 2002)

(क) कक्षा कोठाहरू सामान्यतया नौ फिट उचाईको र घाम तथा पानीबाट बचाउ हुने किसिमको हुनु पर्ने, । (ख) कक्षागत क्षेत्रफल पूर्व प्राथमिक र प्राथमिक विद्यालयको हकमा प्रति विद्यार्थी ०.७५ वर्ग मिटर तथा निम्न माध्यमिक र माध्यमिक विद्यालयको हकमा १.०० वर्ग मिटर भन्दा कम हुन नहुने, । (ग) अध्यापन गराइने कक्षा कोठामा हावाको प्रवाह, प्रकाशको व्यवस्था साथै स्वस्थ हुनु पर्ने, । (घ) कक्षा कोठामा विद्यार्थी सङ्ख्याको आधारमा फर्निचरको व्यवस्था हुनु पर्ने, । (ङ) यथेष्ट स्वस्थकर खानेपानीको प्रबन्ध गर्नु पर्ने, । (च) पूर्व प्राथमिक विद्यालयमा बाहेक अन्य विद्यालयमा छात्र छात्राको लागि अलग अलग शौचालयको व्यवस्था हुनु पर्ने र प्रत्येक थप ५० जना विद्यार्थीको लागि एक कम्पार्टमेन्ट थप हुनु पर्ने, । (छ) पाठ्यक्रम, पाठ्यपुस्तक, शिक्षक निर्देशिका सहितको १ विद्यार्थी बराबर कम्तीमा २ प्रतिका दरले पुस्तक उपलब्ध भएको पुस्तकालय हुनु पर्ने, । (ज) शिक्षण क्रियाकलापको लागि आवश्यकिय शैक्षिक सामग्रीहरू जस्तै कालोपाटी, नक्सा, ग्लोब, गणितीय सामग्री आदि हुनु पर्ने, । (झ) सम्पूर्ण विद्यार्थीहरू एकैसाथ उभिन सक्ने कम्पाउण्ड हुनु पर्ने, । (ञ) पूर्व प्राथमिक विद्यालयमा घर बाहिरका क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्न पुग्ने र अन्य विद्यालयका लागि भलिबल खेल्न मिल्नेसम्मको खेल मैदानको व्यवस्था र खेल सामग्रीको व्यवस्था हुनु पर्ने, । (ट) पाठ्यक्रम अनुसारको विज्ञान सामग्रीको व्यवस्था हुनु पर्ने, । (ठ) सामुदायिक विद्यालयमा प्रत्येक कक्षामा सामान्यतया देहाय बमोजिम र संस्थागत विद्यालयमा सामान्यतया प्रतिकक्षा “न्यूनतम बाईस, अधिकतम चौवालीस र औसत ३३ विद्यार्थी हुनु पर्नेछ । उपत्यका तराई क्षेत्रमा - ५० जना । पहाडी क्षेत्रमा - ४५ जना । हिमाली क्षेत्रमा - ४० जना । (ड) सामुदायिक विद्यालयमा कम्तीमा देहाय बमोजिमको शिक्षकको व्यवस्था हुनु पर्ने:- । माध्यमिक तहको लागि - ५ जना । निम्नमाध्यमिक तहको लागि - ४ जना । प्राथमिक तहको १-३ कक्षाको लागि - ३ जना । प्राथमिक तहको १-५ कक्षाको लागि - ५ जना । पूर्व प्राथमिक विद्यालयको लागि - २ जना । तर संस्थागत विद्यालयमा कक्षा शिक्षक अनुपात न्यूनतम १: १.४ हुनु पर्नेछ । (ढ) विद्यालयको स्थायी आय स्रोत हुनु पर्ने, । (ण) विद्यालयमा प्राथमिक उपचार सामग्रीको व्यवस्था हुनु पर्ने, । (त) आवासीय विद्यालयको लागि आवास भवन हुनु पर्ने, । (थ) विद्यालयको हाता कम्पाउण्डले घेरिएको हुनु पर्ने, । (द) भाडाको भवनमा विद्यालय सञ्चालन गर्ने भए कम्तीमा पाँचवर्षको घर भाडा सम्बन्धी सम्झौता भएको हुनु पर्ने । तेस्रो संशोधनद्वारा थप । अनुसूची-४ । (नियम ५ को उपनियम (१) र (३) सँग सम्बन्धित) । विद्यालय सञ्चालन गर्न दिइने अनुमति । श्री । तपाईंले विद्यालय खोल्ने सम्बन्धमा मिति मा दिनु भएको निवेदन उपर कारबाही हुँदा शिक्षा नियमावली, २०५९ को नियम ४ बमोजिमको पूर्वाधार पूरा गरेको देखिएकोले शैक्षिक सत्र देखि प्राथमिक\निम्न माध्यमिक\माध्यमिक तहको कक्षासम्मको विद्यालय सञ्चालन गर्न यो अनुमति दिइएको छ । कार्यालयको छाप । अनुमति प्रदान गर्ने अधिकारीको- । सही: । नाम: । पद: । मिति: । द्रष्टव्य: यसरी अनुमति प्रदान गर्ने अधिकारीले आफ्नो कार्यालयको नाम रहेको पत्रमा अनुसूची बमोजिमको अनुमति दिई सोसँग सरोकार राख्ने अन्य निकायहरूलाई समेत बोधार्थ दिनु पर्नेछ । मिति २०६१ । ७ ।