chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
राष्ट्रिय निकुञ्‍ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण नियमावली २०३० (National Park and Wildlife Conservation Regulation, 1973)

परिच्छेद- ५ । विविध । २८. शिकार रजिस्टर: प्रत्येक शिकार अनुज्ञापत्रको साथ एक शिकार रजिस्टर पनि हुनेछ जसमा अनुज्ञापत्र प्राप्त व्यक्तिले शिकारको सिलसिलामा घाइते गरेको वा मारेको सबै वन्यजन्तु र पन्छीहरूको पूर्णतया ठीक ठीक अभिलेख (रेकर्ड) राख्नु पर्नेछ । जन्तु वा पन्छीहरू मारेको बाह्र घन्टाभित्र वा शिकार आरक्ष छाड्नु अगावै नमेटिने पक्का मसीमा प्रत्येक वन्यजन्तु वा पन्छी मारेको ठाउँ, मिति, जात, भाले, पोथी (वन्यजन्तुको लागि मात्र) प्रष्ट बुझिने गरी अनुसूची-१२ बमोजिम शिकार रजिस्टरमा लेखुपर्छ । २९. तोकिएको किसिमको वा संख्या भन्दा बढी वन्यजन्तु मरेमा बुझाउनु पर्ने: कुनै व्यक्तिले शिकार गर्दा भवितव्य परी आफूले प्राप्त गरेको अनुज्ञापत्र बमोजिम शिकार गर्न पाउने किसिम भन्दा भिन्दै किसिमको वा शिकार गर्न पाउने संख्या भन्दा बढी संख्यामा कुनै वन्यजन्तु वा पन्छी मर्न गएमा वा घाइते भएमा त्यस्तो घाइते वा मर्न गएको वन्यजन्तु वा पन्छीको संख्या र किसिम आफ्नो शिकार रजिस्टरमा चढाई फेला परेका मृत वन्यजन्तु वा पन्छीलाई सोही आरक्षमा वा नजीकको वन कार्यालयमा बुझाइदिनुपर्छ । दोस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । २९क. बनेल पक्रने अनुज्ञापत्र: (१) राष्ट्रिय निकुञ्ज वा आरक्ष क्षेत्र बाहेक अन्य क्षेत्रबाट बनेलको बच्चा पक्रन कुनै नेपाली नागरिकले निवेदन दिएमा सम्बन्धित पाँचौं संशोधनद्वारा संशोधित । डिभिजनल वन अधिकृतले त्यस्तो व्यक्तिबाट प्रति बनेलको बच्चाको पाँचौं संशोधनद्वारा संशोधित । एक हजार रुपैयाँ दस्तुर लिई अनुसूची-१२क. बमोजिमको ढाँचामा अनुज्ञापत्र दिन सक्नेछ । (२) अनुज्ञापत्र बमोजिम पक्रने बनेल विदेश निकासी गर्न पाइने छैन । (३) अनुज्ञापत्र बमोजिम बनेल पक्रदा बनेल मर्न गएमा त्यसको सट्टा अर्को बनेल पक्रन पाउने छैन । (४) तेस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । ३०. आखेटोपहारको निकासी पैठारी वा व्यापार गर्न सिफारिस प्राप्त गर्नु पर्ने: (१) व्यापारिक उद्देश्यले आखेटोपहारको निकासी पैठारी गर्नको लागि नेपाल सरकार वन मन्त्रालयको लिखित सिफारिस प्राप्त गर्नको निमित्त दरखास्त दिँदा आखेटोपहार सम्बन्धी कानूनी स्वामित्वको निस्सा वा त्यस्तो आखेटोपहार पैठारी गरिने मुलुकको सम्बन्धित कम्पनी, संस्था वा व्यक्तिको नाउँ र सो सम्बन्धमा आदान प्रदान भएको कागजातको नक्कल समेत पेश गर्नु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम सिफारिसको माग गर्ने व्यक्ति व्यापारको लागि आखेटोपहारको निकासी पैठारी गर्न सक्ने देखिएमा अनुसूची -१ बमोजिम लाग्ने दस्तुर लिई नेपाल सरकार वन मन्त्रालयबाट अनुसूची -१३ बमोजिमको सिफारिस पत्र दिइनेछ । ३१. निकासी पैठारी गर्ने बाटो तोक्न सक्ने: नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी तोकिदिएको भन्सारको बाटोबाट मात्र आखेटोपहारका निकासी पैठारी गर्न पाउने गरी तोकिदिन सक्नेछ र त्यसरी तोकिएकोमा आखेटोपहार निकासी पैठारी गर्न इजाजत प्राप्त व्यक्तिले सोही भन्सारबाट मात्र आखेटोपहार निकासी पैठारी गर्ने गर्नुपर्छ । ३२. आखेटोपहारको हस्तान्तरण: ऐनको दफा १९ बमोजिम कुनै व्यक्तिले आफूसित भएको कुनै आखेटोपहार बिक्री वा सट्टा पट्टा वा अन्य कुनै प्रकारको हक छाडी दिँदा त्यस्तो आखेटोपहार सम्बन्धी स्वामित्वको निस्सा समेत त्यस्तो आखेटोपहार लिने व्यक्तिलाई हस्तान्तरण गर्नु पर्नेछ ।
राष्ट्रिय निकुञ्‍ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण नियमावली २०३० (National Park and Wildlife Conservation Regulation, 1973)

३२. आखेटोपहारको हस्तान्तरण: ऐनको दफा १९ बमोजिम कुनै व्यक्तिले आफूसित भएको कुनै आखेटोपहार बिक्री वा सट्टा पट्टा वा अन्य कुनै प्रकारको हक छाडी दिँदा त्यस्तो आखेटोपहार सम्बन्धी स्वामित्वको निस्सा समेत त्यस्तो आखेटोपहार लिने व्यक्तिलाई हस्तान्तरण गर्नु पर्नेछ । ३३. कानूनी स्वामित्वको निस्सा: पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । (१) ऐनको दफा १८ को उपदफा (१) बमोजिम आखेटोपहारको निस्सा लिनु पर्ने व्यक्तिले ऐन लागू हुनु भन्दा अगावै आखेटोपहार प्राप्त गरेको हो भन्ने प्रमाणसाथ दोस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । २०३६ साल पौष मसान्तसम्म अनुसूची -१४ बमोजिमको ढाँचामा उपनियम (२) बमोजिम अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्ष दरखास्त दिई त्यस्तो आखेटोपहारको कानूनी निस्सा लिई राख्नुपर्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिम आखेटोपहारको निस्सा दिने अधिकारी देहायको क्षेत्रको लागि देहायको अधिकृत हुनेछ;- । (क) काठमाडौँ उपत्यकाभित्रको जिल्लाको लागि राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण कार्यालयको महानिर्देशक, । (ख) अन्य जिल्लाहरूको लागि सम्बन्धित क्षेत्रको कन्जरभेटर वा डी.एफ.ओ., । (ग) कुनै पनि कन्जरभेटर वा डी.एफ.ओ. को अधिकार क्षेत्रभित्र नपर्ने जिल्लाहरूको लागि सम्बन्धित जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी । (३) ऐनको दफा १७ को उपदफा (२) तथा दफा १८ को उपदफा (१) बमोजिमको निस्सा अनुसूची -१५ बमोजिमको ढाँचामा दिइनेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिमको कानूनी स्वामित्वको निस्सा दिने अधिकार प्राप्त अधिकारीले सबै आखेटोपहारमा आफ्नो कार्यालयको निस्सा लगाई दिनुपर्छ र त्यस्तो छाप वा निस्साको विवरण कानूनी स्वामित्वको निस्सामा समेत उल्लेख गरी दिनुपर्छ । ३३क. आखेटोपहार प्रयोग गर्न दिने वा नष्ट गर्ने सम्बन्धी व्यवस्था: चौथो संशोधनद्वारा थप । (१) प्राकृतिक वा अन्य कारणबाट मृत्यु भएका वन्यजन्तुबाट संकलन गरिएको वा प्रचलित कानून बमोजिम जफत गरिएको आखेटोपहार मन्त्रालयले उपयुक्तको आधारमा शैक्षिक वा अनुसन्धान संस्थालाई प्रयोग गर्न दिने, प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालय प्रदर्शनको लागि राख्ने वा नष्ट गर्ने स्वीकृतिको लागि नेपाल सरकार समक्ष प्रस्ताव पेश गर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम नेपाल सरकार समक्ष प्रस्ताव पठाउनु अघि मन्त्रालयले आवश्यक देखेमा सो प्रयोजनको लागि नेपाल वन सेवाको राजपत्राङ्कित प्रथम श्रेणीको कर्मचारीको संयोजकत्वमा एक सिफारिस समिति गठन गर्नेछ । (३) उपनियम (१) बमोजिम प्रस्ताव प्राप्त भएपछि नेपाल सरकारले त्यस्तो आखेटोपहार शैक्षिक वा अनुसन्धान संस्थालाई प्रयोग गर्न दिन, प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालय प्रदर्शनमा राख्न वा नष्ट गर्न स्वीकृति दिन सक्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिम नेपाल सरकारबाट शैक्षिक वा अनुसन्धान संस्थालाई आखेटोपहार प्रयोग गर्न दिने स्वीकृति भएमा मन्त्रालयले सोही प्रयोजनका लागि मात्र प्रयोग गर्ने गरी त्यस्तो आखेटोपहार कुनै शैक्षिक वा अनुसन्धान संस्थालाई प्रदान गर्नु पर्नेछ । (५) उपनियम (३) बमोजिम प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालयमा प्रदर्शनमा राख्न स्वीकृत भएका आखेटोपहार दुरुपयोग नहुने गरी सुरक्षित रुपमा राख्ने जिम्मेवारी सम्बन्धित सङ्ग्रहालयको हुनेछ । (६) उपनियम (३) बमोजिम नष्ट गर्न स्वीकृत भएका आखेटोपहारलाई मन्त्रालयले तोकेको स्थानमा सरोकारवाला निकायका प्रतिनिधिहरूको उपस्थितिमा विभागले जलाएर नष्ट गर्नेछ ।
राष्ट्रिय निकुञ्‍ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण नियमावली २०३० (National Park and Wildlife Conservation Regulation, 1973)

(६) उपनियम (३) बमोजिम नष्ट गर्न स्वीकृत भएका आखेटोपहारलाई मन्त्रालयले तोकेको स्थानमा सरोकारवाला निकायका प्रतिनिधिहरूको उपस्थितिमा विभागले जलाएर नष्ट गर्नेछ । (७) उपनियम (६) बमोजिम आखेटोपहार जलाई सकेपछि बाँकी रहेको खरानीलाई प्रयोग गर्न नसक्ने गरी विभागले व्यवस्थापन गर्नु पर्नेछ । (८) यस नियम बमोजिम शैक्षिक वा अनुसन्धान संस्थालाई प्रयोग गर्न दिइएको, प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालयमा प्रदर्शनमा राखिएको र नष्ट गरिएको आखेटोपहार बाहेक अन्य आखेटोपहार सुरक्षित राख्ने जिम्मेवारी विभागको हुनेछ । ३४. घाइते भएका वन्यजन्तु पनि शिकार गर्ने संख्यामा गिन्ती गरिने: अनुज्ञापत्र प्राप्त गर्ने व्यक्तिले शिकार गर्दा वन्यजन्तुलाई घाइते तुल्याएमा यथाशीघ्र त्यसलाई पत्ता लगाई मार्नुपर्छ र त्यसरी घाइते भएको वन्यजन्तुको विवरण आफ्नो शिकार रजिस्टरमा चढाउनु पर्छ । तर घाइते भएको वन्यजन्तु पत्ता लगाउन नसके पनि अनुज्ञापत्र प्राप्त गर्ने व्यक्तिले शिकार गर्न पाउने वन्यजन्तुमा गिन्ती गरिनेछ । ३५. सूचना गर्नु पर्ने: (१) कसैले शिकार गर्दा कुनै हिंसक वन्यजन्तुलाई घाइतेसम्म तुल्याई मार्न नसकेमा त्यस्तो वन्यजन्तुको किसिम र अरु कुनै विवरण भए सो सहित खुलाई यथाशीघ्र तेस्रो संशोधनद्वारा थप । सोही आरक्ष वा नजिकको वन कार्यालयलाई सूचना गरिदिनु पर्छ र त्यस्तोमा सम्बन्धित तेस्रो संशोधनद्वारा थप । आरक्ष वा वन कार्यालयले पनि वरपरका सबै गाउँ बजारका बासिन्दालाई सतर्क रहन सूचित गरी दिनुपर्छ । (२) ऐनको दफा २१ बमोजिम आफू वा अरु कुनै व्यक्ति वा अरु पाल्वा कुनै जनावरको बचावटको लागि कसैले हातहतियार प्रयोग गर्दा कुनै वन्यजन्तु मर्न गएमा वा घाइते भएमा त्यसको सूचना बाटोको म्याद बाहेक चौबीस घण्टाभित्र राष्ट्रिय निकुञ्ज वा आरक्ष वा वन कार्यालय रहेको जिल्लामा तेस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । नजिकको कुनै त्यस्तो कार्यालयको प्रमुखलाई दिनु पर्छ । ३६. कुनै वन्यजन्तु वा पन्छीलाई हानिकारक घोषित गर्न सकिने: यस नियमावलीमा यस अघि जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि मन्त्रालयले कुनै खास क्षेत्रमा कुनै खास समयको लागि ऐनको अनुसूची -१ मा उल्लिखित वन्यजन्तु वा पन्छी बाहेक अन्य कुनै वन्यजन्तु वा पन्छीहरूलाई नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित गरी कृषिको निमित्त हानिकारक घोषित गर्न सक्नेछ र त्यसरी हानिकारक घोषित गरिएका वन्यजन्तु वा पन्छीलाई सोही सूचनामा तोकिएको शर्त र बन्देजको अधिनमा रही, खेत, खला, बारीमा विना अनुज्ञापत्र पनि धपाउन, लखेट्न, पक्रन वा मार्न सकिनेछ । ३६क. वन्यजन्तुलाई मार्न, पक्रन वा लखेट्न आदेश दिने अधिकारी: पाँचौँ संशोधनद्वारा थप । (१) ऐनको दफा १० को प्रतिबन्धात्मक वाक्यांशको खण्ड (क) र (ख) को प्रयोजनको लागि वन्यजन्तुलाई मार्न, पक्रन वा लखेट्न निकुञ्ज वा आरक्षको कार्यालय रहेको जिल्लामा संरक्षकले वा त्यस्तो कार्यालय नभएको जिल्लामा डिभिजन वन अधिकृतले आदेश दिन सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको अधिकारीलाई आवश्यक राय, सुझाव एवं विकल्प सहितको सिफारिस गर्न देहाय बमोजिमको सिफारिस समिति रहनेछ :- । (क) संरक्षण अधिकृत वा सहायक संरक्षण अधिकृत वा सहायक वन अधिकृत -संयोजक । (ख) जिल्ला प्रशासन कार्यालयको प्रतिनिधि -सदस्य । (ग) सम्बन्धित स्थानीय तहको प्रतिनिधि -सदस्य ।
राष्ट्रिय निकुञ्‍ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण नियमावली २०३० (National Park and Wildlife Conservation Regulation, 1973)

(२) उपनियम (१) बमोजिमको अधिकारीलाई आवश्यक राय, सुझाव एवं विकल्प सहितको सिफारिस गर्न देहाय बमोजिमको सिफारिस समिति रहनेछ :- । (क) संरक्षण अधिकृत वा सहायक संरक्षण अधिकृत वा सहायक वन अधिकृत -संयोजक । (ख) जिल्ला प्रशासन कार्यालयको प्रतिनिधि -सदस्य । (ग) सम्बन्धित स्थानीय तहको प्रतिनिधि -सदस्य । (घ) भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्रको प्राविधिक प्रतिनिधि -सदस्य । (ङ) सम्बन्धित उपभोक्ता समितिको प्रतिनिधि -सदस्य । (च) संरक्षक वा डिभिजन वन अधिकृतले तोकेको वन्यजन्तु प्राविधिक -सदस्य । ३६ख. व्यवसायिक रुपमा वन्यजन्तु पालन तथा प्रजनन: पाँचौँ संशोधनद्वारा थप । (१) अनुसूची-१६ मा उल्लिखित वन्यजन्तुको व्यवसायिक रुपमा पालन तथा प्रजनन गर्न चाहने व्यक्ति वा संस्थाले व्यवसायिक योजना तथा अनुसूची-१७ बमोजिमको विस्तृत कार्ययोजना तयार गरी विभाग समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम प्राप्त कार्ययोजना सम्बन्धमा प्राविधिक समितिले जाँचबुझ तथा मूल्याङ्कन गर्दा मन्त्रालयले स्वीकृत गरेको मापदण्ड बमोजिम भएको देखिएमा विभाग समक्ष सिफारिस गर्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिमको सिफारिस समेतको आधारमा विभागले त्यस्तो व्यक्ति वा संस्थालाई वन्यजन्तु पालन तथा प्रजननको लागि अनुमति दिने वा नदिने निर्णय गर्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिम अनुमति दिने निर्णय भएकोमा त्यस्तो व्यक्ति वा संस्थाबाट अनुसूची-१६ बमोजिमको दस्तुर लिई विभागले अनुसूची-१८ बमोजिमको ढाँचामा अनुमतिपत्र दिनेछ । (५) उपनियम (४) बमोजिम अनुमतिपत्र प्राप्त गरेको व्यक्ति वा संस्थालाई बीउ प्राणी (सिड एनिमल) उपलब्ध गराउँदा अनुसूची-१६ बमोजिमको दस्तुर लिइनेछ । (६) उपनियम (५) बमोजिम उपलब्ध गराइने बीउ प्राणी (सिड एनिमल) पक्रँदा लाग्ने सम्पूर्ण खर्च सम्बन्धित व्यक्ति वा संस्थाले व्यहोर्नु पर्नेछ । (७) यस नियम बमोजिम अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा संस्थाले पालन तथा प्रजननको लागि सङ्कटापन्न वन्यजन्तु बाहेकका अन्य वन्यजन्तु विदेशबाट आयात गर्नु पर्ने भएमा विभागको पूर्व स्वीकृति लिनु पर्नेछ । (८) उपनियम (७) बमोजिम स्वीकृति माग भएको विषयमा प्राविधिक समितिले जाँचबुझ तथा मूल्याङ्कन गर्दा त्यस्तो वन्यजन्तुले नेपालमा रहेका अन्य वन्यजन्तुको अस्तित्व वा प्राकृतिक बासस्थानमा नकारात्मक असर पार्ने नदेखिएमा विभाग समक्ष सिफारिस गर्नेछ र त्यस्तो सिफारिस समेतको आधारमा विभागले त्यस्तो वन्यजन्तु आयात गर्न अनुमति दिन सक्नेछ । (९) उपनियम (४) बमोजिम अनुमतिपत्र प्राप्त गरी व्यवसायिक रुपमा वन्यजन्तुको पालन तथा प्रजननबाट उत्पादन गरिएका दोस्रो वा सो भन्दा पछाडिका पुस्ताको वन्यजन्तु वा तिनका अङ्ग वा अङ्गबाट तयार गरिएका वस्तु प्रयोजन खुलाई उपयोग, बिक्री, वितरण वा निकासी गर्न सकिनेछ । (१०) उपनियम (९) बमोजिम वन्यजन्तुको उपयोग, बिक्री, वितरण वा निकासी गरिएको विवरण मासिक रुपमा विभाग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (११) यस नियम बमोजिम पालन गरिएको वन्यजन्तुको प्रजननबाट उत्पादन भएका वन्यजन्तुको विवरण अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा संस्थाले यथाशीघ्र विभाग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।
राष्ट्रिय निकुञ्‍ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण नियमावली २०३० (National Park and Wildlife Conservation Regulation, 1973)

(१०) उपनियम (९) बमोजिम वन्यजन्तुको उपयोग, बिक्री, वितरण वा निकासी गरिएको विवरण मासिक रुपमा विभाग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (११) यस नियम बमोजिम पालन गरिएको वन्यजन्तुको प्रजननबाट उत्पादन भएका वन्यजन्तुको विवरण अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा संस्थाले यथाशीघ्र विभाग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (१२) यो नियम प्रारम्भ हुनु अघि अनुमति लिई पालन तथा प्रजनन गरिएका वन्यजन्तुको हकमा यो नियम प्रारम्भ भएको मितिले एक वर्षभित्र यस नियम बमोजिमको प्रक्रिया पूरा गरी अनुमतिपत्र लिनु पर्नेछ । यसरी अनुमतिपत्र लिँदा पहिले लिएको अनुमतिपत्र बमोजिमको अवधिसम्मको लागि थप दस्तुर लाग्ने छैन । (१३) यस नियम बमोजिम वन्यजन्तु पालन गर्ने व्यक्तिले विभागको अनुमति लिई त्यस्तो वन्यजन्तु व्यवसायिक रुपमा प्रदर्शन गराउन सक्नेछ । (१४) यस नियम बमोजिम व्यवसायिक रुपमा वन्यजन्तु पालन तथा प्रजनन गर्नको लागि आवश्यक पर्ने न्यूनतम पूर्वाधार, शर्त तथा बीउ प्राणी (सिड एनिमल) उपलब्ध गराउने विषय तथा तत् सम्बन्धी अन्य विषय मन्त्रालयले स्वीकृत गरेको मापदण्ड बमोजिम हुनेछ । पाँचौं संशोधनद्वारा थप । ३६ग. वैज्ञानिक अध्ययन, अनुसन्धान वा शैक्षिक प्रदर्शनीको लागि वन्यजन्तु प्रदान गर्ने : (१) नेपालभित्र वन्यजन्तुको वैज्ञानिक अध्ययन, अनुसन्धान वा शैक्षिक प्रदर्शन गर्न इच्छुक ख्यातिप्राप्त स्वदेशी वा विदेशी सङ्घ, संस्थाले अनुसूची-१७ बमोजिमको विस्तृत कार्ययोजना सहित विभाग समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम प्राप्त कार्ययोजना सम्बन्धमा प्राविधिक समितिले जाँचबुझ तथा मूल्याङ्कन गर्दा मन्त्रालयले स्वीकृत गरेको मापदण्ड बमोजिम भएको देखिएमा विभाग समक्ष प्रतिवेदन पेश गर्नेछ र त्यस्तो प्रतिवेदन विभागले सिफारिस सहित मन्त्रालय समक्ष पेश गर्नेछ । (३) उपनियम (१) र (२) बमोजिम प्राप्त कार्ययोजना तथा प्रतिवेदन बमोजिम कुनै सङ्घ संस्थालाई वैज्ञानिक अध्ययन, अनुसन्धान वा शैक्षिक प्रदर्शनीको लागि आवश्यक वन्यजन्तु प्रदान गर्न मनासिब देखिएकोमा मन्त्रालयले सो प्रयोजनको लागि नेपाल सरकार समक्ष प्रस्ताव पेश गर्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिम पेश भएको प्रस्ताव बमोजिम नेपाल सरकारबाट कुनै सङ्घ, संस्थालाई वन्यजन्तु प्रदान गर्ने निर्णय भएकोमा सो निर्णय अनुसार विभागले वन्यजन्तु प्रदान गर्नेछ । (५) यस नियम बमोजिम स्वदेशी वा विदेशी सङ्घ, संस्थालाई वन्यजन्तु प्रदान गर्दा अनुसूची-१९ बमोजिमको दस्तुर लिई वैज्ञानिक अध्ययन, अनुसन्धान वा शैक्षिक प्रदर्शनीको लागि वन्यजन्तु प्रयोग गर्न अनुसूची-२० बमोजिमको ढाँचामा अनुमतिपत्र दिनु पर्नेछ । वन्यजन्तु प्रदान गर्दा लाग्ने सम्पूर्ण खर्च वन्यजन्तु प्राप्त गर्ने सङ्घ, संस्थाले व्यहोर्नु पर्नेछ । (६) वैज्ञानिक अध्ययन, अनुसन्धान वा शैक्षिक प्रदर्शनीका लागि वन्यजन्तु प्राप्त गर्ने सङ्घ, संस्थाले प्रत्येक आर्थिक वर्ष समाप्त भएको पैंतीस दिनभित्र विभाग समक्ष वार्षिक प्रतिवेदन पेश गर्नु पर्नेछ । (७) यस नियम बमोजिम वैज्ञानिक अध्ययन, अनुसन्धान वा शैक्षिक प्रदर्शनीको लागि सङ्घ, संस्थालाई वन्यजन्तु प्रदान गर्नको लागि आवश्यक पर्ने न्यूनतम पूर्वाधार, शर्त लगायतका अन्य विषय मन्त्रालयले स्वीकृत गरेको मापदण्ड बमोजिम हुनेछ । पाँचौं संशोधनद्वारा थप ।
राष्ट्रिय निकुञ्‍ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण नियमावली २०३० (National Park and Wildlife Conservation Regulation, 1973)

(७) यस नियम बमोजिम वैज्ञानिक अध्ययन, अनुसन्धान वा शैक्षिक प्रदर्शनीको लागि सङ्घ, संस्थालाई वन्यजन्तु प्रदान गर्नको लागि आवश्यक पर्ने न्यूनतम पूर्वाधार, शर्त लगायतका अन्य विषय मन्त्रालयले स्वीकृत गरेको मापदण्ड बमोजिम हुनेछ । पाँचौं संशोधनद्वारा थप । ३६घ. चिडियाखाना, वन्यजन्तु उद्धार केन्द्र तथा वन्यजन्तु अस्पताल स्थापना गर्ने : (१) ऐनको दफा १५ग. को उपदफा (१) बमोजिम चिडियाखाना सञ्चालन गर्न इच्छुक संस्था, निकाय वा स्थानीय तहले अनुसूची-२१ बमोजिमको कार्ययोजना तथा संरक्षण शिक्षा, मनोरञ्जन, आमोदप्रमोद, वंशाणु स्रोत संरक्षण, अध्ययन, अनुसन्धान एवं पर्यटन प्रवर्द्धन सम्बन्धी विषय समेत समावेश गरी तयार गरिएको व्यवसायिक योजना संलग्न राखी अनुमतिको लागि अनुसूची-२२ बमोजिमको ढाँचामा विभाग समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) ऐनको दफा १५ग. को उपदफा (२) बमोजिम वन्यजन्तु उद्धार केन्द्र वा वन्यजन्तु अस्पताल स्थापना गरी सञ्चालन गर्न इच्छुक व्यक्ति, संस्था, निकाय वा स्थानीय तहले अनुसूची-२१ बमोजिमको कार्ययोजना संलग्न राखी अनुमतिपत्रको लागि अनुसूची-२२ बमोजिमको ढाँचामा विभाग समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) वा (२) बमोजिम प्राप्त कार्ययोजनाका सम्बन्धमा प्राविधिक समितिले जाँचबुझ तथा मूल्याङ्कन गरी विभाग समक्ष प्रतिवेदन पेश गर्नेछ र त्यस्तो प्रतिवेदन विभागले सिफारिस सहित मन्त्रालय समक्ष पेश गर्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिम पेश भएको प्रतिवेदन समेतलाई मध्यनजर गरी मन्त्रालयले चिडियाखाना, वन्यजन्तु उद्धार केन्द्र वा वन्यजन्तु अस्पताल स्थापना गरी सञ्चालन गर्न अनुमति दिने वा नदिने सम्बन्धमा आवश्यक निर्णय गर्नेछ । (५) उपनियम (४) बमोजिम चिडियाखाना, वन्यजन्तु उद्धार केन्द्र वा वन्यजन्तु अस्पताल स्थापना तथा सञ्चालन गर्न अनुमति दिने निर्णय भएकोमा मन्त्रालयबाट स्वीकृत मापदण्ड बमोजिमको दस्तुर लिई विभागले अनुसूची-२३ बमोजिमको ढाँचामा अनुमतिपत्र दिनेछ । (६) यस नियम बमोजिम चिडियाखाना, वन्यजन्तु उद्धार केन्द्र वा वन्यजन्तु अस्पताल सञ्चालन गर्नको लागि आवश्यक पर्ने न्यूनतम पूर्वाधार, शर्त, जनशक्ति, पूँजी लगायतका विषय मन्त्रालयबाट स्वीकृत मापदण्ड बमोजिम हुनेछ । पाँचौं संशोधनद्वारा थप । ३६ङ. प्राविधिक समिति : (१) यस नियमावली बमोजिम व्यवसायिक रुपमा वन्यजन्तु पालन तथा प्रजनन गर्ने, आखेटोपहार व्यवस्थापन गर्ने, अध्ययन, अनुसन्धान वा शैक्षिक प्रदर्शनीको लागि वन्यजन्तु प्रदान गर्ने, चिडियाखाना, वन्यजन्तु उद्धार केन्द्र वा वन्यजन्तु अस्पताल स्थापना र सञ्चालन लगायतका विषयमा अध्ययन गरी आवश्यक राय सुझाव एवं सिफारिस पेश गर्न विभागमा देहाय बमोजिमको प्राविधिक समिति रहनेछ:- । (क) विभागको उपमहानिर्देशक -संयोजक । (ख) मन्त्रालयको उपसचिवस्तरको प्रतिनिधि -सदस्य । (ग) वन तथा भू-संरक्षण विभागको उपसचिवस्तरको प्रतिनिधि -सदस्य । (घ) विभागले तोकेका सम्बन्धित विषय विज्ञ तीन जना -सदस्य । (ङ) विभाग वा अन्तर्गतको पशु चिकित्सक -सदस्य । (च) त्रिभुवन विश्वविद्यालय, प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालयको अधिकृतस्तरको प्रतिनिधि -सदस्य । (छ) विभागको इकोलोजिस्ट -सदस्य-सचिव । (२) विभागमा एक भन्दा बढी उपमहानिर्देशक रहेमा वरिष्ठ उपमहानिर्देशक प्राविधिक समितिको संयोजक हुनेछ ।
राष्ट्रिय निकुञ्‍ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण नियमावली २०३० (National Park and Wildlife Conservation Regulation, 1973)

(ङ) विभाग वा अन्तर्गतको पशु चिकित्सक -सदस्य । (च) त्रिभुवन विश्वविद्यालय, प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालयको अधिकृतस्तरको प्रतिनिधि -सदस्य । (छ) विभागको इकोलोजिस्ट -सदस्य-सचिव । (२) विभागमा एक भन्दा बढी उपमहानिर्देशक रहेमा वरिष्ठ उपमहानिर्देशक प्राविधिक समितिको संयोजक हुनेछ । (३) प्राविधिक समितिको बैठक तथा निर्णय सम्बन्धी कार्यविधि सो समिति आफैंले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । पाँचौं संशोधनद्वारा थप । ३६च. विदेशी मुलुकलाई वन्यजन्तु उपलब्ध गराउने : (१) कुनै विदेशी मुलुकको सरकारले कूटनीतिक माध्यमबाट नेपाल सरकारसँग कुनै वन्यजन्तु मागेकोमा मन्त्रालयले सो सम्बन्धी अध्ययन गर्न एक प्राविधिक टोली गठन गर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम गठित प्राविधिक टोलीले सम्बन्धित मुलुकमा त्यस्तो वन्यजन्तु बसोबास गराउन उपयुक्त हुने, नहुने तथा त्यसको खानपान, हावापानी, स्वास्थ्य अवस्था लगायतका विषयमा आफ्नो राय सहितको प्रतिवेदन तयार गरी मन्त्रालय समक्ष पेश गर्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिमको प्रतिवेदन समेतको आधारमा त्यस्तो मुलुकलाई वन्यजन्तु उपलब्ध गराउन मनासिब देखिएकोमा मन्त्रालयले सो सम्बन्धी प्रस्ताव नेपाल सरकार समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिमको प्रस्तावको आधारमा संरक्षण र व्यवस्थापनको दृष्टिकोणले वन्यजन्तु उपलब्ध गराउन उपयुक्त ठानेमा नेपाल सरकारले विदेशी मुलुकको सरकारलाई उपहार स्वरुप वन्यजन्तु उपलब्ध गराउने निर्णय गर्न सक्नेछ । (५) यस नियम बमोजिम उपहार स्वरुप उपलब्ध गराएको वन्यजन्तुको विवरण प्रत्येक आर्थिक वर्ष समाप्त भएको मितिले पैंतीस दिनभित्र विभागले मन्त्रालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (६) यस नियम बमोजिम विदेशी मुलुकको सरकारलाई वन्यजन्तु उपलब्ध गराउँदा सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको हकमा सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियन्त्रण ऐन, २०७३ बमोजिम र अन्य प्रजातिको हकमा नेपाल सरकारको निर्णय बमोजिम हुनेछ । पाँचौं संशोधनद्वारा थप । ३६छ. वन्यजन्तु स्थानान्तरण गर्ने : (१) वन्यजन्तुको वंश संरक्षण, जैविक विविधता संरक्षण, पर्यटन प्रवर्द्धन जस्ता उद्देश्यका लागि वन्यजन्तु स्थानान्तरण गर्नुपर्ने भएमा प्राविधिक समितिले वन्यजन्तु प्रजातिको जीवन सक्षम सङ्ख्या (भाएबल पपुलेसन), बासस्थानको अवस्था, सुरक्षाको प्रबन्ध लगायतका विषयमा प्रतिवेदन तयार गरी सिफारिस साथ विभाग समक्ष पेश गर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम प्रतिवेदन प्राप्त भएमा सो सम्बन्धमा विभागले आफ्नो राय सहित मन्त्रालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम पेश हुन आएको प्रतिवेदन समेतको आधारमा मन्त्रालयले वन्यजन्तु स्थानान्तरण सम्बन्धमा निर्णय गर्नेछ । पाँचौं संशोधनद्वारा थप । ३६ज. राहत सम्बन्धी व्यवस्था : (१) ऐनको दफा ३घ. बमोजिम वन्यजन्तुको आक्रमणमा परी जनधनको क्षति भएमा पीडित पक्षले सो क्षति बापत घटना घटेको मितिले पैंतीस दिन भित्र राष्ट्रिय निकुञ्ज, आरक्ष, संरक्षण क्षेत्र वा मध्यवर्ती क्षेत्रको हकमा सम्बन्धित राष्ट्रिय निकुञ्ज, आरक्ष वा संरक्षण क्षेत्रको कार्यालयमा र अन्य क्षेत्रमा भए सम्बन्धित डिभिजन वन कार्यालयमा निवेदन दिनु पर्नेछ ।
राष्ट्रिय निकुञ्‍ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण नियमावली २०३० (National Park and Wildlife Conservation Regulation, 1973)

(२) उपनियम (१) बमोजिम प्राप्त निवेदन उपर छानबिन गरी सिफारिस गर्नको लागि प्रत्येक जिल्लामा देहाय बमोजिमको समिति रहनेछ :- । (क) राष्ट्रिय निकुञ्ज, आरक्ष वा संरक्षण क्षेत्रको कार्यालयमा परेको निवेदनको हकमा सो कार्यालयको महानिर्देशक र डिभिजन वन कार्यालयमा परेको निवेदनको हकमा डिभिजनल वन अधिकृत -संयोजक । (ख) सम्बन्धित क्षेत्रको उपभोक्ता समितिको अध्यक्ष -सदस्य । (ग) सम्बन्धित स्थानीय तहको प्रतिनिधि -सदस्य । (घ) सम्बन्धित कृषि ज्ञान केन्द्र वा भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्रको प्रतिनिधि (क्षतिको किसिम अनुसार) -सदस्य । (३) उपनियम (१) बमोजिम प्राप्त निवेदन उपर उपनियम (२) बमोजिमको समितिले छानबिन गरी पीडित व्यक्तिलाई राहत उपलब्ध गराउन उपयुक्त हुने भनी सिफारिस गरेकोमा सम्बन्धित कार्यालयले त्यस्तो क्षति बापतको राहत उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । (४) यस नियम बमोजिम राहत माग गर्दा पेश गर्नु पर्ने प्रमाण, कागजात तथा राहत उपलब्ध गराउँदा कुन वन्यजन्तुबाट कस्तो क्षति भए बापत कति राहत उपलब्ध गराउने भन्ने समेतका विषय नेपाल सरकारले बनाएका निर्देशिका बमोजिम हुनेछन् । पाँचौं संशोधनद्वारा थप । ३६झ. विपद् प्रभावितलाई काठ सङ्कलन गर्न अनुमति दिने : (१) मध्यवर्ती क्षेत्रमा विपद् परी सो क्षेत्रमा बसोबास गर्ने कुनै व्यक्ति वा परिवारलाई क्षति पुगेमा र त्यस्तो व्यक्ति वा परिवारलाई घर निर्माण वा मर्मतको लागि काठ आवश्यक परेमा संरक्षक समक्ष आवश्यक विवरण खुलाई निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम परेको निवेदन मनासिब लागेमा संरक्षकले सम्बन्धित उपभोक्ता समितिसँग परामर्श गरी प्रचलित कानून बमोजिम लाग्ने राजस्वको दश प्रतिशत बराबरको दस्तुर लिई देहाय बमोजिमको परिमाणमा काठ सङ्कलन तथा ओसारपसार गर्न अनुमति दिनेछ :- । (क) घर निर्माणको लागि चिरान काठ चालीस घन फिटसम्म वा गोलिया काठ छपन्न घन फिटसम्म, । (ख) घर मर्मत सुधारको लागि चिरान काठ बीस घन फिटसम्म वा गोलिया काठ अठ्ठाइस घन फिटसम्म । (३) उपनियम (२) बमोजिम काठ सङ्कलन तथा ओसारपसार गर्न अनुमति दिँदा कुनै व्यक्ति वा परिवारलाई एक पटक मात्र दिइनेछ । (४) उपनियम (२) बमोजिम काठ सङ्कलन तथा ओसारपसार गर्दा कटान, मुछान, लोड, अनलोड तथा घाटगद्दीसम्मको ढुवानी खर्च, ओभरहेड खर्च र मूल्य अभिवृद्धि कर सम्बन्धित व्यक्तिले व्यहोर्नु पर्नेछ । (५) यस नियम बमोजिम काठ सङ्कलन गर्दा वा गराउँदा बेवारिसी प्रमाणित भएको काठ सङ्कलन गर्नु पर्नेछ । त्यस्तो काठ पर्याप्त नभएमा मध्यवर्ती क्षेत्रको ढलापडा रुखबाट सङ्कलन गर्न दिन सकिनेछ र ढलापडा रुख प्राप्त हुन नसकेमा वा पर्याप्त नभएमा सुखदखडा रुखबाट काठ सङ्कलन गर्न दिन सकिनेछ । (६) यस नियममा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि प्रतिबन्धित प्रजातिको काठ सङ्कलन तथा ओसारपसार गर्न अनुमति दिइने छैन । पाँचौ संशोधनद्वारा थप । ३६ज. अनुगमन तथा मूल्याङ्कन : (१) ऐन तथा यस नियमावलीमा भएको व्यवस्थाको कार्यान्वयन सम्बन्धमा मन्त्रालय र विभागले संयुक्त वा छुट्टाछुट्टै रुपमा अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गर्न सक्नेछन् ।