chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
सङ्कटापन्‍न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियन्त्रण नियमावली २०७६ (Control of International Trade in Endangered Wildlife and Plants Regulation, 2019)

सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियमावली, २०७६ । नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित मिति । २०७६ । ०८ । ०९ । संशोधन । १. सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियमावली (पहिलो संशोधन) नियमावली, २०८० २०८० । ०१ । ०४ । सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार ऐन, २०७३ को दफा ३७ ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी नेपाल सरकारले देहायका नियमहरू बनाएको छ । परिच्छेद-१ । प्रारम्भिक । १. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भ: (१) यी नियमहरूको नाम “सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियमावली २०७६” रहेको छ । (२) यो नियमावली तुरुन्त प्रारम्भ हुनेछ । २. परिभाषा: विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यस नियमावलीमा,- । (क) “ऐन” भन्नाले सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियन्त्रण ऐन, २०७३ सम्झनु पर्छ । (ख) “कोष” भन्नाले ऐनको दफा ३४ बमोजिम खडा गरिएको कोष सम्झनु पर्छ । (ग) “व्यवस्थापन योजना” भन्नाले नियम २२ बमोजिमको व्यवस्थापन योजना सम्झनु पर्छ । (घ) “समन्वय समिति” भन्नाले ऐनको दफा ३१ बमोजिमको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पति राष्ट्रिय समन्वय समिति सम्झनु पर्छ । परिच्छेद-२ । अनुमतिपत्र सम्बन्धी व्यवस्था । ३. अनुमतिपत्रका लागि निवेदन दिनु पर्ने: (१) ऐनको दफा ३, ८ वा १० को प्रयोजनको लागि अनुमतिपत्र लिन चाहने व्यक्ति, संस्था वा निकायले देहाय बमोजिमको ढाँचामा व्यवस्थापन निकाय समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ:- । (क) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सोको नमुना निकासी, पैठारी वा पुनः निकासीका लागि अनुसूची-१ बमोजिमको ढाँचामा, । (ख) सङ्कटापन्न पालनपोषण गर्न वा सोको नमुना राख्न, प्रयोग गर्न, उत्पादन गर्न वा ओसारपसार गर्न अनुसूची-२ बमोजिमको ढाँचामा, । (ग) सङ्कटापन्न वनस्पति रोप्न, हुर्काउन वा सोको नमुना राख्न, प्रयोग गर्न, उत्पादन गर्न वा ओसारपसार गर्न अनुसूची-३ बमोजिमको ढाँचामा, । (घ) दुर्लभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सोको नमुना खरिद बिक्री गर्न, अध्ययन, अनुसन्धान, परीक्षण, तालीम, प्रदर्शनी, संरक्षण शिक्षा, जैविक स्रोत संरक्षण वा अन्य शैक्षिक प्रयोजनमा उपयोग गर्नको लागि अनुसूची-४ बमोजिमको ढाँचामा, । (ङ) दुर्लभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पतिको नियन्त्रित प्रजनन गर्न वन्यजन्तुको हकमा अनुसूची-२ बमोजिम र वनस्पतिको हकमा अनुसूची-३ बमोजिमको ढाँचामा, । (च) संरक्षित वनस्पतिलाई बिउको रुपमा व्यापार गर्न अनुसूची-३ बमोजिमको ढाँचामा । (२) उपनियम (१) को खण्ड (ख) वा (ङ) बमोजिम दुर्लभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तुको नियन्त्रित प्रजनन गर्न पेश गरिने निवेदन साथ अनुसूची-५ बमोजिम व्यवसायिक योजना समेत पेश गर्नु पर्नेछ । (३) यस नियम बमोजिम पेश गरिएको निवेदन र संलग्न कागजात जाँचबुझ गर्दा कुनै विषयवस्तु वा कागजात अस्पष्ट वा अपर्याप्त देखिएमा व्यवस्थापन निकायले निवेदकलाई सो विषयमा स्पष्ट पार्न वा थप कागजात पेश गर्न लगाउन सक्नेछ । ४. शर्त पूरा गरेको हुनु पर्ने: नियम ३ बमोजिम अनुमति पत्र लिन चाहने व्यक्ति, संस्था वा निकायले ऐन र यस नियमावलीमा उल्लिखित अन्य शर्तको अतिरिक्त देहाय बमोजिमका शर्तहरु पूरा गरेको हुनु पर्नेछ:- ।
सङ्कटापन्‍न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियन्त्रण नियमावली २०७६ (Control of International Trade in Endangered Wildlife and Plants Regulation, 2019)

४. शर्त पूरा गरेको हुनु पर्ने: नियम ३ बमोजिम अनुमति पत्र लिन चाहने व्यक्ति, संस्था वा निकायले ऐन र यस नियमावलीमा उल्लिखित अन्य शर्तको अतिरिक्त देहाय बमोजिमका शर्तहरु पूरा गरेको हुनु पर्नेछ:- । (क) दुर्लभ वा लोपोन्मुख वनस्पति रोप्न, हुर्काउन वा सोको नमुना राख्न, प्रयोग गर्न, उत्पादन गर्न, खरिद बिक्री गर्न, नियन्त्रित प्रजनन गर्न, ओसारपसार गर्न, निकासी, पैठारी वा पुनः निकासी गर्न वा अध्ययन, अनुसन्धान, परीक्षण, तालीम, प्रदर्शनी, संरक्षण शिक्षा, जैविक स्रोत संरक्षण वा अन्य शैक्षिक प्रयोजनमा उपयोग गर्नका लागि:- । (१) निकासीको हकमा व्यवस्थापन योजनामा निर्धारित अधिकतम परिमाण (कोटा) भित्र रही वनस्पति वा सोको नमुना सङ्कलन गरिएको हुनु पर्ने, । (२) निजी वन वा निजी जग्गामा रोपी वा प्राकृतिक रुपमा उम्रिई हुर्काएको वनस्पति वा सोको नमुनाको हकमा सोको स्वामित्व पुष्टी हुनु पर्ने, । (३) प्रचलित कानून बमोजिम सङ्कलन, ओसारपसार, बिक्री वितरण वा निकासी गर्न प्रतिबन्धित नभएको हुनु पर्ने, । (४) पैठारी गरिएका बाहेकका दुर्लभ वा लोपोन्मुख वनस्पतिको हकमा सम्बन्धित राष्ट्रिय निकुञ्ज कार्यालय, वन्यजन्तु आरक्ष कार्यालय, संरक्षण क्षेत्र कार्यालय वा डिभिजन वन कार्यालयबाट स्थलगत अध्ययन भई राय प्रतिवेदन प्राप्त गरेको हुनु पर्ने । (ख) संरक्षित वनस्पति रोप्न, हुर्काउन वा सोको नमुना राख्न, प्रयोग गर्न, उत्पादन गर्न, बिउको रुपमा व्यापार गर्न, ओसारपसार गर्न वा निकासी, पैठारी वा पुनः निकासी गर्नका लागि :- । (१) निकासी, पैठारी वा पुनः निकासीका लागि सम्बन्धित निकायबाट त्यस्तो वनस्पति वा सोको नमुनाको स्वस्थताको प्रमाणपत्र प्राप्त भएको हुनु पर्ने, । (२) पैठारीका लागि वनस्पतिको प्रजाति महासन्धिको अनुसूची-३ मा समावेश गर्ने मुलुकले प्रदान गरेको उत्पत्तिको प्रमाणपत्र र निकासी अनुमतिपत्र प्राप्त गरेको हुनु पर्ने, । (३) निजी वन वा निजी जग्गामा रोपी वा प्राकृतिक रुपमा उम्रिई हुर्काएको वनस्पति वा सोको नमुनाको हकमा स्वामित्व पुष्टी हुनु पर्ने । (ग) दुर्लभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु पालनपोषण गर्न वा सोको नमुना खरिद बिक्री गर्न, राख्न, प्रयोग गर्न, उत्पादन गर्न, नियन्त्रित प्रजनन गर्न, ओसारपसार गर्न, निकासी, पैठारी वा पुनः निकासी गर्न वा अध्ययन, अनुसन्धान, परीक्षण, तालीम, प्रदर्शनी, संरक्षण शिक्षा, जैविक स्रोत संरक्षण वा अन्य शैक्षिक प्रयोजनमा उपयोग गर्नका लागि :- । (१) निकासीका लागि व्यवस्थापन योजनामा निर्धारित गरिएको परिमाणको सिमा र निकासी अनुमति दिन सकिने अधिकतम परिमाण (कोटा) भित्र रही वन्यजन्तु वा सोको नमुना सङ्कलन गरिएको हुनु पर्ने, । (२) वन्यजन्तु सम्बन्धी प्रचलित कानूनको पालना गरिएको हुनु पर्ने । (घ) संरक्षित वन्यजन्तुको पालनपोषण गर्न वा सोको नमुना राख्न, प्रयोग गर्न, उत्पादन गर्न, ओसारपसार गर्न वा निकासी, पैठारी वा पुनः निकासी गर्नका लागि:- । (१) निकासी, पैठारी वा पुनः निकासीका लागि सम्बन्धित निकायबाट त्यस्तो वन्यजन्तु वा सोको नमुनाको स्वस्थताको प्रमाणपत्र प्राप्त भएको हुनु पर्ने, । (२) पैठारीका लागि वन्यजन्तुको प्रजाति महासन्धिको अनुसूची-३ मा समावेश गर्ने मुलुकले प्रदान गरेको उत्पत्तिको प्रमाणपत्र र निकासी अनुमतिपत्र प्राप्त गरेको हुनु पर्ने, ।
सङ्कटापन्‍न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियन्त्रण नियमावली २०७६ (Control of International Trade in Endangered Wildlife and Plants Regulation, 2019)

(१) निकासी, पैठारी वा पुनः निकासीका लागि सम्बन्धित निकायबाट त्यस्तो वन्यजन्तु वा सोको नमुनाको स्वस्थताको प्रमाणपत्र प्राप्त भएको हुनु पर्ने, । (२) पैठारीका लागि वन्यजन्तुको प्रजाति महासन्धिको अनुसूची-३ मा समावेश गर्ने मुलुकले प्रदान गरेको उत्पत्तिको प्रमाणपत्र र निकासी अनुमतिपत्र प्राप्त गरेको हुनु पर्ने, । (३) निकासीका लागि व्यवस्थापन योजनामा निर्धारित गरिएको परिमाणको सीमाभित्र रही वन्यजन्तु वा सोको नमुना सङ्कलन गरिएको हुनु पर्ने, । (४) वन्यजन्तु सम्बन्धी प्रचलित कानूनको पालना गरिएको हुनु पर्ने । ५. कानून बमोजिम प्राप्त गरेको मानिने: (१) यो नियमावली प्रारम्भ हुनु अघि कुनै व्यक्ति, संस्था वा निकायले प्रचलित कानून बमोजिम लोपोन्मुख वा संरक्षित वनस्पति वा सोको नमुना प्राप्त गरी आन्तरिक ओसारपसार वा निकासी अनुमतिपत्र लिन नपाई मौज्दात रहेको भएमा त्यस्तो मौज्दात रहेको लोपोन्मुख वा संरक्षित वनस्पति वा सोको नमुना ऐनको दफा ६ को उपदफा (१) को खण्ड (ख) र दफा ८ को उपदफा (३) को खण्ड (ख) को प्रयोजनको लागि त्यस्तो व्यक्ति, संस्था वा निकायले कानून बमोजिम प्राप्त गरेको मानिनेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको प्रयोजनको लागि सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा निकायले यो नियमावली प्रारम्भ भएको पैंतीस दिनभित्र देहायका कागजात समेत संलग्न गरी व्यवस्थापन निकाय समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ :- । (क) प्रचलित कानून बमोजिम तत्कालीन समयमा प्राप्त गरेको सङ्कलन अनुमतिपत्र र राजस्व भुक्तानी वा धरौटी जम्मा गरेको कागजात, । (ख) सम्बन्धित डिभिजन वन अधिकृत वा निजबाट अख्तियार प्राप्त अधिकृतबाट त्यस्तो लोपोन्मुख वा संरक्षित वनस्पति वा सोको नमुनाको मौज्दात सम्बन्धी लगत प्रमाणित गरिएको कागजात, । (ग) खण्ड (ख) बमोजिमको लगत प्रमाणितका आधारमा त्यस्तो लोपोन्मुख वा संरक्षित वनस्पति वा सोको नमुना ओसारपसार गर्नका लागि सम्बन्धित राष्ट्रिय निकुञ्ज कार्यालय, वन्यजन्तु आरक्ष कार्यालय, संरक्षण क्षेत्र कार्यालय वा डिभिजन वन कार्यालयबाट प्रचलित कानून बमोजिम प्राप्त गरेको छोडपूर्जी । ६. परामर्श माग गर्ने: (१) नियम ३ बमोजिम दुर्लभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सोको नमुना राख्ने, प्रयोग गर्ने, रोप्ने, हुर्काउने, पालनपोषण गर्ने, उत्पादन गर्ने, नियन्त्रित प्रजनन गर्ने, खरिद बिक्री गर्ने, ओसारपसार गर्ने, निकासी, पैठारी वा पुनः । निकासी गर्ने वा अध्ययन, अनुसन्धान, परीक्षण, तालीम, प्रदर्शनी, संरक्षण शिक्षा, जैविक स्रोत संरक्षण वा अन्य शैक्षिक प्रयोजनमा उपयोग गर्ने अनुमतिको लागि पेश भएको निवेदन उपर व्यवस्थापन निकायले आवश्यक जाँचबुझ गरी सिफारिस सहितको परामर्शका लागि वैज्ञानिक निकाय समक्ष पठाउनु पर्नेछ । (२) नियम ३ बमोजिम संरक्षित वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सोको नमुना राख्ने, प्रयोग गर्ने, रोप्ने, हुर्काउने, पालनपोषण गर्ने, उत्पादन गर्ने, बिउको रुपमा व्यापार गर्ने, ओसारपसार गर्ने वा निकासी, पैठारी वा पुनः निकासी गर्ने अनुमतिको लागि पेश भएको निवेदन उपर व्यवस्थापन निकायले आवश्यक जाँचबुझ गरी सो उपर वैज्ञानिक निकायको परामर्श माग गर्न सक्नेछ ।
सङ्कटापन्‍न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियन्त्रण नियमावली २०७६ (Control of International Trade in Endangered Wildlife and Plants Regulation, 2019)

(३) उपनियम (१) वा (२) बमोजिम व्यवस्थापन निकायले वैज्ञानिक निकायको परामर्श माग गर्दा कारोबार गर्ने प्रजातिको नाम, नमुना, प्रयोजन, व्यवस्थापन योजनामा उल्लेख भएको परिमाण र निकासी वा पैठारी गर्न चाहेको परिमाण र सङ्कलन गरिएको स्थानको विवरण समेत संलग्न गरी पठाउनु पर्नेछ । ७. वैज्ञानिक निकायले परामर्श उपलब्ध गराउने: (१) नियम ६ बमोजिम व्यवस्थापन निकायले परामर्श माग गरेको विषयमा वैज्ञानिक निकायले एक्काइस दिनभित्र अनुसूची-६ बमोजिमको ढाँचामा सिफारिस सहितको परामर्श उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको समयभित्र कुनै कारणले परामर्श तयार गर्न नसकेमा वैज्ञानिक निकायले उचित र पर्याप्त कारण सहित व्यवस्थापन निकायलाई जानकारी गराई त्यस्तो समय समाप्त भएको मितिले सात दिनभित्र त्यस्तो परामर्श उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । (३) उपनियम (१) वा (२) बमोजिम वैज्ञानिक निकायले परामर्श उपलब्ध गराउँदा वन्यजन्तु वा वनस्पतिको विभिन्न तहमा गरिएको स्रोत सर्वेक्षण, प्रजातिको उपलब्धता, संरक्षणको वर्तमान अवस्था र प्रभावकारिता, सम्भावित जोखिम, पारिस्थितिकीय प्रणाली (इकोसिस्टम) र अन्य वन्यजन्तु वा वनस्पतिमा पर्ने प्रभाव समेतको विषयमा विश्लेषण गरी उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिम परामर्श उपलब्ध गराउनु अघि वैज्ञानिक निकायले व्यवस्थापन योजना, वातावरणीय परीक्षण गरिएको भए सोको प्रतिवेदन र सम्बन्धित विषयमा उपलब्ध तथ्य, तथ्याङ्क, प्रतिवेदन र प्रकाशनको अध्ययन गर्न तथा आवश्यकता अनुसार व्यवस्थापन निकाय वा अन्य सम्बन्धित निकायबाट जानकारी लिन सक्नेछ । ८. अनुमतिपत्र दिने : (१) नियम ३ बमोजिम अनुमतिपत्रको लागि परेको निवेदनका सम्बन्धमा ऐनको दफा ६, ८ वा १० तथा यस नियमावली बमोजिम अवस्था विद्यमान भएको कुरामा विश्वस्त भएमा व्यवस्थापन निकायले त्यस्तो निवेदकलाई देहायको ढाँचामा अनुमतिपत्र दिन सक्नेछ:- । (क) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सोको नमुना निकासी, पैठारी वा पुनः निकासी गर्ने प्रयोजनको लागि अनुसूची-७ बमोजिमको ढाँचामा, । (ख) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु पालनपोषण गर्ने वा सोको नमुना राख्ने, प्रयोग गर्ने, उत्पादन गर्ने वा ओसारपसार गर्ने प्रयोजनको लागि अनुसूची-८ बमोजिमको ढाँचामा, । (ग) सङ्कटापन्न वनस्पति रोप्ने, हुर्काउने वा सोको नमुना राख्ने, प्रयोग गर्ने, उत्पादन गर्ने प्रयोजनका लागि अनुसूची-९ र सोको ओसारपसार गर्ने प्रयोजनको लागि अनुसूची-१० बमोजिमको ढाँचामा, । (घ) दुर्लभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सोको नमुना खरिद बिक्री गर्ने, अध्ययन, अनुसन्धान, परीक्षण, तालीम, प्रदर्शनी, संरक्षण शिक्षा, जैविक स्रोत संरक्षण वा अन्य शैक्षिक प्रयोजनमा उपयोग गर्ने प्रयोजनको लागि अनुसूची-११ बमोजिमको ढाँचामा, । (ङ) दुर्लभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पतिको नियन्त्रित प्रजनन गर्ने प्रयोजनको लागि वन्यजन्तुको हकमा अनुसूची-८ र वनस्पतिको हकमा अनुसूची-९ बमोजिमको ढाँचामा, । (च) संरक्षित वनस्पतिलाई बिउको रुपमा व्यापार गर्ने प्रयोजनको लागि अनुसूची-९ बमोजिमको ढाँचामा ।
सङ्कटापन्‍न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियन्त्रण नियमावली २०७६ (Control of International Trade in Endangered Wildlife and Plants Regulation, 2019)

(ङ) दुर्लभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पतिको नियन्त्रित प्रजनन गर्ने प्रयोजनको लागि वन्यजन्तुको हकमा अनुसूची-८ र वनस्पतिको हकमा अनुसूची-९ बमोजिमको ढाँचामा, । (च) संरक्षित वनस्पतिलाई बिउको रुपमा व्यापार गर्ने प्रयोजनको लागि अनुसूची-९ बमोजिमको ढाँचामा । (२) व्यवस्थापन निकायले यस नियम बमोजिम वनस्पति वा सोको नमुना ओसारपसारका लागि अनुमतिपत्र दिएको जानकारी सम्बन्धित राष्ट्रिय निकुञ्ज कार्यालय, वन्यजन्तु आरक्ष कार्यालय, संरक्षण क्षेत्र कार्यालय वा डिभिजन वन कार्यालयलाई दिनु पर्नेछ । ९. अनुमतिपत्रको दस्तुर, अवधि र नवीकरण : (१) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु, वनस्पति वा सोको नमुना निकासी, पैठारी वा पुनः निकासी अनुमतिपत्र जारी वा पुनः अनुमतिपत्र जारी गर्दा अनुसूची-१२ बमोजिमको दस्तुर लाग्नेछ । (२) ऐन र यस नियमावली बमोजिम जारी गरिने देहाय बमोजिमको अनुमतिपत्रको अवधि देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) निकासी अनुमतिपत्रको अवधि बढीमा छ महिना, । (ख) पैठारी वा पुनः निकासी अनुमतिपत्रको अवधि बढीमा बाह्र महिना, । (ग) अध्ययन अनुसन्धान तथा प्रदर्शनीका लागि दिइने अनुमतिपत्रको अवधि बढीमा तीन वर्ष, । (घ) लोपोन्मुख वा संरक्षित वनस्पति वा सोको नमुना मुलुकभित्र ओसारपसारका लागि दिइने अनुमतिपत्रको अवधि बढीमा एक्काइस दिन । (३) उपनियम (१) को खण्ड (घ) बमोजिमको अवधिभित्र सो अनुमतिपत्र बमोजिमको काम हुन नसकेमा सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा निकायले म्याद थपको लागि व्यवस्थापन निकाय समक्ष निवेदन दिन सक्नेछ र मनासिब कारण भएमा व्यवस्थापन निकायले बढीमा सात दिनको अवधि थप गर्न सक्नेछ । १०. अनुमतिपत्र खारेज हुने : (१) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति, संस्था वा निकायले ऐनको दफा ६ को उपदफा (३), (४) र (५), दफा ८ को उपदफा (४) र यस नियमावली प्रतिकूल हुनेगरी अनुमतिपत्र प्राप्त गरेको जानकारी प्राप्त भएमा वा उजुरी परेमा व्यवस्थापन निकायले सो सम्बन्धमा छानबिनको लागि अधिकृतस्तरको प्राविधिक कर्मचारी सहितको छानबिन समिति गठन गर्नु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको छानबिन समितिले बढीमा पन्ध्र दिनभित्र छानबिन प्रतिवेदन तयार गरी व्यवस्थापन निकाय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम पेश गरिएको प्रतिवेदन समेतको आधारमा अनुमतिपत्र खारेज हुने अवस्था देखिएमा व्यवस्थापन निकायले अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति, संस्था वा निकायलाई बाटोको म्याद बाहेक सात दिनको म्याद दिई स्पष्टीकरण माग गर्नु पर्नेछ । (४) उपनियम (३) बमोजिम अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति, संस्था वा निकायले स्पष्टीकरण पेश नगरेमा वा पेश गरेको स्पष्टीकरण सन्तोषजनक नदेखिएमा व्यवस्थापन निकायले त्यस्तो अनुमतिपत्र खारेज गर्ने निर्णय गर्न सक्नेछ । (५) उपनियम (४) बमोजिम भएको अनुमतिपत्र खारेज गर्ने निर्णय उपर चित्त नबुझ्ने व्यक्ति, संस्था वा निकायले वन तथा वातावरण मन्त्रालय समक्ष उजुरी गर्न सक्नेछ र सो विषयमा मन्त्रालयले गरेको निर्णय अन्तिम हुनेछ । (६) उपनियम (४) बमोजिम अनुमतिपत्र खारेज भएका व्यक्ति, संस्था वा निकायलाई अनुमतिपत्र खारेज भएको मितिले चौबीस महिनासम्म अर्को अनुमतिपत्र प्रदान गरिने छैन ।
सङ्कटापन्‍न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियन्त्रण नियमावली २०७६ (Control of International Trade in Endangered Wildlife and Plants Regulation, 2019)

(६) उपनियम (४) बमोजिम अनुमतिपत्र खारेज भएका व्यक्ति, संस्था वा निकायलाई अनुमतिपत्र खारेज भएको मितिले चौबीस महिनासम्म अर्को अनुमतिपत्र प्रदान गरिने छैन । (७) उपनियम (४) बमोजिम कुनै व्यक्ति, संस्था वा निकायले लिएको कुनै एउटा अनुमतिपत्र खारेज भएको कारणले मात्र त्यस्तो व्यक्ति, संस्था वा निकायले लिएका अन्य अनुमतिपत्र बमोजिमको काम गर्न बाधा पर्ने छैन । ११. अनुमतिपत्र पुनः जारी गर्ने : (१) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति, संस्था वा निकायले प्राप्त गरेको अनुमतिपत्र हराएमा, च्यातिएमा वा नष्ट भएमा र अनुमतिपत्रमा उल्लिखित शर्तहरू परिवर्तन गर्नु पर्ने भएमा त्यस्तो अनुमतिपत्र रद्द गरी पुनः अनुमतिपत्र जारी गर्न सकिनेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम पुनः अनुमतिका लागि अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति, संस्था वा निकायले कारण खुलाई व्यवस्थापन निकाय समक्ष निवेदन दिन सक्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम निवेदन परेमा व्यवस्थापन निकायले त्यस्तो अनुमतिपत्र रद्द गरी पहिले जुन प्रयोजनका लागि अनुमतिपत्र जारी गरिएको थियो सोही प्रयोजन र बाँकी अवधिका लागि अर्को अनुमतिपत्र जारी गर्न सक्नेछ । (४) उपनियम (१) बमोजिम पुनः अनुमतिपत्र जारी गर्दा लाग्ने दस्तुर अनुसूची-१२ बमोजिम हुनेछ । परिच्छेद -३ । प्रजाति दर्ता, नामसारी तथा स्वामित्व हस्तान्तरण सम्बन्धी व्यवस्था । १२. सङ्कटापन्न वन्यजन्तु दर्ताका लागि निवेदन पेश गर्ने : (१) ऐनको दफा १३ को उपदफा (१) बमोजिम कुनै व्यक्ति, संस्था वा निकायले कुनै जीवित सङ्कटापन्न वन्यजन्तु अध्ययन, अनुसन्धान, परीक्षण, प्रशिक्षण, प्रदर्शन, संरक्षण शिक्षा, जैविक स्रोत संरक्षण, शैक्षिक प्रयोजन वा अन्य कुनै प्रयोजनका लागि राखेको, प्रयोग गरेको वा कुनै सङ्कटापन्न वन्यजन्तु पालनपोषण गरेको वा घरपालुवा बनाई त्यसबाट लाभ प्राप्त भएमा यो नियमावली प्रारम्भ भएको मितिले एक वर्षभित्र त्यस्तो वन्यजन्तु दर्ताका लागि प्रयोजन खुलाई अनुसूची-१३ बमोजिमको ढाँचामा व्यवस्थापन निकाय समक्ष निवेदन पेश गर्नु पर्नेछ । पहिलो संशोधनद्वारा थप । (१क) उपनियम (१) बमोजिमको अवधिभित्र निवेदन दिन नसक्ने व्यक्ति, संस्था वा निकायले यो उपनियम प्रारम्भ भएको मितिले छ महिनाभित्र त्यस्तो वन्यजन्तु दर्ताका लागि उपनियम (१) मा उल्लिखित ढाँचामा व्यवस्थापन निकाय समक्ष निवेदन पेश गर्नु पर्नेछ । (२) पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । उपनियम (१) वा (१क) बमोजिमको निवेदन सम्बन्धित राष्ट्रिय निकुञ्ज कार्यालय, वन्यजन्तु आरक्ष कार्यालय, संरक्षण क्षेत्र कार्यालय वा डिभिजन वन कार्यालय मार्फत दिन सकिनेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम राष्ट्रिय निकुञ्ज कार्यालय, वन्यजन्तु आरक्ष कार्यालय, संरक्षण क्षेत्र कार्यालय वा डिभिजन वन कार्यालयमा प्राप्त भएको निवेदन सम्बन्धित कार्यालयले व्यवस्थापन निकायमा पठाउनु पर्नेछ । (४) पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । उपनियम (१) वा (१क) बमोजिम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु दर्ता गर्न चाहने व्यक्ति, संस्था वा निकायले दर्ता गर्न चाहेको वन्यजन्तुको स्रोतको विवरण सहित संरक्षण वा पालनपोषण सम्बन्धी योजना समेत पेश गर्नु पर्नेछ ।
सङ्कटापन्‍न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियन्त्रण नियमावली २०७६ (Control of International Trade in Endangered Wildlife and Plants Regulation, 2019)

(४) पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । उपनियम (१) वा (१क) बमोजिम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु दर्ता गर्न चाहने व्यक्ति, संस्था वा निकायले दर्ता गर्न चाहेको वन्यजन्तुको स्रोतको विवरण सहित संरक्षण वा पालनपोषण सम्बन्धी योजना समेत पेश गर्नु पर्नेछ । १३. वन्यजन्तु दर्ता गर्ने : (१) नियम १२ बमोजिम वन्यजन्तु दर्ताका लागि परेको निवेदन उपर जाँचबुझ गरी व्यवस्थापन निकायले सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा निकायका नाममा त्यस्तो सङ्कटापन्न वन्यजन्तु दर्ता गर्न सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा निकायका नाममा सङ्कटापन्न वन्यजन्तु दर्ता गर्नु अघि व्यवस्थापन निकायले वैज्ञानिक निकायसँग परामर्श माग गर्न सक्नेछ । (३) यस नियम बमोजिम व्यवस्थापन निकायले वन्यजन्तु दर्ता गर्दा अनुसूची-१२ बमोजिमको दस्तुर लिई सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा निकायलाई अनुसूची-१४ बमोजिमको दर्ता प्रमाणपत्र दिनु पर्नेछ । (४) कुनै एक व्यक्ति, संस्था वा निकायका नाममा एउटै मितिमा एक भन्दा बढी सङ्कटापन्न वन्यजन्तु दर्ता गरिएको भएमा सोको लागि एउटै प्रमाणपत्र दिन सकिनेछ । १४. वन्यजन्तुको संरक्षण र सुरक्षा : (१) नियम १३ बमोजिम दर्ता गरिएको सङ्कटापन्न वन्यजन्तुको संरक्षणको दायित्व सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा निकायमा निहित रहनेछ । (२) नियम १३ बमोजिम दर्ता गरिएको वन्यजन्तु जुन प्रयोजनको लागि दर्ता गरिएको हो सोही प्रयोजनको लागि मात्र उपयोग गर्न सकिनेछ । (३) नियम १३ बमोजिम दर्ता गरिएको वन्यजन्तुको संरक्षण र सुरक्षाका लागि सो नियमको उपनियम (१) बमोजिमको व्यक्ति, संस्था वा निकायले नियम १२ को उपनियम (४) बमोजिमको योजनाको पालना गर्नु पर्नेछ । (४) नियम १३ बमोजिम दर्ता गरिएको वन्यजन्तु कुनै कारणले बिरामी परेमा वा घाइते भएमा तत्काल उपचारको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । (५) नियम १३ बमोजिम दर्ता गरिएको वन्यजन्तुको संरक्षणका लागि गरिएका कार्यहरूको बारेमा संक्षिप्त प्रगति प्रतिवेदन तयार गरी प्रत्येक वर्ष व्यवस्थापन निकाय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (६) नियम १३ बमोजिम दर्ता गरिएको वन्यजन्तुको मृत्यु भएमा तत्काल सम्बन्धित राष्ट्रिय निकुञ्ज कार्यालय, वन्यजन्तु आरक्ष कार्यालय, संरक्षण क्षेत्र कार्यालय वा डिभिजन वन कार्यालय समक्ष जानकारी गराई वन्यजन्तुको मृत शरीर र उपलब्ध भएसम्म सोको नमुना समेत सम्बन्धित कार्यालयलाई हस्तान्तरण गर्नु पर्नेछ । तर मनासिब कारणले वन्यजन्तुको मृत शरीर उपलब्ध नभएको अवस्थामा उपलब्ध भए सम्मको नमुना हस्तान्तरण गर्नु पर्नेछ । (७) उपनियम (६) बमोजिम हस्तान्तरण भएको वन्यजन्तुको मृत शरीर वा सोको नमुना सम्बन्धित कार्यालयले त्यस्तो वन्यजन्तु दर्ता गर्ने व्यक्ति, संस्था वा निकाय र स्थानीय जन प्रतिनिधिको रोहबरमा मुचुल्का तयार गरी पछि प्रयोगमा ल्याउन नमिल्ने गरी जलाएर, गाडेर वा अन्य कुनै तरिकाले नष्ट गर्नु पर्नेछ । (८) उपनियम (७) बमोजिम नष्ट गरिएको वन्यजन्तु वा सोको नमुनाको विवरण सम्बन्धित कार्यालयले व्यवस्थापन निकाय समक्ष पन्ध्र दिनभित्र पेश गर्नु पर्नेछ । (९) उपनियम (८) बमोजिम प्राप्त भएको विवरणको आधारमा व्यवस्थापन निकायले नियम १३ बमोजिमको प्रमाणपत्र रद्द गर्नेछ ।
सङ्कटापन्‍न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नियन्त्रण नियमावली २०७६ (Control of International Trade in Endangered Wildlife and Plants Regulation, 2019)

(८) उपनियम (७) बमोजिम नष्ट गरिएको वन्यजन्तु वा सोको नमुनाको विवरण सम्बन्धित कार्यालयले व्यवस्थापन निकाय समक्ष पन्ध्र दिनभित्र पेश गर्नु पर्नेछ । (९) उपनियम (८) बमोजिम प्राप्त भएको विवरणको आधारमा व्यवस्थापन निकायले नियम १३ बमोजिमको प्रमाणपत्र रद्द गर्नेछ । (१०) नियम १३ बमोजिम दर्ता गरिएको कारणले मात्र ऐन तथा यस नियमावली बमोजिम अनुमतिपत्र नलिई त्यस्तो वन्यजन्तु निकासी वा पैठारी गर्न वा व्यावसायिक रुपमा उपयोग गर्न पाइने छैन । १५. सङ्कटापन्न वन्यजन्तु जफत गर्ने : (१) देहायको अवस्थामा सङ्कटापन्न वन्यजन्तु जफत हुनेछ :- । (क) नियम १२ बमोजिम निर्धारित समयभित्र सङ्कटापन्न वन्यजन्तु दर्ता नगरी कुनै व्यक्ति, संस्था वा निकायले आफूसँग राखेमा, । (ख) जुन प्रयोजनका लागि सङ्कटापन्न वन्यजन्तु दर्ता गरेको हो सो प्रयोजन विपरीत उपयोग वा प्रयोग गरेमा, । (ग) व्यवस्थापन निकायबाट अनुमतिपत्र नलिई सङ्कटापन्न वन्यजन्तुको दर्ता प्रमाणपत्रको स्वामित्व हस्तान्तरण गरेमा, । (घ) नियम १३ बमोजिम दर्ता गरिएका वन्यजन्तुको पालनपोषण वा संरक्षणका लागि नियम १२ को उपनियम (४) बमोजिमको योजनाको व्यवस्था पालना नगरी वा त्यस्तो योजनामा उल्लिखित व्यवस्था विपरीत कार्य गरी वन्यजन्तुलाई हानि नोक्सानी पुर्‍याएमा । (२) उपनियम (१) बमोजिमको अवस्था विद्यमान रहेको कुरा जानकारी भएमा व्यवस्थापन निकायले तत्काल त्यस्तो कार्यमा रोक लगाई नियम १२ को उपनियम (४) बमोजिमको योजना बमोजिम वन्यजन्तु संरक्षणको व्यवस्था मिलाउन निर्देशन दिन सक्नेछ । (३) उपनियम (२) बमोजिम व्यवस्थापन निकायले दिएको निर्देशन पालना नभएमा सो निकायले सङ्कटापन्न वन्यजन्तु जफत गर्न सक्नेछ । (४) यस नियम बमोजिम जफत गरिएको वन्यजन्तुको संरक्षणको व्यवस्था व्यवस्थापन निकायले मिलाउनु पर्नेछ । (५) यस नियम बमोजिमको काम गर्दा आवश्यक पर्ने सुरक्षा व्यवस्थाको लागि व्यवस्थापन निकायले सम्बन्धित निकायको सहयोग माग गर्न सक्नेछ र व्यवस्थापन निकायलाई त्यस्तो सहयोग उपलब्ध गराउनु सम्बन्धित निकायको कर्तव्य हुनेछ । १६. पैठारी गरिएका वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सोको नमुना दर्ता : ऐन बमोजिम पैठारी गरिएका वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सोको नमुना दर्ता गर्न चाहने व्यक्ति, संस्था वा निकायले पैठारी गरेको पैंतीस दिनभित्र ऐनको दफा १४ को उपदफा (२) मा उल्लिखित कागजातको अतिरिक्त पैठारी गरिएका वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सोको नमुनाको व्यवस्थापनका लागि संक्षिप्त योजना सहित व्यवस्थापन निकायमा निवेदन दिनु पर्नेछ । १७. पैठारी दर्ता प्रमाणपत्र : (१) नियम १६ बमोजिम वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सोको नमुना दर्ताको लागि निवेदन पेश भएकोमा व्यवस्थापन निकायले सो सम्बन्धमा आवश्यक जाँचबुझ गरी त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति दर्ता गर्न उपयुक्त देखेमा पैठारी गरिएका वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सोको नमुना सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा निकायका नाममा दर्ता गरी अनुसूची-१५ बमोजिमको ढाँचामा प्रमाणपत्र दिनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिम पैठारी गरिएका वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सोको नमुना दर्ता गर्दा अनुसूची-१२ बमोजिमको दस्तुर लाग्नेछ ।