chhatramani/nepal_legal_regulations_corpus_np huggingface dataset:
स्टाण्डर्ड नाप र तौल नियमहरु २०२७ (Standard Weights and Measures Rules, 1970)

(ञ) आवश्यक परेको बेला नाप्ने उपकरणको भित्री भाग रङ्गाउन वा निरीक्षण गर्न मानिस वा हात पस्न सक्ने व्यवस्था हुनुपर्छ । ६. मापाङ्कन कार्यविधिः- । १. वितरण गरिने नाप्ने उपकरण मापाङ्कन विधि । (क) नाप्ने उपकरण कुनै ठाउँबाट नचुहिने हुनुका साथै खिया तथा ग्रिज नलागेको सफा छ छैन राम्ररी जाँच गर्नुपर्छ । (ख) नाप्ने उपकरणमा गेज ग्लास (Gauge glass) को व्यवस्था भएमा तरल पदार्थ भर्दा ग्रहिता अङ्कित चिन्हसम्म र ओभर फ्लो पाइप (Over flow pipe) को व्यवस्था भएको ओभर फ्लो हुने गरी भरिनुपर्छ । २. मात्रा नाप्नु पर्ने नाप्ने भाँडो को मापाङ्कन विधिः- । (क) नाप्ने उपकरण कुनै ठाउँबाट नचुहिने हुनुका साथै खिया तथा ग्रिज नलागेको र सफा भए नभएको राम्ररी जाँच गर्नुपर्छ । (ख) पूर्व मापाङ्कित उपकरणमा पानी भरी सो पानी जाँच गरिने उपकरणमा खन्याई सोबाट ग्रहिता हेर्नुपर्छ । केही गरी उपकरणको ग्रहिता नाप्ने अङ्कित चिन्हमा सोभन्दा घटीबढी भएमा मिलान गरी मिलाउनुपर्छ र सिलबन्दी गर्नुपर्छ । ७. अङ्कनः- । प्रत्येक नाप्ने उपकरणमा त्यसको क्षमता अङ्कित हुनुपर्छ । निर्माताको नाम र ट्रेडमार्क नमेटिने गरी अङ्कन भएको हुनुपर्छ । साथै संज्ञा देवनागरी वा अङ्ग्रेजीमा अङ्कन भएको हुनुपर्छ । चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । चित्र नं. १२ (ख) । भेकिकल ट्यांक मापाङ्कन गर्न गरिने व्यवस्था । चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । चित्र नं. १२ (ग) । बल्क मिटर मापाङ्कन गर्न जडीत ढाँचा । चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । खण्ड ३ (ख) । पेट्रोलियम वा अरु तरल पदार्थ बोक्ने भेहिकल ट्याङ्क मापाङ्कन । १. परिभाषाहरुः- । (क) भेहिकल ट्याङ्कः- भेहिकल ट्याङ्क भन्नाले आवश्यक पाइप भल्वहरु, मिटरहरु आदि सहितको गाडी जनाउँदछ । (ख) खण्डः- खण्ड भन्नाले विभाजन भएको अवस्थामा तरल पदार्थ रहने कुनै एक खण्ड र विभाजन नभएको अवस्थामा सम्पूर्ण ट्याङ्कलाई सम्झनुपर्दछ । (ग) मापाङ्कनः- मापाङ्कन भन्नाले सम्पूर्ण ट्याङ्कको अथवा यसका खण्डहरुको क्षमता जाँची टाँचलगाउने कार्य बुझाउँदछ । (घ) डिपस्टीक (Dip stick):- डिपस्टीक भन्नाले ट्याङ्कमा रहेको तरल पदार्थको गहिराई नाप्न प्रयोग गरिने पित्तल वा अरु कुनै उपयुक्त कडा पदार्थको चारपाटे डण्डी बुझाउँदछ । (ङ) अलेज स्टीक (Ullage stick):- अलेज स्टीक भन्नाले पुरफ लेभलबाट तरल पदार्थको गहिराई निश्चित गर्न प्रयोग गरिने पित्तल वा अरु कुनै उपयुक्त कडा पदार्थको टी (T) आकारको डण्डी बुझाउँदछ । (च) अलेज सङ्केतक (Ullage indicator):- अलेज सङ्केतक भन्नाले तरल पदार्थ कहाँसम्म भर्ने सो सङ्केत गर्ने यन्त्रलाई बुझाउँदछ । (छ) प्रुफलेभल (Proof level):- प्रुफलेभल भन्नाले सबै गहिराइको नापसँग सम्बन्ध हुने प्रसङ्ग बिन्दु (Reference level) बुझाउँदछ । (ज) डिप पाइप (Dip pipe):- डिप पाइप भन्नाले तरल पदार्थको उच्चतम सतह भन्दा माथि प्वाल भएको र ट्याङ्कको माथिल्लो भागबाट मजबुतीका साथ लम्ब रुपमा पिंधबाट करीब १५ से.मी. माथिसम्म पर्ने गरी जडान गरिएको पाइपलाई बुझाउँदछ । २. जाँचने माध्यमः- । (क) खण्ड जाँचः- भेहिकल ट्याङ्कको खण्डहरुको क्षमता निश्चित गर्न पानी वा अन्य उपयुक्त तरल पदार्थ प्रयोग गरिनेछ । (ख) मिटर जाँचः- भेहिकल ट्याङ्कको मिटर जाँच गर्दा मिटरले नाप्ने तर पदार्थ जस्तै गुणहरु भएका अन्य तरल पदार्थ प्रयोग गरिनेछ । ३. उपकरण र औजारहरु: ।
स्टाण्डर्ड नाप र तौल नियमहरु २०२७ (Standard Weights and Measures Rules, 1970)

२. जाँचने माध्यमः- । (क) खण्ड जाँचः- भेहिकल ट्याङ्कको खण्डहरुको क्षमता निश्चित गर्न पानी वा अन्य उपयुक्त तरल पदार्थ प्रयोग गरिनेछ । (ख) मिटर जाँचः- भेहिकल ट्याङ्कको मिटर जाँच गर्दा मिटरले नाप्ने तर पदार्थ जस्तै गुणहरु भएका अन्य तरल पदार्थ प्रयोग गरिनेछ । ३. उपकरण र औजारहरु: । भेहिकल ट्याङ्क मापाङ्कन गर्न निम्नलिखित उपकरण र औजारहरु प्रयोग गरिनेछन् । (क) प्रुफिड नापहरुः यस्ता नापहरुको आवश्यकता परेमा यिनीहरुको यथार्थता (Accuracy) उपयुक्त कार्यकारी नापहरुबाट जाँच गर्नुपर्दछ । (ख) मापाङ्कित बल्क मिटरः उपयुक्त कार्यकारी नापबाट यथार्थताको (Accuracies) जाँच गरिएका प्रिसेट भल्व, एयर इलिमिनेटर र स्ट्रेनर जडान भएको मिटर । (ग) व्यापारिक नापहरुको सेट । (घ) होज पाइप, स्कीवर, पञ्च, ट्राइस्क्वायर, टायरप्रेसर गेज र घन आदि अरु उपकरण र औजारहरु । ४. मापाङ्कन कार्यविधिः । (क) भेहिकल ट्याङ्कको मापाङ्कन ग्रहिता नाप सरह गरिनेछ । मिटर जडान भएका ट्याङ्कको हकमा मिटरलाई मापाङ्कन गर्दा छुट्टै नाप्ने यन्त्र सरह मानी मापाङ्कन गरिनेछ । (ख) खण्डका क्षमता हिसाब गर्दा इमर्जेन्सी, सेफ्टी वा माष्टर भल्व छुट्टै आउने डेलिभरी लाइनदेखि निष्कासन भल्व (Discharge Valve) सम्मको क्षमताको हिसाब गरिनेछ । तर, । एउटै डेलिभरी पाइपलाइनबाट आउटलेट भल्व (Outlet Valve) सम्म जोडिएको खण्डको हकमा खण्डको क्षमता भन्नाले डेलिभरी पाइपको क्षमता भन्नाले डेलिभरी पाइपको क्षमता बाहेकको क्षमता जनाउँदछ । निम्न कुरा स्थायी रुपमा स्थिति अनुसार नमेटिने गरी देखाइएको हुनुपर्छ । अङ्कित क्षमताले डेलिभरी लाइनको क्षमता समेत जनाउँदछ । अङ्कित क्षमताले डेलिभरी लाइनको क्षमता बाहेकको क्षमतालाई जनाउँदछ । निकास (Outlet) को सबभन्दा तल्लो स्थानमा सेफ्टी वा माष्टर भल्व जडान भएको हुनुपर्छ । (ग) भेहिकल ट्याङ्क मापाङ्कन गर्दा प्रयोग हुने कंक्रिटको समतल मञ्चको कुनै उपयुक्त ठाउँमा मचान वा त्यस्तै फ्रेमवर्क (Frame work) माथि प्रुभिङ नाप वा बल्क मिटर जडान भएको हुनुपर्छ । (घ) खण्ड मापाङ्कन गर्दा ट्याङ्क समतलबाट न्यून झुकाव हुने गरी राखिएको हुनुपर्दछ । यस्तो झुकाव जुन खण्डका लागि न्यून हुन आउँछ त्यही खण्डबाट क्रमिक रुपमा भर्ने कार्य हुनुपर्छ । (ङ) गाडीका पाँग्रा हरुका चाप उचित हुनका साथ पाँग्रा हरुको खियावटले मापाङ्कन गरिने ट्याङ्कका समतलमा असर नपार्ने हुनुपर्छ । (च) ट्याङ्क खण्ड सफा गर्ने र जाँच्ने कार्य आवश्यकतानुसार गरिनु पर्छ । (छ) भेहिकल ट्याङ्क मापाङ्कन गर्नु अघि सो भेहिकल ट्याङ्कका कुनै अङ्गबाट चुहावट नभएको यकिन गर्न उपयुक्त मात्रामा पानी भरी जाँच गर्नुपर्दछ । मापाङ्कन गर्दा ट्याङ्क खण्डका भित्री सतह र पाइपलाइन पूरा भिज्ने गरी चाहिने मात्रामा उपयुक्त तरल पदार्थको प्रयोग हुनुपर्दछ । (ज) उपरोक्त सावधानीहरू अपनाइएपछि मापाङ्कन गरिने ट्याङ्क खण्डमा अङ्कित क्षमतासम्म उपयुक्त प्रुभिङ नाप वा बल्क मिटरद्वारा (ख) अनुसार भर्नु पर्छ । डिप अलेज डण्डीमा सावधानीपूर्वक नापको चिन्ह लिई यस्ता चिन्हहरू नमेटिने गरी रेखा काट्नु पर्दछ । अलेज सङ्केतक प्रयोग भएमा यसलाई ठीकसँग जडान गरी सिलबन्दी गर्नुपर्दछ । (झ) डिपस्टीकमा प्रुफ लेबल देखाउन एउटा चिन्ह अङ्कित हुनुपर्छ । अलेज स्टीकको हकमा अलेज विन्दुबाट टि (T) ज्वाइन्टसम्मको दूरी त्यसमा अङ्कित हुनुपर्छ ।
स्टाण्डर्ड नाप र तौल नियमहरु २०२७ (Standard Weights and Measures Rules, 1970)

डिप अलेज डण्डीमा सावधानीपूर्वक नापको चिन्ह लिई यस्ता चिन्हहरू नमेटिने गरी रेखा काट्नु पर्दछ । अलेज सङ्केतक प्रयोग भएमा यसलाई ठीकसँग जडान गरी सिलबन्दी गर्नुपर्दछ । (झ) डिपस्टीकमा प्रुफ लेबल देखाउन एउटा चिन्ह अङ्कित हुनुपर्छ । अलेज स्टीकको हकमा अलेज विन्दुबाट टि (T) ज्वाइन्टसम्मको दूरी त्यसमा अङ्कित हुनुपर्छ । (ञ) क्रमानुसार खण्डहरू भर्दा अघिल्ला भरिएका खण्डहरू भरिएकै अवस्थामा हुनुपर्दछ । ५. मान्यता दिइने त्रुटिहरू: । (क) प्रुभिङ नापको क्षमता र त्रुटिहरू निम्न तालिकाबमोजिम हुनेछ । क्षमता लिटर त्रुटिहरू मि.लि. । ५० ५० । १०० १०० । २०० २०० । ५०० ५०० । १००० १००० । १२५० १२५० । २००० २००० । ५००० ५००० । (ख) भेहिकल ट्याङ्कमा रहेका खण्डहरूमा अधिकतम त्रुटि अङ्कित क्षमताभन्दा बढीमा ०.०५ प्रतिशत हुनेछ । ६. (क) भेहिकल ट्याङ्कमा निरीक्षकको छाप लगाउन पित्तलको पाता रिपिट (Rivetted) गरिएको हुनुपर्छ । उक्त पातामा तालिका बमोजिमको विवरण खुलाइएको हुनुपर्छ । (ख) खण्डको क्षमता मेनहोलको बिर्कोमा नमेटिने गरी अङ्कित भएको हुनुपर्छ र देखिने गरी ट्याङ्कको दुवैपट्टि रङ्गेले लेखिएको हुनुपर्छ । एकभन्दा बढी खण्ड भएको अवस्थामा माथि झैँ प्रत्येक खण्डमा त्यसको क्षमता अङ्कित हुनुपर्छ र प्रत्येकको क्रमानुसार सङ्ख्या लेखिनुपर्छ । खण्डसँग जोडिएको निष्काशन भल्वमा सम्बन्धित खण्डको अङ्क हुनुपर्दछ । (ग) डिप अलेज स्टीकको टुप्पामा गाडीको दर्ता नं. र खण्डको क्षमता नभेटिने गरी अङ्कित भएको हुनुपर्छ । एकभन्दा बढी खण्ड भएमा स्टीकमा रहेको पातामा गाडीको नम्बर, खण्डको क्रम सङ्ख्या, खण्डको पुरफ र डिपरेखा र खण्डको क्षमता अङ्कित गरिएको हुनुपर्छ । ७. क्रम सङ्ख्या ६ बमोजिमको रिपिट (Rivetted) गरिएको पित्तलको पातामा निम्न बमोजिमका कुरा निम्न बमोजिम अङ्कित हुनुपर्छ । नेपाल सरकार । उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय । विभाग । गुणस्तर तथा नापतौल कार्यालय । नेपाल । स्ट्याण्डर्ड नापतौल ऐन, २०२५ । गाडी धनीको नाम:- । ट्याङ्क गाडीको सङ्ख्या:- । खण्ड सङ्ख्या खण्ड क्षमता (लिटरमा) निरीक्षकको छाप । खण्ड ४ । व्यापारिक लम्बाइ नाप (नदोब्रिने) । १. साधारण:- । धातुका लम्बाइ नापहरु कपडा रिबन र काठको नापहरु काठको व्यवसायमा प्रयोग गरिनु पर्छ । २. संज्ञा:- । लम्बाइ नापको संज्ञा निम्नप्रकार हुनेछन्:- । १ मीटर । ०.५ मीटर । ३. (क) पदार्थ:- । यी नापहरु स्टेनलेसस्टील, निक्केल र क्रोमियम प्लेट गरिएको पित्तल वा माइल्ड स्टीलबाट तयार गरिनु पर्छ । (ख) आकार र आयाम:- । आकार र आयाम चित्र नं. १३ बमोजिम हुनुपर्छ । चित्र नं. १३ । (ग) अङ्कन:- । (अ) पहिलो १० सेन्टीमिटरसम्म हरेक सेन्टीमिटरको धर्साहरू अङ्कित हुनुपर्छ । यसबाट ५-५ सेन्टीमिटरको धर्साहरू अङ्कित गरिनुपर्छ । हरेक १० सेन्टीमिटरको धर्सा देवनागरी अङ्कले अङ्कित हुनुपर्छ । सेन्टीमिटर संज्ञाको धर्साको लम्बाइ नापको चौडाइले आधा भागसम्म पुगेको हुनुपर्छ र हरेक ५ सेन्टीमिटर संज्ञाको धर्सा चौडाइको सम्पूर्ण भागसम्म कोरिएको हुनुपर्छ । ०.५ मिटरको नापमा चित्रमा झैँ २५ सेन्टीमिटरको धर्सामा एक क्रस चिन्ह अङ्कित हुनुपर्छ र १ मीटरको नापमा चित्र नं. १३ मा झैँ २५.५० र ७५ रौं धर्साहरूमा क्रस गरिएको हुनुपर्छ । (आ) लम्बाइ नापहरुमा धर्साहरूको अङ्कन नापको एकापट्टि मात्र हुनुपर्छ । (घ) मान्यता दिइएका घटीबढीका हद: - । हरेक ५ । ५ सेन्टीमिटरको धर्सा ०.२५ मिलिमिटरभन्दा घटी वा बढी हुनुहुँदैन ।
स्टाण्डर्ड नाप र तौल नियमहरु २०२७ (Standard Weights and Measures Rules, 1970)

(आ) लम्बाइ नापहरुमा धर्साहरूको अङ्कन नापको एकापट्टि मात्र हुनुपर्छ । (घ) मान्यता दिइएका घटीबढीका हद: - । हरेक ५ । ५ सेन्टीमिटरको धर्सा ०.२५ मिलिमिटरभन्दा घटी वा बढी हुनुहुँदैन । साथै पूरा लम्बाइ तल दिइएबमोजिमको हदबाट घटीबढी नहुने गरी शुरुदेखि कुनै धर्सा १.० मिलिमिटरभन्दा बढीले फरक पर्ने हुनुहुँदैन । संज्ञा नयाँ जाँच पुन: तथा छड्के जाँच । बढी घटी बढी घटी । मीटरमा मिलिमिटरमा मिलिमिटरमा । १ १.० ०.५ १.० १.० । ०.५ ०.५ ०.२५ ०.५ ०.५ । टाँचालगाउने व्यवस्था । (ङ) चित्र नं. १३ बमोजिम हरेक नापको प्रत्येक छेउको नजिक राखिएको प्वालमा एक तामाको किला दुवैपट्टि देखिने गरी बलियोसँग टाँचालगाउनको निमित्त ठोकिएको हुनुपर्छ लम्बाइ घटाउन बढाउन नसकिने गर्न, नापको दुवै छेउमा चित्र नं. १३ मा देखाइए झैँ तीराकार अङ्कित हुनुपर्छ । ४. निर्माण र तयारी:- । (क) लम्बाइ नाप समान रुपले तयार गरिएको हुनुपर्छ र मुनासिब माफिक सोझो हुनुपर्छ । (ख) लम्बाइ नापमा अङ्कन गरिएका रेखाहरु र क्रस चिन्हहरु बुझिने र व्यवहारमा प्रयोग गर्दा मुनासिब समयसम्म नमेटिने गरी गहिरोसँग बाङ्गिने गरी खोप्नु हुँदैन । ५. अङ्कन:- । (अ) धर्सा नकोरिएको मोहडापट्टि शुरुको छेउबाट सम्पूर्ण लम्बाइको करीब एक तिहाई फासलामा लम्बाइको संज्ञा अङ्कित हुनुपर्छ र निर्माताको नाम वा ट्रेडमार्क पनि अर्को छेउबाट त्यत्तिकै फासलामा अङ्कित गरिएको हुनुपर्छ । (आ) लम्बाइ नापको परिमाण र संज्ञा क्रमशः देवनागरी र अंग्रेजी लिपिमा तल दिइए अनुसार अङ्कित गरिनुपर्छ र यी अङ्क वा अक्षरका आकार निर्माताको नाम वा ट्रेडमार्क भन्दा दोब्बर ठूलो हुनुपर्छ । १ मिटर (1 metre) । ०.५ ,, (0.5 metre) । स्टील टेप नाप (बेर्नेखालको) । १. संज्ञा:- । यस्ता टेपहरुको संज्ञा:- १, २, १०, १५, २०, ३० र ५० मिटरको हुनेछ । २. टेप:- । (क) टेपहरु स्टील या स्टेनलेस स्टीलका हुनेछन् र निम्नलिखित आयामको हुनेछन् । (ख) टेप नजोडिएका सिङ्गै हुनुपर्छ र चौडाइ घटीमा ५ मिलिमिटर मोटाइ ०.१ मिलिमिटर हुनुपर्छ । (ग) टेपका छेउहरु अलिकति गोलो पारिएको हुनुपर्छ । टेप राम्ररी पालिस गरिएको हुनुपर्छ र छ्याकटे हुनुहुँदैन । टेपमा खिया नलागोस भन्ने हेतुले खिया अवरोधक पदार्थ लगाइनु पर्छ । (घ) तान्कको सुविधाको निमित्त टेपको बाहिरी छेउमा टेप बराबर चौडाइ भएको धातु पातामा जडिएको रिङ्ग वा अरु साधनको व्यवस्था गरिएको हुनुपर्छ । ३. रेखाङ्कन:- । (क) सीधा राखिएको अवस्थामा टेपको लम्बाइ औंला राख्ने धातुको रिङ्ग समेतदेखि मानिनुपर्छ । (ख) टेपको रेखाङ्कन लम्बाइको पहिलो १० से.मि. सम्म १ मिमीको फासलामा गरिनु पर्दछ । बाँकी भागमा ५ मिमीको अन्तरमा अङ्कन गरिनु पर्दछ । रेखाङ्कन चिन्हहरुको लम्बाइ निम्नबमोजिम हुनुपर्छ । एकाई रेखाङ्कन चिन्हको न्यूनतम लम्बाइ मिमी । मिलिमिटर २ । पाँच मिलिमिटर ३ । सेन्टिमिटर ४ । मिटर टेपको सम्पूर्ण चौडाइ । चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । (ग) हरेक १० से.मी. र मिटर देवनागरी वा अंग्रेजी अङ्कद्वारा अङ्कित गरिनु पर्नेछ । साथै मिटर रेखा मी. वा m द्वारा लेखिनु पर्नेछ । पहिलो १० से.मी. सम्म हरेक से.मी. देवनागरी वा अंग्रेजी अङ्कद्वारा चिन्हित गरिनु पर्नेछ । १०, १५, २०, ३०, र ५० संज्ञाको टेपहरुको अन्तमा मिटर वा metre द्वारा अङ्कित गरिनु पर्नेछ । ४. मान्यता दिइएका घटी बढी हदहरु:- ।
स्टाण्डर्ड नाप र तौल नियमहरु २०२७ (Standard Weights and Measures Rules, 1970)

साथै मिटर रेखा मी. वा m द्वारा लेखिनु पर्नेछ । पहिलो १० से.मी. सम्म हरेक से.मी. देवनागरी वा अंग्रेजी अङ्कद्वारा चिन्हित गरिनु पर्नेछ । १०, १५, २०, ३०, र ५० संज्ञाको टेपहरुको अन्तमा मिटर वा metre द्वारा अङ्कित गरिनु पर्नेछ । ४. मान्यता दिइएका घटी बढी हदहरु:- । (क) कार्यकारी स्ट्यान्डर्डसँग दाँज्दा १ र २ मीटर लम्बाइ टेपको हकमा २ किलोग्राम र १०, १५, २०, ३० र ५० मीटर लम्बाइ टेपको हकमा ५ किलोग्राम तनावमा समतल सतहमा टेप राख्दा घटी बढीको हद निम्नबमोजिम भन्दा ज्यादा हुनुहुँदैन । (अ) सँगसँगैको कुनै २ मिमी रेखा वा क्रमिक सेमी रेखाहरु ०.२ मिमीले भन्दा फरक पर्नु हुँदैन । क्रमिक कुनै १० सेमी रेखाहरु वा कुनै क्रमिक मीटर रेखाहरु ०.४ भन्दा ज्यादाले फरक पर्नु हुँदैन । (आ) टेपको शुरुदेखि नाप्दा जम्मा लम्बाइमा घटी बढीको हद तल दिइएको भन्दा फरक पर्नु हुँदैन । (१) १ मीटर रेखा ०.५ मिमी । (२) २ ,, ०.८ ,, । (३) ५ ,, १.० ,, । (४) ५ मीटरदेखि अरु कुनै मीटर रेखा (पहिलो ५ मीटरलाई १.० मिमी र हरेक मीटर वा मीटरको अंशको निमित्त ०.५ मिमी) । (ख) नयाँ जाँच र छड्के जाँच दुवैको निमित्त घटी बढीको हद उही हुनेछन् । ५. अङ्कन:- । रेखाङ्कन नगरिएको सतहपट्टि तथा टेपको बट्टामा देखिने गरी निर्माताको नाम वा ट्रेडमार्क अंग्रेजी वा देवनागरी वा दुवैमा लेखिनुपर्दछ । संज्ञा क्रमशः देवनागरी वा अंग्रेजीमा लेखिनु पर्दछ । साथै बट्टामा बेर्ने दिशा देखाइएको हुनुपर्दछ । ६. टाँचा लगाउने:- । टेप नापहरुमा नापको शुरुको नजीक रेखाङ्कन सतह पट्टि टाँचा लगाइनु पर्दछ । अनुसूची - ५ । (नियम १० को उपनियम (२) र (३) सँग सम्बन्धित) । व्यापारिक तौलने यन्त्रहरुको विवरण । खण्ड १ साधारण आवश्यकताहरु । १. यसमा निम्नलिखित किसिमका तौलने यन्त्रहरु समावेश गरिएका छन्:- । (क) साधारण तराजु । (ख) तुलो । (ग) मञ्चयुक्त तौलने यन्त्र । (घ) काउण्टर मेशीन । (ङ) कमानीदार तराजु । (च) तौलने पुल । (छ) स्वयं सङ्केतक र अर्ध सङ्केतक तौलने यन्त्र । (ज) मानिस जोख्ने यन्त्र । २. (क) तौलने यन्त्रहरु साधारण कामको अवस्थामा निम्नलिखित कुराहरु पुर्याउने गरी वस्तु ढाँचा वा बनावटका हुनुपर्छ:- । (अ) ठीक ठीक तौल देखाउने । (आ) बराबर बनाउनु नपर्ने गरी पार्टपूर्जाहरु निरन्तर सन्तोषजनक काम दिने । (इ) मिलनहरु मुनासिब हदसम्म स्थायी रहने । (ई) मुख्य मुख्य पूर्जाहरुमा अनुचित दवाव उत्पत्ति नहुने । (ख) सबै तौलने यन्त्रहरु साधारणतः हल्लने (भाइब्रेटेड) किसिमका हुनुपर्छ । "भाइब्रेटेड" किसिमको यन्त्र भन्नाले सङ्केतक सन्तुलन स्थानको दुवैतिर हल्लने यन्त्रलाई सम्झनुपर्छ । (ग) तौलने यन्त्रहरु असल कालिगढी तथा निर्माणको हुनुपर्छ र सफा गरिएको अवस्थामा जाँचिनु पर्दछ । (घ) पार्टपूर्जा सहित भएका तौलने यन्त्रहरु जुन पार्टपूर्जाले यन्त्रको सच्चाईमा असर पर्ने हुन् सो बिना चलन गर्न नसकिने गरी निर्माण गरिनुपर्दछ । यस्ता पूर्जाहरु जुन जोख्ने यन्त्रका पार्टपूर्जा हुन् सोही यन्त्रका आंशिक अङ्ग हुन् भन्ने थाहा हुने गरी यकिन भएको हुनुपर्छ । (ङ) कुनै यन्त्रमा साट्ने वा उल्टाउने हुने अङ्गहरु छन् भने यस्तो अङ्ग साट्दा वा उल्टाउँदा यन्त्रको सच्चाईमा असर पर्नु हुँदैन । (च) चक्कुधार र वियरिङ्ग:- तौलने यन्त्रहरुमा प्रयोग गरिने चक्कुधार (नाइफ एज) र वियरिङ्गहरु एगेट वा सुहाउँदो कडा वस्तु वा सुहाउँदा किसिमको स्टीलबाट बनेको हुनुपर्छ ।
स्टाण्डर्ड नाप र तौल नियमहरु २०२७ (Standard Weights and Measures Rules, 1970)

(ङ) कुनै यन्त्रमा साट्ने वा उल्टाउने हुने अङ्गहरु छन् भने यस्तो अङ्ग साट्दा वा उल्टाउँदा यन्त्रको सच्चाईमा असर पर्नु हुँदैन । (च) चक्कुधार र वियरिङ्ग:- तौलने यन्त्रहरुमा प्रयोग गरिने चक्कुधार (नाइफ एज) र वियरिङ्गहरु एगेट वा सुहाउँदो कडा वस्तु वा सुहाउँदा किसिमको स्टीलबाट बनेको हुनुपर्छ । (छ) जोख्ने यन्त्रहरुमा सबै रेखाङ्कनहरु एकनासका थोप्लाहरु वा रेखाहरुद्वारा गरिएको हुनुपर्छ । ३. अङ्कन:- । (क) सबै तौलने यन्त्रहरुमा राम्ररी देखिने पढ्न सकिने तथा नमेटिने गरी निर्माताको नाम वा रजिस्टर्ड ट्रेडमार्क क्षमता र श्रेणी लेख्न जरुरत पर्नेमा श्रेणीसमेत अङ्कित हुनुपर्छ । (ख) (क) मा बताइएको निर्माताको नाम वा ट्रेडमार्क जाँच पास गर्ने अधिकारीको टाँचावा मोहर जस्तो भई भ्रम पर्ने हुनुहुँदैन । चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । (ग) तौलने यन्त्रहरुको क्षमता तल लेखिए अनुसार देखाइएको हुनुपर्छ । टन टनसम्म जोख्नको लागि वा (T._ । किलोग्राम किलोग्रामसम्म जोख्नको लागि वा (Kg._ । ग्रा ग्रामसम्म जोख्नको लागि वा (G._ । ४. मोहर लगाउने व्यवस्था :- । सबै तौलने यन्त्रहरुमा निरीक्षकको टाँचावा मोहर लगाउनको निमित्त नरम धातुको फुली वा ठेडी (स्टड) जडेको हुनुपर्छ । यस्ता फुली वा ठेडी यन्त्रको देखिने अङ्गमा जडिएको हुनुपर्छ र निरीक्षकको मोहर नमेटाई झिकन वा हटाउन नसकिने तवरले जडिएको हुनुपर्छ । ५. जाँचः- । (क) संभव भएसम्म सबै तौलने यन्त्रहरु साधारण व्यवहार गरिएको अवस्थामा जाँचिनु पर्छ । बिक्रेता र निर्माताहरुको स्थानमा गरिने जाँचहरुको बाहेक बोकन नसकिने खालका तौलने यन्त्रहरु तिनीहरु रहेको मौलिक स्थानमा जाँचिनुपर्छ । (ख) संभव हुने सबै अवस्थामा सबै तौलने यन्त्रहरुको सेन्सिटिभनेस् तथा अधिकतम त्रुटिपूर्ण भारमा जाँचिनुपर्छ । (ग) वाक्यांश (ख) मा देखा परेका सेन्सिटिभनेस् र त्रुटिको परिभाषा तल दिइए अनुसार सम्झनुपर्छ । "सेन्सिटिभनेस्" भन्नाले सन्तुलनको अवस्थामा तौलने यन्त्रको सङ्केतलाई आखाले देख्न सकिने सबैभन्दा सानो सन्तुलनको अवस्थामा परिवर्तन ल्याउन पल्ला वा मञ्चमा राख्नु पर्ने न्यूनतम तौललाई सम्झनुपर्छ । "त्रुटि" भन्नाले सङ्केतलाई असन्तुलनको अवस्थाबाट सन्तुलनको अवस्थामा ल्याउन पल्ला वा मञ्चमा थप्नु वा झिक्नु पर्ने न्यूनतम तौललाई सम्झनुपर्छ । परिच्छेद-२ । (दुई पल्ले साधारण तराजु (विम स्केल) । १. परिभाषाः- । (क) साधारण दुईपल्ले तराजु भन्नाले समान वाहु भएको, तीन चक्कुधार भएको, ३ वा बढी वियरिङ भएको, वाहुहरुको बीचमा सङ्केतक भएको र छेउका चक्कुधारहरुबाट पल्लाहरु झुण्डिएको तौलने यन्त्रलाई सम्झनुपर्छ । २. साधारण तराजुका श्रेणीः- साधारण तराजु तल लेखिएका चार श्रेणीमध्ये कुनै एक श्रेणी अन्तर्गत पर्दछ । (क) श्रेणी "क":- यस्ता तराजुहरु रासायनिक, आस्से र दुईपल्ले तराजुहरु जसमा चक्कुधार र वियरिङहरुलाई अलग गर्ने व्यवस्था भएको तथा तालिका १४, १५ का आवश्यकताहरु पूरा गर्ने अरु साधारण तराजुहरु समेत पर्दछन् । (ख) श्रेणी "ख":- यसमा सुन, चाँदी, वुलियन, व्यापारमा प्रयोग गर्ने तथा तालिका नं. १४ र १५ का आवश्यकताहरु पूर्ति गर्ने तराजुहरु पर्दछन् । (ग) श्रेणी "ग":- यी तराजुहरु तालिका नं. १४ र १५ का आवश्यकताहरु बमोजिमका हुनेछन् ।
स्टाण्डर्ड नाप र तौल नियमहरु २०२७ (Standard Weights and Measures Rules, 1970)

(ख) श्रेणी "ख":- यसमा सुन, चाँदी, वुलियन, व्यापारमा प्रयोग गर्ने तथा तालिका नं. १४ र १५ का आवश्यकताहरु पूर्ति गर्ने तराजुहरु पर्दछन् । (ग) श्रेणी "ग":- यी तराजुहरु तालिका नं. १४ र १५ का आवश्यकताहरु बमोजिमका हुनेछन् । (घ) श्रेणी "घ":- यस्ता तराजुहरु तालिका नं. १४ र १५ का आवश्यकता पूरा गर्ने हुनुपर्छ र श्रेणी "ग" को काँटाहरुदेखि छुटाउन बीचको चक्कुधारको दुबैतिरका पातामा एक एक वटा प्वाल ५ देखि १० मिमी व्यासको हुनुपर्छ । (ङ) साधारणतः विभिन्न किसिमको व्यापारमा प्रयोग हुने तराजुहरुको किसिम तल दिइए बमोजिम हुनेछन्:- । (अ) श्रेणी "क" का तराजुहरु आस्से तथा सुक्ष्म तौलाइमा प्रयोग गरिन्छ । (आ) श्रेणी "ख" का तराजुहरु निम्नलिखित व्यापारमा प्रयोग गरिन्छ:- । (१) सुन चाँदी । (२) बहुमूल्य धातु, बहुमूल्य पत्थर तथा माणिक्यादिमा । (३) केशर तथा अरु यस्ता महँगो वस्तुहरु । (४) रसायन तथा औषधिहरु । (५) अत्तरादी सुगन्धका वस्तुहरु । (इ) श्रेणी "ग" का तराजुहरु निम्न लिखित पदार्थहरु तौलन प्रयोग गरिन्छ:- । (१) तामा, पित्तलजस्ता साधारण धातुहरु । (२) साधारणतः महँगो पदार्थहरु चिया, कफी, सुर्ती, सुखा फलफूल, तेल, घिउ, अन्न इत्यादिमा । (ई) श्रेणी "घ" का तराजुहरु साधारणतः सस्ता खालका पदार्थहरु जस्तो फलाम, दाउरा, काठ, गोल, काम नलाग्ने कपास, सागपात इत्यादि तौलन प्रयोग गरिन्छ । ३. पदार्थ :- । (क) तराजुहरु सुलिस फलाम वा पित्तल वा काँस वा आलुमिनियम मिश्रधातु वा स्टेनलेस स्टीलबाट तयार गरिनुपर्छ । (ख) पल्लाहरु सुलिस फलाम, स्टेनलेसस्टील, पित्तल वा काँस, कडा काठबाट तयार गरिनु पर्दछ । "ग" र "घ" श्रेणीका तराजुहरुमा मात्र काठका पल्लाहरु प्रयोग गर्न सकिन्छ । (ग) तराजुको डण्डीबाट पल्लाहरु धातुको सिक्रीले अथवा धातुबाट बनेको रिकाव (स्टिरप) द्वारा झुण्ड्याइनु पर्छ । तर १०० ग्रामदेखि मुनिका "ख" श्रेणीका तराजुमा पल्लाहरु रेशमको डोरीद्वारा झुण्ड्याएको हुनुपर्छ । डण्डी जडान । ४. तराजुहरुमा प्रयोग गरिने चक्कुधार तथा वियरिङ निम्नलिखित किसिमहरु मध्ये कुनै एक हुनुपर्छ । (क) "एगेट वक्स" (Agate box) :- यसमा एगेट वियरिङ पित्तल वा फलामको बट्टामा जडिएको हुन्छ र बट्टाको छेउमा प्वालहरु पारिएका हुन्छन् ताकि चक्कुधारका बाहिर निस्केका चोसाहरुलाई बाकसभित्र पस्न दिई वियरिङमा बस्न वा उठ्न दिन सकियोस् । (ख) "डच एण्ड":- यसमा छेउका वियरिङहरु डण्डीमा "कडी" (Shackle) बनाउन पेचद्वारा डण्डीमा कसिएका पाताहरुभित्र जडिएको हुन्छ । (ग) "स्वान नेक":- यसमा डण्डीको छेउहरु लम्बाइको समकोण पारी फराकिलोग्राम पारिएको हुन्छ जसले गर्दा प्वालको आधार बीचको चक्कुधारसँग समान्तर रहन सक्छ । (घ) अटूट चक्कुधार:- यसमा चक्कुको सम्पूर्णधार वियरिङको पूरा लम्बाइमा रहने हुन्छ । ५. निर्माणः- । (क) तराजुहरुमा मालयुक्त पल्ला हुनुहुँदैन । (ख) "क" श्रेणीका तराजुहरुमा अटूट चक्कुधार हुनुपर्छ र सबै चक्कुधारहरुलाई वियरिङबाट मुक्त गरी राख्ने व्यवस्था पनि गरिएको हुनुपर्छ । तराजु ऐनाको बाकसमा राखिएको हुनुपर्छ । "क" श्रेणीमा हरेक यन्त्रहरुमा लेभल मिलाउने पेचहरु र लेभल सङ्केतक हुनुपर्छ । (ग) "ख", "ग" र "घ" श्रेणीका तराजुहरुमा सन्तुलन गोला वा सन्तुलन बाकस झुण्ड्याउने सिक्री वा पल्लामा सुरक्षित साथ संलग्न गरिएको हुनुपर्छ । (अ) काठका पल्ला भएका तराजुहरुमा "सन्तुलन गोला" वा सन्तुलन बाकस हुनुपर्छ ।
स्टाण्डर्ड नाप र तौल नियमहरु २०२७ (Standard Weights and Measures Rules, 1970)

"क" श्रेणीमा हरेक यन्त्रहरुमा लेभल मिलाउने पेचहरु र लेभल सङ्केतक हुनुपर्छ । (ग) "ख", "ग" र "घ" श्रेणीका तराजुहरुमा सन्तुलन गोला वा सन्तुलन बाकस झुण्ड्याउने सिक्री वा पल्लामा सुरक्षित साथ संलग्न गरिएको हुनुपर्छ । (अ) काठका पल्ला भएका तराजुहरुमा "सन्तुलन गोला" वा सन्तुलन बाकस हुनुपर्छ । (इ) तराजुको मिलानको निमित्त राखिएको कुनै पनि संलग्न अङ्ग स्थिरतासँग जडिएको हुनुपर्छ र समय समयमा मिलान गर्नको निमित्त सन्तुलन गोला वा सन्तुलन बाकस प्रयोग गरिएकोमा जडान मजबुतिसाथ क्षति पुर्‍याउन नसक्ने किसिमले गरिएको हुनुपर्छ । (ई) "सन्तुलन गोला" अथवा "सन्तुलन बाकसको आकार" ५० किलोग्राम मुनिको तराजुको हकमा, क्षमताको १ प्रतिशत तथा ५० किलोग्राम र सोभन्दा माथिको तराजुको हकमा, १ किलोग्रामभन्दा बढी कुनै पदार्थ (लुज मेटेरियल) अटाउने गरी ठूलो हुनुहुँदैन । ६. अङ्कन: तराजुहरुमा श्रेणी, क्षमता, निर्माणको नाम वा नामको शब्दको पहिला अक्षरहरु वा ट्रेडमार्क देखिने गरी स्पष्टसँग र नमेटिने गरी अङ्कित गरिएको हुनुपर्छ । तराजुको क्षमता तथा श्रेणी देवनागरी तथा अंग्रेजी दुवै लिपिमा दिइएको हुनुपर्छ । ७. जाँचः- (क) तराजुहरु पूर्ण भारमा वा बिना भारमा हुँदा सेन्सिटिभनेस् र पूर्ण भारमा अधिकतम त्रुटि दुवै जाँचिनुपर्छ । सेन्सिटिभनेस् र त्रुटि तालिका बमोजिमको हुनुपर्छ । (ख) आधा क्षमताको भारमा पनि तराजुहरु जाँचिनुपर्छ । यस भारमा तराजुहरुका चक्कुधार र वियरिङहरु गतिको यताउता गर्न सकिने सीमाभित्र पार्श्वतिर चलाइँदा पूर्ण भारको निमित्त मान्यता दिइएको त्रुटि (घटी-बढीको हद) को पचास प्रतिशत भन्दा बढी हुनुहुँदैन । यसैगरी भारलाई पल्लाको कुनै पनि भागमा सार्दा पूर्ण भारको निमित्त मान्यता दिइएको त्रुटिको ५० प्रतिशतभन्दा बढी त्रुटि हुनुहुँदैन । ८. टाँचा मार्ने:- साधारण दुई पल्ले तराजुहरुमा जाँचको टाँचा लगाउनको निमित्त बुजो वा ठेडी हुनुपर्छ । यस्तो बुजो वा ठेडी तराजुको देखिने भागमा हुनुपर्छ र टाँचानबिगारिकन झिकन नहुने तरिकाले जडेको हुनुपर्छ । तालिका नं. १४ । दुई पल्ले साधारण तराजुहरुको जाँचको निमित्त मान्यता दिइएको सेन्सिटिभनेस् र अधिकतम त्रुटिको हद:- । श्रेणी क. । क्षमता विभाजन रेखाको सेन्सिटिभनेस्(मि.ग्रा) पूर्ण भारमा त्रुटि घटी वा बढी(मि.ग्रा) । २ ग्राम ०.०६ ०.०८ । ५ ,, ०.१५ ०.२० । १० ,, ०.३० ०.४० । २० ,, ०.६० ०.८० । ५० ,, १.५० २.०० । १०० ,, ३.०० ४.०० । २०० ,, ६.०० ८.०० । ५०० ,, १५.०० २०.०० । १ किलोग्राम ३०.०० ४०.०० । २ ,, ६०.०० ८०.०० । ५ ,, ९०.०० १२०.०० । १० ,, १५०.०० २००.०० । २० ,, ३००.०० ४००.०० । ५० ,, ६००.०० ८००.०० । श्रेणी ख. । क्षमता पूर्णभार वा बिना भारमा सेन्सिटिभनेस् (मि.ग्रा) पूर्ण भारमा अधिकतम त्रुटि घटी वा बढी (मि.ग्रा) । २ ग्राम ३ ४ । ५ ,, ६ ८ । १० ,, ९ १२ । २० ,, १५ २० । ५० ,, ३० ४० । १०० ,, ६० ८० । २०० ,, ९० १२० । ५०० ,, १५० २०० । १ किलोग्राम ३०० ४०० । २ ,, ६०० ८०० । ५ ,, ९०० १२०० । १० ,, १५०० २००० । २० ,, ३००० ४००० । ५० ,, ६००० ८००० । १०० ,, १५००० २०००० । २०० ,, ३०००० ४०००० । श्रेणी ग. । क्षमता पूर्णभार वा बिना भारमा सेन्सिटिभनेस् (मि.ग्रा) पूर्ण भारमा अधिकतम त्रुटि घटी वा बढी (मि.ग्रा) । १०० ग्राम ३०० मि.ग्रा ४०० मि.ग्रा । २०० ,, ६०० ,, ८०० ,, । ५०० ,, १.५ ग्राम २ ग्राम । १ किलोग्राम ३ ,, ४ ,, । २ ,, ६ ,, ८ ,, । ५ ,, ९ ,, १२ ,, । १० ,, १५ ,, २० ,, । २० ,, ३० ,, ४० ,, । ५० ,, ४५ ,, ६० ,, । १०० ,, ७५ ,, १०० ,, ।