chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
बैङ्क_तथा_वित्तीय_संस्था_सम्बन्धी_ऐन_२०७३
Banks and Financial Institutions Act, 2017

(३) बाह्य लेखापरीक्षकले आफूले गरेको लेखापरीक्षणको प्रतिवेदन सम्बन्धित बैङ्क वा वित्तीय संस्था र राष्ट्र बैङ्कमा दिनु पर्नेछ । ६३. लेखापरीक्षकको नियुक्ति तथा पारिश्रमिक: (१) लेखापरीक्षकको नियुक्ति बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको साधारण सभाबाट हुनेछ । (२) साधारण सभाले एउटै लेखापरीक्षकलाई लगातार तीन पटकभन्दा बढी अवधिको लागि नियुक्ति गर्न सक्ने छैन । (३) साधारण सभाले उपदफा (१) बमोजिम लेखापरीक्षक नियुक्ति गर्दा “क”, “ख” र “ग” वर्गको इजाजतपत्र प्राप्त बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको हकमा चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट र “घ” वर्गको इजाजतपत्र प्राप्त बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको हकमा चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट वा दर्तावाला लेखापरीक्षकलाई नियुक्ति गर्नुपर्नेछ । (४) उपदफा (१) बमोजिम बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले लेखापरीक्षक नियुक्ति नगरेमा वा गर्न नसकेमा राष्ट्र बैङ्कले लेखापरीक्षक नियुक्ति गर्न सक्नेछ । (५) कुनै कारणले लेखापरीक्षकको स्थान रिक्त भएमा बाँकी अवधिको लागि सञ्चालक समितिले अर्को लेखापरीक्षकको नियुक्ति गर्नुपर्नेछ । (६) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको लेखापरीक्षकको पारिश्रमिक राष्ट्र बैङ्कले नियुक्त गरेकोमा राष्ट्र बैङ्कले, साधारण सभाले नियुक्त गरेकोमा सो सभाले र सञ्चालक समितिले नियुक्त गरेकोमा सो समितिले तोके बमोजिम हुनेछ । ६४. लेखापरीक्षकमा नियुक्त हुन नसक्ने: (१) देहाय बमोजिमको कुनै पनि व्यक्ति वा त्यस्तो व्यक्ति संस्थापक वा हिस्सेदार भएको फर्म, कम्पनी वा संस्था बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको लेखापरीक्षकमा नियुक्त हुन सक्ने छैन:- । (क) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको संस्थापक, सञ्चालक, कार्यकारी प्रमुख वा निजको परिवारको सदस्य, । (ख) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको पदाधिकारी, कर्मचारी वा आन्तरिक लेखापरीक्षक । (ग) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको सञ्चालक, कार्यकारी प्रमुख वा कर्मचारीसँग साझेदार भई काम गरेको व्यक्ति, । (घ) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको ऋणी, उल्लेख्य स्वामित्व भएको व्यक्ति वा सम्बद्ध व्यक्ति वा वित्तीय स्वार्थ भएको व्यक्ति, । (ङ) नेपाल वा विदेशमा दामासाहीमा परेको व्यक्ति, । (च) सम्बन्धित बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको एक प्रतिशत वा सोभन्दा बढी शेयर लिएको व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा संस्था, । (छ) फौजदारी कसुरमा अदालतबाट सजाय पाई सो सजाय भुक्तान गरेको पाँच वर्षको अवधि व्यतित भई नसकेको व्यक्ति, । (ज) प्रचलित कानून बमोजिम लेखापरीक्षक नियुक्त हुन अयोग्य रहेको व्यक्ति । (२) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको लेखापरीक्षकमा नियुक्त भएको कुनै व्यक्ति उपदफा (१) बमोजिम अयोग्य भएको पाइएमा त्यस्तो व्यक्तिको नियुक्ति स्वतः रद्द भएको मानिनेछ । ६५. विवरण दिनुपर्ने: (१) लेखापरीक्षकले लेखापरीक्षणको सिलसिलामा मागेको हिसाब किताब, खाता बही, श्रेस्ता र लेखा लगायत सोसँग सम्बन्धित अन्य विवरण बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले जुनसुकै बखत परीक्षण गर्न दिनुपर्नेछ । (२) उपदफा (१) को प्रयोजनको लागि लेखापरीक्षकले मागेका कुराको यथार्थ विवरण तथा जवाफ त्यस्तो विवरण वा जवाफ दिने जिम्मेवारी भएको पदाधिकारीले तुरुन्तै दिनुपर्नेछ । ६६. लेखापरीक्षकको काम, कर्तव्य र अधिकार: (१) लेखापरीक्षकको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) लेखा तथा वित्तीय विवरणको लेखापरीक्षण गर्ने, ।
बैङ्क_तथा_वित्तीय_संस्था_सम्बन्धी_ऐन_२०७३
Banks and Financial Institutions Act, 2017

६६. लेखापरीक्षकको काम, कर्तव्य र अधिकार: (१) लेखापरीक्षकको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) लेखा तथा वित्तीय विवरणको लेखापरीक्षण गर्ने, । (ख) आफूले लेखापरीक्षण गरेको लेखा, वासलात तथा नाफा-नोक्सान हिसाब समावेश गरी बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको सञ्चालक समितिमा लेखापरीक्षण प्रतिवेदन तयार गरी पेश गर्ने, । (ग) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको काम कारबाहीमा अनियमितता भएको वा सही ढङ्गले काम हुन नसकेको र त्यस्तो विषयले बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई हानि नोक्सानी पुग्न जाने देखिएमा सञ्चालक समितिलाई सोको जानकारी गराउने । (घ) देहायको अवस्था आउन सक्ने सम्भावना देखेमा राष्ट्र बैङ्कलाई सोको जानकारी गराउने:- । (१) राष्ट्र बैङ्कले बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको इजाजतपत्र दिँदा तोकेका शर्त वा यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम, विनियम वा दिइएको निर्देशन आदिको उल्लङ्घन हुने, । (२) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको नियमित काम कारबाहीमा प्रतिकूल प्रभाव पार्ने, । (३) लेखापरीक्षकलाई लेखा परीक्षण प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्नबाट रोक्ने वा गलत लेखा परीक्षण प्रतिवेदन पेश गर्न लगाउने । (२) लेखापरीक्षकलाई आफ्नो कर्तव्य पालनाको सिलसिलामा जुनसुकै बखत बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको खाता, हिसाब किताब, लेखा, भौचर लगायत सबै कागजात र लगतको निरीक्षण गर्ने अधिकार हुनेछ र लेखापरीक्षकले आफ्नो काम उपयुक्त ढङ्गबाट पूरा गर्ने तथा कर्तव्य पालना गर्ने क्रममा बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको पदाधिकारीसँग निजले आवश्यक ठानेको जानकारी र स्पष्टीकरण माग गर्न सक्नेछ । (३) लेखापरीक्षकले आफ्नो प्रतिवेदनमा देहायका विषय स्पष्ट रुपमा उल्लेख गर्नुपर्नेछ:- । (क) माग गरेको विषयमा जवाफ प्राप्त भए नभएको, । (ख) वासलात, वासलात बाहिरको कारोबार, नाफा-नोक्सान हिसाब र नगद प्रवाह विवरण लगायतका वित्तीय विवरण राष्ट्र बैङ्कले तोकेको ढाँचा र तरिका अनुसार तयार भए नभएको र उक्त विवरण बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले राखेको हिसाब किताब, बहीखाता, श्रेस्ता र लेखासँग दुरुस्त रहे नरहेको , । (ग) प्रचलित कानून बमोजिम हिसाब किताब, खाता बही, श्रेस्ता र लेखा ठीकसँग राखे नराखेको, । (घ) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको कुनै पदाधिकारीले प्रचलित कानून विपरीत कुनै कामकाज वा अनियमित कार्य गरे नगरेको वा बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको हानि नोक्सानी भए नभएको, । (ङ) कर्जा अपलेखन विनियमावली वा राष्ट्र बैङ्कको निर्देशन बमोजिम कर्जा अपलेखन गरे नगरेको, । (च) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको कारोबार राष्ट्र बैङ्कले तोके बमोजिम सन्तोषप्रद रुपबाट सञ्चालन भए नभएको, । (छ) शेयरधनीलाई जानकारी दिनुपर्ने विषय, । (ज) प्रचलित कानूनले तोकेको विषय तथा राष्ट्र बैङ्कले लेखापरीक्षकले लेखापरीक्षण प्रतिवेदनमा खुलाउनु पर्ने भनी तोकिदिएको अन्य विवरण, । (झ) लेखापरीक्षकले दिन आवश्यक ठानेको अन्य सुझाव । (४) लेखापरीक्षकको प्रतिवेदन प्राप्त गरेपछि राष्ट्र बैङ्कले आवश्यक ठानेमा बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको लेखापरीक्षकलाई देहायका थप कार्य गर्न आदेश दिन सक्नेछ:- । (क) लेखापरीक्षणका सम्बन्धमा राष्ट्र बैङ्कले आवश्यक ठानेको अतिरिक्त जानकारी पेश गर्न, । (ख) बैङ्क वा वित्तीय संस्था वा त्यसको सहायक कम्पनीको कारोबारको लेखापरीक्षणको क्षेत्रलाई अझ व्यापक बनाउन, ।
बैङ्क_तथा_वित्तीय_संस्था_सम्बन्धी_ऐन_२०७३
Banks and Financial Institutions Act, 2017

(क) लेखापरीक्षणका सम्बन्धमा राष्ट्र बैङ्कले आवश्यक ठानेको अतिरिक्त जानकारी पेश गर्न, । (ख) बैङ्क वा वित्तीय संस्था वा त्यसको सहायक कम्पनीको कारोबारको लेखापरीक्षणको क्षेत्रलाई अझ व्यापक बनाउन, । (ग) कुनै खास विषयमा राष्ट्र बैङ्कले तोके बमोजिम वा बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई सिफारिस गरे बमोजिम अन्य जाँच गर्न । ६७. लेखापरीक्षकलाई कारबाहीको सिफारिस गर्ने: (१) यस ऐन बमोजिमको कर्तव्य पालना नगर्ने लेखापरीक्षकलाई राष्ट्र बैङ्कले कुनै पनि बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको एक वर्षदेखि तीन वर्षसम्म लेखापरीक्षण गर्न नपाउने गरी लेखापरीक्षकको सूचीबाट हटाउन सम्बन्धित नियमनकारी निकायमा सिफारिस गरी पठाउनेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम सिफारिस भई आएमा सम्बन्धित नियमनकारी निकायले प्रचलित कानून बमोजिम त्यस्तो लेखापरीक्षकलाई कारबाही गर्नुपर्नेछ । ६८. लेखापरीक्षकले प्रमाणित गर्नुपर्ने: लेखापरीक्षकले आफूले परीक्षण गरेको हिसाब किताब, खाता बही, श्रेस्ता र लेखामा आफूले जाँचेको मिति समेत उल्लेख गरी दस्तखत गरी निस्सा लगाई प्रमाणित गर्नुपर्नेछ । परिच्छेद-१० । बैङ्क वा वित्तीय संस्था गाभ्ने, गाभिने वा प्राप्ति गर्ने (एक्विजिसन) सम्बन्धी व्यवस्था । ६९. बैङ्क वा वित्तीय संस्था गाभ्न वा गाभिन वा प्राप्ति गर्न सक्ने: (१) यो ऐन वा राष्ट्र बैङ्क ऐन बमोजिम तोकिएको प्रक्रिया पुरा गरी एउटा बैङ्क वा वित्तीय संस्था अर्को बैङ्क वा वित्तीय संस्थामा गाभ्न वा गाभिन वा एउटा बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले अर्को बैङ्क वा वित्तीय संस्था प्राप्ति गर्न सक्नेछ । (२) “घ” वर्गको वित्तीय संस्था सोही वर्गको वित्तीय संस्थासँग मात्र गाभ्न वा गाभिन वा प्राप्ति गर्न सक्ने छन् । तर पूर्वाधार विकास बैङ्क र बैङ्क वा वित्तीय संस्था एक आपसमा गाभ्न वा गाभिन वा प्राप्ति गर्न सक्ने छैनन् । (३) यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि राष्ट्र बैङ्कको निरीक्षण सुपरीवेक्षण प्रतिवेदनबाट कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्थामा देहायको कुनै अवस्था रहेको पाइएमा सोको कारण खोली राष्ट्र बैङ्कले त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको सम्पत्ति, दायित्व र व्यवसाय अर्को बैङ्क वा वित्तीय संस्था गाभ्न वा गाभिनका लागि आदेश दिन सक्नेछ:- । (क) पुँजीकोष अपर्याप्त रहेको वा विगत तीन वर्षदेखि वित्तीय स्थिति खस्कँदै गएको, । (ख) निक्षेपकर्ताको हित तथा निक्षेपकर्ता प्रतिको दायित्वमा प्रतिकूल प्रभाव पर्ने कार्य गरेको वा त्यस्तो अवस्था विद्यमान रहेको, । (ग) वित्तीय प्रणालीको स्थायित्व, विकास र सम्बर्द्धनको लागि राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता अभिवृद्धि गर्न आवश्यक भएको । (४) यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि राष्ट्र बैङ्कको निरीक्षण सुपरीवेक्षण प्रतिवेदनबाट कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्थामा देहायका कुनै अवस्था रहेको पाइएमा सोको कारण खोली राष्ट्र बैङ्कले बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई प्राप्ति गर्न वा गराउन आवश्यक निर्देशन वा सुझाव दिन सक्नेछ:- । (क) एकै समूहका व्यक्ति, फर्म, कम्पनीका एकभन्दा बढी बैङ्क वा वित्तीय संस्थाहरु सञ्चालनमा रही अस्वस्थ वित्तीय सम्बन्ध कायम रहेको, ।
बैङ्क_तथा_वित्तीय_संस्था_सम्बन्धी_ऐन_२०७३
Banks and Financial Institutions Act, 2017

(क) एकै समूहका व्यक्ति, फर्म, कम्पनीका एकभन्दा बढी बैङ्क वा वित्तीय संस्थाहरु सञ्चालनमा रही अस्वस्थ वित्तीय सम्बन्ध कायम रहेको, । (ख) बैङ्क वा वित्तीय संस्था यथास्थितिमा सञ्चालन गराउँदा त्यसको नकारात्मक प्रभावले निक्षेपकर्ता, सर्वसाधारण शेयरधनी, अन्य सेवाग्राहीको हक हित संरक्षण हुन नसक्ने देखिएको, । (ग) प्रणालीगत जोखिम बढ्दै गई इजाजतपत्र प्राप्त संस्थाहरुले दायित्व भुक्तानी गर्न सक्षम नरहेको, । (घ) निर्धारित समयमा सर्वसाधारण समूहमा शेयर निष्कासन नगरेको, निष्कासित शेयर बिक्री वितरण नभएको वा तोकिएको न्यूनतम समानुपातिक चुक्ता पूँजी नपुऱ्याएको, । (ङ) तीन पटक वा सो भन्दा बढी शीघ्र सुधारात्मक कारबाहीमा परेको वा इजाजतपत्र प्राप्त संस्थाको सञ्चालक समितिमा बारम्बार विवाद उत्पन्न भई सुशासनको अवस्था कमजोर भएको । (५) उपदफा (३) वा (४) बमोजिम राष्ट्र बैङ्कले बैङ्क वा वित्तीय संस्था गाभ्न वा गाभिन वा प्राप्ति गर्न आदेश दिँदा त्यस्तो आदेशमा सोको प्रक्रिया समेत तोक्न सक्नेछ । ७०. गाभ्न वा गाभिन वा प्राप्ति गर्न निवेदन दिनु पर्ने: (१) कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्था अर्को बैङ्क वा वित्तीय संस्थामा गाभ्न वा गाभिन चाहेमा गाभ्न वा गाभिन चाहने दुई वा सो भन्दा बढी बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले आ-आफ्नो सञ्चालक समितिबाट निर्णय गरी सैद्धान्तिक सहमतिका लागि देहायका कुरा खुलाई राष्ट्र बैङ्कमा संयुक्त रुपमा निवेदन दिनु पर्नेछ:- । (क) बैङ्क वा वित्तीय संस्था गाभ्नु, गाभिनुको आवश्यकता तथा औचित्य, सोबाट बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय क्षेत्र र वित्तीय प्रणालीमा पर्ने असरको सामान्य प्रक्षेपण, । (ख) गाभ्ने वा गाभिने बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको पछिल्लो आर्थिक वर्षको लेखापरीक्षण भएको वासलात, नाफा-नोक्सान हिसाब र नगद प्रवाह विवरण, खुद सम्पत्ति लगायतको वित्तीय विवरण सहितको लेखापरीक्षकको प्रतिवेदन, । (ग) गाभ्ने वा गाभिने बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले कर्जा लिएका साहुहरुको हित सुरक्षार्थ गरिएको व्यवस्था, । (घ) गाभिने बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको चल अचल सम्पत्ति र दायित्वको भुक्तानी अवधि सहितको यथार्थ विवरण, । (ङ) गाभ्ने वा गाभिने बैङ्क वा वित्तीय संस्थाका कर्मचारीको व्यवस्थापनको विवरण, । (च) गाभ्ने वा गाभिने प्रयोजनको लागि प्रचलित कम्पनी तथा धितोपत्र सम्बन्धी कानून बमोजिमको स्वीकृति प्रक्रिया, । (छ) संस्थाहरुले गाभ्ने, गाभिने सम्बन्धी गरेको प्रारम्भिक सम्झौतापत्र, । (ज) राष्ट्र बैङ्कले तोकेको अन्य विषय । (२) कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले अर्को बैङ्क वा वित्तीय संस्था प्राप्ति गर्न चाहेमा सम्बन्धित दुई वा सो भन्दा बढी बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले आ-आफ्नो साधारण सभाको विशेष प्रस्ताव बमोजिम आ-आफ्नो सञ्चालक समितिबाट निर्णय गरी सैद्धान्तिक सहमतिका लागि देहायका विषय खुलाई राष्ट्र बैङ्कमा संयुक्त रुपमा निवेदन दिनु पर्नेछ:- । (क) बैङ्क वा वित्तीय संस्था प्राप्तिको आवश्यकता तथा औचित्य, सोबाट बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय क्षेत्र र वित्तीय प्रणालीमा पर्ने असरको सामान्य प्रक्षेपण, । (ख) मूल संस्था तथा लक्षित संस्थाको पछिल्लो आर्थिक वर्षको लेखापरीक्षण भएको वासलात, नाफा-नोक्सान हिसाब र नगद प्रवाह विवरण, खुद सम्पत्ति लगायतको वित्तीय विवरण सहितको लेखापरीक्षकको प्रतिवेदन, ।
बैङ्क_तथा_वित्तीय_संस्था_सम्बन्धी_ऐन_२०७३
Banks and Financial Institutions Act, 2017

(ख) मूल संस्था तथा लक्षित संस्थाको पछिल्लो आर्थिक वर्षको लेखापरीक्षण भएको वासलात, नाफा-नोक्सान हिसाब र नगद प्रवाह विवरण, खुद सम्पत्ति लगायतको वित्तीय विवरण सहितको लेखापरीक्षकको प्रतिवेदन, । (ग) मूल संस्था तथा लक्षित संस्थाका कर्मचारीको व्यवस्थापनको विवरण, । (घ) प्रचलित कम्पनी तथा धितोपत्र सम्बन्धी कानून बमोजिमको स्वीकृति प्रक्रिया, । (ङ) बैङ्क वा वित्तीय संस्था प्राप्ति सम्बन्धी गरेको प्रारम्भिक सम्झौतापत्र, । (च) राष्ट्र बैङ्कले तोके बमोजिमका अन्य विषय । (३) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम प्राप्त निवेदन उपर राष्ट्र बैङ्कले आवश्यक जाँचबुझ गर्नेछ र त्यस्तो जाँचबुझको सिलसिलामा राष्ट्र बैङ्कले आवश्यकता अनुसार निवेदकसँग छलफल गर्न र थप कागजात समेत माग गर्न सक्नेछ । (४) उपदफा (३) बमोजिम गरिएको जाँचबुझबाट बैङ्क वा वित्तीय संस्था गाभ्दा वा गाभ्दा वा बैङ्क वा वित्तीय संस्था प्राप्ति गर्दा राष्ट्रको बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय प्रणालीको विकास, स्वच्छ प्रतिस्पर्धा तथा प्रचलित कानूनको पालनामा कुनै पनि किसिमको नकारात्मक असर पर्ने छैन भन्ने कुरामा राष्ट्र बैङ्क सन्तुष्ट भएमा त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई गाभ्ने वा गाभिने वा बैङ्क वा वित्तीय संस्था प्राप्ति गर्ने प्रक्रिया अगाडि बढाउन सैद्धान्तिक सहमति दिन सक्नेछ र यसरी सहमति दिँदा राष्ट्र बैङ्कले शर्त तोक्न वा निर्देशन दिन समेत सक्नेछ । ७१. सम्पत्ति तथा दायित्वको मूल्याङ्कन सम्बन्धी व्यवस्था: (१) दफा ७० बमोजिम बैङ्क वा वित्तीय संस्था गाभ्ने वा गाभिने सैद्धान्तिक सहमति प्राप्त गरेपछि त्यस्ता बैङ्क वा वित्तीय संस्थाहरुले आ-आफ्नो सम्पत्ति, दायित्व तथा कारोबारको मूल्याङ्कन गर्न कम्तीमा बैङ्कको लेखापरीक्षण गर्न योग्य रहेको व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा संस्थालाई आपसी सहमतिमा मूल्याङ्कनकर्ता नियुक्ति गरी सोको जानकारी राष्ट्र बैङ्कलाई दिनु पर्नेछ । तर बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले त्यस्तो मूल्याङ्कन राष्ट्र बैङ्कमा निवेदन दिनु पूर्व नै गर्न सक्नेछन् । (२) दफा ७० बमोजिम बैङ्क वा वित्तीय संस्था प्राप्ति गर्न सैद्धान्तिक सहमति प्राप्त गरेपछि लक्षित संस्थाले आफ्नो सम्पत्ति र दायित्व तथा कारोबारको पछिल्लो मूल्याङ्कन गर्न आफ्नो साधारण सभाबाट नियुक्त गरिएको वा साधारण सभाको अख्तियारी बमोजिम सञ्चालक समितिले नियुक्त गरेको लेखापरीक्षकबाट सम्पत्ति र दायित्व तथा कारोबारको पछिल्लो अवधिको मूल्याङ्कन गराउनु पर्नेछ । (३) प्राप्त गर्ने संस्थाले लक्षित संस्थाको सम्पत्ति तथा दायित्वको विस्तृत मूल्याङ्कन गराउन सक्नेछ । (४) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम नियुक्ति भएको मूल्याङ्कनकर्ताको काम कारबाही विश्वसनीय नलागेमा राष्ट्र बैङ्कले निजलाई हटाई अर्को मूल्याङ्कनकर्ताको नियुक्ति गर्न सम्बन्धित बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई आदेश दिन सक्नेछ । (५) मूल्याङ्कनकर्ताको सेवा, सुविधा सम्बन्धित बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले निर्धारण गर्नेछ । (६) मूल्याङ्कनकर्ताले सम्पत्ति, दायित्व, खुद सम्पत्ति तथा समग्र कारोबारको मूल्याङ्कन गर्दा सो सम्बन्धमा स्थापित मान्यता, आधार र विधि बमोजिम गर्नुपर्नेछ । (७) सम्पत्ति तथा दायित्व मूल्याङ्कन गर्ने विधि, मूल्याङ्कनका आधार र क्षेत्रका सम्बन्धमा राष्ट्र बैङ्कले आवश्यक निर्देशन दिन सक्नेछ ।
बैङ्क_तथा_वित्तीय_संस्था_सम्बन्धी_ऐन_२०७३
Banks and Financial Institutions Act, 2017

(६) मूल्याङ्कनकर्ताले सम्पत्ति, दायित्व, खुद सम्पत्ति तथा समग्र कारोबारको मूल्याङ्कन गर्दा सो सम्बन्धमा स्थापित मान्यता, आधार र विधि बमोजिम गर्नुपर्नेछ । (७) सम्पत्ति तथा दायित्व मूल्याङ्कन गर्ने विधि, मूल्याङ्कनका आधार र क्षेत्रका सम्बन्धमा राष्ट्र बैङ्कले आवश्यक निर्देशन दिन सक्नेछ । ७२. सम्झौता सम्बन्धी व्यवस्था: यस ऐन बमोजिम राष्ट्र बैङ्कले आदेश दिएकोमा बाहेक गाभ्न वा गाभिन वा प्राप्ति गर्न सैद्धान्तिक सहमति पाएका बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले गाभ्ने, गाभिने वा प्राप्ति गर्ने सम्बन्धमा देहायका विषयहरु खुलाई सम्झौता गर्नुपर्नेछ:- । (क) निक्षेपकर्ता, साहु तथा शेयरधनीहरुको हित संरक्षण सम्बन्धी व्यवस्था, । (ख) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको सम्पत्ति तथा दायित्वको मूल्याङ्कन पद्धति र मिलान सम्बन्धी व्यवस्था, । (ग) लगानी तथा कारोबारको व्यवस्थापन, अन्तरसंस्था स्वामित्व तथा अन्तरसंस्था लेनदेन विवरण, जमानत वा प्रत्याभूतिको विवरण, गैर बैङ्किङ्ग कारोबारको व्यवस्थापन, सम्पत्ति र दायित्वको उचित व्यवस्थापन, । (घ) गाभ्ने, गाभिने वा प्राप्ति गर्ने प्रक्रिया, लाग्ने समय र लागतको विवरण, । (ङ) सञ्चालन तथा व्यवस्थापन संरचना र सञ्चालकको नामावली, । (च) गाभ्न, गाभिन वा प्राप्ति गर्न सैद्धान्तिक सहमति प्राप्त बैङ्क वा वित्तीय संस्था वा मूल संस्था र लक्षित संस्थाका कर्मचारीको तह मिलान, सेवा सुविधाको मिलान गर्ने व्यवस्था, । (छ) उल्लेख्य स्वामित्व भएका शेयरधनी तथा अन्य शेयरधनीहरुको विवरण, । (ज) नयाँ बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको रुपमा गाभ्ने, गाभिने भए सो संस्थाको नाम, प्रबन्धपत्र र नियमावली, पूँजी संरचना, पुनर्संरचना तथा वर्ग, । (झ) विदेशी बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको हकमा सम्बन्धित नियमनकारी निकायको सहमति पत्र, । (ञ) विदेशी बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको हकमा नेपालमा रहेको बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको व्यवसाय प्राप्ति गर्ने वा त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको सम्पूर्ण व्यवसाय नेपालमा बिक्री गर्ने भए सो विषय, । (ट) सरोकारवालाको गुनासो व्यवस्थापन पद्धति, । (ठ) प्रचलित कानून र सोको पालना गर्न चालिने प्रक्रिया, । (ड) राष्ट्र बैङ्कले तोकेको अन्य आवश्यक विवरण । ७३. स्वीकृति सम्बन्धी व्यवस्था: (१) गाभ्न वा गाभिने वा प्राप्ति गर्न प्रक्रिया अगाडि बढाउन सैद्धान्तिक सहमति पाएका बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले आ-आफ्नो साधारण सभाबाट सो सम्बन्धी विशेष प्रस्ताव पारित गरी गाभ्ने वा गाभिने वा प्राप्ति गर्ने कार्यको अन्तिम स्वीकृतिको निमित्त दफा ७२ बमोजिमको सम्झौता संलग्न गरी संयुक्त रुपमा राष्ट्र बैङ्क समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको निवेदन उपर आवश्यक जाँचबुझ गर्दा त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थासँग थप जानकारी वा कागजात माग गर्न आवश्यक देखेमा राष्ट्र बैङ्कले थप जानकारी वा कागजात माग गर्न सक्नेछ ।
बैङ्क_तथा_वित्तीय_संस्था_सम्बन्धी_ऐन_२०७३
Banks and Financial Institutions Act, 2017

(२) उपदफा (१) बमोजिमको निवेदन उपर आवश्यक जाँचबुझ गर्दा त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थासँग थप जानकारी वा कागजात माग गर्न आवश्यक देखेमा राष्ट्र बैङ्कले थप जानकारी वा कागजात माग गर्न सक्नेछ । (३) उपदफा (१) र (२) बमोजिम जाँचबुझ गर्दा बैङ्क वा वित्तीय संस्था गाभ्दा वा गाभ्दा वा प्राप्ति गर्दा वित्तीय क्षेत्रमा स्वस्थ प्रतिस्पर्धाको वातावरण, कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको एकाधिकार वा नियन्त्रित अभ्यास कायम हुन सक्ने, नसक्ने तथा समग्र बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय संरचना, वित्तीय बजार तथा बचतकर्ताहरुलाई गम्भीर असर पर्ने सम्भावना तथा गाभिए पछिको संस्थामा उल्लेख्य स्वामित्व कायम हुने संस्थापकको उपयुक्तता परीक्षण (फिट एण्ड प्रोपर टेस्ट) समेत गरी राष्ट्र बैङ्कले बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई एक आपसमा गाभ्न, गाभिन वा प्राप्ति गर्न शर्त वा सीमा तोकी अन्तिम स्वीकृति दिन सक्नेछ । (४) उपदफा (३) बमोजिमको स्वीकृति दिन उपयुक्त हुने नदेखिएमा राष्ट्र बैङ्कले कारण खुलाई सोको जानकारी पैंतालीस दिनभित्र सम्बन्धित बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई दिनेछ । (५) उपदफा (३) बमोजिम स्वीकृति प्राप्त संस्थाहरुलाई गाभिएकै वा प्राप्ति गरेकै कारणले यस ऐनमा उल्लेख भएका र राष्ट्र बैङ्कले जारी गरेका निर्देशनहरु पुरा गर्न कठिनाइ भएमा आवश्यकता र औचित्यको आधारमा राष्ट्र बैङ्कले तोके बमोजिम छुट दिन सक्नेछ । (६) गाभ्ने, गाभिने वा प्राप्ति गर्ने सम्बन्धी अन्य व्यवस्था राष्ट्र बैङ्कले तोके बमोजिम हुनेछ । ७४. कारोबार प्राप्त गर्न सक्ने: राष्ट्र बैङ्कको पूर्व स्वीकृति लिई कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको कुनै पनि शाखा कार्यालय वा सोको कुनै पनि सम्पत्ति तथा कारोबार अर्को कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले आपसी सहमतिमा प्राप्त वा हस्तान्तरण गर्न सक्नेछ । परिच्छेद-११ । बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको स्वेच्छिक खारेजी । ७५. बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको स्वेच्छिक खारेजी: (१) स्वेच्छिक खारेजीमा जान चाहने कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले स्वेच्छिक खारेजीको कार्ययोजना सहित राष्ट्र बैङ्क समक्ष निवेदन पेश गर्नु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम पेश हुन आएको निवेदन उपर जाँचबुझ गरी त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्था वा विदेशी बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको नेपालस्थित शाखा वा कार्यालयले आफ्नो ऋण तथा दायित्व पूर्ण रुपमा भुक्तानी गर्न सक्षम छ भन्ने कुरामा राष्ट्र बैङ्क विश्वस्त भएमा राष्ट्र बैङ्कले शर्तसहित स्वेच्छिक खारेजीको सैद्धान्तिक सहमति दिन सक्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम राष्ट्र बैङ्कबाट सैद्धान्तिक सहमति प्राप्त गर्ने बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले देहाय बमोजिमका कार्यहरु गर्नु पर्नेछ:- । (क) सैद्धान्तिक सहमति प्राप्त गरेको मितिले सात दिनभित्र कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयमा सोको जानकारी दर्ता गराउने, । (ख) सैद्धान्तिक सहमति प्राप्त गरेको मितिले तीस दिनभित्र सम्पूर्ण निक्षेपकर्ता, साहु वा सम्बन्धित व्यक्तिहरुलाई छिटो, छरितो र विश्वसनीय माध्यमबाट सोको सूचना पठाउने, । (ग) सैद्धान्तिक सहमति प्राप्त गरेको मितिले तीस दिनभित्र राष्ट्रियस्तरको दैनिक पत्रिकामा सो सम्बन्धी सूचना प्रकाशन गर्ने, । (घ) राष्ट्र बैङ्कले तोकेका अन्य कार्य गर्ने ।
बैङ्क_तथा_वित्तीय_संस्था_सम्बन्धी_ऐन_२०७३
Banks and Financial Institutions Act, 2017

(ग) सैद्धान्तिक सहमति प्राप्त गरेको मितिले तीस दिनभित्र राष्ट्रियस्तरको दैनिक पत्रिकामा सो सम्बन्धी सूचना प्रकाशन गर्ने, । (घ) राष्ट्र बैङ्कले तोकेका अन्य कार्य गर्ने । ७६. स्वेच्छिक खारेजीको प्रारम्भ: (१) राष्ट्र बैङ्कले स्वेच्छिक खारेजी गर्न अन्तिम स्वीकृति दिएको मितिदेखि बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको स्वेच्छिक खारेजी सम्बन्धी कारबाही प्रारम्भ भएको मानिनेछ । (२) दफा ७५ बमोजिम स्वेच्छिक खारेजीको सैद्धान्तिक सहमति प्राप्त गर्ने बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले राष्ट्र बैङ्कबाट स्वेच्छिक खारेजीको अन्तिम स्वीकृति लिनु अघि देहायका कार्यहरु पूरा गर्नु पर्नेछ:- । (क) सम्पूर्ण निक्षेप तथा दायित्व तोकिएको समयभित्र फिर्ता वा पूरा गरेको हुनुपर्ने, । (ख) कारोबार सञ्चालन बन्द गर्नुपर्ने र कुनै नयाँ कारोबार नगर्ने, । (ग) स्वेच्छिक खारेजी गर्न अत्यावश्यक हुने बाहेक अन्य अधिकार प्रयोग गर्न नपाइने । (३) उपदफा (२) बमोजिमको काम कारबाही गर्ने सिलसिलामा राष्ट्र बैङ्कले आवश्यक निर्देशन जारी गर्न सक्नेछ । (४) उपदफा (२) को खण्ड (क) बमोजिमको रकम तथा अन्य दायित्व भुक्तानी पाउने व्यक्तिले तोकिएको समयभित्र भुक्तानी लिन नआएमा उक्त रकम राष्ट्र बैङ्कले निर्देशन दिए बमोजिमको खातामा जम्मा गर्नु पर्नेछ । (५) स्वेच्छिक खारेजीको लागि दिएको स्वीकृतिको कारणले त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थाका निक्षेपकर्ता र अन्य साहुहरुको हकहितलाई कुनै पनि किसिमको प्रतिकूल प्रभाव पार्ने छैन । (६) स्वेच्छिक खारेजीमा गएको बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको यस ऐन बमोजिमको काम कारबाही समाप्त भएपछि त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले सोको लेखापरीक्षण प्रतिवेदन राष्ट्र बैङ्कमा पेश गर्नु पर्नेछ । (७) यस दफा बमोजिमको कार्य पूरा गर्ने बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई राष्ट्र बैङ्कले स्वेच्छिक खारेजीको अन्तिम स्वीकृति दिनेछ । राष्ट्र बैङ्कले त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्ने इजाजतपत्र रद्द गर्नेछ । (८) स्वेच्छिक खारेजीमा गएको बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले तत्काल दाबीमा नआएको निक्षेप बापत तिर्नु बुझाउनु पर्ने रकम राष्ट्र बैङ्कले निर्देशन दिए बमोजिम छुट्याई राख्नु पर्नेछ । ७७. दायित्वमा असर नपर्ने: यस परिच्छेद बमोजिम कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्था खारेज भएको कारणबाट यस ऐन वा अन्य प्रचलित कानून बमोजिम त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको कुनै शेयरधनी, सञ्चालक, कार्यकारी प्रमुख, पदाधिकारी, कर्मचारी वा अन्य व्यक्तिको दायित्वमा कुनै असर पर्ने छैन । परिच्छेद-१२ । बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको बाध्यात्मक खारेजी । ७८. बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको बाध्यात्मक खारेजीको लागि अदालतमा निवेदन दिन सक्ने: (१) राष्ट्र बैङ्कले यस परिच्छेद बमोजिम कुनै पनि बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको बाध्यात्मक खारेजीको कारबाही सुरु गर्न अदालतमा निवेदन दिन सक्नेछ र त्यस्तो कारबाहीको निवेदनको सूचना राष्ट्रियस्तरको दैनिक पत्रिकामा प्रकाशन गर्नु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको खारेजीको कारबाही प्रारम्भ गर्न अदालत समक्ष पेश गरेको निवेदनसाथ राष्ट्र बैङ्कले देहायका कागजपत्र समेत संलग्न गर्नु पर्नेछ:- ।