chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

(२) प्रदेश कानून बमोजिम प्रदेश सरकारको उद्योग दर्ता गर्ने निकायमा दर्ता गरी खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, प्याकेजिङ्ग र सञ्चय गर्ने उद्योग स्थापना गर्न चाहने व्यक्तिले प्रदेश सरकारले तोकेको खाद्य स्वच्छता सम्बन्धी काम गर्ने कार्यालय वा निकायबाट सिफारिस लिनु पर्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम प्रदेश सरकारले खाद्य स्वच्छता सम्बन्धी काम गर्ने कार्यालय वा निकाय नतोकेसम्म सो उपदफा बमोजिमका उद्योग स्थापनाको लागि उपदफा (१) बमोजिम विभाग वा विभागले तोकेको कार्यालयबाट सिफारिस लिनु पर्नेछ । (४) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम सिफारिस लिन चाहने व्यक्तिले देहाय बमोजिमका कागजात तथा विवरण संलग्न गरी विभाग, सम्बन्धित कार्यालय वा निकायमा निवेदन दिनु पर्नेछ:- । (क) उद्योग दर्ता गर्ने निकायले सिफारिस माग गरेको पत्र, । (ख) उद्योगको पुँजी, किसिम र क्षमता, र । (ग) उत्पादन र प्रशोधन गर्न चाहेको खाद्य पदार्थको खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर कायम गरिने प्रक्रिया सम्बन्धी प्राविधिक प्रस्ताव र तत्सम्बन्धी जनशक्तिको विवरण । (५) उपदफा (४) बमोजिम प्राप्त कागजात तथा विवरणउपर जाँचबुझ गर्दा निवेदकले उत्पादन, प्रशोधन, प्याकेजिङ्ग र सञ्चय गर्न चाहेको खाद्य पदार्थको स्वच्छता र गुणस्तर कायम गर्न सक्ने देखिएमा विभाग, सम्बन्धित कार्यालय वा निकायले दस्तुर लिई उद्योग दर्ता गर्न सिफारिस दिनेछ । ९. अनुमतिपत्र लिनु पर्ने: (१) कसैले खाद्य व्यवसाय सञ्चालन गर्नुअघि यस ऐन बमोजिम अनुमतिपत्र लिनु पर्नेछ । तर तोकिए बमोजिमका खाद्य व्यवसाय सञ्चालन गर्न यस ऐन बमोजिम अनुमतिपत्र लिनु अनिवार्य हुने छैन । (२) अनुमतिपत्र लिनको लागि देहायको खाद्य व्यवसायीले देहायको अधिकारी समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ:- । (क) खाद्य पदार्थको थोक वा खुद्रा व्यापार गर्ने, घुमिफिरी खाद्य पदार्थ बिक्री (स्ट्रिट भेन्डिङ्ग) गर्ने, होटल, मोटेल, रेस्टुरेन्ट, फुड कोर्ट, फुड पार्क, चमेना गृह, क्याटरिङ्ग, भोजनलय, होमस्टे वा यस्तै अन्य कुनै नामबाट खाद्य पदार्थको व्यवसाय वा सेवा प्रदान गर्ने वा प्रचलित कानून बमोजिम स्थानीय तहमा दर्ता गर्नु पर्ने अन्य खाद्य व्यवसाय गर्नको लागि सम्बन्धित स्थानीय तहको प्रमुख वा निजले तोकेको अधिकृत, र । (ख) खाद्य पदार्थको निकासी वा पैठारी सम्बन्धी व्यवसाय वा खण्ड (क) मा लेखिएदेखि बाहेकका अनुमतिपत्र लिनु पर्ने अन्य खाद्य व्यवसायको हकमा महानिर्देशक वा कार्यालयको प्रमुख । (३) उपदफा (२) बमोजिम दिइने निवेदन साथ देहायका विवरण तथा कागजात संलग्न गर्नु पर्नेछ:- । (क) खाद्य व्यवसाय दर्ता भएको प्रमाणको प्रतिलिपि, । (ख) उत्पादन, प्रशोधन, प्याकेजिङ्ग र सञ्चय गरिने खाद्य पदार्थको विवरण र वार्षिक परिमाण, । (ग) खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, प्याकेजिङ्ग र सञ्चयमा स्वच्छता र गुणस्तर कायम गर्न अवलम्बन गरिने प्रविधि तथा पद्धति सम्बन्धी विस्तृत विवरण, र । (घ) खाद्य व्यवसाय गर्ने ठेगाना तथा सम्पर्क नम्बर र व्यवस्थापनमा संलग्न रहने प्रमुख व्यक्तिहरू सम्बन्धी विवरण । (४) उपदफा (२) को खण्ड (क) बमोजिमको खाद्य व्यवसाय सञ्चालनको लागि प्रत्येक स्थानीय तहको लागि छुट्टाछुट्टै अनुमतिपत्र लिनु पर्नेछ ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

(घ) खाद्य व्यवसाय गर्ने ठेगाना तथा सम्पर्क नम्बर र व्यवस्थापनमा संलग्न रहने प्रमुख व्यक्तिहरू सम्बन्धी विवरण । (४) उपदफा (२) को खण्ड (क) बमोजिमको खाद्य व्यवसाय सञ्चालनको लागि प्रत्येक स्थानीय तहको लागि छुट्टाछुट्टै अनुमतिपत्र लिनु पर्नेछ । (५) उपदफा (२) बमोजिम प्राप्त निवेदन उपर अनुमतिपत्र जारी गर्ने अधिकारीले स्थलगत निरीक्षण, प्रयोगशाला परीक्षण समेत गरी, गराई जाँचबुझ गर्दा निवेदकलाई खाद्य व्यवसाय सञ्चालन गर्न अनुमतिपत्र दिन उपयुक्त देखिएमा खाद्य व्यवसाय सञ्चालन गर्दा पालना गर्नु पर्ने सर्तहरू समेत तोकी दस्तुर लिई तीस दिनभित्र अनुमतिपत्र प्रदान गर्नेछ । १०. अनुमतिपत्रको मान्य अवधि र नवीकरण: (१) अनुमतिपत्रको मान्य अवधि त्यस्तो अनुमतिपत्र जारी भएको मितिले दुई वर्षको हुनेछ र प्रत्येक दुई वर्षमा अनुमतिपत्र नवीकरण गराउनु पर्नेछ । (२) खाद्य व्यवसायीले अनुमतिपत्रको मान्य अवधि समाप्त हुनुभन्दा कम्तीमा पैंतीस दिन अगावै देहायका विवरण तथा कागजात र नवीकरण दस्तुर बुझाएको प्रमाण सहित अनुमतिपत्र नवीकरणको लागि अनुमतिपत्र जारी गर्ने अधिकारी समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ:- । (क) खाद्य व्यवसायीको पछिल्लो आर्थिक वर्षको कर चुक्ता गरेको प्रमाण, र । (ख) अनुमतिपत्र लिँदा बखत पेश गरेको विवरणमा फेरबदल भएको रहेछ भने त्यसको अद्यावधिक विवरण । (३) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि अनुमतिपत्रको मान्य अवधि सकिएको छ महिनाभित्र दोब्बर दस्तुर तिरी सो उपदफा बमोजिम त्यस्तो अनुमतिपत्र नवीकरण गर्न सकिनेछ । (४) अनुमतिपत्र जारी गर्ने अधिकारीले अनुमतिपत्र नवीकरणको लागि निवेदन परेको मितिले तीन महिनाभित्र नवीकरण सम्बन्धी निर्णय गरिसक्नु पर्नेछ । ११. अनुमतिपत्र निलम्बन र फुकुवा: (१) देहायको अवस्थामा अनुमतिपत्र जारी गर्ने अधिकारीले देहाय बमोजिमको अवधिसम्म अनुमतिपत्र निलम्बन गर्न सक्नेछ:- । (क) यस ऐन बमोजिम अनुगमन, निरीक्षण, जाँचबुझ वा आकस्मिक निरीक्षणको क्रममा खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर कायम गर्नको लागि कुनै आदेश दिइएकोमा त्यस्तो आदेशमा निर्धारित अवधिभित्र पनि त्यस्तो व्यवस्था कायम नगरेमा सो व्यवस्था कायम नगरेसम्मको लागि, । (ख) प्रचलित कानून बमोजिम अधिकारप्राप्त अधिकारी वा निकायबाट अनुमतिपत्र निलम्बनको लागि लेखी आएमा बढीमा तीन महिनाको लागि, । (ग) यो ऐन तथा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली बमोजिम कायम गर्नु पर्ने खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर सम्बन्धी न्यूनतम स्तर कायम गरेको नपाइएमा त्यस्तो स्तर कायम नगरेसम्मको लागि, वा । (घ) दफा १० बमोजिम अनुमतिपत्र नवीकरण नगरेमा त्यस्तो नवीकरण नगरेसम्मको अवधिको लागि । (२) उपदफा (१) बमोजिम कुनै खाद्य व्यवसायीको अनुमतिपत्र निलम्बन गर्नुअघि निजलाई यो ऐन तथा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली बमोजिम कायम गर्नु पर्ने खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तरको व्यवस्था कायम गर्न वा अनुमतिपत्र नवीकरण गराउनको लागि तीस दिनको अवधि दिनु पर्नेछ ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

(२) उपदफा (१) बमोजिम कुनै खाद्य व्यवसायीको अनुमतिपत्र निलम्बन गर्नुअघि निजलाई यो ऐन तथा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली बमोजिम कायम गर्नु पर्ने खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तरको व्यवस्था कायम गर्न वा अनुमतिपत्र नवीकरण गराउनको लागि तीस दिनको अवधि दिनु पर्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम दिइएको अवधिभित्र पनि कुनै खाद्य व्यवसायीले यो ऐन तथा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली बमोजिम कायम गर्नु पर्ने खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर सम्बन्धी न्यूनतम व्यवस्था कायम नगरेमा वा अनुमतिपत्र नवीकरण गराउनको लागि निवेदन नदिएमा त्यस्तो खाद्य व्यवसायीको अनुमतिपत्र उपदफा (१) बमोजिम अनुमतिपत्र जारी गर्ने अधिकारीले निलम्बन गर्नेछ । (४) उपदफा (३) बमोजिम अनुमतिपत्र निलम्बन भएकोमा त्यस्तो अवधिभर खाद्य व्यवसायीले अनुमतिपत्र बमोजिमको खाद्य व्यवसाय गर्न पाउने छैन । (५) उपदफा (३) बमोजिम अनुमतिपत्र निलम्बन भएको खाद्य व्यवसायीले यो ऐन तथा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली बमोजिम कायम गर्नु पर्ने खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर सम्बन्धी न्यूनतम व्यवस्था कायम गरी अनुमतिपत्रको निलम्बन फुकुवाको लागि अनुमतिपत्र जारी गर्ने अधिकारी समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (६) उपदफा (५) बमोजिम निवेदन प्राप्त भएमा अनुमतिपत्र जारी गर्ने अधिकारीले आवश्यक निरीक्षण तथा जाँच गर्दा निवेदकले यो ऐन तथा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली बमोजिम कायम गर्नु पर्ने खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तरको लागि न्यूनतम व्यवस्था कायम गरेको पाइएमा निजको अनुमतिपत्रको निलम्बन फुकुवा गर्नेछ । (७) उपदफा (६) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि उपदफा (१) को खण्ड (घ) बमोजिम अनुमतिपत्र निलम्बन भएकोमा त्यस्तो अनुमतिपत्र नवीकरण गराउन पाउने अवधि व्यतित भएपछि दफा १० को उपदफा (३) बमोजिम लाग्ने दस्तुरको पाँचगुणा दस्तुर लिई निलम्बन गर्ने अधिकारीले त्यस्तो अनुमतिपत्र नवीकरण र नियमित गरी निलम्बन फुकुवा गरिदिन सक्नेछ । १२. अनुमतिपत्र खारेज गर्न सकिने: देहायको अवस्थामा अनुमतिपत्र जारी गर्ने अधिकारीले सम्बन्धित खाद्य व्यवसायीको अनुमतिपत्र खारेज गर्न सक्नेछ:- । (क) खाद्य व्यवसायीले आफैँले प्राप्त गरेको अनुमतिपत्र खारेज गर्नको लागि निवेदन दिएमा, वा । (ख) खाद्य व्यवसायको दर्ता प्रचलित कानून बमोजिम कायम नरहेमा वा खारेज भएमा । १३. स्वीकृति लिनु पर्ने: (१) खाद्य पदार्थको पैठारी गर्न चाहने खाद्य व्यवसायीले खाद्य पदार्थ पैठारी गर्नुअघि विभाग वा विभागले तोकेको कार्यालयबाट स्वीकृति लिनु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको स्वीकृति प्राप्त गरी पैठारीको लागि प्रवेश नाकामा ल्याइएका खाद्य पदार्थ नेपालभित्र पैठारी गर्नुअघि विभाग वा विभागले तोकेको कार्यालयबाट प्रवेश अनुमति लिनु पर्नेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिमको स्वीकृति लिएपछि खाद्य पदार्थ पैठारी गरिसक्नु पर्ने अवधि, स्वीकृतिको ढाँचा तथा तत्सम्बन्धी अन्य प्रक्रिया तोकिए बमोजिम हुनेछ । १४. निकासीको लागि गुणस्तर प्रमाणीकरण गराउन सक्ने: (१) खाद्य व्यवसायीले निकासी गर्न चाहेको खाद्य पदार्थ निकासी गरिने मुलुकको गुणस्तर मापदण्ड बमोजिम भए वा नभएको प्रमाणीकरण गराउन चाहेमा विभाग वा विभागले तोकेको कार्यालयबाट प्रमाणीकरण गराउन सक्नेछ ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

१४. निकासीको लागि गुणस्तर प्रमाणीकरण गराउन सक्ने: (१) खाद्य व्यवसायीले निकासी गर्न चाहेको खाद्य पदार्थ निकासी गरिने मुलुकको गुणस्तर मापदण्ड बमोजिम भए वा नभएको प्रमाणीकरण गराउन चाहेमा विभाग वा विभागले तोकेको कार्यालयबाट प्रमाणीकरण गराउन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम खाद्य पदार्थको गुणस्तर प्रमाणीकरण गर्दा लाग्ने शुल्क तथा प्रमाणीकरण सम्बन्धी अन्य प्रक्रिया तोकिए बमोजिम हुनेछ । परिच्छेद-४ । खाद्य पदार्थ सम्बन्धमा निषेधित कार्य । १५. दूषित खाद्य पदार्थ बिक्री वितरण गर्न नहुने: कसैले मानव उपभोगको लागि देहायको कुनै अवस्थाको दूषित खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, निकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा बिक्री वितरणको लागि राख वा बिक्री वितरण गर्न वा गराउन हुँदैन:- । (क) सडे गलेको, फोहोरमैला मिसिएको वा विषाक्त अवस्थामा राखिएको वा तयार पारिएको, । (ख) मानव उपभोगको लागि अनुपयुक्त हुने गरी केही वा सम्पूर्ण भाग कुनै रोगी वा रोगकारक पशुपन्छी वा हानिकारक वनस्पतिबाट बनेको, । (ग) मानव स्वास्थ्यलाई असर गर्ने रोगकारक सूक्ष्म जिवाणु वा हानिकारक तत्व वा रसायनको मात्रा तोकिएको अधिकतम सीमाभन्दा बढी भएको, । (घ) खाद्य शृङ्खलाको कुनै चरणमा अन्तर्विकसित वा बहिर्मिश्रित रसायन, जीवनाशक विषादीको अवशेष, पशुजन्य औषधिको अवशेष, जिवाणुजन्य विष (टक्सिन) को लागि तोकिएको अधिकतम सीमाभन्दा बढी भएको, । (ङ) प्राकृतिक वा कृत्रिम विषजन्य पदार्थ (टक्सिन), हर्मोन वा मनोदिपक (साइकोट्रोपिक) रसायनको प्रयोग गरेको, । (च) तत्कालीन वा दीर्घकालीन असर पुर्‍याउन सक्ने तोकिएको अधिकतम सीमाभन्दा बढी विकिरणयुक्त, । (छ) यस ऐन वा प्रचलित कानून बमोजिम खाद्य पदार्थमा प्रयोग गर्नका लागि बन्देज लगाइएको वस्तु वा पदार्थ प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा प्रयोग गरिएको । १६. न्यूनस्तरका खाद्य पदार्थ बिक्री वितरण गर्न नहुने: कसैले देहायका न्यूनस्तरका खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, निकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा बिक्री वितरणको लागि राख वा बिक्री वितरण गर्न वा गराउन हुँदैन:- । (क) दफा १५ बमोजिमका खाद्य पदार्थ बाहेक यस ऐन बमोजिम निर्धारण गरेको स्वच्छता तथा गुणस्तर अनुरुप नभएका खाद्य पदार्थ, वा । (ख) कुनै खाद्य पदार्थको स्वभाविक गुणभन्दा कमसल हुने गरी प्रमुख अङ्गको परिमाण घटाइएको वा अर्को कुनै वस्तु मिश्रण गरिएको खाद्य पदार्थ । तर एकभन्दा बढी वस्तु मिश्रित खाद्य पदार्थमा त्यस्तो मिश्रित खाद्य पदार्थको नाम र परिमाण स्पष्ट उल्लेख भई त्यस्ता मिश्रित खाद्य पदार्थ स्वच्छ र गुणस्तरीय भएमा त्यस्तो पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, निकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी तथा बिक्री वितरण गर्न बाधा परेको मानिने छैन । १७. झुक्याई खाद्य पदार्थ बिक्री वितरण गर्न नहुने: कसैले देहायको कुनै कार्य गरी ढाँटी वा झुक्याई खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, निकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा बिक्री वितरणको लागि राख वा बिक्री वितरण गर्न वा गराउन हुँदैन:- । (क) कुनै एक खाद्य पदार्थलाई अर्को खाद्य पदार्थ हो भनी ढाँटी वा झुक्याई, । (ख) कुनै खाद्य पदार्थमा प्रयोग गरेको सम्मिश्रण वा दाबीमा झुटो जानकारी दिई वा भ्रामक दाबी गरी, । (ग) न्यून गुणस्तरको खाद्य पदार्थलाई उच्च गुणस्तरको खाद्य पदार्थ हो भनी ढाँटी वा झुक्याई, ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

(क) कुनै एक खाद्य पदार्थलाई अर्को खाद्य पदार्थ हो भनी ढाँटी वा झुक्याई, । (ख) कुनै खाद्य पदार्थमा प्रयोग गरेको सम्मिश्रण वा दाबीमा झुटो जानकारी दिई वा भ्रामक दाबी गरी, । (ग) न्यून गुणस्तरको खाद्य पदार्थलाई उच्च गुणस्तरको खाद्य पदार्थ हो भनी ढाँटी वा झुक्याई, । (घ) कुनै उच्च गुणस्तरको खाद्य पदार्थमा अखाद्य पदार्थ वा न्यून गुणस्तरको खाद्य पदार्थ मिसावट गरी उच्च गुणस्तरको खाद्य पदार्थ हो भनी ढाँटी वा झुक्याई, वा । (ङ) प्याकेजिङ्ग गरिएको खाद्य पदार्थको लेबलमा प्रयोग गरिने कुनै लिखत, भनाई, चिह्न, डिजाइन लगायतका विवरण झुटो वा भ्रामक रूपमा प्रस्तुत गरी । १८. बढी मात्रामा प्रयोग गर्न नहुने: कुनै खाद्य पदार्थमा खाद्य योगशील तथा प्रशोधन सहयोगी पदार्थ तोकिएको मात्राभन्दा बढी प्रयोग गर्नु वा गराउनु हुँदैन । १९. लेबल नलगाई उत्पादन तथा बिक्री वितरण गर्न नहुने: (१) प्याकेजिङ्ग गरिएको खाद्य पदार्थमा लेबल नलगाई उत्पादन तथा बिक्री वितरण गर्नु वा गराउनु हुँदैन । (२) प्याकेजिङ्ग गरिएको खाद्य पदार्थको लेबलमा देहायका विवरण उल्लेख गर्नुपर्नेछ:- । (क) खाद्य पदार्थको नाम, उत्पादकको नाम र ठेगाना, । (ख) खाद्य पदार्थको सम्मिश्रण, । (ग) वस्तुको तौल वा आयतन, बिक्री मूल्य, ब्याच नम्बर र उत्पादन मिति, । (घ) निश्चित अवधिभित्र उपभोग गरिसक्नु पर्ने वस्तु भए त्यस्तो अवधि, । (ङ) कुनै खास अवस्थाका उपभोक्ताको स्वास्थ्यलाई हानि पुर्‍याउने खालका खाद्य पदार्थको लेबलमा चेतनामूलक सन्देश, चित्र वा चिह्नको प्रयोग, र । (च) तोकिएको खाद्य पदार्थमा पोषणको मात्रा सम्बन्धी विवरण । (३) उपदफा (२) बमोजिम लेबलमा उल्लेख गर्नुपर्ने विवरण सर्वसाधारणले बुझ्ने गरी नेपालभित्र उत्पादन भएका खाद्य पदार्थ भए उत्पादक तथा प्रशोधनकर्ताले र निकासी वा पैठारी गरिने खाद्य पदार्थ भए निकासी वा पैठारीकर्ताले नेपाली वा अंग्रेजी भाषामा लेख्नु पर्नेछ । नेपाली वा अंग्रेजी भाषाका अतिरिक्त अन्य कुनै भाषामा पनि त्यस्तो विवरण लेख्न सकिनेछ । (४) नेपालभित्र उत्पादन तथा प्रशोधन हुने र नेपाली बजारमा बिक्री वितरण हुने खाद्य पदार्थमा लगाइने लेबलमा उपदफा (३) बमोजिम लेखिने भाषा छनौट गर्दा नेपाली भाषालाई प्राथमिकता दिनु पर्नेछ । (५) उपदफा (३) बमोजिम लेबल नलगाइएको खाद्य पदार्थ नेपालमा पैठारी र बिक्री वितरण गर्न पाइने छैन । (६) उपदफा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि खुला रूपमा बिक्री वितरण गरिने तरकारी, फलफूल जस्ता खाद्य पदार्थ बिक्री वितरण गर्दा यस दफामा लेखिएका कुरा उल्लेख गर्न आवश्यक हुने छैन । तर पैठारी भएका तरकारी र फलफूलको प्याकेजिङ्गमा लेबल लगाउनु पर्नेछ । परिच्छेद-५ । खाद्य व्यवसायीको दायित्व । २०. उत्पादक, प्रशोधनकर्ता तथा प्याकेजिङ्गकर्ताको दायित्व: खाद्य पदार्थको उत्पादक, प्रशोधनकर्ता तथा प्याकेजिङ्गकर्ताले खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन वा प्याकेजिङ्ग गर्दा प्रचलित कानून बमोजिम पूरा गर्नुपर्ने दायित्वको अतिरिक्त देहायको दायित्व पूरा गर्नुपर्नेछ:- । (क) दफा १५ वा १६ बमोजिम खाद्य पदार्थ दूषित वा न्यूनस्तरको नरहेको सुनिश्चित गर्ने, । (ख) खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन तथा प्याकेजिङ्ग गर्दा खाद्य स्वच्छता तथा व्यवस्थापन प्रणालीको अवलम्बन गर्ने, ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

(क) दफा १५ वा १६ बमोजिम खाद्य पदार्थ दूषित वा न्यूनस्तरको नरहेको सुनिश्चित गर्ने, । (ख) खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन तथा प्याकेजिङ्ग गर्दा खाद्य स्वच्छता तथा व्यवस्थापन प्रणालीको अवलम्बन गर्ने, । (ग) खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन तथा प्याकेजिङ्ग गर्ने स्थान र परिसर सफा राख्ने, । (घ) विभाग, कार्यालय वा खाद्य निरीक्षण अधिकारीले माग गरेको उत्पादन, प्रशोधन तथा प्याकेजिङ्ग सम्बन्धी विवरण समयमै उपलब्ध गराउने, । (ङ) सरुवा वा संक्रमित रोग लागेका कामदारलाई त्यस्तो रोग निको नभएसम्मको लागि खाद्य उत्पादन, प्रशोधन तथा प्याकेजिङ्गको काममा नलगाउने, । (च) विभाग, कार्यालय वा खाद्य निरीक्षण अधिकारीले निश्चित अवधिका लागि रोक लगाएका खाद्य पदार्थ उत्पादन, प्रशोधन तथा प्याकेजिङ्ग नगर्ने वा नगराउने, । (छ) खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर कायम राख्न तोकिए बमोजिमका विज्ञ वा प्राविधिक जनशक्तिको व्यवस्था गर्ने, र । (ज) पहिचान पद्धति (ट्रेसियाबिलिटी) कायम गर्ने । २१. पैठारीकर्ताको दायित्व: खाद्य पदार्थको पैठारीकर्ताले प्रचलित कानून बमोजिम पूरा गर्नुपर्ने दायित्वका अतिरिक्त देहायको दायित्व पूरा गर्नुपर्नेछ:- । (क) खाद्य पदार्थ पैठारी गर्नुअघि विभाग वा विभागले तोकेको कार्यालयबाट स्वीकृति लिएर मात्र पैठारी गर्ने, । (ख) प्रवेश नाकामा आइसकेका खाद्य पदार्थ विभाग वा विभागले तोकेको कार्यालयले परीक्षण गरी प्रवेश अनुमति जारी गरेपछि मात्र प्रवेश गराउने, । (ग) विभाग, कार्यालय वा खाद्य निरीक्षण अधिकारीले माग गरेको खाद्य पदार्थको विवरण उपलब्ध गराउने, र । (घ) पहिचान पद्धति (ट्रेसियाबिलिटी) कायम गर्ने । २२. ढुवानीकर्ताको दायित्व: खाद्य पदार्थको ढुवानीकर्ताले प्रचलित कानून बमोजिम पूरा गर्नुपर्ने दायित्वका अतिरिक्त देहायको दायित्व पूरा गर्नुपर्नेछ:- । (क) दूध, माछा, मासु जस्ता विशेष व्यवस्था गरी ढुवानी गर्नुपर्ने खाद्य पदार्थ तोकिए बमोजिमको मापदण्ड अनुरुपको ढुवानीको साधनबाट ढुवानी गर्ने, । (ख) स्वच्छ, सफा, टुटफुट नभएको, राम्ररी मर्मत गरिएको साधनबाट मात्र ढुवानी गर्ने, । (ग) खाद्य पदार्थ र अखाद्य पदार्थ सँगै राखेर ढुवानी नगर्ने, । (घ) ढुवानी गरिने खाद्य पदार्थको प्रकृति अनुसार निर्धारित अवधिभित्र नै ढुवानी गर्ने, र । (ङ) ढुवानी गर्दा खाद्य पदार्थको स्वच्छता, गुणस्तर तथा सुरक्षात्मक व्यवस्था अवलम्बन गर्ने । २३. सञ्चयकर्ताको दायित्व: खाद्य पदार्थको सञ्चयकर्ताले प्रचलित कानून बमोजिम पूरा गर्नुपर्ने दायित्वका अतिरिक्त देहायको दायित्व पूरा गर्नुपर्नेछ:- । (क) खाद्य पदार्थको गुणस्तरमा ह्रास नआउने गरी सञ्चय गर्ने, । (ख) खाद्य पदार्थ सञ्चय गर्ने स्थान तथा भण्डार स्वच्छ, सफा र सुरक्षित राख्ने, । (ग) खाद्य पदार्थको प्रकृति अनुसार तोकिए बमोजिमको आर्द्रता र तापक्रमको व्यवस्था मिलाई सञ्चय गर्ने, । (घ) खाद्य पदार्थको स्वच्छता र गुणस्तरमा ह्रास आउने प्रकृतिको कुनै कार्य नगर्ने, । (ङ) खाद्य पदार्थको लेबलमा विवरणमा कुनै किसिमको फेरबदल नगर्ने, र । (च) पहिचान पद्धति (ट्रेसियाबिलिटी) कायम गर्ने । २४. बिक्रेताको दायित्व: खाद्य पदार्थको बिक्रेताले प्रचलित कानून बमोजिम पूरा गर्नुपर्ने दायित्वका अतिरिक्त देहायको दायित्व पूरा गर्नुपर्नेछ:- ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

(ङ) खाद्य पदार्थको लेबलमा विवरणमा कुनै किसिमको फेरबदल नगर्ने, र । (च) पहिचान पद्धति (ट्रेसियाबिलिटी) कायम गर्ने । २४. बिक्रेताको दायित्व: खाद्य पदार्थको बिक्रेताले प्रचलित कानून बमोजिम पूरा गर्नुपर्ने दायित्वका अतिरिक्त देहायको दायित्व पूरा गर्नुपर्नेछ:- । (क) खाद्य पदार्थको प्रकृति अनुसार गुणस्तरमा कमी नआउने गरी उपयुक्त बिक्री कक्षको व्यवस्था गर्ने, । (ख) तोकिएको मापदण्ड बमोजिम हुने गरी खाद्य पदार्थ बिक्री वितरण गर्ने, । (ग) खाद्य पदार्थको प्रकृति अनुरुप सोकेस वा बिक्री कक्षमा तोकिए बमोजिमको आवश्यक आर्द्रता र तापक्रमको व्यवस्था मिलाउने, । (घ) लेबल लगाउनु पर्ने खाद्य पदार्थको लेबल नभएका र उपभोग्य अवधि समाप्त भएका खाद्य पदार्थ बिक्री वितरण नगर्ने, र । (ङ) पहिचान पद्धति (ट्रेसियाबिलिटी) कायम गर्ने । २५. सेवाप्रदायकको दायित्व: सेवाप्रदायकले प्रचलित कानून बमोजिम पूरा गर्नु पर्ने दायित्वका अतिरिक्त देहायको दायित्व पूरा गर्नु पर्नेछ:- । (क) तोकिएको मापदण्ड बमोजिमका खाद्य पदार्थ उपलब्ध गराउने, । (ख) खाद्य पदार्थको प्रकृति अनुरुप बिक्री सोकेस वा कक्षमा तोकिए बमोजिमको आवश्यक आर्द्रता र तापक्रमको व्यवस्था मिलाउने, । (ग) खाद्य पदार्थ तयारी तथा वितरण गर्ने स्थान तथा परिसर स्वच्छ र सफा राख्ने, र । (घ) पहिचान पद्धति (ट्रेसियाबिलिटी) कायम गर्ने । परिच्छेद-६ । विभाग तथा प्रयोगशाला । २६. विभागको काम, कर्तव्य र अधिकार: खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर नियमन गर्ने वा गराउने सम्बन्धमा विभागको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) खाद्य श्रृङ्खलाको सबै चरणमा स्वच्छता तथा गुणस्तर नियमन गर्ने, । (ख) आहारपूरक, न्यूट्रास्युटिकल, प्रोप्राइटारी लगायतका खाद्य पदार्थको खाद्य स्वच्छता व्यवस्थापन प्रणालीको विकास गर्ने तथा खाद्य पदार्थ सम्बन्धी मापदण्ड निर्धारण गर्ने, । (ग) यस ऐन बमोजिम अनुमतिपत्र लिनु पर्नेमा सो बमोजिम अनुमतिपत्र लिएर खाद्य व्यवसाय सञ्चालन गरे वा नगरेको अनुगमन गर्ने, । (घ) कसैले यस ऐन बमोजिम तोकिएको गुणस्तरभन्दा न्यून गुणस्तरको खाद्य पदार्थ वा दफा १५ बमोजिमको दूषित खाद्य पदार्थ वा कुनै खाद्य पदार्थ ढाँटी झुक्याई बिक्री वितरण गरे वा गराएको वा खाद्य प्रयोगशालाले यस ऐन बमोजिमको मापदण्ड पूरा गरे वा नगरेको विषयमा नेपाल सरकारले नेपालभर र प्रदेश सरकार वा स्थानीय तहले आफ्नो क्षेत्रमा अनुगमन तथा निरीक्षण गर्ने वा गराउने, । (ङ) खाद्य स्वच्छतासँग सम्बन्धित जोखिमको मूल्याङ्कन, व्यवस्थापन, सञ्चार तथा नियमन प्रणाली विकास गर्ने, । (च) अन्य सम्बन्धित निकायसँगको समन्वयमा खाद्यजन्य रोगहरूको निगरानी (फुड बोर्न डिजिज सर्भिलेन्स) गर्ने संयन्त्रको विकास तथा व्यवस्थापन गर्ने, । (छ) प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहबाट हुने खाद्य व्यवसाय निरीक्षण तथा अनुगमनमा सहयोग तथा सहजीकरण गर्ने, । (ज) खाद्य पदार्थको स्वच्छता तथा गुणस्तरको आधारमा विभिन्न प्रकारका लोगो एवं स्टिकरको माध्यमबाट खाद्य व्यवसायको स्तरीकरण तथा ग्रेडिङ्ग गर्ने, । (झ) खाद्य प्रविधि तथा खाद्य पोषणको अध्ययन, अनुसन्धान र विकास गर्ने, । (ञ) खाद्य स्वच्छता, गुणस्तर तथा पोषण सम्बन्धी जनचेतना अभिवृद्धि तथा तालिम प्रदान गर्ने, ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

(ज) खाद्य पदार्थको स्वच्छता तथा गुणस्तरको आधारमा विभिन्न प्रकारका लोगो एवं स्टिकरको माध्यमबाट खाद्य व्यवसायको स्तरीकरण तथा ग्रेडिङ्ग गर्ने, । (झ) खाद्य प्रविधि तथा खाद्य पोषणको अध्ययन, अनुसन्धान र विकास गर्ने, । (ञ) खाद्य स्वच्छता, गुणस्तर तथा पोषण सम्बन्धी जनचेतना अभिवृद्धि तथा तालिम प्रदान गर्ने, । (ट) कोडेक्स एलिमेन्टरीयस कमिशन लगायतका खाद्य स्वच्छता र गुणस्तर सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय संघ, संस्थाको सम्पर्क बिन्दु तथा खाद्य स्वच्छताको हकमा स्यानिटरी एण्ड फाइटोस्यानिटरी (एस.पी.एस.) इन्क्वारी प्वाइन्ट सम्बन्धी काम गर्ने, । (ठ) विभागले प्रवाह गर्ने सेवा प्रभावकारी ढङ्गले प्रवाह गर्न आवश्यकता अनुसार विद्युतीय प्रणाली विकास गरी प्रयोगमा ल्याउने, र । (ड) तोकिए बमोजिमका अन्य काम गर्ने । २७. खाद्य प्रयोगशाला: (१) नेपाल सरकारले खाद्य पदार्थको स्वच्छता तथा गुणस्तर सम्बन्धी अनुसन्धान, परीक्षण, विश्लेषण गर्न खाद्य प्रयोगशाला तथा सन्दर्भ प्रयोगशाला (रिफरेन्स ल्याब) को स्थापना गर्नेछ । (२) प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहले आफ्नो क्षेत्रमा खाद्य प्रयोगशाला स्थापना र सञ्चालन गर्न सक्ने छन् । (३) खाद्य प्रयोगशाला स्थापना तथा सञ्चालनको लागि देहायको न्यूनतम मापदण्ड पूरा गरेको हुनु पर्नेछ:- । (क) खाद्य प्रयोगशाला सञ्चालनको लागि आवश्यक भौतिक पूर्वाधार तथा दक्ष जनशक्तिको व्यवस्था गरेको, । (ख) खाद्य प्रयोगशाला सेवा उपलब्ध गराउन आवश्यक उपकरण तथा सुविधाहरूको निरन्तर उपलब्धताको सुनिश्चितता भएको, । (ग) खाद्य प्रयोगशालाबाट उपलब्ध हुने विश्लेषण सेवाको गुणस्तर सुनिश्चितताको लागि असल खाद्य प्रयोगशाला अभ्यास प्रणाली लागू गरेको, । (घ) विश्लेषण सेवा प्रदान गर्न आवश्यक विश्लेषण पद्धति भ्यालिडेसन गरेको सुनिश्चितता गरेको, । (ङ) खाद्य प्रयोगशाला म्यानुअल तथा स्ट्याण्डर्ड अपरेटिङ कार्यविधि तयार गरेको, । (च) क्यालिब्रेटेड उपकरण तथा ग्लासवेयर प्रयोग गर्ने सुनिश्चितता गरेको, । (छ) खाद्य प्रयोगशाला ग्रेडको रासायनिक तथा रिएजेन्टको प्रयोग तथा त्यसको सञ्चय तथा व्यवस्थापनको लागि उपयुक्त व्यवस्था गरेको, । (ज) खाद्य प्रयोगशालाबाट निस्कने रासायनिक तथा जैविक फोहोरको उचित व्यवस्थापन प्रणाली स्थापना गरेको, । (झ) सम्भावित दुर्घटना तथा आपतकालीन अवस्थामा खाद्य प्रयोगशालाका कर्मचारीको सुरक्षाको उचित व्यवस्था गरेको, । (ञ) विश्लेषण प्रतिवेदनको पहिचान पद्धति (ट्रेसियाबिलिटी) कायम गरेको, र । (ट) प्रयोगशाला अभिलेख व्यवस्थापन प्रणाली लागू गरेको । (४) उपदफा (३) बमोजिमको मापदण्ड पूरा गरेका निजी क्षेत्रका खाद्य प्रयोगशालालाई विभागले खाद्य विश्लेषण सम्बन्धी कार्य गर्ने गरी सूचीकरण गर्न सक्नेछ । परिच्छेद-७ । अनुगमन तथा निरीक्षण । २८. खाद्य निरीक्षण अधिकारी: (१) विभागले खाद्य पदार्थको अनुगमन तथा निरीक्षण सम्बन्धी कार्य गर्न खाद्य विज्ञान वा खाद्य प्रविधि सम्बन्धी विषयमा कम्तीमा स्नातक तह उत्तीर्ण गरी खाद्य अनुगमन निरीक्षण सम्बन्धी आधारभूत तालिम लिएका वा विज्ञान वा प्रयोगशाला प्रविधि (ल्याब टेक्नोलोजी) वा खाद्य प्रविधि (फूड टेक्नोलोजी) विषयमा प्रमाणपत्र तह उत्तीर्ण गरी खाद्य परीक्षण वा निरीक्षण सम्बन्धी कम्तीमा छ महिनाको तालिम प्राप्त गरेका विभाग वा कार्यालयमा कार्यरत कर्मचारीलाई खाद्य निरीक्षण अधिकारी तोक्न सक्नेछ ।