chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

तर त्यसरी पदबाट हटाउनु अघि निजलाई सफाइको मौका दिइनेछ । (४) निर्देशक समितिको सचिवालय मन्त्रालयमा रहनेछ । ७. निर्देशक समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार: निर्देशक समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) रेडियोधर्मी पदार्थको प्रयोग एवं पारमाणविक पदार्थको अध्ययन, अनुसन्धान कार्यको समग्र मूल्याङ्कन तथा समीक्षा गर्ने, । (ख) रेडियोधर्मी पदार्थ एवं सोको प्रयोग वा अभ्यास सम्बन्धी कानूनको कार्यान्वयनमा कुनै बाधा, अड्काउ वा द्विविधा उत्पन्न भएमा त्यसको समाधानको लागि सहजीकरण गर्ने, । (ग) रेडियोधर्मी विकिरणबाट उत्पन्न हुन सक्ने प्रदूषण नियन्त्रण सम्बन्धी कार्यमा नियमनकारी निकायलाई निर्देशन दिने, । (घ) रेडियोधर्मी पदार्थको प्रयोग वा अभ्यास एवं पारमाणविक अनुसन्धान कार्यबाट देशको समग्र शान्ति र सुरक्षा, सर्वसाधारणको जीउधन र वातावरणमा कुनै प्रतिकूल असर पर्न सक्ने देखिएमा त्यसको नियन्त्रण वा न्यूनीकरण गर्ने सम्बन्धमा नियमनकारी निकाय र पारमाणविक अनुसन्धान केन्द्रलाई आवश्यक निर्देशन दिने, । (ङ) नेपाल पक्ष भएको कुनै सन्धि वा एजेन्सीसँग भएको सम्झौता बमोजिमका सुरक्षा उपाय प्रभावकारी रुपमा अवलम्बन गर्ने सम्बन्धमा नेपाल सरकारलाई सुझाव दिने, । (च) तोकिए बमोजिमका अन्य कार्यहरू गर्ने । ८. निर्देशक समितिको बैठक: (१) निर्देशक समितिको बैठक वर्षको कम्तीमा दुईपटक बस्नेछ । (२) निर्देशक समितिको बैठक अध्यक्षले तोकेको मिति, समय र स्थानमा बस्नेछ । (३) निर्देशक समितिको बैठक बस्नुभन्दा कम्तीमा चौबीस घण्टा अगाडि बैठकमा छलफल हुने विषयको कार्यसूची सहितको सूचना निर्देशक समितिको सदस्य-सचिवले सबै सदस्यहरूलाई दिनेछ । (४) निर्देशक समितिमा पचास प्रतिशतभन्दा बढी सदस्यहरू उपस्थित भएमा बैठकको लागि गणपूरक संख्या पुगेको मानिनेछ । (५) निर्देशक समितिको बैठकमा बहुमतको राय मान्य हुनेछ र मत बराबर भएमा अध्यक्षले निर्णायक मत दिनेछ । (६) निर्देशक समितिको बैठकको निर्णय सदस्य-सचिवले अध्यक्षबाट प्रमाणित गराई राख्नेछ । (७) निर्देशक समितिको बैठक सम्बन्धी अन्य कार्यविधि निर्देशक समिति आफैंले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । परिच्छेद-३ । इजाजतपत्र सम्बन्धी व्यवस्था । ९. इजाजतपत्र लिनु पर्ने: (१) नियमनकारी निकायबाट इजाजतपत्र प्राप्त नगरी कुनै पनि संस्थाले रेडियोधर्मी स्रोत र सोसँग सम्बन्धित अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र सम्बन्धी कुनै पनि कार्य गर्न पाउने छैन । (२) शान्तिपूर्ण प्रयोजनको लागि रेडियोधर्मी स्रोतसँग सम्बन्धित अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र सञ्चालन गर्न चाहने तोकिए बमोजिमको प्राविधिक र व्यवसायिक क्षमता भएको संस्थाले तोकिए बमोजिमको ढाँचामा नियमनकारी निकायमा निवेदन दिनु पर्नेछ । (३) यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यो ऐन प्रारम्भ हुँदाका बखत सम्बन्धित निकायबाट रेडियोधर्मी स्रोतसँग सम्बन्धित अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र सञ्चालन गर्न अनुमति लिई सञ्चालनमा रहेका व्यक्ति वा संस्थाले यो ऐन प्रारम्भ भएको मितिले एक वर्षभित्र यस ऐन बमोजिम इजाजतपत्र लिनु पर्नेछ । १०. निवेदन उपर जाँचबुझ: (१) दफा ९ बमोजिम परेको निवेदन उपर नियमनकारी निकायले आवश्यक जाँचबुझ गर्नेछ ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

१०. निवेदन उपर जाँचबुझ: (१) दफा ९ बमोजिम परेको निवेदन उपर नियमनकारी निकायले आवश्यक जाँचबुझ गर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम जाँचबुझ गर्दा स्थलगत निरीक्षण गरी थप जानकारी वा विवरण लिन आवश्यक देखेमा निवेदकसँग थप जानकारी वा विवरण माग गर्न सक्नेछ । ११. इजाजतपत्र जारी: (१) दफा १० बमोजिम नियमनकारी निकायले जाँचबुझ गर्दा त्यस्तो अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र सञ्चालन गर्न उपयुक्त देखिएमा सम्भावित हानि नोक्सानी वा जोखिम बहन गर्न सक्ने गरी तोकिए बमोजिमको धरौटी तथा दस्तुर लिई तोकिए बमोजिमको ढाँचामा इजाजतपत्र जारी गरिनेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम इजाजतपत्र जारी गर्दा नियमनकारी निकायले त्यस्तो अभ्यास वा क्रियाकलापको प्रकृतिलाई विचार गरी इजाजतपत्रवालाले पूरा गर्नुपर्ने थप शर्तहरू समेत तोक्न सक्नेछ । (३) दफा ९ बमोजिम प्राप्त निवेदन उपर दफा १० बमोजिम जाँचबुझ गर्दा इजाजतपत्र जारी गर्न मिल्ने नदेखिएमा नियमनकारी निकायले सोको लिखित जानकारी निर्णय भएको मितिले सात दिनभित्र निवेदकलाई दिनु पर्नेछ । १२. इजाजतपत्र हस्तान्तरण गर्न नपाइने: इजाजतपत्रवालाले यस ऐन बमोजिम प्राप्त गरेको इजाजतपत्र बेचबिखन वा हस्तान्तरण गर्न पाउने छैन । १३. इजाजतपत्र परित्याग गर्न सक्ने: (१) इजाजतपत्रवालाले यस ऐन बमोजिम कुनै अभ्यास वा क्रियाकलाप वा संयन्त्र सञ्चालन गर्न लिएको इजाजतपत्र परित्यागका लागि नियमनकारी निकायमा तोकिएको ढाँचामा निवेदन दिन सक्नेछ । (२) इजाजतपत्रको परित्यागबाट सर्वसाधारणको जीउधन, जीवजन्तु वा वातावरणको संरक्षणमा प्रतिकूल असर पर्ने नदेखिएमा र भविष्यमा सो इजाजतपत्रवालाको काम एवं कारणबाट सर्वसाधारणको जीउधन वा वातावरणमा असर परेको यकिन भएमा सोको दायित्व बहन गर्ने शर्तमा नियमनकारी निकायले उपदफा (१) बमोजिमको इजाजतपत्र परित्यागको स्वीकृति दिनेछ । १४. इजाजतपत्रको शर्तमा संशोधन: (१) स्वास्थ्य, सुरक्षा तथा वातावरणको संरक्षणका लागि यस ऐन बमोजिम जारी गरिएको इजाजतपत्रमा तोकिएको कुनै शर्तमा संशोधन गर्न आवश्यक देखिएमा नियमनकारी निकायले इजाजतपत्रवालालाई लिखित जानकारी गराई त्यस्तो शर्तमा संशोधन गर्न सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम नियमनकारी निकायले इजाजतपत्रमा तोकिएको शर्तमा संशोधन गरेको कारणले इजाजतपत्रवालाले कुनै थप व्यवस्था गर्न वा तयारी गर्नुपर्ने भएमा नियमनकारी निकायले यस प्रयोजनको लागि सम्बन्धित इजाजतपत्रवालालाई मनासिब समय दिनेछ । १५. इजाजतपत्रको अवधि र नवीकरण: (१) इजाजतपत्रको अवधि तोकिए बमोजिम हुनेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको अवधि समाप्त हुनुभन्दा अघि तोकिए बमोजिमको दस्तुर सहित नियमनकारी निकायबाट इजाजतपत्र नवीकरण गराउनु पर्नेछ । (३) इजाजतपत्र नवीकरण सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । १६. इजाजतपत्रको निलम्बन: (१) नियमनकारी निकायले देहायको अवस्थामा अवधि तोकेर इजाजतपत्र निलम्बन गर्न सक्नेछ:- । (क) इजाजतपत्र प्राप्त गर्ने संस्थाले पूरा गर्नुपर्ने शर्त, पालना गर्नुपर्ने मापदण्ड तथा दायित्व पालना नगरेमा वा दफा २२ को उपदफा (६) बमोजिम दिएको आदेश पालन नगरेमा, वा । (ख) इजाजतपत्र प्राप्त गर्ने संस्थाको क्रियाकलापबाट वातावरणमा प्रतिकूल प्रभाव परी सर्वसाधारणको जीउधनको सुरक्षा वा वातावरण संरक्षण सम्बन्धमा जोखिम उत्पन्न भएमा ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

(ख) इजाजतपत्र प्राप्त गर्ने संस्थाको क्रियाकलापबाट वातावरणमा प्रतिकूल प्रभाव परी सर्वसाधारणको जीउधनको सुरक्षा वा वातावरण संरक्षण सम्बन्धमा जोखिम उत्पन्न भएमा । (२) नियमनकारी निकायले तोकेको निलम्बन अवधिभित्र इजाजतपत्रवालाले उपदफा (१) को खण्ड (क) वा (ख) बमोजिमको अवस्था छैन भनी नियमनकारी निकायमा निलम्बन फुकुवाको लागि निवेदन दिन सक्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम इजाजतपत्रवालाको निवेदन पर्न आएमा नियमनकारी निकायले जाँचबुझ गर्दा उपदफा (१) को अवस्था नभएमा निलम्बन फुकुवा गर्न सक्नेछ । १७. इजाजतपत्रको खारेजी: (१) नियमनकारी निकायले देहायको अवस्थामा इजाजतपत्र खारेज गर्नेछ:- । (क) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली वा निर्देशिकाको विपरीत काम गरेमा, । (ख) निलम्बनको अवधिभित्र आवश्यक सुधार नगरेमा, इजाजतपत्रमा तोकिएका शर्तहरूको उल्लङ्घन गरेमा वा त्यस्ता शर्तहरू पूरा नगरेमा, । (ग) तोकिएको अवधिमा इजाजतपत्र नवीकरण नगराएमा, । (घ) इजाजतपत्र तोकिए बमोजिमको अवधिभित्र क्रियाकलाप वा अभ्यास शुरु नगरेमा वा गर्न नसकेमा, वा । (ङ) इजाजतपत्र परित्याग गरेमा । (२) उपदफा (१) को खण्ड (ग), (घ) र (ङ) को अवस्थामा बाहेक अन्य अवस्थामा इजाजतपत्र खारेज गर्नु अघि नियमनकारी निकायले सम्बन्धित इजाजतपत्रवालालाई आफ्नो सफाई पेश गर्ने मनासिब समय दिनु पर्नेछ । १८. उजूरी दिन सक्ने: (१) दफा ११ को उपदफा (३), दफा १६ को उपदफा (१) वा दफा १७ को उपदफा (१) बमोजिम नियमनकारी निकायले गरेको निर्णयमा चित्त नबुझ्ने संस्थाले त्यस्तो निर्णय भएको मितिले पैंतीस दिनभित्र मन्त्रालयमा उजूरी दिन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम परेको उजूरीमा मन्त्रालयबाट भएको निर्णय अन्तिम हुनेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिम उजूरी दिएको आधारमा इजाजतपत्रवालाले यस ऐन बमोजिम पूरा गर्नु पर्ने दायित्वबाट उन्मुक्ति पाउने छैन । १९. इजाजतपत्रवालाको दायित्व: (१) यस ऐनमा अन्यत्र लेखिएका कुराका अतिरिक्त इजाजतपत्रवालाको दायित्व देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) इजाजतपत्र बमोजिमको अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र सुरक्षित, विश्वसनीय र भरपर्दो तरिकाले स्वीकृत मापदण्ड अनुसार सञ्चालन गर्ने, । (ख) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम, निर्देशिका, मापदण्ड, इजाजतपत्रका शर्त तथा अवस्थाको पालना गर्ने, । (ग) नियमनकारी निकायले माग गरेको सूचना, कागजात, विवरण वा जानकारी तोकिएको अवधिभित्र उपलब्ध गराउने, । (घ) अनुगमन तथा निरीक्षण गर्दा नियमनकारी निकायलाई आवश्यक सहयोग गर्ने, । (ङ) विकिरणबाट संरक्षण वा सुरक्षा गर्ने सम्बन्धमा तोकिएका शर्त तथा मात्रा (डोज) को सीमा सम्बन्धी व्यवस्थाको परिपालना गर्ने, । (च) वातावरणमा निष्कासित भएको विकिरणको मात्रा न्यूनतम तहमा रहेको सुनिश्चित गर्ने, । (छ) संयन्त्र नष्ट वा विनाश गर्न एवं फोहोरमैलाको विसर्जन गर्न सुरक्षित प्रबन्ध गर्ने, । (ज) इजाजतपत्र बमोजिमको अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र बन्द गर्नु पर्ने भएमा त्यस्तो अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र बन्द गर्नु पूर्व नियमनकारी निकायबाट स्वीकृति लिने, । (झ) नियमनकारी निकायले समय-समयमा तोकेका अन्य दायित्व पूरा गर्ने । (२) उपदफा (१) बमोजिमका दायित्वका अतिरिक्त आयनीकरण गर्ने विकिरणबाट सिर्जित घटनाको कारणले हानि नोक्सानी भएमा त्यस्तो हानि नोक्सानीको लागि इजाजतपत्रवाला जिम्मेवार हुनेछ ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

(झ) नियमनकारी निकायले समय-समयमा तोकेका अन्य दायित्व पूरा गर्ने । (२) उपदफा (१) बमोजिमका दायित्वका अतिरिक्त आयनीकरण गर्ने विकिरणबाट सिर्जित घटनाको कारणले हानि नोक्सानी भएमा त्यस्तो हानि नोक्सानीको लागि इजाजतपत्रवाला जिम्मेवार हुनेछ । (३) भरपर्दो सुरक्षाको प्रबन्ध नगरेको वा लापर्बाहीपूर्वक भण्डारण गरेको कारण चोरी भएको वा हराएको, फ्याँकिएको वा परित्याग गरिएको रेडियोधर्मी पदार्थको कारणबाट हानि नोक्सानी भएमा त्यस्तो हानि नोक्सानीको लागि इजाजतपत्रवाला जिम्मेवार हुनेछ । (४) उपदफा (१) र (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि युद्ध, बाह्य आक्रमण वा सशस्त्र विद्रोहको कारणले दुर्घटनाबाट उत्पन्न हानि नोक्सानीको लागि इजाजतपत्रवाला जिम्मेवार हुने छैन । (५) रेडियोधर्मी पदार्थको ढुवानी गर्दा आयनीकरण गर्ने विकिरणबाट सिर्जित घटनाको कारणले हानि नोक्सानी भएमा इजाजतपत्रवाला र ढुवानीकर्ताबीच छुट्टै लिखित सम्झौता भएकोमा सोही बमोजिम र सम्झौता नभएको अवस्थामा हानि नोक्सानीको लागि इजाजतपत्रवाला जिम्मेवार हुनेछ । २०. पूर्वस्वीकृति लिनु पर्ने: इजाजतपत्रवालाले इजाजतपत्रमा उल्लिखित क्रियाकलाप वा अभ्यास वा ठेगानामा केही परिवर्तन गर्नु परेमा नियमनकारी निकायको पूर्वस्वीकृति लिनु पर्नेछ । २१. सार्वजनिक गर्ने: नियमनकारी निकायले इजाजतपत्र जारी गर्ने सम्बन्धमा देहाय बमोजिमका कुरा उल्लेख गरी नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी सार्वजनिक गर्ने:- । (क) इजाजतपत्र लिनु पर्ने अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र, । (ख) इजाजतपत्रको लागि निवेदन दिनु पर्ने अवधि, । (ग) इजाजतपत्रको लागि निवेदन दिने, निवेदन उपर जाँचबुझ गर्ने, इजाजतपत्र जारी गर्ने प्रक्रिया र निवेदन साथ संलग्न गर्नु पर्ने अन्य कागजात, । (घ) इजाजतपत्र प्राप्त गर्न निवेदकले पालना गर्नु पर्ने शर्तहरू तथा योग्यता, । (ङ) इजाजतपत्र प्राप्त गर्ने संस्थाले पूरा गर्नु पर्ने शर्त तथा दायित्व, पालना गर्नु पर्ने कार्यविधि र सूचना संरक्षणको सुनिश्चितता, । (च) निवेदन र इजाजतपत्र दस्तुर, । (छ) इजाजतपत्रको लागि निवेदन दिँदा निवेदकले पेश गर्नु पर्ने विवरण, । (ज) तोकिए अनुसार इजाजतपत्र नवीकरण, निलम्बन, संशोधन, खारेज र परित्याग सम्बन्धी विषय । परिच्छेद-४ । नियमन सम्बन्धी व्यवस्था । २२. अनुगमन तथा निरीक्षण: (१) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली र निर्देशिका तथा इजाजतपत्र शर्त र अवस्थाको परिपालना भए नभएको सम्बन्धमा नियमनकारी निकायले नियमित रुपमा अनुगमन तथा निरीक्षण गर्नु वा गराउनु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम अनुगमन तथा निरीक्षणको कार्य गर्न नियमनकारी निकायले आवश्यकतानुसार तोकिए बमोजिमको योग्यता भएका र तालीम प्राप्त गरेका नेपाल सरकारका कर्मचारी वा विषयसँग सम्बन्धित विज्ञलाई निरीक्षकको रुपमा तोक्न वा खटाउन सक्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम तोकेका वा खटिएका निरीक्षकले इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्ति वा संस्थाको देहायको विषयमा निरीक्षण गर्न सक्नेछ:- । (क) रेडियोधर्मी स्रोत सम्बन्धी अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र सञ्चालन गरेको स्थान वा भवनमा जुनसुकै समयमा प्रवेश गरी विकिरणजन्य सुरक्षा र संरक्षणको बारेमा जानकारी प्राप्त गर्न, ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

(३) उपदफा (२) बमोजिम तोकेका वा खटिएका निरीक्षकले इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्ति वा संस्थाको देहायको विषयमा निरीक्षण गर्न सक्नेछ:- । (क) रेडियोधर्मी स्रोत सम्बन्धी अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र सञ्चालन गरेको स्थान वा भवनमा जुनसुकै समयमा प्रवेश गरी विकिरणजन्य सुरक्षा र संरक्षणको बारेमा जानकारी प्राप्त गर्न, । (ख) रेडियोधर्मी स्रोत सम्बन्धी संयन्त्र, क्रियाकलाप वा अभ्यास सञ्चालन गरेको स्थान वा भवनमा दुर्घटना हुन सक्ने सम्भावना देखिएमा पूर्वसावधानीको लागि तयारी बारेमा जानकारी प्राप्त गर्न, । (ग) विकिरणका स्रोत संलग्न कुनै अप्रत्याशित घटना वा दुर्घटना भएमा सोको जाँचबुझ र अनुसन्धान गर्न, । (घ) आवश्यकतानुसार जुनसुकै सम्बद्ध व्यक्तिसँग सोधपुछ गर्न । (४) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियममा तोकिएको शर्त तथा मापदण्डको पालना नभएको वा अनपेक्षित घटना वा अनधिकृत क्रियाकलाप भएको वा हुन सक्ने सम्भावना भएको लागेमा वा कुनै विश्वसनीय स्रोतबाट जानकारी प्राप्त हुन आएमा नियमनकारी निकायले अनुगमनको लागि इजाजतपत्रप्राप्त संस्थामा निरीक्षक खटाउन सक्नेछ । (५) यस ऐन बमोजिम अनुगमन तथा निरीक्षणको लागि खटिएका निरीक्षकलाई सहयोग गर्नु सम्बन्धित इजाजतपत्रवालाको कर्तव्य हुनेछ । (६) यस दफा बमोजिम निरीक्षण गर्दा यो ऐन र यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली, निर्देशिका, मापदण्ड वा इजाजतपत्रका शर्तहरू वा नियमनकारी निकायले निर्धारण गरेका अन्य शर्तहरूको उल्लंघन हुने अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र वा सोको कारणबाट मानव स्वास्थ्य वा जीवजन्तुलाई हानि नोक्सानी पुग्ने वा सम्पत्ति वा वातावरणमा क्षति हुन सक्ने देखिएमा निरीक्षकले त्यस्तो इजाजतपत्रवालालाई निश्चित अवधि तोकी शर्तहरूको पालना गर्न, त्यस्तो अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र तत्काल रोक्न वा स्थगन गर्न वा रोक लगाइएको अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्रबाट उत्पन्न भएको रेडियोधर्मी पदार्थलाई सुरक्षित र भरपर्दो किसिमबाट भण्डारण गर्न आदेश दिन सक्नेछ । (७) उपदफा (६) बमोजिम निरीक्षकले आदेश दिएकोमा त्यसको जानकारी तुरुन्त नियमनकारी निकायलाई गराउनु पर्नेछ । (८) उपदफा (६) बमोजिम निरीक्षकले आदेश दिएकोमा तोकिए बमोजिम निरीक्षण प्रतिवेदन नियमनकारी निकायमा पेश गर्नु पर्नेछ । (९) उपदफा (८) बमोजिम प्राप्त भएको प्रतिवेदनबाट जनस्वास्थ्य वा वातावरणमा गम्भीर क्षति हुन सक्ने देखिएमा नियमनकारी निकायले त्यस्तो पारमाणविक पदार्थ वा रेडियोधर्मी पदार्थ र संयन्त्र कब्जामा लिन सक्नेछ । २३. रेडियोधर्मी स्रोत उपर नियमन: (१) नियमनकारी निकायले रेडियोधर्मी स्रोत, पदार्थ तथा सोसँग सम्बन्धित यन्त्र तथा उपकरणको नियमन गर्ने प्रयोजनको लागि आवश्यक मापदण्ड तोक्नेछ । (२) नियमनकारी निकायले स्रोतको सुरक्षित किसिमले व्यवस्थापन वा संरक्षण नभएको कारणबाट सर्वसाधारण र वातावरणमा पुग्न सक्ने हानि नोक्सानीको आधारमा त्यस्ता स्रोतको तोकिए बमोजिम वर्गीकरण गर्नेछ । (३) इजाजतपत्रवालाले कुनै रेडियोधर्मी स्रोतको प्रयोग गर्दा मानव स्वास्थ्य वा जीवजन्तुलाई विकिरणजन्य हानि नोक्सानी पुग्न सक्ने, सम्पत्ति वा वातावरणमा हानि नोक्सानी हुन सक्ने जोखिम देखिएमा सोको जानकारी नियमनकारी निकायलाई दिनु पर्नेछ ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

(३) इजाजतपत्रवालाले कुनै रेडियोधर्मी स्रोतको प्रयोग गर्दा मानव स्वास्थ्य वा जीवजन्तुलाई विकिरणजन्य हानि नोक्सानी पुग्न सक्ने, सम्पत्ति वा वातावरणमा हानि नोक्सानी हुन सक्ने जोखिम देखिएमा सोको जानकारी नियमनकारी निकायलाई दिनु पर्नेछ । २४. रेडियोधर्मी स्रोतको अभिलेख: (१) नियमनकारी निकायले रेडियोधर्मी स्रोतको अभिलेख राख्नु पर्नेछ । (२) रेडियोधर्मी स्रोतको अभिलेख राख्ने सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । २५. रेडियोधर्मी स्रोतको सुरक्षा र संरक्षण: (१) रेडियोधर्मी स्रोतको सुरक्षा, संरक्षण र विश्वसनीय रुपमा प्रयोग गर्ने जिम्मेवारी इजाजतपत्रवालाको हुनेछ । (२) रेडियोधर्मी स्रोतको सुरक्षा र संरक्षण सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । २६. रेडियोधर्मी स्रोतको निकासी वा पैठारी: नेपाल सरकारले नियमनकारी निकायको सिफारिसमा रेडियोधर्मी स्रोत नेपालमा वा नेपालको भूभाग हुँदै निकासी वा पैठारी गर्ने प्रयोजनको लागि इजाजतपत्र लिन पूरा गर्नु पर्ने शर्त र प्रक्रिया तोक्नेछ । २७. बेवारिसे स्रोतको व्यवस्थापन: कुनै बेवारिसे स्रोत फेला परेमा नियमनकारी निकायले त्यस्तो स्रोतलाई तत्काल नियन्त्रणमा लिई सोको उचित व्यवस्थापन गर्नु पर्नेछ । परिच्छेद-५ । विकिरणबाट सुरक्षा तथा संरक्षण सम्बन्धी व्यवस्था । २८. विकिरणबाट सुरक्षा: (१) नियमनकारी निकायले आयनीकरण गर्ने विकिरणको संसर्गमा आएको कारणले हुन सक्ने हानि नोक्सानीबाट मानव स्वास्थ्य वा जीवजन्तुको सुरक्षा वा वातावरणको संरक्षण गर्न आवश्यक मापदण्ड र उपायहरु तोक्नेछ । (२) नियमनकारी निकायले यस ऐन अन्तर्गत कुनै पनि अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र सञ्चालन गर्दा व्यक्तिको लागि विकिरणको मात्रा (रेडिएसन डोज) को अधिकतम सीमा निर्धारण गर्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिमको सीमा निर्धारण गर्दा नियमनकारी निकायले एजेन्सी लगायतका मान्यताप्राप्त अन्य अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाका मापदण्डको समेत आधार लिन सक्नेछ । (४) नियमनकारी निकायले नियमन गर्नु नपर्ने स्रोत वा अभ्यासहरुको पहिचान देहाय बमोजिमको आधारमा गर्नेछ:- । (क) व्यक्तिको लागि जोखिमको तह नियमन गर्नुपर्नेभन्दा ज्यादै न्यून देखिएको, । (ख) विकिरणजन्य कूल प्रभाव ज्यादै न्यून भई नियमनकारी नियन्त्रण आवश्यक नभएको । २९. विकिरणबाट संरक्षण: (१) नियमनकारी निकायले कुनै अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र सञ्चालन गर्न इजाजतपत्र दिनुभन्दा अघि पूरा गर्नु पर्ने रेडियोधर्मी स्रोतको संरक्षण गर्ने सम्बन्धी शर्तहरु निर्धारण गर्नेछ । (२) कृषि, पशु, उद्योग र चिकित्सा सेवा सम्बन्धी अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र सञ्चालन गर्नका लागि उपदफा (१) बमोजिम रेडियोधर्मी स्रोतको संरक्षण गर्ने सम्बन्धमा निर्धारण गरिएका शर्तहरुका अतिरिक्त नियमनकारी निकायले देहायका शर्तहरु समेत तोक्नेछ:- । (क) रेडियोधर्मी स्रोत प्रयोगकर्ताको आवश्यक योग्यता र तालीम, । (ख) रेडियोधर्मी स्रोत प्रयोग गर्ने व्यक्तिहरुको संरक्षणको लागि अपनाउनु पर्ने उपायहरु, । (ग) अभ्यासको औचित्यता र संसर्गको अप्टिमाइजेशन लगायत बिरामीको संरक्षण गर्नको लागि अपनाउनु पर्ने उपायहरु, । (घ) रेडियोधर्मी स्रोतको डिजाइन र सञ्चालन सम्बन्धी मापदण्डहरु, । (ङ) रेडियोधर्मी स्रोतहरुको सुरक्षा र संरक्षणको लागि अपनाउनु पर्ने उपायहरु, ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

(ग) अभ्यासको औचित्यता र संसर्गको अप्टिमाइजेशन लगायत बिरामीको संरक्षण गर्नको लागि अपनाउनु पर्ने उपायहरु, । (घ) रेडियोधर्मी स्रोतको डिजाइन र सञ्चालन सम्बन्धी मापदण्डहरु, । (ङ) रेडियोधर्मी स्रोतहरुको सुरक्षा र संरक्षणको लागि अपनाउनु पर्ने उपायहरु, । (च) चिकित्सकले सिफारिस गरेकोमा बाहेक विकिरणका स्रोतको प्रयोग गरी कुनै बिरामीको स्वास्थ्य परीक्षण गर्न, बिरामीलाई चिकित्सा सेवा प्रदान गर्न वा रोगको निदान वा उपचारको काम गर्न, गराउन नपाउने सम्बन्धी व्यवस्था । (३) रेडियोधर्मी स्रोतको संरक्षणका शर्त सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । परिच्छेद-६ । संयन्त्र नष्ट गर्ने वा निष्क्रिय बनाउने सम्बन्धी व्यवस्था । ३०. संयन्त्र नष्ट गर्ने वा निष्क्रिय बनाउने: नियमनकारी निकायले कुनै पनि संयन्त्र तथा रेडियोधर्मी पदार्थ नष्ट गर्न वा निष्क्रिय बनाउन आवश्यक शर्तहरु तथा मापदण्ड तोक्नेछ । ३१. संयन्त्र नष्ट गर्ने वा निष्क्रिय बनाउने जिम्मेवारी: (१) कुनै संयन्त्र वा रेडियोधर्मी पदार्थ बन्द, नष्ट वा निष्क्रिय बनाउँदा सुरक्षा र संरक्षण गर्ने जिम्मेवारी इजाजतपत्रवालाको हुनेछ । (२) इजाजतपत्रवालाले कुनै संयन्त्र स्थायी रुपमा बन्द, नष्ट वा निष्क्रिय गर्नुअघि नियमनकारी निकायको स्वीकृति लिनु पर्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम नियमनकारी निकायले स्वीकृति दिँदा संयन्त्र सुरक्षित किसिमले बन्द, नष्ट वा निष्क्रिय बनाउने र त्यसबाट उत्पन्न फोहोरमैलाको व्यवस्थापन गर्नु पर्ने लगायतका अन्य शर्तहरु तोक्नेछ । (४) उपदफा (२) बमोजिम संयन्त्र बन्द, नष्ट वा निष्क्रिय बनाउन र त्यसबाट उत्पन्न फोहोरमैलाको व्यवस्थापन गर्न लाग्ने खर्च इजाजतपत्रवालाले व्यहोर्नु पर्नेछ । परिच्छेद-७ । विपद् पूर्वतयारी तथा विपद् व्यवस्थापन योजना सम्बन्धी व्यवस्था । ३२. विपद् पूर्वतयारी तथा विपद् व्यवस्थापन योजना: (१) नेपाल सरकारले विकिरणसम्बद्ध विपद्को पूर्वतयारी तथा जोखिमको व्यवस्थापनको लागि राष्ट्रिय स्तरमा विपद् पूर्वतयारी तथा विपद् व्यवस्थापन योजना बनाउनु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) को अधीनमा रही कुनै क्रियाकलाप, अभ्यास वा संयन्त्र सञ्चालन गर्ने वा विकिरण स्रोत राख्ने वा प्रयोग गर्ने इजाजतपत्रवालाले विकिरणसम्बद्ध विपद्को पूर्वतयारी तथा विपद् व्यवस्थापन योजना तयार गरी नियमनकारी निकायबाट स्वीकृत गराउनु पर्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिमको विपद्को पूर्वतयारी तथा विपद् व्यवस्थापन योजना तयार गर्दा समावेश गर्ने कुराहरु नियमनकारी निकायले तोके बमोजिम हुनेछ । (४) उपदफा (२) बमोजिम स्वीकृत विपद्को पूर्वतयारी तथा विपद् व्यवस्थापन योजना समय समयमा नियमनकारी निकायबाट पुनरावलोकन गरी अध्यावधिक गराई राख्नु पर्नेछ । (५) उपदफा (२) बमोजिम स्वीकृत विपद्को पूर्वतयारी तथा विपद् व्यवस्थापन योजना कार्यान्वयन गर्नु पर्नेछ । (६) उपदफा (१) बमोजिमको विपद्को पूर्वतयारी तथा विपद् व्यवस्थापन योजना कार्यान्वयन गर्न सहयोग गर्नु प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहका सबै निकाय तथा अधिकारीको कर्तव्य हुनेछ । (७) अभ्यास वा क्रियाकलापबाट हुने हानि नोक्सानी समेतको क्षतिपूर्तिका लागि इजाजतपत्रवाला समेतको सहभागितामा नेपाल सरकारले कोषको व्यवस्था गर्न सक्नेछ र उक्त कोषको व्यवस्थापन तथा सञ्चालन तोकिए बमोजिम हुनेछ ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

(७) अभ्यास वा क्रियाकलापबाट हुने हानि नोक्सानी समेतको क्षतिपूर्तिका लागि इजाजतपत्रवाला समेतको सहभागितामा नेपाल सरकारले कोषको व्यवस्था गर्न सक्नेछ र उक्त कोषको व्यवस्थापन तथा सञ्चालन तोकिए बमोजिम हुनेछ । ३३. अन्तरसीमा विपद् सम्बन्धी: (१) कुनै विकिरणसम्बद्ध विपद् उत्पन्न भई रेडियोधर्मी प्रदूषणको प्रभाव नेपाल राज्यबाहिर समेत फैलिन सक्ने सम्भावना देखिएमा नेपाल सरकारले एजेन्सी र त्यस्तो विकिरणबाट प्रभावित भएको वा हुन सक्ने मुलुकको सम्बद्ध निकायलाई सोको जानकारी दिनु पर्नेछ । (२) नेपाल राज्यबाहिरबाट उत्पन्न हुने कुनै विकिरणसम्बद्ध विपद् उत्पन्न भएमा वा हुन सक्ने अवस्था भएमा नेपाल सरकारले एजेन्सी तथा सम्बन्धित राष्ट्रसँग विपद् व्यवस्थापन सम्बन्धमा तत्काल कुटनीतिक पहल गर्नेछ । (३) नियमनकारी निकायले विकिरणसम्बद्ध विपद् उत्पन्न भएमा सोको जानकारी दिने र सहायता उपलब्ध गराउने सम्बन्धी सम्बद्ध सन्धिको व्यवस्था अनुसार त्यस्तो विपद् सम्बन्धी जानकारी र तत्सम्बन्धमा आवश्यक सहायता उपलब्ध गराउने सम्पर्क बिन्दुको रुपमा काम गर्नेछ । परिच्छेद-८ । रेडियोधर्मी पदार्थको ढुवानी सम्बन्धी व्यवस्था । ३४. शर्त तथा मापदण्ड बनाउने: (१) यस ऐनको अधीनमा रही नियमनकारी निकायले रेडियोधर्मी पदार्थको सुरक्षित ढुवानीको लागि पालना गर्नु पर्ने शर्त तथा मापदण्ड बनाई लागू गर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको शर्त र मापदण्डमा रेडियोधर्मी पदार्थको किसिम, परिमाण र क्रियाकलापको तह अनुसार हुन सक्ने जोखिम वा हानिलाई आधार लिई त्यस्तो रेडियोधर्मी पदार्थको भौतिक संरक्षणको लागि अपनाउनु पर्ने उपाय समेत तोक्नु पर्नेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिम शर्त र मापदण्ड निर्धारण गर्दा रेडियोधर्मी पदार्थ ढुवानीका सम्बन्धमा एजेन्सीले निर्धारण गरेका तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा विकास र पालना भएका प्राविधिक मापदण्डलाई समेत आधार मान्नु पर्नेछ । ३५. रेडियोधर्मी पदार्थको ढुवानी: (१) इजाजतपत्रवालाले रेडियोधर्मी पदार्थको ढुवानी गर्दा त्यस्तो पदार्थबाट जनस्वास्थ्य, पर्यावरण र राष्ट्रिय सुरक्षामा प्रतिकूल असर नपर्ने गरी सुरक्षित रुपमा गर्नु पर्नेछ । (२) इजाजतपत्रवालाले रेडियोधर्मी पदार्थको ढुवानी नियमनकारी निकायले निर्धारण गरेको ढुवानीको माध्यम, साधन तथा प्राविधिक शर्त बमोजिम गर्नु पर्नेछ । (३) इजाजतपत्रवालाले रेडियोधर्मी पदार्थको ढुवानीमा संलग्न कामदार र कर्मचारीलाई रेडियोधर्मी पदार्थको सुरक्षित उपयोग, सुरक्षा र भौतिक संरक्षणको विषय तथा त्यस्तो पदार्थबाट हुन सक्ने जोखिम र त्यसबाट बच्ने सम्भावित उपायको बारेमा जानकारी गराउनु पर्नेछ । परिच्छेद-९ । रेडियोधर्मी फोहोरमैलाको व्यवस्थापन सम्बन्धी व्यवस्था । ३६. पैठारी गर्न नपाइने: यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि रेडियोधर्मी फोहोरमैला नेपाल सरहदभित्र पैठारी गर्न पाइने छैन । ३७. रेडियोधर्मी फोहोरमैलाको सुरक्षाको जिम्मेवारी: (१) रेडियोधर्मी फोहोरमैलाको सुरक्षा व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी इजाजतपत्रवालाको हुनेछ । (२) इजाजतपत्रवालाले रेडियोधर्मी फोहोरमैला सम्भव भएसम्म कम निष्कासन हुने गरी आवश्यक व्यवस्था मिलाउनु पर्नेछ ।