chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
विनिमय_अधिकारपत्र_ऐन_२०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

विनिमय अधिकारपत्र ऐन, २०३४ । लालमोहर र प्रकाशन मिति । २०३४ । ०९ । १८ । संशोधन गर्ने ऐन । १. अर्थ सम्बन्धी केही नेपाल ऐन संशोधन ऐन, २०३९ २०३९ । ०७ । ०३ । २. गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ २०६६ । १० । ०७ । ३. नेपालको संविधान अनुकूल बनाउन केही नेपाल ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०७५ २०७५ । ११ । १९ । ४. बैङ्किङ्ग कसूर तथा सजाय (दोस्रो संशोधन) ऐन, २०८२ २०८२ । ०१ । २४ । २०३४ सालको ऐन नं. २६ । विनिमय अधिकारपत्र सम्बन्धी व्यवस्था गर्न बनेको ऐन । प्रस्तावनाः बैङ्किङ्ग कारोबारलाई सुव्यवस्थित गर्नको लागि विनिमय अधिकारपत्रको परिभाषा गर्न र तत्सम्बन्धी अन्य व्यवस्था गर्न वाञ्छनीय भएकोले, । श्री ५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट राष्ट्रिय पञ्चायतको सल्लाह र सम्मतिले यो ऐन बनाईबक्सेको छ । परिच्छेद-१ । प्रारम्भिक । १. संक्षिप्त नाम, विस्तार र प्रारम्भ: (१) यस ऐनको नाम "विनिमय अधिकारपत्र ऐन, २०३४" रहेको छ । (२) यस ऐनको विस्तार नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । भर हुनेछ । (३) यो ऐन नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी तोकिदिएको मितिदेखि प्रारम्भ हुनेछ । यो ऐन २०३९ असाढ १४ गते देखि प्रारम्भ भएको । (नेपाल राजपत्र मिति २०३९ । ३ । १४) । २. परिभाषा: विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यस ऐनमा,- । (क) "बैङ्क" भन्नाले प्रचलित कानूनबमोजिम स्थापना भएको बैङ्क सम्झनु पर्छ । (ख) "बैङ्कर" भन्नाले बैङ्किङ्ग व्यवसाय गर्ने संस्था सम्झनुपर्छ र सो शब्दले बचत बैङ्कको काम गर्ने हुलाक अड्डालाई समेत जनाउँछ । (ग) "सुरक्षण" भन्नाले कर्जा लिँदा दिँदा प्रचलित कानूनबमोजिम धितो राखिएको वा राखिने सम्पत्ति वा तत्सम्बन्धी लिखत सम्झनु पर्छ । (घ) "विनिमय (नेगोसिएसन)" भन्नाले पाउने कुनै व्यक्तिलाई धारक बन्न सक्ने गरी विनिमय अधिकारपत्र हस्तान्तरण गर्ने कामलाई सम्झनु पर्छ । (ङ) "विनिमय अधिकारपत्र" भन्नाले प्रतिज्ञापत्र र विनिमयपत्र सम्झनु पर्छ । (च) "प्रतिज्ञापत्र" भन्नाले सरकारी वा बैङ्क नोट बाहेक कुनै निश्चित मिति वा मागेको बखत सो पत्रमा लेखिएको कुनै खास व्यक्तिलाई वा निजले अहाएकोलाई वा सो पत्र लिई आउनेलाई बिना शर्त यति रूपैयाँ दिन्छु भनी कबुल गरी दस्तखत गरी दिएको लिखत सम्झनुपर्छ । तर सो शब्दले नेपालको संविधान अनुकूल बनाउन केही नेपाल ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित । "मुलुकी देवानी (संहिता) ऐन २०७४ को भाग ४ को परिच्छेद-१५ बमोजिम भएको लिखतलाई जनाउने छैन । (छ) "विनिमयपत्र" भन्नाले फलाना मितिमा वा यति अवधिपछि वा मागेका बखत सो पत्रमा लेखिएको कुनै खास व्यक्तिलाई वा निजले अहाएकोलाई वा सो पत्र लिई आउनेलाई र यति रूपैयाँ दिनु भनी एक्ले अर्कोलाई बिना शर्त निर्देश गरी दस्तखत गरिएको लिखत सम्झनु पर्छ । (ज) "चेक" भन्नाले माग्नासाथ भुक्तानी दिनु भनी कुनै बैङ्क उपर खिचिएको विनिमयपत्र सम्झनु पर्छ । (झ) "ड्राफ्ट" भन्नाले कुनै बैङ्कले आफ्नो एक कार्यालयबाट अर्को कार्यालय उपर कुनै खास व्यक्तिले वा निजले अहाएकोले माग्नासाथ भुक्तानी पाउने गरी खिचेको विनिमयपत्र सम्झनु पर्छ । (ञ) "भुक्तानी पाउने व्यक्ति" भन्नाले विनिमय अधिकारपत्रमा जसले वा जसले अहाएकोले भुक्तानी पाउने भनी उल्लेख गरिएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ ।
विनिमय_अधिकारपत्र_ऐन_२०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

(झ) "ड्राफ्ट" भन्नाले कुनै बैङ्कले आफ्नो एक कार्यालयबाट अर्को कार्यालय उपर कुनै खास व्यक्तिले वा निजले अहाएकोले माग्नासाथ भुक्तानी पाउने गरी खिचेको विनिमयपत्र सम्झनु पर्छ । (ञ) "भुक्तानी पाउने व्यक्ति" भन्नाले विनिमय अधिकारपत्रमा जसले वा जसले अहाएकोले भुक्तानी पाउने भनी उल्लेख गरिएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ट) "धारक" भन्नाले आफ्नो नाउँको विनिमय अधिकारपत्र प्राप्त गरी सो अधिकारपत्रमा उल्लेख भएबमोजिम रकमको भुक्तानी पाउने हक भएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ठ) "ड्रअर" भन्नाले विनिमयपत्र लेख्ने वा खिच्ने व्यक्ति सम्झनुपर्छ । (ड) "ड्रयी" भन्नाले विनिमयपत्रको भुक्तानी दिन निर्देश गरिएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ढ) "वैकल्पिक ड्रयी" भन्नाले ड्रयीले विनिमयपत्र स्वीकार नगरेमा वा भुक्तानी नदिएमा सम्पर्क राख्नुपर्ने भनी विनिमयपत्रमा उल्लेख गरिएको वा दरपीठ गरिएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ण) "रीतपूर्वकको धारक" भन्नाले लिई आउनेले भुक्तानी पाउने विनिमय अधिकारपत्रको हकमा सो अधिकारपत्रमा कानूनबमोजिम हक हुन आएको व्यक्ति सम्झनुपर्छ । अहाएकोले भुक्तानी पाउने विनिमय अधिकारपत्रको हकमा भुक्तानी पाउने व्यक्ति वा निजले दरपीठ गरी दिएको व्यक्ति सम्झनुपर्छ । तर जसबाट सो हक प्राप्त भएको छ,, सो व्यक्तिको सो विनिमय अधिकारपत्रमा हक नभएको भन्ने विश्वास गर्ने पर्याप्त कारण नभई सो विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी मिति नपुग्दै त्यस्तो हक प्राप्त गरेको वा दरपीठ भएको हुनु पर्छ । (त) "रीतपूर्वकको भुक्तानी" भन्नाले विनिमय अधिकारपत्र लिई आउने व्यक्तिलाई बिना लापरवाही र असल नियतले सो अधिकारपत्रमा उल्लिखित रकम भुक्तानी दिने कामलाई सम्झनु पर्छ । (थ) "दरपीठ" भन्नाले कुनै विनिमय अधिकारपत्रको अगाडि वा पछाडि वा त्यससाथ संलग्न कुनै लिखत वा कागजमा सो विनिमय अधिकारपत्र विनिमय गर्ने उद्देश्यले दस्तखत गर्ने कामलाई सम्झनु पर्छ । (द) "साधारण दरपीठ" भन्नाले दरपीठ गर्नेले आफ्नो दस्तखत मात्र गरेको दरपीठलाई सम्झनु पर्छ । (ध) "विशेष दरपीठ" भन्नाले कुनै खास व्यक्ति वा निजले अहाएकोलाई भुक्तानी दिनुपर्ने गरी गरेको दरपीठलाई सम्झनु पर्छ । (न) "माग्नासाथ भुक्तानी पाउने विनिमयपत्र" भन्नाले माग्नासाथ वा देख्नासाथ वा प्रस्तुत गर्नासाथ भुक्तानी हुने विनिमयपत्र सम्झनु पर्छ । (प) "भुक्तानी मिति" भन्नाले विनिमयपत्रमा भुक्तानी पाउने भनी लेखिएको मितिलाई सम्झनु पर्छ । (फ) "सार्वजनिक विदा" भन्नाले नेपाल सरकारले सार्वजनिक विदा भनी घोषित गरेको दिनलाई सम्झनुपर्छ र सो शब्दले बैङ्किङ्ग कारोबार नहुने दिनलाई समेत जनाउँछ । (ब) "नोटरी पब्लिक" भन्नाले दफा १०६ बमोजिम नियुक्त भएको वा तोकिएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (भ) "तोकिएको" वा "तोकिएबमोजिम" भन्नाले यस ऐन वा ऐन अन्तर्गत बनेको नियममा "तोकिएको" वा "तोकिएबमोजिम" सम्झनु पर्छ । परिच्छेद-२ । विनिमय अधिकारपत्र, त्यसका पक्ष र निजको हक र दायित्व । ३. अस्पष्ट विनिमय अधिकारपत्र: कुनै विनिमयपत्र, प्रतिज्ञापत्र वा विनिमयपत्र के हो छुट्याउन अप्ठ्यारो भएमा त्यस्तो अधिकारपत्रलाई धारकले आफ्नो इच्छानुसार प्रतिज्ञापत्र वा विनिमयपत्र मान्न सक्नेछ । ४. धारकको अधिकार: धारकले विनिमय अधिकारपत्र हस्तान्तरण गर्न सक्नेछ ।
विनिमय_अधिकारपत्र_ऐन_२०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

३. अस्पष्ट विनिमय अधिकारपत्र: कुनै विनिमयपत्र, प्रतिज्ञापत्र वा विनिमयपत्र के हो छुट्याउन अप्ठ्यारो भएमा त्यस्तो अधिकारपत्रलाई धारकले आफ्नो इच्छानुसार प्रतिज्ञापत्र वा विनिमयपत्र मान्न सक्नेछ । ४. धारकको अधिकार: धारकले विनिमय अधिकारपत्र हस्तान्तरण गर्न सक्नेछ । ५. भुक्तानी मिति नलेखिएको विनिमय अधिकारपत्र: भुक्तानी मिति नलेखिएको विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी माग्नासाथ दिनुपर्नेछ । ६. अङ्क तथा अक्षरमा फरक: विनिमय अधिकारपत्रमा भुक्तानी दिनुपर्ने रकमको अङ्क र अक्षरमा फरक परेमा अक्षरमा लेखिए अनुसारको रकमलाई मान्यता दिइनेछ । ७. थप म्याद: माग्नासाथ वा देख्नासाथ वा प्रस्तुत गर्नासाथ भुक्तानी दिनुपर्नेछ भनी नलेखिएको विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी, भुक्तानी मितिले चौथो दिनमा हुनेछ । ८. निश्चित अवधि पछिको भुक्तानी: कुनै निश्चित दिन वा प्रस्तुत गरेको खास अवधिपछि वा कुनै अवश्यम्भावी घटना घटेपछि वा त्यस्तो घटना घटेको खास अवधि पछि भुक्तानी हुने विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी उक्त अधिकारपत्रमा उल्लेख भएबमोजिम हुनेछ । ९. भुक्तानी मितिको हिसाब: कुनै अवधिपछि भुक्तानी हुने विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी मितिको हिसाब गर्दा उक्त अधिकारपत्रमा लेखिएको दिन वा स्वीकृतिको लागि प्रस्तुत गरेको दिन बाहेक गरी हिसाब गरिनेछ । १०. भुक्तानी मिति सार्वजनिक विदाको दिन परेमा: विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी मिति सार्वजनिक विदाको दिनमा परेमा त्यसको भोलिपल्ट भुक्तानी मिति पुगेको मानिनेछ । ११. पक्षको योग्यता: प्रचलित कानून अन्तर्गत करार गर्न सक्ने व्यक्तिले विनिमय अधिकारपत्र लेख्ने, खिच्ने स्वीकार गर्ने, दरपीठ गर्ने, विनिमय गर्ने आदि सम्पूर्ण काम गर्न सक्नेछ र त्यसको निमित्त सबै पक्ष उत्तरदायी हुनेछन् । तर त्यस्तो काम नाबालकले गरेको भए निज बाहेक अरू सबै पक्षहरू उत्तरदायी हुनेछन् । १२. अभिकर्ता: अभिकर्ताले गरेको कामको निमित्त निजलाई त्यस्तो काम गर्न अख्तियारी प्रदान गर्ने मुख्य व्यक्ति उत्तरदायी हुनेछ । १३. अभिकर्ताको दायित्व: अभिकर्ताले विनिमयपत्रमा आफूले अभिकर्ताको हैसियतले दस्तखत गरेको कुरा खुलाएको छैन वा व्यक्तिगत रूपले आफू उत्तरदायी नहुने व्यहोरा उल्लेख नगरी दस्तखत गरेको छ भने त्यस्तो विनिमयपत्रको लागि व्यक्तिगत रूपले अभिकर्ता पनि उत्तरदायी हुनेछ । १४. हकवालको दायित्व: मृत व्यक्तिको हकवालको हैसियतले विनिमयपत्रमा दस्तखत गर्ने व्यक्तिले आफूले पाएको सम्पत्तिको हदसम्म मात्र उत्तरदायी हुने व्यहोरा उल्लेख नगरी । दस्तखत गरेको छ भने निज सो विनिमय अधिकारपत्रको लागि पूर्णतया व्यक्तिगत रूपले उत्तरदायी हुनेछ । १५. ड्रअरको दायित्व: स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा ड्रीबाट विनिमयपत्र अनादर भएको वा स्वीकार नगरिएको कुरा ड्रअरलाई रीतपूर्वक सूचित गरिएमा धारकलाई क्षतिपूर्ति गरिदिनु ड्रअरको कर्तव्य हुनेछ । १६. चेक भुक्तानी दिने बैङ्कको दायित्व: ड्रअरको पर्याप्त निक्षेप भएको अवस्थामा प्रस्तुत भएको चेक रीतपूर्वकको छ भने त्यस्तो चेकको भुक्तानी बैङ्कले दिनुपर्नेछ । त्यस्तो चेकको भुक्तानी नदिएबाट ड्रअर वा रीतपूर्वकको नै धारकलाई कुनै हानी नोक्सानी भएमा बैङ्कले त्यसको क्षतिपूर्ति समेत यो ऐनबमोजिम दिनुपर्नेछ ।
विनिमय_अधिकारपत्र_ऐन_२०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

१६. चेक भुक्तानी दिने बैङ्कको दायित्व: ड्रअरको पर्याप्त निक्षेप भएको अवस्थामा प्रस्तुत भएको चेक रीतपूर्वकको छ भने त्यस्तो चेकको भुक्तानी बैङ्कले दिनुपर्नेछ । त्यस्तो चेकको भुक्तानी नदिएबाट ड्रअर वा रीतपूर्वकको नै धारकलाई कुनै हानी नोक्सानी भएमा बैङ्कले त्यसको क्षतिपूर्ति समेत यो ऐनबमोजिम दिनुपर्नेछ । १७. प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने वा विनिमयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिको दायित्व: प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने वा विनिमयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिले भुक्तानी मिति पुगेपछि रीतपूर्वक भुक्तानीको लागि पेश हुन आएको विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी दिनुपर्नेछ । त्यस्तो विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी नदिएबाट भुक्तानी पाउने पक्षलाई कुनै हानी नोक्सानी भएमा प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने वा विनिमयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिले त्यसको क्षतिपूर्ति समेत यो ऐनबमोजिम दिनुपर्नेछ । १८. विनिमयपत्र स्वीकार गर्न सक्ने व्यक्ति: (१) ड्री वा वैकल्पिक ड्रीले मात्र आफू उत्तरदायी हुने गरी विनिमयपत्र स्वीकार गर्न सक्नेछ । (२) विनिमयपत्रमा एकभन्दा बढी ड्री भएमा कुनै एक ड्रीले आफ्नो निमित्त मात्र विनिमयपत्र स्वीकार गर्न सक्नेछ । तर त्यस्तो ड्रीहरू साझेदार भएमा वा अख्तियारी दिइएकोमा एक्ले अर्कोको लागि विनिमयपत्र स्वीकार गर्न सक्नेछ । १९. दरपीठ गर्ने व्यक्तिको दायित्व: आफ्नो दायित्व सीमित हुने वा दायित्व नै नहुने कुरा नलेखी विनिमय अधिकारपत्र दरपीठ गरी हस्तान्तरण गर्ने व्यक्ति अन्यथा करार भएमा बाहेक पछिका प्रत्येक धारक प्रति उत्तरदायी हुनेछ । २०. रीतपूर्वकको धारक प्रति पूर्व पक्षहरूको दायित्व: विनिमय अधिकारपत्रको रीतपूर्वकको भुक्तानी नभएसम्म प्रत्येक पूर्वपक्ष रीतपूर्वकको धारक प्रति उत्तरदायी हुनेछ । २१. मुख्य ऋणी सरह हुने: अन्यथा करार भएमा बाहेक विनिमय अधिकारपत्र स्वीकार हुनुभन्दा अगाडि सो लेख्ने, खिच्ने व्यक्तिको दायित्व र स्वीकार गरिसकेपछि स्वीकार गर्ने पक्षको दायित्व मुख्य ऋणी सरहको र त्यसमा अन्य पक्षको दायित्व जमानी सरहको हुनेछ । २२. प्रत्येक पछिल्लो पक्षको निमित्त पूर्वपक्ष मुख्य ऋणी सरह हुने: अन्यथा करार भएमा बाहेक जमानीको रूपमा उत्तरदायी हुने पक्षहरूमध्ये प्रत्येक पछिल्लो पक्षको निमित्त प्रत्येक पूर्वपक्ष मुख्य ऋणी सरह उत्तरदायी हुनेछ । २३. जमानीको दायित्व: प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि अधिकारपत्रमा जमानी हुने व्यक्तिले मुख्य ऋणीको सम्पत्तिबाट असुलउपर हुन नसकेमा मात्र निजको सम्पत्तिबाट उपर गरी लिन पाउने भन्ने कुराको जिकिर गर्न पाउने छैन, जमानी हुनेबाट सोझै असुलउपर गर्न सकिनेछ । २४. दरपीठ गर्ने व्यक्ति दायित्वबाट मुक्त हुने: दरपीठ गर्ने व्यक्तिको पूर्वपक्षहरूबाट भराई लिन पाउने हक धारकले निज दरपीठ गर्ने व्यक्तिको स्वीकृति बिना हनन गर्नु हुँदैन । त्यसरी हक हनन गरिएमा दरपीठ गर्ने व्यक्ति धारकप्रतिको दायित्वबाट मुक्त हुनेछ । २५. उत्तरदायी हुन कर लाग्ने: कीर्ते हो भन्ने थाहा भएको वा कीर्ते हो भन्ने थाहा पाउन सक्ने अवस्थाको विनिमयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिले विनिमयपत्र कीर्ते भएको आधारमा आफ्नो उत्तरदायित्वबाट मुक्त हुन पाउनेछैन ।
विनिमय_अधिकारपत्र_ऐन_२०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

त्यसरी हक हनन गरिएमा दरपीठ गर्ने व्यक्ति धारकप्रतिको दायित्वबाट मुक्त हुनेछ । २५. उत्तरदायी हुन कर लाग्ने: कीर्ते हो भन्ने थाहा भएको वा कीर्ते हो भन्ने थाहा पाउन सक्ने अवस्थाको विनिमयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिले विनिमयपत्र कीर्ते भएको आधारमा आफ्नो उत्तरदायित्वबाट मुक्त हुन पाउनेछैन । २६. प्रतिफल बिनाको विनिमय अधिकारपत्र: प्रचलित कानून विरुद्ध लेखिएको, स्वीकार गरिएको, दरपीठ गरिएको वा हस्तान्तरण गरिएको विनिमय अधिकारपत्रले त्यस्तो काम गर्ने पक्षहरूको बीचमा भुक्तानी गर्नुपर्ने दायित्व सृजना गर्दैन । त्यस्तो विनिमय अधिकारपत्र कसैले धारकलाई दरपीठ गरी वा नगरी हस्तान्तरण गरेमा त्यसरी प्राप्त गर्ने धारकले त्यस्तो विनिमय अधिकारपत्रको रकम हस्तान्तरण गर्ने व्यक्ति वा अन्य कुनै पूर्वपक्षबाट फिर्ता लिन सक्नेछ । २७. अर्को प्रति दिनुपर्ने: विनिमय अधिकारपत्र हराउने धारकले अनुरोध गरेमा ड्रअर वा प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने व्यक्तिले आवश्यक जमानत र प्रतिलिपि तयार गर्न लागेको खर्च लिई अर्को प्रति दिनुपर्नेछ । परिच्छेद-३ । विनिमय तथा दरपीठ । २८. हस्तान्तरण: हस्तान्तरण भएपछि मात्र विनिमय अधिकारपत्र लेखेको, स्वीकार गरेको वा दरपीठ गरेको कार्य पूरा भएको मानिनेछ । २९. हस्तान्तरणद्वारा विनिमय: लिई आउनेले भुक्तानी पाउने विनिमय अधिकारपत्र हस्तान्तरणद्वारा विनिमय गर्न सकिनेछ । अधिकारपत्रमा लेखिएको वा निजले अहाएको व्यक्तिले भुक्तानी पाउने विनिमय अधिकारपत्र भएमा सो अधिकारपत्रको धारकबाट दरपीठ समेत भएको हुनुपर्छ । ३०. दरपीठको असर: विनिमय अधिकारपत्र दरपीठ गरी हस्तान्तरण गरिएपछि हक हस्तान्तरण हुनेछ । धारकले सो अधिकारपत्र अरू कसैलाई दरपीठ गरी दिने वा स्वयं भुक्तानी लिन सक्नेछ । ३१. दरपीठ परिवर्तन: कुनै साधारण दरपीठ भएको विनिमयपत्रको धारकले साधारण दरपीठलाई विशेष दरपीठमा बदल्न सक्नेछ । ३२. दरपीठ गर्न प्रतिबन्ध लगाउन सकिने: विनिमय अधिकारपत्र दरपीठ गर्दा सो अधिकारपत्र पुनः दरपीठ गर्न नसकिने गरी वा दरपीठमा उल्लेख गरिएबमोजिम मात्र गर्ने गरी धारकको दरपीठ गर्ने हकमा प्रतिबन्ध लगाउन सकिनेछ । तर लिई आउनेले भुक्तानी पाउने विनिमय अधिकारपत्रको हकमा उक्त प्रतिबन्ध लगाउन सकिने छैन । ३३. रीतपूर्वकको धारकबाट हक प्राप्त गर्ने धारक: रीतपूर्वकको धारकबाट विनिमयपत्रमा हक प्राप्त गर्ने धारकको हक रीतपूर्वकको धारक सरह नै हुनेछ । ३४. दरपीठ वा विनिमय गर्न सकिने: दफा ३२ बमोजिम प्रतिबन्ध लगाइएकोमा बाहेक विनिमय अधिकारपत्रको प्रत्येक पक्षले सो अधिकारपत्र दरपीठ वा विनिमय गर्न सक्नेछ । ३५. दायित्व नरहने गरी दरपीठ गर्न सक्ने: दरपीठ गर्ने व्यक्तिले विनिमयपत्रमा आफ्नो दायित्व नरहने कुरा स्पष्ट गरी दरपीठ गर्न सक्नेछ । ३६. आंशिक रकमको दरपीठ: आंशिक रकम मात्र पाउने गरी दरपीठ भएको विनिमय अधिकारपत्र विनिमय गर्न सकिने छैन । ३७. हकवालाद्वारा विनिमय: अहाएकोले भुक्तानी पाउने विनिमयपत्रमा दरपीठ गर्ने व्यक्तिले अधिकारपत्र हस्तान्तरण नगर्दै मरेमा सो मरेका हकवालाले पनि दरपीठ नगरी अधिकारपत्र हस्तान्तरण मात्र गरी विनिमय गर्न सक्नेछैन ।
विनिमय_अधिकारपत्र_ऐन_२०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

३६. आंशिक रकमको दरपीठ: आंशिक रकम मात्र पाउने गरी दरपीठ भएको विनिमय अधिकारपत्र विनिमय गर्न सकिने छैन । ३७. हकवालाद्वारा विनिमय: अहाएकोले भुक्तानी पाउने विनिमयपत्रमा दरपीठ गर्ने व्यक्तिले अधिकारपत्र हस्तान्तरण नगर्दै मरेमा सो मरेका हकवालाले पनि दरपीठ नगरी अधिकारपत्र हस्तान्तरण मात्र गरी विनिमय गर्न सक्नेछैन । ३८. गैरकानूनी तवरबाट प्राप्त विनिमय अधिकारपत्र: कुनै अपराध गरी वा जालसाजी गरी वा गैरकानूनी तवरबाट विनिमय अधिकारपत्र प्राप्त गर्ने व्यक्ति वा हराएको विनिमयपत्र पाउने व्यक्तिले त्यस्तो विनिमय अधिकारपत्र खिच्ने, स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा धारकसँग सो अधिकारपत्रमा उल्लिखित रकम उपर दाबी गर्न पाउने छैन । ३९. भुक्तानी मिति नाघेको वा अनादर गरिएको विनिमय अधिकारपत्र: स्वीकार नगरी वा भुक्तानी गर्न इन्कार गरी अनादर गरेको विनिमयपत्र जानाजान लिने वा भुक्तानी मिति नाघेको विनिमयपत्र लिने धारकको अधिकार सो अधिकारपत्र हस्तान्तरण गर्ने व्यक्तिको भन्दा बढी हुने छैन । परिच्छेद-४ । प्रस्तुतीकरण । ४०. स्वीकृतिको लागि प्रस्तुतीकरण: प्रस्तुत गरेपछि भुक्तानी पाउने विनिमयपत्र स्वीकृतिको लागि ड्री समक्ष कारोबारको दिनमा कारोबार गर्ने समयभित्र प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । प्रस्तुत गर्नुपर्ने दिन तथा स्थान नलेखिएकोमा स्वीकृति माग गर्ने अधिकार भएको व्यक्तिले मनासिब समयभित्र ड्रीको उचित खोजतलास गरी निज समक्ष कारोबारको दिनमा कारोबार गर्ने समयभित्र प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । सो बमोजिम प्रस्तुत नगरेमा त्यस्तो नगर्ने व्यक्तिप्रति अन्य कुनै पक्ष उत्तरदायी हुने छैन । तर ड्रीले उचित खोजतलास गर्दा पनि फेला नपरेमा विनिमयपत्र अनादर गरेको मानिनेछ । ४१. ड्रीले समय पाउने: स्वीकृतिको लागि प्रस्तुत गरिएको विनिमयपत्र स्वीकार गर्ने वा नगर्ने विचार गर्नको लागि ड्रीले समय मागेमा धारकले सार्वजनिक बिदा बाहेक दुई दिनको म्याद दिनुपर्नेछ । ४२. प्रतिज्ञापत्रको प्रस्तुतीकरण: देखाएको निश्चित अवधिपछि भुक्तानी हुने प्रतिज्ञापत्र भुक्तानी पाउने अधिकार भएको व्यक्तिले प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने व्यक्ति समक्ष प्रतिज्ञा गरिएको मनासिब समयभित्र कारोबारको दिनमा कारोबार गर्ने समयभित्र देखाउनको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । सो बमोजिम नगरेमा त्यस्तो नगर्ने व्यक्तिप्रति अन्य कुनै पक्ष उत्तरदायी हुनेछैन । ४३. भुक्तानीको लागि प्रस्तुतीकरण: प्रतिज्ञापत्र, विनिमयपत्र र चेक भुक्तानीको लागि क्रमशः लेखिदिने, स्वीकार गर्ने र ड्री समक्ष धारकले वा निजले अहाएकोले कारोबार गर्ने समयभित्र प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । यसरी प्रस्तुत नगरेमा सो अधिकारपत्रमा उल्लेख भएका अरू पक्षहरू त्यस्ता धारकप्रति उत्तरदायी हुने छैनन् । ४४. निर्दिष्ट स्थानमा भुक्तानी हुने विनिमय अधिकारपत्र: कुनै निर्दिष्ट स्थानमा भुक्तानी दिने भनिएको विनिमयपत्र सोही स्थानमा भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । ४५. भुक्तानी दिने स्थान नलेखिएको विनिमय अधिकारपत्र: भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्ने स्थान नलेखिएको प्रतिज्ञापत्र सो लेखिदिने व्यक्ति समक्ष र विनिमयपत्र सो स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा ड्री समक्ष निजको कारोबार गर्ने वा बसोबास गर्ने स्थानमा भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ ।
विनिमय_अधिकारपत्र_ऐन_२०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

४५. भुक्तानी दिने स्थान नलेखिएको विनिमय अधिकारपत्र: भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्ने स्थान नलेखिएको प्रतिज्ञापत्र सो लेखिदिने व्यक्ति समक्ष र विनिमयपत्र सो स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा ड्री समक्ष निजको कारोबार गर्ने वा बसोबास गर्ने स्थानमा भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । ४६. बसोबास गर्ने वा कारोबार गर्ने स्थान निश्चित नभएमा: भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्ने स्थान नलेखिएको विनिमयपत्र लेखिदिने वा स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा ड्रीको बसोबास गर्ने वा कारोबार गर्ने स्थान निश्चित नभएमा सो अधिकारपत्र भुक्तानी स्वीकृतिको लागि निजलाई फेला परेको स्थानमा प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । ४७. ड्रअरमाथि दाबी गर्नुपर्दा चेक प्रस्तुत गर्नुपर्ने: (१) जुन बैङ्क उपर चेक खिचिएको छ, सो बैङ्कमा चेक प्रस्तुत नगरी कसैले पनि ड्रअर उपर दाबी गर्न पाउने छैन । (२) मनासिब समयभित्र चेक प्रस्तुत नगरेको कारणबाट कसैलाई कुनै नोक्सानी हुन गएमा सो नोक्सानीको रकम ड्रअरसँग दाबी गर्न सकिने छैन । ४८. प्रस्तुतीकरणमा ढिलाई भएको नमानिने: धारकको आफ्नो बदनियत, लापरवाही वा गल्तीबाट ढिला भएकोमा बाहेक निजको आफ्नो काबू बाहिरको परिस्थिति ले गर्दा स्वीकृति वा भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्न ढिला हुन गएमा ढिलो भएको मानिनेछ । तर सो परिस्थिति बितिसकेपछि मनासिब समयभित्र विनिमयपत्र स्वीकृति वा भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । ४९. मनासिब समयमा प्रस्तुत गर्नुपर्ने: माग्नासाथ भुक्तानी पाउने विनिमयपत्रको धारकले सो अधिकारपत्र मनासिब समयभित्र भुक्तानीको निमित्त प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । ५०. अभिकर्ता वा हकवाला समक्ष प्रस्तुत गर्न सकिने: प्रतिज्ञापत्र, विनिमयपत्र र चेक स्वीकृति वा भुक्तानीको लागि क्रमशः लेखिदिने, स्वीकार गर्ने र ड्रीको अभिकर्ता समक्ष प्रस्तुत गर्न सकिनेछ । तर त्यस्तो लेखिदिने वा स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा ड्रीको मृत्यु भइसकेको भए सो अधिकारपत्र निजको हकवाला समक्ष प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । ५१. भुक्तानीको लागि प्रस्तुत नगरे पनि हुने अवस्था: देहायको अवस्थामा विनिमय पत्र अनादर गरिएको मानिनेछ र त्यसको भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नु आवश्यक हुने छैन:- । (क) खिच्ने वा स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा ड्रीले जानाजान विनिमयपत्रको प्रस्तुतीकरण बाधा दिएमा, वा । (ख) भुक्तानीको लागि निर्दिष्ट स्थानमा प्रस्तुत गर्नुपर्ने भनी उल्लेख भएकोमा कारोबार गर्ने दिन तथा कारोबार गर्ने समयमा भुक्तानी दिनुपर्ने व्यक्ति वा निजको अभिकर्ता उल्लिखित स्थानमा उपस्थित नभएमा, वा । (ग) भुक्तानी दिनुपर्ने व्यक्तिले कारोबार गर्ने दिन कारोबार गर्ने समयभित्र कार्यालय बन्द गरेमा, वा । (घ) कुनै निर्दिष्ट स्थान प्रस्तुत गर्नुपर्ने भनी नलेखिएको विनिमय अधिकारपत्र प्रस्तुत गर्नको लागि भरमग्दुर कोशिश गर्दा पनि सम्बन्धित पक्ष फेला नपरेमा । ५२. लापरबाही वा गल्ती भएमा क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने: कुनै खास बैङ्कबाट भुक्तानी हुने गरी स्वीकार भएको विनिमयपत्र भुक्तानीको लागि रीतपूर्वक प्रस्तुत भएकोमा बैङ्कको लापरबाही वा गल्तीको कारणबाट धारकलाई हानी नोक्सानी हुने गरी अनादर भएमा सो बैङ्कले धारकलाई यस ऐन बमोजिम क्षतिपूर्ति दिनुपर्नेछ । परिच्छेद-५ । भुक्तानी ब्याज र दायित्वबाट मुक्ति ।
विनिमय_अधिकारपत्र_ऐन_२०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

परिच्छेद-५ । भुक्तानी ब्याज र दायित्वबाट मुक्ति । ५३. भुक्तानी: दफा ५६ को अधीनमा रही विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी धारकलाई दिनुपर्नेछ । तर कुनै बैङ्क उपर खिचिएको चेक वा ड्राफ्ट खिचिएको मितिले ६ महिनाभित्र भुक्तानीको लागि बैङ्क समक्ष प्रस्तुत नगरिएमा त्यसको भुक्तानी दिन बैङ्क बाध्य हुने छैन । ५४. ब्याज: प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि विनिमय अधिकारपत्रमा ब्याज दर लेखिएकोमा सोही बमोजिम हुनेछ । तर क्षतिपूर्ति वा हानी नोक्सानी भराउनको लागि ब्याज कायम गर्दा वाणिज्य बैङ्कले कर्जामा लिने अधिकतम व्याजदरबाट हिसाब गरिनेछ । ५५. भुक्तानी पाएपछि विनिमय अधिकारपत्र हस्तान्तरण गर्नुपर्ने: भुक्तानी दिने व्यक्तिले भुक्तानी दिनुभन्दा अघि विनिमय अधिकारपत्र हेर्न सक्नेछ र भुक्तानी दिएपछि सो अधिकारपत्र खिची लिन सक्नेछ । ५६. दायित्वबाट मुक्त हुने अवस्था: देहायको अवस्थामा विनिमय अधिकारपत्र खिच्ने, स्वीकार गर्ने वा दरपीठ गर्ने पक्ष आफ्नो दायित्वबाट मुक्त हुनेछ:- । (क) स्वीकार गर्ने वा दरपीठ गर्ने पक्षलाई दायित्वबाट मुक्तिदिने बिचारबाट कुनै धारकले निजको नाम काटी दिएमा त्यस्तो नाम काटिएको पक्ष धारकप्रति वा निजबाट हक प्राप्त गर्ने वा खिच्ने पक्ष प्रतिको दायित्वबाट, । (ख) कुनै धारकले स्वीकार गर्ने वा दरपीठ गर्ने वा खिच्ने पक्षलाई दायित्वबाट मुक्त गरेको सूचना पठाएमा स्वीकार गर्ने, दरपीठ गर्ने सबै पक्ष त्यस्तो सूचना पठाउने धारक वा निजबाट हक प्राप्त गर्ने पक्षहरूप्रतिको दायित्वबाट, । (ग) लिई आउनेलाई भुक्तानी दिने वा साधारण दरपीठ गरिएको विनिमय अधिकारपत्र भएमा त्यस्तो अधिकारपत्र खिच्ने, स्वीकार गर्ने वा दरपीठ गर्ने पक्षले दिनुपर्ने रकमको रीतपूर्वकको भुक्तानी दिएमा निज त्यस्तो विनिमय अधिकारपत्रसँग सम्बन्धित सबै पक्षहरूप्रतिको दायित्वबाट । ५७. भुक्तानी दिनेलाई थप समय दिएमा दायित्वबाट मुक्ति: कुनै धारकले विनिमयपत्रको भुक्तानी दिने पक्षलाई सो स्वीकार गर्न सार्वजनिक बिदाको दिन बाहेक दुई दिनभन्दा बढी समय दिएमा त्यसको समर्थन नगर्ने पूर्वपक्षहरू त्यस्ता धारकप्रतिको दायित्वबाट मुक्त हुनेछन् । ५८. "लिई आउने वा अहाएको" व्यक्तिलाई भुक्तानी दिनुपर्ने चेकको दायित्वबाट मुक्ति: "लिई आउने" लाई भुक्तानी दिनुपर्ने चेकको हकमा चेकको पछाडि जस्तोसुकै दरपीठ गरिएको भए तापनि लिई आउनेलाई रीतपूर्वकको भुक्तानी दिएपछि र "अहाएको"लाई भुक्तानी दिनुपर्ने चेकको हकमा भुक्तानी पाउने वा निजले दरपीठ गरिएको व्यक्तिलाई रीतपूर्वकको भुक्तानी भएपछि ड्री आफ्नो दायित्वबाट मुक्त हुनेछ । ५९. ड्राफ्ट भुक्तानी गर्ने दायित्वबाट मुक्ति: कुनै बैङ्कको एक कार्यालयको सोही बैङ्कको अर्को कार्यालयबाट माग्नासाथ अहाएकोलाई भुक्तानी पाउने गरी खिचेको ड्राफ्टमा भुक्तानी पाउने वा निजले दरपीठ गरिएको व्यक्तिलाई रीतपूर्वकको भुक्तानी भएपछि भुक्तानी दिने बैङ्क दायित्वबाट मुक्त हुनेछ । ६०. शर्त सहितको स्वीकृति: विनिमयपत्रको धारकले शर्त सहित स्वीकार गरेकोलाई मान्यता दिइएमा त्यस्तो शर्तलाई मान्यता दिन सहमति दिने पक्ष बाहेक अरू सबै पूर्वपक्षहरू दायित्वबाट मुक्त हुनेछन् ।