chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
कारागार_ऐन_२०७९
Prison Act, 2022

७. कारागार प्रशासकको काम, कर्तव्य र अधिकार: (१) यो ऐन तथा अन्य प्रचलित कानून बमोजिमको काम, कर्तव्य र अधिकारका अतिरिक्त कारागार प्रशासकको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) कारागारको आन्तरिक व्यवस्थापन गर्ने, गराउने, । (ख) प्रचलित कानून बमोजिम आफ्नो जिम्मामा रहेका मिसिल, बन्दी अभिलेख किताब, कागजात एवं मालसामान सुरक्षित रूपले राख्ने वा राख्न लगाउने, । (ग) कारागारमा रहेका बन्दीको उचित व्यवस्थापनका लागि आवश्यक काम गर्ने, गराउने र यसरी व्यवस्थापन गर्दा कुनै बन्दीको उमेर, लिङ्ग, अपाङ्गता जस्ता कारणले सिर्जित विशेष आवश्यकतालाई समेत ध्यान दिने, । (घ) कारागारको सुरक्षा व्यवस्था चुस्त राख्ने, समय समयमा त्यसको जाँच गर्ने तथा कारागारलाई सदैव आफ्नो सुपरीवेक्षण र निगरानीमा राख्ने, । (ङ) कारागारमा खटिएका सुरक्षाकर्मी तथा अन्य कर्मचारीलाई कारागार व्यवस्थापन गर्न आवश्यक निर्देशन दिने, । (च) आवश्यकता अनुसार बन्दीलाई निःशुल्क कानूनी सहायता उपलब्ध गराउनको लागि आवश्यक व्यवस्था मिलाउने, । (छ) बन्दीको लागि आवश्यक नैतिक सुधार तथा मनोसामाजिक परामर्शको व्यवस्था गर्ने, गराउने, । (ज) कारागार व्यवस्थापन सम्बन्धमा मन्त्रालय, विभाग, प्रदेश सरकार तथा प्रमुख जिल्ला अधिकारीबाट दिइएको निर्देशनको पालना गर्ने, गराउने । (२) कारागार प्रशासक सम्बन्धित जिल्लाको प्रमुख जिल्ला अधिकारीप्रति समेत उत्तरदायी हुनेछ । (३) कारागार प्रशासक आफूलाई तोकिएको सरकारी आवासमा बस्नु पर्नेछ र सामान्यतया: कारागार छोडी अन्यत्र जानुअघि प्रमुख जिल्ला अधिकारीको अनुमति लिनु पर्नेछ । (४) कारागार प्रशासकले यस ऐन बमोजिम आफूलाई प्राप्त अधिकारमध्ये आवश्यकता अनुसार केही अधिकार आफ्नो मातहतको कर्मचारीलाई प्रत्यायोजन गर्न सक्नेछ । तर दफा ५२ बमोजिम जरिवाना गर्ने अधिकार प्रत्यायोजन गर्न सकिने छैन । (५) कारागार प्रशासकले तोकिए बमोजिम वार्षिक प्रतिवेदन तयार गरी प्रदेश सरकारको सम्बन्धित मन्त्रालय र विभागमा पेश गर्नु पर्नेछ । ८. कारागारको सुरक्षा: (१) कारागार तथा बन्दीको सुरक्षा तथा रेखदेखको लागि आवश्यक सङ्ख्यामा सुरक्षाकर्मी रहनेछन् । (२) कारागारको सुरक्षा व्यवस्थापन गर्न तथा बन्दीको रेखदेख गर्न खटिएका सुरक्षाकर्मी कारागार प्रशासकको प्रत्यक्ष निर्देशन र नियन्त्रणमा रहनेछन् । (३) यस ऐन बमोजिम थुना वा कैदमा रहेका महिला बन्दीको सुरक्षाको लागि सुरक्षाकर्मी खटाउँदा महिला सुरक्षाकर्मी खटाउनु पर्नेछ । (४) कारागार प्रशासकले कारागार तथा बन्दीको सुरक्षाको लागि आवश्यकता अनुसार जिल्ला प्रशासन कार्यालयसँग सहयोग माग गर्नु पर्नेछ र यसरी सहयोग माग भएमा सम्बन्धित जिल्ला प्रशासन कार्यालयले कारागारको सुरक्षाको लागि सुरक्षाकर्मी उपलब्ध गराउनु तथा सुरक्षा व्यवस्थाको लागि आवश्यक सहयोग गर्नु पर्नेछ । परिच्छेद-३ । बन्दीलाई कारागारमा राख्ने । ९. थुनुवा पुर्जी वा कैदी पुर्जी दिनु पर्ने: (१) कुनै पनि व्यक्तिलाई प्रचलित कानून बमोजिम थुना वा कैदमा राख्नु अघि थुनुवा पुर्जी वा कैदी पुर्जी दिनु पर्नेछ र कुनै पनि थुनुवा वा कैदीलाई त्यस्तो पुर्जी बिना बन्दीको रुपमा कारागारमा राख्न सकिने छैन ।
कारागार_ऐन_२०७९
Prison Act, 2022

परिच्छेद-३ । बन्दीलाई कारागारमा राख्ने । ९. थुनुवा पुर्जी वा कैदी पुर्जी दिनु पर्ने: (१) कुनै पनि व्यक्तिलाई प्रचलित कानून बमोजिम थुना वा कैदमा राख्नु अघि थुनुवा पुर्जी वा कैदी पुर्जी दिनु पर्नेछ र कुनै पनि थुनुवा वा कैदीलाई त्यस्तो पुर्जी बिना बन्दीको रुपमा कारागारमा राख्न सकिने छैन । (२) उपदफा (१) बमोजिम कुनै व्यक्तिलाई अदालतको आदेशबाट कुनै कसूरको अनुसन्धान वा पुर्पक्षका लागि थुनामा राख्नु पर्ने भएमा निजलाई देहायको विवरण समेत खुलाइएको थुनुवा पुर्जी दिई कारागारमा पठाउनु पर्नेछ:- । (क) कुन कसूरको आरोपमा अनुसन्धान वा पुर्पक्षका लागि थुनामा राख्ने आदेश भएको हो सो कुरा, । (ख) कसूरको संक्षिप्त विवरण, । (ग) थुनामा रहने अवधि, । (घ) थुनामा राख्न आदेश दिने अदालत । (३) अदालतको फैसला बमोजिम कैद सजाय पाएको कुनै व्यक्तिलाई कैदमा राख्नु पर्ने भएमा निजलाई देहायको विवरण समेत खुलाइएको कैदी पुर्जी दिई कारागारमा पठाउनु पर्नेछ:- । (क) कुन कानून अन्तर्गत कसूर ठहर भई कति सजाय हुने हो त्यसको संक्षिप्त विवरण, । (ख) फैसला गर्ने अदालत र फैसला भएको मिति, । (ग) फैसला बमोजिम कसूर बापत तोकिएको सजायको विवरण, । (घ) कैदमा बस्नुपर्ने बाँकी अवधि, । (ङ) न्यायिक हिरासतमा रहेको भए त्यसको विवरण । (४) अदालतको फैसला बमोजिम भएको जरिवाना नतिरे बापत कुनै व्यक्तिलाई कैदमा राख्नु पर्ने भएमा निजलाई देहायको विवरण समेत खुलाइएको कैदी पुर्जी दिई कारागारमा पठाउनु पर्नेछ:- । (क) कुन कानून अन्तर्गत कति जरिवाना भएको हो सोको विवरण, । (ख) फैसला गर्ने अदालत र फैसला मिति, । (ग) प्रतिदिन कैद बस्दा कट्टा हुने जरिवाना रकम, । (घ) जरिवाना नतिरेमा कैदमा बस्नु पर्ने अवधि । (५) अदालतले उपदफा (३) वा (४) बमोजिमको कैदी पुर्जीमा उल्लिखित विषय अतिरिक्त कैदमा बस्ने व्यक्तिको नाम, थर, वतन, वर्ष, वर्ण, हुलिया, निजको बाबु, आमा र पति वा पत्नीको नाम, थर, ठेगाना, उमेरका साथै निज नेपाली नागरिक भए नागरिकता नम्बर र जारी भएको जिल्ला र मिति तथा विदेशी नागरिक भए राहदानी नम्बर, प्रवेशाज्ञाको विवरण, राहदानी जारी गर्ने मुलुक, जारी भएको मिति समेत खुलाई सम्बन्धित कारागार कार्यालयलाई लेखी पठाउनु पर्नेछ । (६) उपदफा (२), (३) वा (४) बमोजिम कुनै बन्दीले निजलाई दिइएको पुर्जी बुझी नलिएमा उक्त पुर्जी बुझाउने जिम्मेवारी पाएको कर्मचारीले सो व्यहोरा जनाई सम्बन्धित स्थानीय तह वा सो अन्तर्गतको कुनै कार्यालयको कर्मचारीलाई साक्षी राखी सोही पुर्जीमा निजको सही गराई राख्नु पर्नेछ । १०. तलासी लिने: (१) दफा ९ बमोजिम कुनै व्यक्तिलाई कारागारमा राख्नको लागि पठाइएकामा निजलाई कारागारभित्र प्रवेश गराउनुपूर्व सुरक्षा प्रयोजनको लागि खटिएको सुरक्षाकर्मीबाट निजको शरीर तलासी लिनु पर्नेछ । यसरी तलासी लिँदा महिलाको हकमा महिला सुरक्षाकर्मीबाट तलासी लिनु पर्नेछ ।
कारागार_ऐन_२०७९
Prison Act, 2022

१०. तलासी लिने: (१) दफा ९ बमोजिम कुनै व्यक्तिलाई कारागारमा राख्नको लागि पठाइएकामा निजलाई कारागारभित्र प्रवेश गराउनुपूर्व सुरक्षा प्रयोजनको लागि खटिएको सुरक्षाकर्मीबाट निजको शरीर तलासी लिनु पर्नेछ । यसरी तलासी लिँदा महिलाको हकमा महिला सुरक्षाकर्मीबाट तलासी लिनु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम तलासी लिँदा निजसँग भएको क्यामरा, मोबाइल फोन, सिमकार्ड, वैयक्तिक कम्प्यूटर, ल्यापटप, आइप्याड जस्ता सूचना प्रविधिका उपकरण वा नगद, सुन, चाँदी, जवाहरात जस्ता मूल्यवान वस्तु निजको पति, पत्नी वा एकासगोलको परिवारको सदस्य तत्काल उपस्थित रहेको भए निजको रोहबरमा भरपाई गरी त्यस्तो व्यक्ति वा सदस्यलाई बुझाउनु पर्नेछ र त्यस्तो व्यक्ति तत्काल उपलब्ध नभएमा त्यस्तो वस्तुको विवरण दर्ता किताबमा राखी कारागार प्रशासकले त्यस्तो सामान कारागारमा सुरक्षितसाथ राख्नु पर्नेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिम तलासी लिँदा निजसँग कुनै हतियार, खरखजाना वा प्रचलित कानूनले निषेध गरेको कुनै वस्तु फेला परेमा त्यस्ता वस्तु जफत गरेर मात्र कारागारमा प्रवेश गर्न दिनु पर्नेछ र त्यस्तो वस्तुका सम्बन्धमा आवश्यक कारबाही चलाउन सम्बन्धित निकायमा लेखी पठाउनु पर्नेछ । (४) यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि उपदफा (२) वा (३) मा उल्लिखित वस्तु बाहेक बन्दीको उपयोगको लागि कारागारभित्र लैजान पाउने दैनिक व्यवहारको मालसामान निजको साथमा राख्न अनुमति दिइनेछ । ११. स्वास्थ्य परीक्षण गराउने: (१) दफा ९ बमोजिम कारागारमा राख्न पठाइएको व्यक्तिको दफा १० बमोजिम तलासी लिएपछि कारागार प्रशासकले स्वास्थ्यकर्मी मार्फत निजको स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम स्वास्थ्य परीक्षण गर्दा निजको शरीरमा कुनै घाउ, चोट, नीलडाम भए, नभएको र अन्य स्वास्थ्य स्थितिको विवरणको अभिलेख राख्नु पर्नेछ । १२. बन्दीको रुपमा बुझिलिने: यस ऐन र प्रचलित कानून बमोजिम रीत पुर्‍याई अदालतको आदेश वा फैसला बमोजिम थुना वा कैदमा राख्न पठाइएको व्यक्तिलाई दफा ११ बमोजिम स्वास्थ्य परीक्षण गरेपछि कारागार कार्यालयले निजलाई बुझिलिई थुना वा कैदमा राख्ने व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । १३. बन्दी अभिलेख किताब: (१) कारागार प्रशासकले प्रत्येक कारागारमा रहने बन्दीको अभिलेख राख्न एक बन्दी अभिलेख किताब खडा गर्नु पर्नेछ । (२) बन्दी अभिलेख किताबमा बन्दीको तथा बन्दीसँग सम्बन्धित देहायका विवरण उल्लेख गर्नु पर्नेछ:- । (क) नाम, थर, ठेगाना, । (ख) नेपाली नागरिक भए नागरिकता नम्बर, नागरिकता जारी भएको मिति र जिल्ला र राष्ट्रिय परिचयपत्र लिएको भए सोको नम्बर तथा जारी भएको मिति, । (ग) विदेशी नागरिक भए राहदानी नम्बर, प्रवेशाज्ञाको विवरण, राहदानी जारी गर्ने मुलुक, जारी भएको मिति र राहदानी नभएको विदेशी नागरिक भए निजको परिचय खुल्ने विवरण, । (घ) बाबु, आमा, पति वा पत्नीको नाम, थर र ठेगाना, । (ङ) उमेर, लिङ्ग र वैवाहिक अवस्था, । (च) स्वास्थ्य अवस्था (महिलाको हकमा प्रजनन स्वास्थ्य समेत), । (छ) सम्पर्क व्यक्तिको नाम, ठेगाना तथा सम्पर्क नम्बर, । (ज) मुद्दा वा कसूरको नाम, मुद्दाको संक्षिप्त विवरण वा त्यसको सङ्केत, । (झ) थुनामा राख्न आदेश दिने वा कैद सजाय तोक्ने अदालतको नाम, ठेगाना, । (ञ) आदेश वा फैसला भएको मिति, । (ट) थुनामा वा कैदमा बस्नु पर्ने अवधि, ।
कारागार_ऐन_२०७९
Prison Act, 2022

(छ) सम्पर्क व्यक्तिको नाम, ठेगाना तथा सम्पर्क नम्बर, । (ज) मुद्दा वा कसूरको नाम, मुद्दाको संक्षिप्त विवरण वा त्यसको सङ्केत, । (झ) थुनामा राख्न आदेश दिने वा कैद सजाय तोक्ने अदालतको नाम, ठेगाना, । (ञ) आदेश वा फैसला भएको मिति, । (ट) थुनामा वा कैदमा बस्नु पर्ने अवधि, । (ठ) जरिवाना र क्षतिपूर्ति तोकिएको भए सोको विवरण, । (ड) कैदको अवधि समाप्त हुने मिति, । (ढ) साथमा कुनै मूल्यवान वस्तु रहेकोमा त्यस्तो वस्तुको विवरण । (३) कारागार प्रशासकले उपदफा (२) बमोजिमको विवरण अतिरिक्त बन्दीको तस्बीर र तोकिए बमोजिमको औंठा छाप (बायोमेट्रिक) को विवरण समेतको अभिलेख राख्नु पर्नेछ । (४) यस दफा बमोजिमको बन्दी अभिलेख किताब खडा गर्दा छुट्टै रजिष्टर खडा गर्नु पर्नेछ र सो विवरणको विद्युतीय अभिलेख समेत राख्नु पर्नेछ । (५) उपदफा (४) बमोजिमको विद्युतीय अभिलेखको विवरण विभागमा पठाउनु पर्नेछ । १४. निर्धारित अवधिभन्दा बढी थुना वा कैद गर्न नहुने: (१) अवधि तोकी थुना वा कैद परेका बन्दीलाई त्यस्तो अवधि भुक्तान भएपछि र प्रचलित कानून बमोजिम अधिकारप्राप्त अधिकारीबाट कारागार बस्नु नपर्ने आदेश भएका बन्दीलाई तुरुन्त थुना वा कैदबाट मुक्त गर्नु पर्नेछ । (२) कारागार प्रशासकले उपदफा (१) बमोजिम कुनै बन्दीलाई थुना वा कैदबाट मुक्त गरेको व्यहोरा बन्दी अभिलेख किताबमा उल्लेख गर्नु पर्नेछ । (३) कारागार प्रशासक वा कुनै कर्मचारीको हेलचेक्र्याँईबाट कुनै बन्दी प्रचलित कानून बमोजिम निर्धारित अवधिभन्दा बढी समयसम्म थुना वा कैदमा रहेको देखिएमा वा यस ऐन बमोजिम गर्नु पर्ने काम नगरेको वा गर्न नहुने काम गरेको देखिएमा त्यस्तो कर्मचारीउपर विभागीय कारबाही हुनेछ । (४) उपदफा (१) बमोजिमको अवधिभन्दा बढी थुना वा कैदमा रहेको भएमा त्यसको व्यहोरा खुलाई सम्बन्धित बन्दी वा निजको परिवार वा आफन्तले सम्बन्धित प्रमुख जिल्ला अधिकारी समक्ष निवेदन दिन सक्नेछ । (५) उपदफा (४) बमोजिम निवेदन पेश भएकोमा प्रमुख जिल्ला अधिकारीले त्यस्तो बन्दीलाई तत्काल कैद वा थुना मुक्त गर्न लगाई निजलाई तोकिए बमोजिमको क्षतिपूर्ति समेत भराई दिनु पर्नेछ । (६) कैद अवधि भुक्तान गरी सकेको तर परिवार वा आफन्त नभएको वा भए पनि सम्पर्कमा नआएका वा शारीरिक वा मानसिक समस्याका कारण कैद मुक्त भएर पनि परिवारमा फर्कन नसक्ने बन्दीलाई कारागार प्रशासकले प्रमुख जिल्ला अधिकारीसँग समन्वय गरी त्यस्ता व्यक्तिको हेरचाह गर्ने सरकारी संस्था वा सो प्रयोजनको लागि प्रचलित कानून बमोजिम स्थापना भएका सामाजिक संस्थाको जिम्मा लगाउन सक्नेछ । परिच्छेद-४ । कारागारको पूर्वाधार । १५. बसोबासको छुट्टाछुट्टै व्यवस्था गर्ने: (१) कारागार प्रशासकले बन्दीलाई बसोबासको लागि उपयुक्त स्थानको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । (२) प्रत्येक कारागारमा महिला र पुरुष बन्दी बस्नको लागि छुट्टाछुट्टै भवनको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । तर त्यस्तो भवनको व्यवस्था नभएसम्मको लागि महिला र पुरुष बन्दीलाई आवतजावतको छुट्टाछुट्टै व्यवस्था गरी भवनको भिन्दा भिन्दै भाग (ब्लक) मा राख्नु पर्नेछ । (३) कारागारमा महिला र पुरुष बन्दीको लागि छुट्टाछुट्टै शौचालय र स्नान गृहको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । (४) उपदफा (२) र (३) को अधीनमा रही देहायका बन्दीलाई अन्य बन्दीभन्दा अलग कोठामा राख्नु पर्नेछ:- । (क) थुनुवा, । (ख) तेस्रो लिङ्गी, । (ग) सरुवा रोग लागेको, ।
कारागार_ऐन_२०७९
Prison Act, 2022

(३) कारागारमा महिला र पुरुष बन्दीको लागि छुट्टाछुट्टै शौचालय र स्नान गृहको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । (४) उपदफा (२) र (३) को अधीनमा रही देहायका बन्दीलाई अन्य बन्दीभन्दा अलग कोठामा राख्नु पर्नेछ:- । (क) थुनुवा, । (ख) तेस्रो लिङ्गी, । (ग) सरुवा रोग लागेको, । (घ) मानसिक अवस्था ठीक नभएको, । (ङ) प्रचलित कानून बमोजिमको गम्भीर र जघन्य कसूरमा सजाय पाएको, । (च) दफा १८ बमोजिम विशेष सुरक्षा कक्षमा राख्ने प्रकृतिको । (५) अपाङ्गता भएका वा तेस्रो लिङ्गी बन्दीको बसोबास, शौचालय, स्नान गृहको लागि तोकिए बमोजिमको व्यवस्था मिलाउनु पर्नेछ । १६. अस्पताल वा स्वास्थ्य चौकीको व्यवस्था गर्ने: (१) पाँच सय जनाभन्दा बढी बन्दी रहने प्रत्येक कारागारमा तोकिए बमोजिमको शैया रहेको एउटा अस्पताल र सोभन्दा कम बन्दी रहने कारागारमा एउटा स्वास्थ्य चौकीको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम अस्पताल वा स्वास्थ्य चौकीको व्यवस्था नभएसम्मका लागि कारागार प्रशासकले कारागार कार्यालय रहेको स्थानको नजिकको सरकारी अस्पताल वा स्वास्थ्य चौकीसँग समन्वय गरी कारागारमा रहेका बन्दीको स्वास्थ्य परीक्षण तथा उपचारको व्यवस्था मिलाउनु पर्नेछ । १७. भेटघाट कक्षको व्यवस्था गरिने: (१) कारागार प्रशासकले बन्दीलाई भेट्न आउने निजका परिवारका सदस्य, नजिकका नातेदार, निजले मुकरर गरेको कानून व्यवसायी वा आफन्तको भेटघाटको लागि आवश्यक कक्षको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । (२) बन्दीलाई निजको नाबालक छोरा वा छोरी भेट्न आएमा भेटघाटको लागि कारागारमा छुट्टै कोठाको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिम भेटघाटका लागि कारागारमा आउने व्यक्तिले कारागारमा प्रवेश गर्नुअघि तोकिए बमोजिमको सुरक्षा सम्बन्धी व्यवस्था र शर्त पालना गर्नु पर्नेछ । (४) कारागारमा बन्दी भेटघाटको लागि बनाइने भेटघाट कक्ष ज्येष्ठ नागरिकमैत्री, अपाङ्गतामैत्री र लैङ्गिकमैत्री हुनु पर्नेछ । (५) कुनै विदेशी नागरिक बन्दीको रुपमा रहेको अवस्थामा सम्बन्धित मुलुकको कूटनीतिक कर्मचारीले भेट्न चाही सम्बन्धित कूटनीतिक नियोगले परराष्ट्र मन्त्रालय मार्फत अनुरोध गरेमा त्यस्तो बन्दीलाई यस दफा बमोजिम भेटघाटको व्यवस्था मिलाउनु पर्नेछ । १८. विशेष सुरक्षा कक्षको व्यवस्था गरिने: (१) सुरक्षाको दृष्टिकोणले संवेदनशील प्रकृतिका बन्दीलाई कारागारभित्र विशेष सुरक्षा सहित राख्नको लागि विशेष सुरक्षा कक्षको व्यवस्था गरिनेछ । (२) कारागार प्रशासकले उपदफा (१) बमोजिमको कक्षमा देहाय बमोजिमको बन्दीलाई राख्न सक्नेछ:- । (क) अदालत वा नेपाल सरकारबाट विशेष सुरक्षा कक्षमा राख्ने गरी आदेश दिइएको, । (ख) कारागारबाट भागेकोमा पक्राउ भएको, । (ग) कारागारभित्र हुलदङ्गा गरी भाग्ने प्रयत्न गरेको, । (घ) कारागारभित्र हुलदङ्गा गर्ने, बन्दीलाई हैरानी गर्ने, यौन दुर्व्यवहार गर्ने वा चोरी गर्ने काम गरेको, । (ङ) स्वास्थ्य उपचार गराउने, अदालतमा उपस्थित गराउने वा काममा लगाउने सिलसिलामा भागेको, । (च) कारागारभित्र रहेका अन्य बन्दीलाई भौतिक आक्रमण गरेको, । (छ) कारागारभित्र रही कारागारबाहिरका आपराधिक क्रियाकलापमा संलग्न भएको । (३) यस दफा बमोजिम बन्दीलाई विशेष सुरक्षा कक्षमा राख्ने अवधि कारागार प्रशासकले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।
कारागार_ऐन_२०७९
Prison Act, 2022

(च) कारागारभित्र रहेका अन्य बन्दीलाई भौतिक आक्रमण गरेको, । (छ) कारागारभित्र रही कारागारबाहिरका आपराधिक क्रियाकलापमा संलग्न भएको । (३) यस दफा बमोजिम बन्दीलाई विशेष सुरक्षा कक्षमा राख्ने अवधि कारागार प्रशासकले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । (४) उपदफा (३) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि उपदफा (१) को खण्ड (क) बमोजिमको बन्दीलाई त्यस्तो आदेशमा उल्लिखित अवधिसम्म विशेष सुरक्षा कक्षमा राख्नु पर्नेछ । (५) यस दफा बमोजिम विशेष सुरक्षा कक्षमा बन्दीलाई राखिएको जानकारी कारागार प्रशासकले सङ्घीय कारागारको हकमा विभाग र प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई तथा प्रदेश कारागारको हकमा प्रदेश सरकारको कारागार हेर्ने मन्त्रालय, विभाग र प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई दिनु पर्नेछ । (६) उपदफा (५) बमोजिम जानकारी दिँदा बन्दीलाई विशेष सुरक्षा कक्षमा राख्नु पर्नाको कारण र सो कक्षमा राखिने अवधि समेत खुलाई पठाउनु पर्नेछ । १९. बन्दीको लागि अन्य सुविधा तथा पूर्वाधार: (१) सम्बन्धित कारागारले उपलब्ध साधन र स्रोतको परिधिभित्र रही कारागारभित्र बन्दीको लागि आवश्यक पर्ने खानेपानी तथा शौचालय, ब्यायामस्थल, पुस्तकालय जस्ता पूर्वाधारको व्यवस्था गर्नुको साथै बन्दीलाई मनोरञ्जनका लागि खेलकुदस्थल र विभिन्न खेलकुद सामग्री, रेडियो तथा टेलिभिजन लगायत अन्य सुविधाको व्यवस्था गर्नेछ । (२) कारागारभित्रको संरचना र सेवाको व्यवस्था गर्दा सरसफाइ, स्वास्थ्य, सुरक्षाजस्ता आधारभूत मानव अधिकारको प्रत्याभूति हुने गरी गर्नु पर्नेछ । (३) कारागार प्रशासकले कारागारमा रहेका महिला बन्दीलाई आवश्यक पर्ने सेनेटरी प्याड लगायत प्रजनन स्वास्थ्य सम्बन्धी सामग्री निःशुल्क उपलब्ध गराउने व्यवस्था मिलाउनु पर्नेछ । २०. राशन तथा पोशाक सम्बन्धी व्यवस्था: (१) कारागार प्रशासकले बन्दीको लागि दैनिक राशनको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । (२) कारागार प्रशासकले दीर्घ रोगी, मानसिक रोगी वा कडा रोग लागेका, गर्भवती तथा सुत्केरी बन्दीको लागि उपदफा (१) बमोजिमको राशनको अतिरिक्त थप पौष्टिक आहारको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । (३) कारागार प्रशासकले बन्दीलाई मौसम अनुसारको पोशाकको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । परिच्छेद-५ । बन्दीप्रति गरिने व्यवहार । २१. बन्दीलाई हतकडी लगाउन नहुने: (१) बन्दीलाई देहायको अवस्थामा हतकडी लगाइने छैन:- । (क) कारागारमा रहेका बखत, । (ख) कडा वा जटिल रोग लागी उपचारको क्रममा अस्पतालमा रहेका बखत, । (ग) सम्बन्धित मुद्दाको सुनुवाइ बखत वा निजसँग अदालतबाट सोधपुछ गर्दा वा बयान लिँदा अदालतभित्र । (२) उपदफा (१) को खण्ड (क) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायका बन्दीलाई कारागार प्रशासकले तोकिएको अवधिसम्म हतकडी लगाउन आदेश दिन सक्नेछ:- । (क) एक पटक कारागारबाट भागी पक्राउ परेको, । (ख) कारागारबाट भाग्ने वा उम्कने उद्योग गरेको, । (ग) दफा ४९ को उपदफा (१) को खण्ड (क) वा (ख) बमोजिमको कसूर गरेको । २२. स्वास्थ्य परीक्षण सम्बन्धी व्यवस्था: (१) कारागार कार्यालयले सबै बन्दीलाई सरकारी चिकित्सकद्वारा कम्तीमा दुई महिनाको एकपटक नियमित रुपमा र आवश्यकता अनुसार निःशुल्क स्वास्थ्य परीक्षण र उपचार गराउनु पर्नेछ ।
कारागार_ऐन_२०७९
Prison Act, 2022

(ग) दफा ४९ को उपदफा (१) को खण्ड (क) वा (ख) बमोजिमको कसूर गरेको । २२. स्वास्थ्य परीक्षण सम्बन्धी व्यवस्था: (१) कारागार कार्यालयले सबै बन्दीलाई सरकारी चिकित्सकद्वारा कम्तीमा दुई महिनाको एकपटक नियमित रुपमा र आवश्यकता अनुसार निःशुल्क स्वास्थ्य परीक्षण र उपचार गराउनु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम स्वास्थ्य परीक्षण गराउँदा कुनै बन्दीको स्वास्थ्य संस्थामा नै राखी स्वास्थ्य उपचार गराउनु पर्ने देखिएमा निजलाई कारागारमा रहेको स्वास्थ्य संस्थामा राखी उपचार गराउनु पर्नेछ । (३) बन्दीले नियमित रुपमा सेवन गर्ने औषधि कारागार कार्यालयले उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । (४) बन्दीलाई स्वास्थ्य उपचार गराउन सम्बन्धित कारागारमा स्वास्थ्य संस्था नभएमा वा उपचारको प्रकृति अनुसार उपयुक्त नभएमा कारागारसँग सम्बन्ध रहेको अन्य स्वास्थ्य संस्थामा र त्यस्तो स्वास्थ्य संस्थामा उपचार गराउन समेत उपयुक्त नभएमा सम्बन्धित चिकित्सकको सिफारिसमा अन्य उपयुक्त स्वास्थ्य संस्थामा उपचार गराउन सकिनेछ । (५) यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै बन्दीले आफ्नो खर्चमा अरु कुनै चिकित्सक वा स्वास्थ्य संस्थाबाट उपचार गराउन चाहेमा कारागार प्रशासकले तोकिएको प्रक्रिया पूरा गरी त्यसरी उपचार गराउन अनुमति दिन सक्नेछ । (६) यस दफा बमोजिम उपचार गर्ने क्रममा कुनै स्वास्थ्य संस्थामा राखिएको बन्दी कारागारभित्रै रहे सरह मानिनेछ र सो अवधि निजले कैद बसेको अवधिमा गणना गरिनेछ । (७) यस दफा बमोजिम उपचारको क्रममा रहेको कुनै बन्दी निको भएमा निजको कैद अवधि भुक्तान भई सकेको वा अन्य कारणले निजलाई कारागारमा राख्नु नपर्ने अवस्थामा बाहेक निजलाई पुनः कारागारमा राखिनेछ । (८) प्रचलित कानून बमोजिम नेपाल सरकारले निःशुल्क वितरण गर्ने औषधि सम्बन्धित अस्पताल वा स्वास्थ्य चौकी मार्फत सम्बन्धित बन्दीलाई निःशुल्क वितरण गर्नु पर्नेछ । २३. प्रजनन अधिकारको संरक्षण: कारागार प्रशासकले बन्दीको प्रजनन अधिकार संरक्षण गर्ने प्रयोजनको लागि तोकिए बमोजिमको उपयुक्त व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । २४. पठनपाठनको प्रबन्ध मिलाउनु पर्ने: (१) कारागार प्रशासकले बन्दीको पठनपाठनका लागि आवश्यक प्रबन्ध मिलाउनु पर्नेछ । (२) कारागार प्रशासकले तोकिएको सङ्ख्याभन्दा बढी सङ्ख्यामा बन्दी रहेको अवस्थामा आवश्यकता अनुसार आधारभूत शिक्षा, माध्यमिक शिक्षा, खुला शिक्षा, प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा वा दूर शिक्षाका लागि आवश्यक व्यवस्था मिलाउनु पर्नेछ । (३) कारागार प्रशासकले निरक्षर बन्दीलाई वैकल्पिक शिक्षा, अनौपचारिक शिक्षा वा त्यस्तै अन्य प्रकृतिको पठनपाठनका लागि आवश्यक प्रबन्ध मिलाउनु पर्नेछ । (४) उपदफा (३) बमोजिमको पठनपाठनका लागि कारागार प्रशासकले कारागारमा रहेका बन्दी मध्येबाट शिक्षकका रुपमा तोक्न सक्नेछ । (५) उपदफा (४) बमोजिम तोकिएको शिक्षकलाई सम्बन्धित तहका लागि निर्धारण भए बमोजिमको पारिश्रमिक र सुविधा दिनु पर्नेछ । (६) उच्च शिक्षाको परीक्षा दिनु पर्ने बन्दीलाई कारागार प्रशासकले त्यस्तो परीक्षामा सहभागी हुने व्यवस्था मिलाई दिनु पर्नेछ । (७) कारागार प्रशासकले बन्दीको आचरणमा सुधार वा सकारात्मक विचार प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले नैतिक शिक्षा, योग अभ्यास, ध्यान जस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सक्नेछ ।
कारागार_ऐन_२०७९
Prison Act, 2022

(६) उच्च शिक्षाको परीक्षा दिनु पर्ने बन्दीलाई कारागार प्रशासकले त्यस्तो परीक्षामा सहभागी हुने व्यवस्था मिलाई दिनु पर्नेछ । (७) कारागार प्रशासकले बन्दीको आचरणमा सुधार वा सकारात्मक विचार प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले नैतिक शिक्षा, योग अभ्यास, ध्यान जस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सक्नेछ । (८) कारागार प्रशासकले बन्दीलाई आवश्यक अध्ययन सामग्री उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । २५. सीपमूलक वा आयमूलक कार्यक्रम सञ्चालन: (१) कारागार प्रशासकले बन्दीलाई आत्मनिर्भर बनाउन वा आय आर्जन गर्ने अवसर प्रदान गर्न कारागार परिसरभित्र विभिन्न सीपमूलक वा आयमूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम सञ्चालित कार्यक्रमबाट उत्पादित वस्तुलाई बजारको पहुँच दिन कारागार प्रशासकले आवश्यक व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिम आयमूलक कार्यक्रमबाट प्राप्त आयमध्ये श्रमको योगदानको आधारमा तोकिए बमोजिमको रकम सम्बन्धित बन्दीलाई उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । (४) उपदफा (१) बमोजिम सीपमूलक वा आयमूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । २६. बन्दीलाई काममा लगाउन सकिने: (१) प्रचलित कानून बमोजिम अनुमति प्राप्त गरी कारागार परिसरमा कुनै कारखाना स्थापना भएकोमा त्यस्तो कारखानाामा काम गर्न इच्छुक बन्दीलाई काममा लगाउन सकिनेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम कुनै बन्दीले काम गरे बापत योगदानको आधारमा नेपाल सरकारले निर्धारण गरे बमोजिमको न्यूनतम पारिश्रमिकभन्दा कम नहुने गरी तोकिए बमोजिमको पारिश्रमिक दिनु पर्नेछ । तर आंशिक समय काम गर्ने बन्दीलाई योगदानको आधारमा तोकिए बमोजिमको पारिश्रमिक दिनु पर्नेछ । २७. बन्दीले कारागार मार्फत निवेदन दिन सक्ने: (१) बन्दीले प्रचलित कानून बमोजिम कुनै अदालत वा निकायमा फिरादपत्र, प्रतिउत्तरपत्र, पुनरावेदनपत्र वा अन्य कुनै किसिमको निवेदन पेश गर्नु पर्ने भएमा सो बापत लाग्ने दस्तुर समेत संलग्न राखी प्रचलित कानून बमोजिम म्यादभित्र आफू रहेको कारागार कार्यालयमा पेश गर्नु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम कुनै फिरादपत्र, प्रतिउत्तरपत्र, पुनरावेदनपत्र वा अन्य कुनै किसिमको निवेदन प्राप्त भएमा कारागार प्रशासकले प्राप्त फिरादपत्र, प्रतिउत्तरपत्र, पुनरावेदनपत्र वा निवेदन म्यादभित्र भए निजको सहिछाप गराई प्रचलित कानून बमोजिम लाग्ने दस्तुर समेत बुझिलिई यथाशीघ्र सम्बन्धित निकायमा पठाउनु पर्नेछ । २८. विवाह दर्ता सम्बन्धी व्यवस्था: (१) कारागारमा रहेका पुरुष र महिला बन्दी वा कारागारमा रहेको बन्दीसँग कारागारमा नरहेको पुरुष वा महिलाले विवाह गर्न चाहेमा विवाह दर्ताका लागि कारागार प्रशासक समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको निवेदन पेश भएमा कारागार प्रशासकले विवाह दर्ताका लागि सम्बन्धित निकायलाई लेखी पठाउनु पर्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम लेखी पठाएकोमा प्रचलित कानून बमोजिम उक्त विवाह दर्ता हुन सक्ने भनी सम्बन्धित निकायले कारागार कार्यालयलाई लेखी पठाएमा कारागार प्रशासकले विवाह दर्ता गर्ने दिन सम्बन्धित बन्दीलाई सुरक्षाकर्मी साथ लगाई विवाह दर्ता गर्न जाने अनुमति दिनु पर्नेछ ।
कारागार_ऐन_२०७९
Prison Act, 2022

(३) उपदफा (२) बमोजिम लेखी पठाएकोमा प्रचलित कानून बमोजिम उक्त विवाह दर्ता हुन सक्ने भनी सम्बन्धित निकायले कारागार कार्यालयलाई लेखी पठाएमा कारागार प्रशासकले विवाह दर्ता गर्ने दिन सम्बन्धित बन्दीलाई सुरक्षाकर्मी साथ लगाई विवाह दर्ता गर्न जाने अनुमति दिनु पर्नेछ । २९. बन्दीको नाममा रहेको सम्पत्तिको हस्तान्तरण: कारागारमा रहेका बन्दीको नाममा रहेको प्रचलित कानून बमोजिम रोक्का भएको बाहेक अन्य चल, अचल सम्पत्ति निजको मञ्जुरीमा प्रचलित कानून बमोजिम हक हस्तान्तरण वा अंशबण्डा गर्न सकिनेछ । ३०. बन्दीलाई अदालतमा उपस्थित गराउने: (१) कुनै मुद्दामा प्रमाण वा अन्य आवश्यक कुरा बन्दीबाट बुझ्नुपर्ने भएमा वा निज संलग्न रहेको मुद्दाको सुनुवाई हुने भएमा सम्बन्धित अदालतले त्यस्तो बन्दीलाई उपस्थित गराउनु भनी सम्बन्धित कारागार कार्यालयमा तोकिए बमोजिम पत्र पठाउनु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको पत्र प्राप्त भएमा कारागार प्रशासकले सम्बन्धित बन्दीलाई सुरक्षाकर्मीको निगरानीमा अदालतमा उपस्थित गराउनु पर्नेछ । (३) यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै बन्दीबाट कुनै कुरा बुझ्नु परेमा वा निजले गरेको अर्को कुनै कसूरको सम्बन्धमा अनुसन्धान गर्नु परेमा सम्बन्धित अनुसन्धान अधिकारीको अनुरोधमा अदालतले कुनै बन्दीलाई उपस्थित गराउन आदेश दिन सक्नेछ । त्यसरी आदेश दिएकोमा कारागार प्रशासकले त्यस्तो बन्दीलाई सम्बन्धित अधिकारी समक्ष उपस्थित गराउनु पर्नेछ । (४) यस दफा बमोजिम बन्दीलाई अदालतमा उपस्थित गराउँदा अदालतसँग समन्वय गरी श्रव्य-दृश्य संवाद (भिडियो कन्फरेन्स) मार्फत उपस्थित गराउन सकिनेछ । (५) बन्दीलाई अदालतमा उपस्थित गराउने सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । ३१. बन्दी स्थानान्तरण गर्न सकिने: (१) कुनै बन्दीलाई प्रदेश सरकारले तोकिए बमोजिमको अवस्थामा सम्बन्धित प्रदेशभित्र रहेको प्रदेश सरकारले व्यवस्थापन र सञ्चालन गरेको कुनै एक कारागारबाट अर्को कारागारमा स्थानान्तरण गर्न सकिनेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम कुनै बन्दीलाई एक कारागारबाट अर्को कारागारमा स्थानान्तरण गर्दा सोको जानकारी विभागलाई दिनु पर्नेछ । (३) उपदफा (१) र (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि विभागले एक प्रदेश कारागारबाट अर्को प्रदेश कारागारमा वा प्रदेश कारागारबाट सङ्घीय कारागार वा सङ्घीय कारागारबाट प्रदेश कारागार बन्दी स्थानान्तरण गर्न सक्नेछ । तर खुला कारागार वा विशेष कारागारमा रहेका बन्दीलाई सोही प्रकृतिको कारागारमा मात्र स्थानान्तरण गर्न सकिनेछ । (४) उपदफा (१) वा (३) बमोजिम बन्दी स्थानान्तरण गर्दा सम्बन्धित कारागार कार्यालयसँग समन्वय गर्नु पर्नेछ । (५) यस दफा बमोजिम बन्दी स्थानान्तरण गर्दा पर्याप्त सुरक्षा व्यवस्था र अन्य आवश्यक उपाय अपनाई सुरक्षित र उपयुक्त यातायातको साधन मार्फत गर्नु पर्नेछ । (६) यस दफा बमोजिम बन्दीको स्थानान्तरण गरेको जानकारी कारागार प्रशासकले त्यस्तो बन्दीको अभिलेख किताबमा रहेको सम्पर्क व्यक्ति वा परिवारको अन्य सदस्यलाई गराउनु पर्नेछ र बन्दीको कानून व्यवसायीले जानकारी मागेमा निजलाई समेत जानकारी दिनु पर्नेछ । (७) बन्दी स्थानान्तरण सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ ।