chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
राजनीतिक_दल_सम्बन्धी_ऐन_२०७३
Political Parties Act, 2017

५४. सजाय: (१) कुनै दलले देहायको कुनै काम गरेमा आयोगले पचास हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना गर्न सक्नेछः- । (क) दफा २१ को खण्ड (ङ), (ठ), (ण), (त) वा (थ) विपरीतको कार्य गरेमा, । (ख) दफा १६ को उपदफा (१) बमोजिम केन्द्रीय समिति र प्रदेश समितिको निर्वाचन नगरेमा, । (ग) केन्द्रीय समिति र प्रदेश समितिको सांगठनिक संरचना समानुपातिक समावेशी प्रतिनिधित्वको आधारमा नबनाएमा, । (घ) लगातार तीन वर्षसम्म लेखा परीक्षण प्रतिवेदन आयोगमा नबुझाएमा, । (ङ) यस ऐन बमोजिम प्राप्त गरेको स्वेच्छिक आर्थिक सहयोग रकम र आर्थिक सहायताको रकमको लेखा विवरण आयोगले माग गरेकोमा त्यस्तो विवरण वा लेखाको अभिलेख तोकिए बमोजिमको अवधिभित्र पेश नगरेमा, । (च) दफा ११ को उपदफा (२) बमोजिम दलको काम कारबाही रोक्न दिएको आदेश बमोजिम नगरेमा, । (छ) दफा ३९ को उपदफा (४) बमोजिम भएको जरिवाना वापतको रकम तोकिएको अवधिभित्र दाखिला नगरेमा । (२) कुनै दलले उपदफा (१) को खण्ड (ख), (ग), (घ), (ङ), (च) वा (छ) विपरीतको काम गरेमा आयोगले त्यस्तो दललाई त्यस्तो काम, कारबाही छ महिनाभित्र सच्याउन आदेश दिन सक्नेछ । (३) कुनै दलले उपदफा (१) बमोजिम भएको जरिवाना नबुझाएमा वा उपदफा (२) बमोजिमको अवधिभित्र काम, कारबाही नसच्याएमा त्यस्तो दललाई आयोगले तत्काल हुने एक निर्वाचनमा भाग लिन नपाउने गरी आदेश दिन सक्नेछ । (४) कुनै दलले उपदफा (१) बमोजिमको कसूर एक पटकभन्दा बढी गरेमा वा उपदफा (२) बमोजिम दिएको आदेश एक वर्षभित्र पालना नगरेमा वा जरिवाना नबुझाएमा आयोगले त्यस्तो दलको दर्ता दफा १२ बमोजिम खारेज गर्न सक्नेछ । (५) दलले देहायको कुनै काम गरेमा आयोगले देहाय बमोजिम जरिवाना गर्नेछः- । (क) दफा ४० बमोजिम लेखा नराखेमा, दफा ४१ को उपदफा (१) बमोजिम लेखापरीक्षण नगराएमा वा लेखापरीक्षण प्रतिवेदन आयोगमा नबुझाएमा वा उपदफा (४) बमोजिम स्पष्टीकरण पेश नगरेमा बीस हजार रुपैयाँसम्म, । (ख) दफा ४० को उपदफा (४) बमोजिम विवरण नदिएमा वा निरीक्षण गर्न नदिएमा दश हजार रुपैयाँसम्म, । (ग) दफा ४१ को उपदफा (५) बमोजिम लेखा परीक्षण प्रतिवेदन सार्वजनिक नगरेमा सात हजार रुपैयाँसम्म, । (घ) दफा ४२ को उपदफा (२) बमोजिम विवरण पेश नगरेमा वा दफा ४३ को उपदफा (२) बमोजिम विवरण प्रकाशन नगरेमा पाँच हजार रुपैयाँसम्म, । (ङ) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम बमोजिम दलले गर्नु पर्ने अन्य काम नगरेमा वा गर्न नहुने काम गरेमा पाँच हजार रुपैयाँसम्म । (६) आयोगले दफा ३८ विपरीत हुने गरी स्वेच्छिक आर्थिक सहयोग दिने व्यक्ति वा संस्थालाई त्यस्तो सहयोग बराबरको रकम जरिवाना गर्नेछ । (७) आयोगले देहायको काम गर्ने व्यक्तिलाई दश हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना गर्न सक्नेछः- । (क) दफा ९ वा दफा १० को उपदफा (७) विपरीत संरक्षित झण्डा वा चिन्ह प्रयोग गरेमा, । (ख) दफा ४१ को उपदफा (२) विपरीत लेखा परीक्षण प्रतिवेदनमा उल्लेख गर्नु पर्ने विवरण उल्लेख नगरेमा, । (ग) दफा ५३ को उपदफा (१) बमोजिम सम्पत्ति विवरण पेश नगरेमा । (८) यस दफा बमोजिम आयोगले सजाय गर्नुअघि सम्बन्धित दल वा व्यक्तिलाई आफ्नो सफाई पेश गर्न सात दिनको समय दिनु पर्नेछ । ५५. आचारसंहिता: (१) दलले संविधान, यस ऐन तथा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम र दलको विधानको अधीनमा रही आफ्नो दल, पदाधिकारी, सदस्य र कार्यकर्ताले पालना गर्नु पर्ने आचारसंहिता बनाई लागु गर्नु पर्नेछ ।
राजनीतिक_दल_सम्बन्धी_ऐन_२०७३
Political Parties Act, 2017

(८) यस दफा बमोजिम आयोगले सजाय गर्नुअघि सम्बन्धित दल वा व्यक्तिलाई आफ्नो सफाई पेश गर्न सात दिनको समय दिनु पर्नेछ । ५५. आचारसंहिता: (१) दलले संविधान, यस ऐन तथा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम र दलको विधानको अधीनमा रही आफ्नो दल, पदाधिकारी, सदस्य र कार्यकर्ताले पालना गर्नु पर्ने आचारसंहिता बनाई लागु गर्नु पर्नेछ । (२) दलले उपदफा (१) बमोजिमको आचारसंहिता पारित गरेको जानकारी आयोगलाई दिनु पर्नेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिमको आचारसंहिता सम्बन्धित दल, पदाधिकारी, सदस्य र कार्यकर्ताले पालना गर्नु पर्नेछ । (४) उपदफा (२) बमोजिम आचारसंहिता पालना नगर्ने पदाधिकारी, सदस्य वा कार्यकर्तालाई दलको विधान बमोजिम कारबाही गर्नु पर्नेछ । ५६. स्थानीय प्रशासनलाई जानकारी गराउनु पर्ने: कुनै दलले सभा, जुलुस वा न्याली गर्न चाहेमा त्यस्तो सभा, जुलुस वा न्याली गर्नुभन्दा कम्तीमा बहत्तर घण्टाअघि त्यसको जानकारी सम्बन्धित स्थानीय प्रशासनलाई दिनु पर्नेछ । ५७. निर्देशन दिन सक्ने: (१) आयोगले संविधान र प्रचलित कानूनको अधीनमा रही दलले गर्ने काम कारबाही सञ्चालन गर्दा पालना गर्नु पर्ने विषयका सम्बन्धमा आवश्यक निर्देशन दिन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको निर्देशन पालन गर्नु प्रत्येक दलको कर्तव्य हुनेछ । ५८. क्षतिपूर्तिको लागि उजुरी गर्न सक्ने: (१) कुनै दलले कुनै सरकारी, सामुदायिक, सार्वजनिक वा निजी सम्पत्तिमा हानि, नोक्सानी पुऱ्याएमा वा पुऱ्याउन लगाएमा निजी सम्पत्तिको हकमा सम्पत्ति धनीले र सार्वजनिक वा सरकारी सम्पत्तिको हकमा तोकिएको अधिकारीले त्यसरी हानि नोक्सानी पुगेको मितिले पैंतालीस दिनभित्र त्यसको क्षतिपूर्ति दाबी गरी सम्बन्धित जिल्ला अदालतमा उजुरी गर्न सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम परेको उजुरी उपर निर्णय गर्दा सम्बन्धित अदालतले त्यस्तो नोक्सानी वापत मनासिब क्षतिपूर्ति भराई दिनु पर्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिमको क्षतिपूर्ति तिर्ने दायित्व दलको प्रमुख पदाधिकारीको हुनेछ । (४) उपदफा (२) बमोजिमको निर्णयमा चित्त नबुझ्ने दलले क्षतिपूर्ति वापत भराउनु पर्ने रकम धरौटी राखी सम्बन्धित उच्च अदालतमा पुनरावेदन गर्न सक्नेछ । ५९. सम्पर्क व्यक्ति तोक्नु पर्ने: आयोगसँगको सम्पर्कको लागि दलले एकजना सम्पर्क व्यक्ति तोकी आयोगलाई जानकारी गराउनु पर्नेछ । ६०. नियम बनाउन सक्ने: आयोगले यो ऐन कार्यान्वयनको लागि आवश्यक नियम बनाउन सक्नेछ । ६१. निर्देशिका वा कार्यविधि बनाउन सक्ने: (१) आयोगले यो ऐन तथा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमको अधीनमा रही आवश्यक निर्देशिका वा कार्यविधि बनाउन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको निर्देशिका वा कार्यविधि सम्बन्धित सबैले पालन गर्नु पर्नेछ । ६२. खारेजी र बचाउ: (१) देहायका ऐन खारेज गरिएका छन्:- । (क) दल त्याग ऐन, २०५४, । (ख) राजनीतिक दल सम्बन्धी ऐन, २०५८ । (२) उपदफा (१) बमोजिम खारेज भएका ऐन बमोजिम भए गरेका काम कारबाहीहरू यसै ऐन बमोजिम भए गरेको मानिनेछ । अनुसूची । (दफा ८ को उपदफा (२) सँग सम्बन्धित) । राजनीतिक दलको विधानमा उल्लेख हुनु पर्ने कुराहरू । १. दलको पुरा नाम र छोटकरी नाम भए त्यस्तो नाम, । २. दलको केन्द्रीय कार्यालय रहने स्थान, । ३. दलको छाप, चिन्ह वा झण्डासम्बन्धी विवरण, । ४. दलको उद्देश्य तथा कार्यक्रम, । ५. दलको सदस्यता प्राप्त हुने तथा गुम्ने अवस्था, । ६. दलको सङ्गठनात्मक संरचना, ।
राजनीतिक_दल_सम्बन्धी_ऐन_२०७३
Political Parties Act, 2017

राजनीतिक दलको विधानमा उल्लेख हुनु पर्ने कुराहरू । १. दलको पुरा नाम र छोटकरी नाम भए त्यस्तो नाम, । २. दलको केन्द्रीय कार्यालय रहने स्थान, । ३. दलको छाप, चिन्ह वा झण्डासम्बन्धी विवरण, । ४. दलको उद्देश्य तथा कार्यक्रम, । ५. दलको सदस्यता प्राप्त हुने तथा गुम्ने अवस्था, । ६. दलको सङ्गठनात्मक संरचना, । ७. दलको केन्द्रीय समिति, प्रदेश समिति र स्थानीय तहमा रहने पदाधिकारीको विवरण, । ८. दलको केन्द्रीय समिति, प्रदेश समिति र स्थानीय तहमा पदाधिकारीको निर्वाचन र मनोनयन सम्बन्धी व्यवस्था, । ९. महाधिवेशन सम्बन्धी व्यवस्था, । १०. दलको विभिन्न समिति वा इकाईको बैठक तथा बैठक बोलाउने र निर्णय गर्ने कार्यविधि, । ११. सदस्य वा पदाधिकारीलाई हुन सक्ने अनुशासनात्मक कारबाही, । १२. पुनरावेदन सुन्ने सम्बन्धी संयन्त्र, । १३. दलको कोष, आर्थिक व्यवस्थापन र त्यसको लागि जिम्मेवार पदाधिकारी, । १४. उम्मेदवार मनोनयन सम्बन्धी कार्यविधि, । १५. लेखा, लेखापरीक्षण तथा लेखा परीक्षण समिति सम्बन्धी व्यवस्था, । १६. नीति तथा कार्यक्रम निर्माणमा सदस्य वा तल्ला निकायलाई सहभागी गराउने प्रक्रिया, । १७. दलको विधान संशोधनको कार्यविधि, । १८. दल विघटन हुने अवस्था र विघटन भएमा सम्पत्ति तथा दायित्वको व्यवस्थापन, । १९. दलका विभिन्न समितिमा हुनु पर्ने समानुपातिक समावेशी व्यवस्था, । २०. नियमावली बनाउने अधिकार, । २१. आन्तरिक परिपत्र गर्ने व्यवस्था, । २२. दलको सदस्यता तथा नवीकरण शुल्क सम्बन्धी व्यवस्था, । २३. दलको सदस्यता दर्ता किताब सम्बन्धी व्यवस्था, । २४. अन्य आवश्यक कुरा ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन, २०५८ । लालमोहर र प्रकाशन मिति । २०५८ । १० । १७ । संशोधन गर्ने ऐन । १. नेपाल राष्ट्र बैङ्क (पहिलो संशोधन) ऐन, २०६३ २०६३ । ७ । २३ । २. गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ २०६६ । १० । ७ । ३. केही नेपाल ऐन संशोधन गर्ने ऐन, २०७२ २०७२ । ११ । १३ । ४. नेपाल राष्ट्र बैङ्क (दोस्रो संशोधन) ऐन, २०७३ २०७३ । ७ । २९ । ५. केही नेपाल कानूनलाई संशोधन, एकीकरण, समायोजन र खारेज गर्ने ऐन, २०७४ २०७४ । ६ । ३० । ६. भुक्तानी तथा फस्यौट ऐन, २०७५ २०७५ । १२ । ४ । ७. मुलुकी संहिता सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०७५ २०७६ । १ । २ । ८. सम्पत्ति शुद्धीकरण (मनी लाउण्डरिङ्ग) निवारण तथा व्यावसायिक वातावरण प्रवर्द्धन सम्बन्धी केही ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०८० २०८० । १२ । ३० । ९. सहकारी सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०८१ २०८१ । १२ । १८ । २०५८ सालको ऐन नं. १५ । केन्द्रीय बैङ्कको कार्य गर्न नेपाल राष्ट्र बैङ्कको स्थापना गर्न बनेको ऐन । प्रस्तावनाः नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । को अर्थतन्त्रको दोस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । दिगो विकासमा सहयोग पुग्ने गरी मूल्य र शोधनान्तर स्थिरता तथा समग्र वित्तीय क्षेत्रको स्थायित्व कायम गर्नका लागि केन्द्रीय बैङ्कको रुपमा नेपाल राष्ट्र बैङ्कको स्थापना गर्न वाञ्छनीय भएकोले, । श्री ५ महाराजाधिराज ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवको शासनकालको पहिलो वर्षमा संसदले यो ऐन बनाएको छ । परिच्छेद-१ । प्रारम्भिक । १. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भ: (१) यस ऐनको नाम "नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन, २०५८" रहेको छ । (२) यो ऐन तुरुन्त प्रारम्भ हुनेछ । २. परिभाषा: विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यस ऐनमा,- । (क) "बैङ्क" भन्नाले दफा ३ बमोजिम स्थापना भएको नेपाल राष्ट्र बैङ्क सम्झनु पर्छ । (ख) "समिति" भन्नाले दफा १४ बमोजिम गठन भएको बैङ्कको सञ्चालक समिति सम्झनु पर्छ । (ग) "सञ्चालक" भन्नाले समितिको सदस्य सम्झनु पर्छ र सो शब्दले गभर्नर र डेपुटी गभर्नर समेतलाई जनाउँछ । (घ) "गभर्नर" भन्नाले दफा १५ बमोजिम नियुक्त बैङ्कको गभर्नर सम्झनु पर्छ । (ङ) "डेपुटी गभर्नर" भन्नाले दफा १६ बमोजिम नियुक्त बैङ्कको डेपुटी गभर्नर सम्झनु पर्छ । (च) "वाणिज्य बैङ्क" भन्नाले प्रचलित कानून बमोजिम स्थापना भएको वाणिज्य बैङ्क सम्झनु पर्छ । (छ) "वित्तीय संस्था" भन्नाले कृषि, सहकारी, उद्योग वा अन्य कुनै खास आर्थिक प्रयोजनका लागि कर्जा दिने वा सर्वसाधारण जनताबाट निक्षेप संकलन गर्ने उद्देश्यले प्रचलित कानून बमोजिम स्थापना भएको वित्तीय संस्था सम्झनु पर्छ र सो शब्दले नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी वित्तीय संस्था भनी तोकिदिएको संस्था समेतलाई जनाउँछ । (ज) "मुद्रा" भन्नाले सबै किसिमको करेन्सी नोट, पोस्टल अर्डर, पोस्टल नोट, मनि अर्डर, चेक, ड्राफ्ट, ट्राभलर्स चेक, प्रतितपत्र, विनिमयपत्र, प्रतिज्ञापत्र, क्रेडिट कार्ड सम्झनु पर्छ र सो शब्दले बैङ्कले आवश्यकता अनुसार सार्वजनिक सूचना प्रकाशन र प्रसारण गरी तोकिदिएको अन्य यस्तै प्रकारका मौद्रिक उपकरण समेतलाई जनाउँछ । (झ) "करेन्सी नोट" भन्नाले नगदको रुपमा चलन चल्तिमा रहेको बैङ्क नोट सम्झनु पर्छ र सो शब्दले सिक्का समेतलाई जनाउँछ ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

(झ) "करेन्सी नोट" भन्नाले नगदको रुपमा चलन चल्तिमा रहेको बैङ्क नोट सम्झनु पर्छ र सो शब्दले सिक्का समेतलाई जनाउँछ । (ञ) "विदेशी मुद्रा" भन्नाले नेपाली मुद्रा बाहेक अन्य मुद्रा सम्झनु पर्छ र सो शब्दले अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषबाट रकम झिक्ने विशेष अधिकार (स्पेशल ड्रइङ्ग राइट्स), एशियन करेन्सी युनिट, युरोपियन करेन्सी युनिट तथा बैङ्कले आवश्यकता अनुसार सार्वजनिक सूचना प्रकाशन र प्रसारण गरी तोकिदिएको अन्य उपकरण समेतलाई जनाउँछ । (ट) "नेपाली मुद्रा" भन्नाले नेपाली रुपैयाँमा अङ्कित मुद्रा सम्झनु पर्छ । (ठ) "परिवर्त्य विदेशी मुद्रा" भन्नाले बैङ्कले आवश्यकता अनुसार सार्वजनिक सूचना प्रकाशन र प्रसारण गरी परिवर्त्य विदेशी मुद्रा भनी तोकिदिएको विदेशी मुद्रा सम्झनु पर्छ । (ड) "विदेशी विनिमय" भन्नाले विदेशी मुद्रा, विदेशी मुद्रामा भुक्तानी हुने वा प्राप्त हुने सबै किसिमको निक्षेप, कर्जा, मौज्दात, विदेशी धितोपत्र र विदेशी मुद्रामा भुक्तानी हुने वा हुनसक्ने अन्तर्राष्ट्रिय प्रचलनमा रहेका चेक, ड्राफ्ट, ट्राभलर्स चेक, इलेक्ट्रोनिक फण्ड ट्रान्सफर, क्रेडिटकार्ड, प्रतितपत्र, विनिमयपत्र, प्रतिज्ञापत्र सम्झनु पर्छ र सो शब्दले बैङ्कले आवश्यकता अनुसार सार्वजनिक सूचना प्रकाशन र प्रसारण गरी तोकिदिएको अन्य जुनसुकै मौद्रिक उपकरण समेतलाई जनाउँछ । (ढ) "विदेशी विनिमय कारोबार" भन्नाले विदेशी विनिमय खरिद बिक्री गर्ने, ऋण लिने, दिने वा अन्य कुनै तरीकाले विदेशी विनिमय लिने, दिने कार्य सम्झनु पर्छ र सो शब्दले बैङ्कले विदेशी विनिमय सटही स्वीकृति दिने कार्य समेतलाई जनाउँछ । (ण) "इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्ति" भन्नाले बैङ्कबाट विदेशी विनिमय कारोबार गर्न इजाजतपत्र प्राप्त गरेको व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा संस्था सम्झनु पर्छ । (त) "प्रतितपत्र" भन्नाले कुनै एक बैङ्कने कुनै अर्को बैङ्कको नाममा फलानाको यति रुपैयाँले खामेसम्मको चेक, ड्राफ्ट, हुण्डी वा विनिमयपत्र स्वीकार गर्नु भनी लेखेको पत्र सम्झनु पर्छ । (थ) "धितोपत्र" भन्नाले कुनै संगठित संस्थाले जारी गरेको शेयर, स्टक बण्ड, डिबेन्चर, डिबेन्चर स्टक वा प्रचलित कानून बमोजिम कुनै संगठित संस्थाले जारी गरेको एकाङ्क बचत कार्यक्रम वा समूहगत बचत कार्यक्रम सम्बन्धी प्रमाणपत्र वा हस्तान्तरणयोग्य निक्षेप प्रमाणपत्र सम्झनु पर्छ र सो शब्दले नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोकिदिएको धितोपत्र वा धितोपत्रको धरौटी सम्बन्धी भरपाई, धितोपत्र सम्बन्धी हक र अधिकार समेतलाई जनाउँछ । (द) "विनिमय" भन्नाले विनिमय अधिकारपत्र पाउने कुनै व्यक्तिलाई धारक बन्न सक्ने गरी सो पत्र हस्तान्तरण गर्ने काम सम्झनु पर्छ । (ध) "विनिमय अधिकारपत्र" भन्नाले प्रतिज्ञापत्र, विनिमयपत्र वा चेक सम्झनु पर्छ । (न) "विनिमयपत्र" भन्नाले फलाना मितिमा वा यति अवधि पछि वा मागेको बखत सो पत्रमा लेखिएको कुनै खास व्यक्तिलाई वा निजले अहाएको व्यक्तिलाई वा सो पत्र लिई आउने व्यक्तिलाई बिना शर्त यति रकम दिनु भनी कुनै एक व्यक्तिले अर्को व्यक्तिलाई निर्देशन गरी दस्तखत गरिदिएको लिखत सम्झनु पर्छ ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

(न) "विनिमयपत्र" भन्नाले फलाना मितिमा वा यति अवधि पछि वा मागेको बखत सो पत्रमा लेखिएको कुनै खास व्यक्तिलाई वा निजले अहाएको व्यक्तिलाई वा सो पत्र लिई आउने व्यक्तिलाई बिना शर्त यति रकम दिनु भनी कुनै एक व्यक्तिले अर्को व्यक्तिलाई निर्देशन गरी दस्तखत गरिदिएको लिखत सम्झनु पर्छ । (प) "प्रतिज्ञापत्र" भन्नाले फलाना मितिमा वा मागेको बखत सो पत्रमा लेखिएको कुनै खास व्यक्तिलाई वा निजले अहाएको व्यक्तिलाई वा सो पत्र लिई आउने व्यक्तिलाई बिना शर्त यति रकम दिन्छु भनी कबुल गरी दस्तखत गरी दिएको लिखत सम्झनु पर्छ । (फ) "चेक" भन्नाले माग्नासाथ भुक्तानी दिनु भनी कुनै बैङ्क उपर खिचिएको विनिमयपत्र सम्झनु पर्छ । (ब) "कर्जा" भन्नाले रकम लगानी गर्ने प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष प्रतिबद्धता र त्यसको बदलामा उक्त लगानी गरेको रकम असुली गर्ने अधिकार तथा यस्ता कर्जाको ब्याज वा अन्य दस्तुरको चुक्ता, कर्जा वा लगानीको धितोमा दिइएको पुनर्कर्जा, कर्जाको पुनर्संरचना र नवीकरण, कर्जा चुक्ताको लागि जारी गरिएको जमानी तथा त्यस्तो चुक्ताको लागि गरिएको अन्य वचनबद्धता सम्झनु पर्छ र सो शब्दले कुनै पनि किसिमको ऋण समेतलाई जनाउँछ । (भ) "लेखा" भन्नाले कारोबार भएको व्यहोरा देखिने गरी प्रचलित कानून बमोजिम राखिने अभिलेख खाता तथा किताब सम्झनु पर्छ र सो शब्दले त्यस्तो कारोबारलाई प्रमाणित गर्ने अन्य कागजात समेतलाई जनाउँछ । (म) "ऋण सुरक्षण" भन्नाले ऋणभारयुक्त कुनै पनि विनिमयपत्र सम्झनु पर्छ र सो शब्दले बुक इन्ट्री वा प्रमाणित रुपमा रहेको सोही सरहको अन्य कुनै ऋणभारयुक्त उपकरण समेतलाई जनाउँछ । (य) "मौद्रिक दायित्व" भन्नाले बैङ्कको वासलातमा भएको चलनचल्तीमा रहेको बैङ्क नोट तथा सिक्का सम्झनु पर्छ । (र) "अन्तर्राष्ट्रिय लेखा मापदण्ड" भन्नाले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको लेखा मापदण्ड सम्झनु पर्छ । (ल) "कर्मचारी" भन्नाले बैङ्कको कुनै पदमा बहाल रहेको व्यक्ति सम्झनु पर्छ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । (ल१) "अदालत" भन्नाले नेपाल सरकारले सर्वोच्च अदालतको परामर्श लिई नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोकिदिएको उच्च अदालतको वाणिज्य इजलाश सम्झनु पर्छ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । (ल२) "विशेष प्रशासन समूह" भन्नाले दफा ८८ख. बमोजिम गठन भएको विशेष प्रशासन समूह सम्झनु पर्छ । (व) "तोकिएको वा तोकिएबमोजिम" भन्नाले यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम वा विनियममा तोकिएको वा तोकिएबमोजिम सम्झनु पर्छ । परिच्छेद-२ । स्थापना, उद्देश्य तथा काम, कर्तव्य र अधिकार । ३. बैङ्कको स्थापना: (१) केन्द्रीय बैङ्कको कार्य गर्न नेपाल राष्ट्र बैङ्क नामको एउटा केन्द्रीय बैङ्क स्थापना हुनेछ । (२) नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन, २०१२ अन्तर्गत स्थापना भएको नेपाल राष्ट्र बैङ्क यसै ऐन अन्तर्गत स्थापना भएको मानिनेछ । (३) बैङ्क अविच्छिन्न उत्तराधिकारवाला एक स्वशासित र संगठित संस्था हुनेछ । (४) बैङ्कको कामकारबाहीको निमित्त आफ्नो एउटा छुट्टै छाप हुनेछ । (५) बैङ्कले यस ऐनको अधीनमा रही चल, अचल सम्पत्ति प्राप्त गर्न, उपभोग गर्न, राख्न, बेच बिखन गर्न र यस्तै अन्य किसिमले व्यवस्था गर्न सक्नेछ । (६) बैङ्कले आफ्नो नामबाट नालिस उजुर गर्न र बैङ्क उपर पनि सोही नामबाट नालिस उजुर लाग्न सक्नेछ ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

(४) बैङ्कको कामकारबाहीको निमित्त आफ्नो एउटा छुट्टै छाप हुनेछ । (५) बैङ्कले यस ऐनको अधीनमा रही चल, अचल सम्पत्ति प्राप्त गर्न, उपभोग गर्न, राख्न, बेच बिखन गर्न र यस्तै अन्य किसिमले व्यवस्था गर्न सक्नेछ । (६) बैङ्कले आफ्नो नामबाट नालिस उजुर गर्न र बैङ्क उपर पनि सोही नामबाट नालिस उजुर लाग्न सक्नेछ । (७) बैङ्कको केन्द्रीय कार्यालय काठमाडौँमा रहनेछ र बैङ्कले आवश्यकता अनुसार नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । भित्र वा बाहिर जुनसुकै ठाउँमा शाखा, उपशाखा तथा अन्य कार्यालयहरु खोल्न र एजेन्ट वा प्रतिनिधि नियुक्त गर्न सक्नेछ । ४. बैङ्कको उद्देश्य: (१) बैङ्कको उद्देश्य देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) दोस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । आर्थिक स्थायित्व र अर्थतन्त्रको दिगो विकासको निमित्त मूल्य र शोधनान्तर स्थिरता कायम गर्नको लागि आवश्यक मौद्रिक तथा विदेशी विनिमय नीति निर्माण गरी सो को व्यवस्थापन गर्ने, । दोस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । (ख) वित्तीय सेवाको पहुँच अभिवृद्धि र बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय क्षेत्रको स्थायित्व कायम गरी बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय प्रणाली प्रति सर्वसाधारणको विश्वसनीयता अभिवृद्धि गर्ने, । (ग) सुरक्षित, स्वस्थ तथा सक्षम भुक्तानी प्रणालीको विकास गर्ने, । (घ) दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । (ङ) दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । (२) उपदफा (१) बमोजिमको उद्देश्यमा कुनै प्रतिकूल प्रभाव नपर्ने गरी बैङ्कले नेपाल सरकारको आर्थिक नीति कार्यान्वयनमा सहयोग पुऱ्याउनेछ । ५. बैङ्कको काम, कर्तव्य र अधिकार: (१) दफा ४ बमोजिमको उद्देश्य हासिल गर्नको निमित्त बैङ्कको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ :- । (क) बैङ्क नोट तथा सिक्का निष्काशन गर्ने, । (ख) मूल्य स्थिरता कायम गर्न आवश्यक मौद्रिक नीति तर्जुमा गर्ने र सो नीति कार्यान्वयन गर्ने, गराउने, । (ग) विदेशी विनिमय नीति निर्माण गर्ने तथा सो नीति कार्यान्वयन गर्ने, गराउने, । (घ) विनिमय दर पद्धति निर्धारण गर्ने, । (ङ) विदेशी विनिमय संचितिको व्यवस्थापन र सञ्चालन गर्ने, । (च) वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्न इजाजतपत्र जारी गर्ने, त्यस्तो कारोबारको सम्बन्धमा आवश्यक नियमन, निरीक्षण, सुपरिवेक्षण तथा अनुगमन गर्ने, । सम्पत्ति शुद्धीकरण (मनी लाउण्डरिङ्ग) निवारण तथा व्यावसायिक वातावरण प्रवर्द्धन सम्बन्धी केही ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०८० द्वारा थप । (च१) बचत तथा ऋणको कारोबार गर्ने सहकारी संस्थाको नियमन, निरीक्षण तथा सुपरिवेक्षण सम्बन्धमा निर्देशन तथा मापदण्ड जारी गर्ने, । सम्पत्ति शुद्धीकरण (मनी लाउण्डरिङ्ग) निवारण तथा व्यावसायिक वातावरण प्रवर्द्धन सम्बन्धी केही ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०८० द्वारा थप । (च२) पचास करोड रुपैयाँभन्दा बढी शेयर पुँजी भएको वा सो रकम बराबरको वार्षिक कारोबार गर्ने सहकारी संस्थाको वित्तीय सुशासन तथा जोखिमको आधारमा सहकारी विभागको अनुरोधमा सहकारी सम्बन्धी प्रचलित कानूनको समेत अधिकार प्रयोग गरी नियमन, निरीक्षण तथा सुपरिवेक्षण गर्ने, । (छ) नेपाल सरकारको बैङ्कर, सल्लाहकार तथा वित्तीय एजेन्टको रुपमा कार्य गर्ने, । (ज) वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको बैङ्क तथा अन्तिम ऋणदाताको रुपमा कार्य गर्ने, ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

(छ) नेपाल सरकारको बैङ्कर, सल्लाहकार तथा वित्तीय एजेन्टको रुपमा कार्य गर्ने, । (ज) वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको बैङ्क तथा अन्तिम ऋणदाताको रुपमा कार्य गर्ने, । (झ) भुक्तानी, फछ्र्यौट (क्लियरिङ्ग) तथा हिसाब मिलान (सेटलमेन्ट) पद्धतिको स्थापना तथा प्रवर्द्धन गरी सो कार्यलाई नियमित गर्ने, र । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । (झ१) तरलता व्यवस्थापनको निमित्त आवश्यक उपकरणको माध्यमद्वारा खुला बजार कारोबार सञ्चालन गर्ने, । (ञ) यस ऐन बमोजिम बैङ्कको उद्देश्य हासिल गर्नको निमित्त बैङ्कले गर्नु पर्ने अन्य आवश्यक कार्यहरु कार्यान्वयन गर्ने, गराउने । (२) बैङ्कलाई यस ऐन वा अन्य प्रचलित कानूनद्वारा प्रदान गरिएको अधिकारको प्रयोग गर्दा आवश्यक पर्ने अन्य काम, कारबाही समेत गर्ने अधिकार हुनेछ । (३) बैङ्कले यस ऐन अन्तर्गत प्राप्त गरेको अधिकारको अतिक्रमण कसैबाट हुने छैन । ६. बैङ्कको अग्राधिकार: (१) बैङ्कले ऋणीलाई प्रदान गरेको कर्जा वा अन्य कुनै पनि किसिमको बैङ्कको दावी ऋणीबाट कर्जा असुलउपर गर्ने प्रयोजनको लागि त्यस्तो ऋणीको बैङ्कमा रहेको खाता वा अन्य कुनै वाणिज्यबैङ्क वा वित्तीय संस्थाको खातामा जम्मा रहेको नगद वा त्यस्तो ऋणीको नाममा रहेको अन्य कुनै पनि किसिमको चल अचल सम्पत्ति उपर दावी सुरक्षित गर्ने बैङ्कको अग्राधिकार हुनेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम बैङ्कको अग्राधिकार रहने नगद वा चल अचल सम्पत्तिलाई बैङ्कले आफ्नो कब्जामा लिई तोकिएबमोजिम बिक्री गरी सोबाट आएको रकमबाट आफ्नो कर्जा असुलउपर गर्नेछ । ७. बैङ्कले गर्न नहुने काम: (१) यस ऐनमा व्यवस्था गरिएकामा बाहेक बैङ्कले देहायका काम गर्ने छैन :- । (क) कुनै कर्जा प्रदान गर्ने, कुनै पनि किसिमको निक्षेप राख्ने वा कुनै किसिमको आर्थिक उपहार दिने, । (ख) कुनै वाणिज्य बैङ्क, वित्तीय संस्था, सार्वजनिक संस्थान वा कम्पनीको शेयर खरिद गर्ने वा अन्य कुनै पनि किसिमले कुनै वित्तीय, व्यापारिक, कृषि, औद्योगिक वा अन्य संस्थामा स्वामित्व सम्बन्धी अधिकार प्राप्त गर्ने, । (ग) कुनै किसिमको व्यापार गर्ने, वा । (घ) खरिद गरेर, भाडामा लिएर वा कुनै तरिकाबाट चल अचल सम्पत्ति माथि अधिकार प्राप्त गर्ने । तर आफ्नो कारोबार र व्यवस्था सञ्चालन गर्न वा आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्न आवश्यक पर्ने सम्पत्ति भने बैङ्कले प्राप्त गर्न सक्नेछ । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बैङ्कले देहायका काम गर्न सक्नेछ :- । (क) बैङ्कको आफ्नो काम कारबाही वा दायित्व पूरा गर्न सहयोग हुने काम कारबाही गर्ने संस्थालाई सो संस्थाको कुल पुँजीको दश प्रतिशत ननाघ्ने गरी ऋण प्रदान गर्ने वा त्यस्ता संस्थाको शेयरमा स्वामित्व प्राप्त गर्ने ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बैङ्कले देहायका काम गर्न सक्नेछ :- । (क) बैङ्कको आफ्नो काम कारबाही वा दायित्व पूरा गर्न सहयोग हुने काम कारबाही गर्ने संस्थालाई सो संस्थाको कुल पुँजीको दश प्रतिशत ननाघ्ने गरी ऋण प्रदान गर्ने वा त्यस्ता संस्थाको शेयरमा स्वामित्व प्राप्त गर्ने । स्पष्टीकरणः यस खण्डको प्रयोजनको लागि "बैङ्कको काम कारबाही वा दायित्व पूरा गर्न सहयोग हुने काम कारबाही गर्ने संस्था" भन्नाले विशुद्ध रुपमा वाणिज्यबैङ्क वा वित्तीय संस्थाको धितो मूल्याङ्कन, सञ्चालन र संरक्षण गर्ने, धितो पुनर्संरचना गर्ने र हस्तान्तरण गर्ने, साख मूल्याङ्कन गर्ने, साख सूचना आदान प्रदान गर्ने, तथ्याङ्क प्रशोधन गर्ने र संप्रेषण गर्ने, वित्तीय उपकरण मुद्रण गर्ने, भुक्तानीको क्लियरिङ्ग गर्ने, सम्पत्तिलाई तरल बनाउने, बैङ्क नोट वा सिक्का उत्पादन गर्ने, ट्रष्टिको रुपमा काम गर्ने जस्ता बैङ्कले तोकेको अन्य कुनै पनि संस्था वा कम्पनी सम्झनु पर्छ । (ख) बैङ्कले आफ्ना कर्मचारीलाई कर्जा प्रदान गर्ने । ८. बैङ्कलाई छुट र सुविधा: प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बैङ्कलाई देहायको छुट र सुविधा प्राप्त हुनेछ :- । (क) बैङ्कको आम्दानी, पुँजी कारोबार, घरजग्गा, जायजेथा तथा सम्पत्तिमा सबै किसिमको कर, शुल्क तथा महसुल आदिमा छुट । (ख) बैङ्कले दिने कर्जा वा पुनर्कर्जाको लिखत रजिस्ट्रेसन गर्न परेमा रजिस्ट्रेसन दस्तूर नलाग्ने । (ग) बैङ्कसँग सम्बन्धित कुनै पनि लिखतमा आय टिकट टाँस्नु नपर्ने । (घ) बैङ्कको नोट, सिक्का, सुन, चाँदी तथा टकमरी गर्नको निमित्त प्रयोग हुने कागज, धातु, रसायन तथा अन्य वस्तुहरूको निकासी र पैठारीमा कुनै किसिमको कर, शुल्क, दस्तुर, महसुल नलाग्ने । ९. नेपाल सरकार बैङ्कको सम्बन्ध: यस ऐन बमोजिम नेपाल सरकारले बैङ्कसँग र बैङ्कले नेपाल सरकारसँग सम्बन्ध राख्दा अर्थ मन्त्रालय मार्फत राख्नु पर्नेछ । १०. सार्वजनिक निकायसँग समन्वय: (१) आफ्नो उद्देश्य प्राप्तिको लागि बैङ्कले सार्वजनिक निकाय वा तिनका एजेन्सी वा निकायसँग आवश्यक समन्वय गर्नेछ । (२) नेपाल सरकारले अनुरोध गरेको खण्डमा बैङ्कले शोधनान्तर र बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय विषयमा आवश्यक सूचना उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । (३) बैङ्कले अनुरोध गरेको खण्डमा नेपाल सरकार, सार्वजनिक निकाय तथा निजी क्षेत्रले बैङ्कलाई आर्थिक तथा वित्तीय विषयमा आवश्यक सूचना उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । ११. अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग तथा सम्बन्ध: (१) बैङ्कले आफ्नो अधिकारक्षेत्रभित्र रहेका मौद्रिक नीति, विदेशी विनिमय नीति, शोधनान्तर, बैङ्क सुपरिवेक्षण तथा अन्य सम्बन्धित विषयहरू सम्बन्धमा अन्तर्राष्ट्रिय संघ, संस्थाहरूमा नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । को प्रतिनिधित्व गर्नेछ । (२) बैङ्कले विदेशी सरकार, विदेशी केन्द्रीय बैङ्क, विदेशी बैङ्क तथा अन्तर्राष्ट्रिय संघ, संस्थाहरूलाई बैङ्किङ्ग तथा भुक्तानी सेवा उपलब्ध गराउने र आफूले पनि तिनीहरूबाट त्यस्तै सुबिधा प्राप्त गर्न सक्नेछ । (३) अन्तर्राष्ट्रिय मौद्रिक सहयोगको माध्यमबाट वित्तीय तथा आर्थिक स्थायित्व प्राप्त गर्न कार्यरत अन्तर्राष्ट्रिय संघ, संस्थामा बैङ्कले भाग लिनेछ ।