chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
सङ्कटापन्न_वन्यजन्तु_तथा_वनस्पतिको_अन्तर्राष्ट्रिय_व्यापार_नियन्त्रण_ऐन_२०७३
Control of International Trade in Endangered Wild Fauna and Flora Act, 2017

तर त्यस्ता वन्यजन्तु वा वनस्पतिको उत्पादन गर्न बिउको रुपमा प्रयोग भएको अनुमतिपत्र बमोजिमको वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनालाई दुर्लभ वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना नै मानिनेछ । ८. संरक्षित वन्यजन्तु वा वनस्पतिको नमुना कारोबार गर्न सकिने: (१) संरक्षित वन्यजन्तुको पालनपोषण गर्न वा संरक्षित वनस्पति रोप्न, हुर्काउन वा त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पतिको नमुना आफूसँग राख्न, प्रयोग गर्न, उत्पादन गर्न, बिउको रुपमा व्यापार गर्न, ओसारपसार गर्न वा निकासी वा पैठारी गर्न चाहने व्यक्ति, संस्था वा निकायले अनुमतिपत्र लिनु पर्नेछ । पहिलो संशोधनद्वारा थप । तर कुनै व्यक्तिले निजी जग्गामा संरक्षित वनस्पति रोप्न, त्यसरी रोपिएको र निजी जग्गामा प्राकृतिक रुपमा उम्रिएको संरक्षित वनस्पति हुर्काउन, सोको नमूना उत्पादन गर्न, राख्न र प्रयोग गर्न त्यस्तो अनुमतिपत्र लिनु पर्ने छैन । (२) उपदफा (१) बमोजिम अनुमतिपत्र लिन चाहने व्यक्ति, संस्था वा निकायले व्यवस्थापन निकाय समक्ष तोकिए बमोजिम निवेदन दिनु पर्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम निवेदन परेमा सो को जाँचबुझ गर्दा देहायका कुरामा विश्वस्त भएमा वैज्ञानिक निकायसँग परामर्श गरी व्यवस्थापन निकायले उपदफा (१) बमोजिमको कुनै वा सबै प्रयोजनका लागि तोकिए बमोजिम अनुमतिपत्र दिन सक्नेछ:- । (क) पैठारी बाहेकको अन्य कार्यको लागि अनुमतिपत्र माग भएकोमा त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना अनुमतिपत्र माग गर्ने व्यक्ति, संस्था वा निकायको स्वामित्व वा नियन्त्रणमा रहेको देखिएमा, । (ख) पैठारी बाहेकको अन्य कार्यको लागि अनुमतिपत्र माग भएकोमा त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना अनुमतिपत्र माग गर्ने व्यक्ति, संस्था वा निकायले प्रचलित कानून बमोजिम प्राप्त गरेको देखिएमा, । (ग) जीवित वन्यजन्तु ढुवानी गर्नको लागि पर्याप्त बन्दोबस्त भएको र त्यसलाई ढुवानी गर्दा घाउ, चोट नलाग्ने, हानि नोक्सानी नहुने वा त्यस उपर निर्मम व्यवहार नहुने कुरामा विश्वास गर्ने आधार भएमा । (४) उपदफा (३) बमोजिम अनुमतिपत्र दिँदा व्यवस्थापन निकायले आवश्यकता अनुसार त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना राख्ने, प्रयोग गर्ने, पालन पोषण गर्ने, रोप्ने, हुर्काउने तथा उत्पादन गर्ने तरिका सम्बन्धमा तथा त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना बिउको रुपमा व्यापार गर्न, ओसारपसार गर्न वा निकासी वा पैठारी गर्नको लागि मार्ग, ढुवानी गर्ने तरिका, बासस्थान र अन्य आवश्यक विषयमा शर्त तोक्न सक्नेछ र त्यस्ता शर्तहरु पालना गर्नु सम्बन्धित अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति, संस्था वा निकायको कर्तव्य हुनेछ । (५) उपदफा (४) बमोजिमका शर्तहरु पालना नभएमा व्यवस्थापन निकायले तोकिए बमोजिमको कार्यविधि पूरा गरी जुनसुकै बखत त्यस्तो अनुमतिपत्र रद्द गर्न सक्नेछ । (६) यस दफा बमोजिम दिइएको अनुमतिपत्रको अवधि, नवीकरण, खारेजी, दस्तुर तथा सो को कार्यविधि सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ ।
सङ्कटापन्न_वन्यजन्तु_तथा_वनस्पतिको_अन्तर्राष्ट्रिय_व्यापार_नियन्त्रण_ऐन_२०७३
Control of International Trade in Endangered Wild Fauna and Flora Act, 2017

(५) उपदफा (४) बमोजिमका शर्तहरु पालना नभएमा व्यवस्थापन निकायले तोकिए बमोजिमको कार्यविधि पूरा गरी जुनसुकै बखत त्यस्तो अनुमतिपत्र रद्द गर्न सक्नेछ । (६) यस दफा बमोजिम दिइएको अनुमतिपत्रको अवधि, नवीकरण, खारेजी, दस्तुर तथा सो को कार्यविधि सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । ९. उत्पत्तिको प्रमाणपत्र र निकासी अनुमतिपत्र आवश्यक हुने: दफा ८ मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै पनि संरक्षित वन्यजन्तु वा वनस्पतिको नमुना पैठारी गर्दा त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पतिको प्रजाति महासन्धिको अनुसूची-३ मा समावेश गर्ने मुलुकले प्रदान गरेको उत्पत्तिको प्रमाणपत्र र निकासी अनुमतिपत्र आवश्यक पर्नेछ । १०. पुनः निकासी सम्बन्धी विशेष व्यवस्था: (१) एकपटक नेपालभित्र पैठारी गरिएको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना यस दफा बमोजिम पुनः निकासीको अनुमतिपत्र प्रदान नभई निकासी हुन सक्ने छैन । (२) उपदफा (१) बमोजिम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना पुनः निकासी गर्न चाहने व्यक्ति, संस्था वा निकायले व्यवस्थापन निकाय समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम निवेदन परेमा र पुनः निकासी गर्न लागिएको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना यस ऐन वा प्रचलित कानून बमोजिम नेपालमा पैठारी गरिएको भएमा व्यवस्थापन निकायले त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना दफा ६ वा ८ बमोजिमको प्रक्रिया पूरा गरी पुनः निकासी गर्न अनुमतिपत्र प्रदान गर्न सक्नेछ । ११. वन्यजन्तु वा वनस्पतिको अस्तित्वउपर जोखिम हुन नहुने: (१) दफा ६, ८ र १० मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि सो बमोजिम अनुमतिपत्र प्रदान गर्दा त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पतिको अस्तित्व लोप नहुने वा त्यसको थप खतरा वा जोखिम नहुने र जुन प्रयोजनका लागि अनुमतिपत्र प्रदान भएको हो सो प्रयोजनका लागि मात्र प्रयोग हुने कुरामा सुनिश्चित हुने गरी प्रदान गर्नु पर्नेछ । (२) यस ऐन बमोजिम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको कारोबार गर्न अनुमतिपत्र प्रदान गरेपछि त्यस्तो अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति, संस्था वा निकायले त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना केसरी प्रयोग गरेको छ सो को व्यवस्थापन निकाय वा सो निकायले अख्तियारी दिएको निकायले नियमित अनुगमन वा निगरानी गर्नु पर्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम अनुगमन वा निगरानी गर्दा अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा संस्था वा निकायले अनुमतिपत्रको शर्त प्रतिकूल हुने गरी सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको प्रयोग गरेको पाइएमा अनुगमन वा निगरानी गर्ने निकायले जुनसुकै बखत त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना जफत गर्न वा नियन्त्रणमा लिन सक्नेछ । (४) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको निकासी गरेको भएमा व्यवस्थापन निकाय वा सो निकायले अख्तियारी दिएको निकायले निकासी गरिएको मुलुकको अधिकारप्राप्त अधिकारीसँग यस दफाको प्रयोजनका लागि नियमित रुपमा तोकिए बमोजिम सम्पर्क गर्नु पर्नेछ । १२. महासन्धिको पक्ष राष्ट्र हुनु पर्ने: यस परिच्छेदमा अन्य जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना महासन्धिको पक्ष भएको राष्ट्रमा मात्र निकासी गर्न अनुमतिपत्र दिइनेछ ।
सङ्कटापन्न_वन्यजन्तु_तथा_वनस्पतिको_अन्तर्राष्ट्रिय_व्यापार_नियन्त्रण_ऐन_२०७३
Control of International Trade in Endangered Wild Fauna and Flora Act, 2017

१२. महासन्धिको पक्ष राष्ट्र हुनु पर्ने: यस परिच्छेदमा अन्य जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना महासन्धिको पक्ष भएको राष्ट्रमा मात्र निकासी गर्न अनुमतिपत्र दिइनेछ । परिच्छेद-३ । सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको दर्ता सम्बन्धी व्यवस्था । १३. सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पतिको प्रजाति दर्ता गर्नुपर्ने: (१) यो ऐन प्रारम्भ हुँदाका बखत कसैले अनुमतिपत्र लिई वा नलिई कुनै जीवित सङ्कटापन्न अध्ययन, अनुसन्धान, परीक्षण, प्रशिक्षण, प्रदर्शन, संरक्षण शिक्षा, जैविक स्रोत संरक्षण, शैक्षिक प्रयोजन । वा अन्य कुनै प्रयोजनका लागि राखेको, प्रयोग गरेको पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको । वा कुनै सङ्कटापन्न वन्यजन्तुलाई पालनपोषण गरेको वा घर पालुवा बनाई त्यसबाट लाभ प्राप्त गरेको भए पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । तोकिएको अवधिभित्र त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति दर्ता गर्न सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा निकायले व्यवस्थापन निकाय समक्ष तोकिए बमोजिम निवेदन गर्नु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम निवेदन परेमा त्यस्तो वन्यजन्तु पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको । प्रचलित कानून प्रतिकूल नहुने गरी राखेको वा प्रयोग गरेको कुरामा व्यवस्थापन निकाय विश्वस्त भएमा सो निकायले त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति तोकिए बमोजिम दर्ता गरी सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा निकायलाई दर्ता प्रमाणपत्र प्रदान गर्नु पर्नेछ । (३) यस दफा बमोजिमको कार्यविधि पूरा नगरी राखेको वन्यजन्तु पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको । तोकिए बमोजिम जफत हुनेछ । (४) यस दफा बमोजिम दिइने दर्ता प्रमाणपत्रको अवधि, नवीकरण, दर्ता शुल्क तथा अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । १४. पैठारी गरिएको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना दर्ता गर्नु पर्ने: (१) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम बमोजिम नेपालमा पैठारी गरिएका सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना तोकिए बमोजिम दर्ता गर्नु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमका वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना दर्ता गर्नको लागि सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा निकायले त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना पैठारी गरेको पैंतीस दिनभित्र देहायका कागजात संलग्न गरी व्यवस्थापन निकाय समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछः- । (क) त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना निकासी गर्न सम्बन्धित मुलुकको अधिकार प्राप्त निकायले दिएको अनुमतिपत्र, । (ख) त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पतिको नमुनाको उत्पत्तिको प्रमाणपत्र, । (ग) व्यवस्थापन निकायले पैठारी गर्न दिएको अनुमतिपत्र, । (घ) भन्सार महसुल चुक्ता गरेको निस्सा, । (ङ) त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पतिको नमुनाको स्वस्थताको प्रमाणपत्र । (३) उपदफा (२) बमोजिम परेको निवेदनका सम्बन्धमा आवश्यक जाँचबुझ गरी त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम बमोजिम पैठारी गरिएको देखिएमा व्यवस्थापन निकायले त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना दर्ता गरी सम्बन्धित व्यक्ति, संस्था वा निकायलाई तोकिए बमोजिम दर्ता प्रमाणपत्र दिनेछ ।
सङ्कटापन्न_वन्यजन्तु_तथा_वनस्पतिको_अन्तर्राष्ट्रिय_व्यापार_नियन्त्रण_ऐन_२०७३
Control of International Trade in Endangered Wild Fauna and Flora Act, 2017

१५. हस्तान्तरण गर्न नहुने: (१) दफा १३ वा १४ बमोजिम दर्ता भएका कुनै पनि सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना व्यवस्थापन निकाय वा तोकिए बमोजिमको अधिकारीको अनुमति बिना हक हस्तान्तरण वा नामसारी हुने छैन । (२) उपदफा (१) बमोजिम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको हक हस्तान्तरण वा नामसारी गर्न अनुमति प्रदान गर्ने सम्बन्धी व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । परिच्छेद-४ । व्यवस्थापन निकाय तथा वैज्ञानिक निकाय सम्बन्धी व्यवस्था । १६. व्यवस्थापन निकाय: (१) यस ऐनको प्रयोजनको लागि देहायका निकायलाई व्यवस्थापन निकाय मानिनेछः- । (क) वन्यजन्तु वा सो को नमुनाको सम्बन्धमा राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग, । (ख) वनस्पति वा सो को नमुनाको सम्बन्धमा वन तथा भू-संरक्षण विभाग । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी कुनै खास वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको सम्बन्धमा कुनै खास निकायलाई व्यवस्थापन निकायको रुपमा तोक्न सक्नेछ । १७. व्यवस्थापन निकायको काम, कर्तव्य र अधिकार: यस ऐनमा अन्यत्र उल्लिखित काम, कर्तव्य र अधिकारको अतिरिक्त व्यवस्थापन निकायको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछः- । (क) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम बमोजिम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना निकासी वा पैठारी भए वा नभएको सम्बन्धमा नियमित रुपमा अनुगमन गर्ने, । (ख) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति वा संस्था वा निकायले यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम वा अनुमतिपत्रमा उल्लिखित शर्त उल्लङ्घन गरेमा अनुमतिपत्र रद्द गर्ने, । (ग) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पतिको सम्बन्धमा अध्ययन अनुसन्धान तथा प्रचार प्रसार गर्ने वा गराउने, । (घ) महासन्धिको कार्यान्वयनको स्थितिका सम्बन्धमा गर्नु पर्ने नीतिगत, संस्थागत र कानूनी उपायका सम्बन्धमा नेपाल सरकारको तर्फबाट आवधिक प्रतिवेदन तयार गर्ने, । (ङ) महासन्धि कार्यान्वयन सम्बन्धमा अन्य आवश्यक व्यवस्था गर्ने, र । (च) तोकिए बमोजिमका अन्य कार्य गर्ने । १८. वैज्ञानिक निकाय: (१) यस ऐनको प्रयोजनको लागि देहायका निकायलाई वैज्ञानिक निकाय मानिनेछः- । (क) वन्यजन्तु वा सो को नमुनाको सम्बन्धमा प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालय, त्रिभुवन विश्वविद्यालय, । (ख) वनस्पति वा सो को नमुनाको सम्बन्धमा वनस्पति विभाग । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी कुनै खास वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको सम्बन्धमा कुनै खास निकायलाई वैज्ञानिक निकायको रुपमा तोक्न सक्नेछ । १९. वैज्ञानिक निकायको काम, कर्तव्य र अधिकार: यस ऐनमा अन्यत्र उल्लिखित काम, कर्तव्य र अधिकारको अतिरिक्त वैज्ञानिक निकायको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछः- । (क) नेपाल सरहदभित्र पाइने सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पतिको अस्तित्वको अवस्था बारेमा नियमित रुपमा अध्ययन अनुसन्धान गरी व्यवस्थापन निकायलाई आवश्यक परामर्श प्रदान गर्ने र त्यस्तो अध्ययन अनुसन्धानको सम्बन्धमा आवश्यकता अनुसार प्रतिवेदन प्रकाशन गर्ने, । (ख) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको स्वस्थताको प्रमाणपत्र जारी गर्ने, ।
सङ्कटापन्न_वन्यजन्तु_तथा_वनस्पतिको_अन्तर्राष्ट्रिय_व्यापार_नियन्त्रण_ऐन_२०७३
Control of International Trade in Endangered Wild Fauna and Flora Act, 2017

(ख) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको स्वस्थताको प्रमाणपत्र जारी गर्ने, । (ग) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पतिका प्रजातिहरूबारे व्यवस्थापन निकायलाई आवश्यकता अनुसार सल्लाह वा परामर्श उपलब्ध गराउने, । (घ) विभिन्न प्रजातिका सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पतिको परिचय, पहिचान र वर्गिकरणबारे निर्णय गर्ने, । (ङ) महासन्धिमा सूचीकृत सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पतिका प्रजातिहरूको वैज्ञानिक तथा प्राविधिक विषयमा प्रचार प्रसार गर्ने वा गराउने, । (च) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पतिको संरक्षणका लागि महाधिसन्घसँग सम्बन्धित विभिन्न निकाय बीच समन्वय गर्ने, र । (छ) तोकिए बमोजिमका अन्य कार्य गर्ने । परिच्छेद-५ । कसूर र सजाय । २०. कसूर गरेको मानिने: कसैले देहायको कुनै काम गरेमा यस ऐन बमोजिमको कसूर गरेको मानिनेछः- । (क) दफा ३ विपरित दुर्लभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना खरीद बिक्री गर्ने, आफूसँग राख्ने, प्रयोग गर्ने, पालनपोषण गर्ने, रोप्ने, हुर्काउने, नियन्त्रित प्रजनन गर्ने, ओसारपसार गर्ने, निकासी वा पैठारी गर्ने कार्य गरे वा गराएमा, । (ख) दफा ८ विपरित संरक्षित वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको खरिद बिक्री गर्ने, आफूसँग राख्ने, प्रयोग गर्ने, पालनपोषण गर्ने, रोप्ने, हुर्काउने, ओसारपसार गर्ने, निकासी वा पैठारी गर्ने कार्य गरे वा गराएमा, । (ग) दफा १३ वा १४ बमोजिम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना दर्ता नगरेमा, । (घ) दफा १५ बमोजिम अनुमति नलिई सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना हक हस्तान्तरण वा नामसारी गराएमा, वा । (ङ) खण्ड (क), (ख), (ग) र (घ) मा लेखिए देखि बाहेक यस ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम विपरित कुनै कार्य गरेमा । २१. सजाय: (१) देहायको कसूर गर्ने व्यक्तिलाई देहाय बमोजिम सजाय हुनेछः- । (क) दफा २० को खण्ड (क) बमोजिम दुर्लभ वन्यजन्तु वा सो को नमुना सम्बन्धी कसूर गर्नेलाई कसूरको मात्रा अनुसार पाँच वर्षदेखि पन्ध्र वर्षसम्म कैद वा पाँचलाख रुपैयाँदेखि दशलाख रुपैयाँसम्म जरिबाना वा दुबै र दुर्लभ वनस्पति वा सो को नमुना सम्बन्धी कसूर गर्नेलाई कसूरको मात्रा अनुसार एक वर्षदेखि पाँचवर्षसम्म कैद वा एकलाख रुपैयाँदेखि पाँचलाख रुपैयाँसम्म जरिबानावा दुबै । (ख) दफा २० को खण्ड (क) बमोजिम लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा सो को नमुना सम्बन्धी कसूर गर्नेलाई कसूरको मात्रा अनुसार दुई वर्षदेखि दशवर्षसम्म कैद वा एकलाख रुपैयाँदेखि पाँचलाख रुपैयाँसम्म जरिबानावा दुबै र लोपोन्मुख वनस्पति वा सो को नमुना सम्बन्धी कसूर गर्नेलाई छ महिना देखि एक वर्षसम्म कैद वा पचासहजार रुपैयाँदेखि एकलाख रुपैयाँसम्म जरिबानावा दुबै । (ग) दफा २० को खण्ड (ख) बमोजिम संरक्षित वन्यजन्तु वा सो को नमुना सम्बन्धी कसूर गर्नेलाई एक वर्ष देखि पाँचवर्षसम्म कैद वा । बीसहजार रूपैयाँदेखि एकलाख रूपैयाँसम्म जरिवाना वा दुबै र संरक्षित वनस्पति वा सो का नमुना सम्बन्धी कसूर गर्नेलाई कसूरको मात्रा अनुसार एक महिनादेखि छ महिनासम्म कैद वा एकहजार रूपैयाँदेखि पचासहजार रूपैयाँसम्म जरिवाना वा दुबै । (घ) दफा २० को खण्ड (ग) र (घ) विपरित कार्य गर्नेलाई कसूरको मात्रा अनुसार पचासहजार रूपैयाँदेखि एकलाख रूपैयाँसम्म जरिवाना ।
सङ्कटापन्न_वन्यजन्तु_तथा_वनस्पतिको_अन्तर्राष्ट्रिय_व्यापार_नियन्त्रण_ऐन_२०७३
Control of International Trade in Endangered Wild Fauna and Flora Act, 2017

(घ) दफा २० को खण्ड (ग) र (घ) विपरित कार्य गर्नेलाई कसूरको मात्रा अनुसार पचासहजार रूपैयाँदेखि एकलाख रूपैयाँसम्म जरिवाना । (ङ) दफा २० को खण्ड (ङ) बमोजिमको कुनै कार्य गर्नेलाई कसूरको मात्रा अनुसार एकहजार रूपैयाँदेखि पच्चीसहजार रूपैयाँसम्म जरिवाना । (च) यस ऐन बमोजिमको कुनै कसूर गर्न मद्दत गर्ने, दुरुत्साहन गर्ने, उक्साउने वा त्यस्तो कार्य गर्न उद्योग गर्ने व्यक्तिलाई मुख्य कसूरदारलाई हुने सजायको आधा सजाय हुनेछ । (२) यस ऐन बमोजिम कसूर ठहरिने कुनै कार्य गर्ने व्यक्तिलाई मद्दत गर्ने वा कुनै किसिमले सहयोग पुऱ्याउने मतियारलाई मुख्य कसूरदारलाई हुने सजायको आधा सजाय हुनेछ । (३) यस ऐन अन्तर्गतको कसूरको अनुसन्धान सम्बन्धी कार्यमा बाधा विरोध गर्नेलाई तीन महिनासम्म कैद वा पाँचहजार रूपैयाँसम्म जरिवाना वा दुबै सजाय हुनेछ । २२. जफत हुने: यस ऐन अन्तर्गतको कसूरसँग सम्बन्धित सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना तथा त्यस्तो कसूरमा प्रयोग भएका अन्य वस्तु, सामग्री, हातहतियार तथा सवारी साधन समेत जफत हुनेछ । परिच्छेद-६ । मुद्दाको अनुसन्धान तथा दायरी । २३. अनुसन्धान अधिकृत: (१) यस ऐन अन्तर्गतको कसूरको अनुसन्धान गर्ने अधिकार राष्ट्रिय निकुञ्ज, आरक्ष, संरक्षण क्षेत्र र मध्यवर्ती क्षेत्रको हकमा सम्बन्धित संरक्षक वा निजले तोकेको अधिकृतस्तरको कर्मचारी र अन्य क्षेत्रको हकमा जिल्ला वन कार्यालय रहेको जिल्लामा जिल्ला वन अधिकृत वा निजले तोकेको अधिकृतस्तरको कर्मचारी तथा जिल्ला वन कार्यालय नरहेको जिल्लामा नेपाल सरकारले तोकेको अधिकृतस्तरको कर्मचारीलाई हुनेछ । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी यस ऐन अन्तर्गतको कसूरको अनुसन्धानको लागि संयुक्त अनुसन्धान टोली गठन गर्न वा नेपाल सरकारको कुनै अधिकृतलाई तोक्न सक्नेछ । (३) उपदफा (१) वा (२) बमोजिमको अनुसन्धान अधिकृत वा टोलीले कसूरको अनुसन्धान गर्दा देहाय बमोजिमको अधिकार प्रयोग गर्न सक्नेछः- । (क) कसूरदारलाई तत्काल गिरफ्तार गरी आवश्यक कारबाही गर्ने, । (ख) यस ऐन अन्तर्गतको कसूरमा अनुसन्धान गर्दा वा सबुद प्रमाण सङ्कलन गर्दा प्रचलित कानून बमोजिम जुनसुकै कार्यालय, घर, भवन, गोदाम, सवारी साधन वा अन्य कुनै स्थानको खानतलासी लिने वा लिन लगाउने, । (ग) कसूरसँग सम्बन्धित सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना तथा त्यस्तो कसूरमा प्रयोग भएका अन्य वस्तु, सामग्री, हातहतियार, सवारी साधन तथा दशी प्रमाण प्राप्त भएमा बरामद गर्ने, । (घ) कसूरको अनुसन्धान गर्दा प्रचलित कानून बमोजिम अनुसन्धान अधिकृतको हैसियतमा आवश्यक अधिकार प्रयोग गर्ने । (४) अनुसन्धान अधिकृतलाई यस ऐन अन्तर्गतको कसूरमा अनुसन्धान गर्दा अभियुक्तलाई बयान गराउने, सरजमीन मुचुल्का तयार गर्ने समेतका अनुसन्धान कार्यको सम्बन्धमा प्रचलित कानून बमोजिम प्रहरी अधिकृतलाई भए सरहको अधिकार हुनेछ । (५) यस ऐन अन्तर्गतको कसूरको अनुसन्धान तथा तहकिकातको कार्यमा आवश्यक सहयोग गर्नु सुरक्षा निकायको कर्तव्य हुनेछ ।
सङ्कटापन्न_वन्यजन्तु_तथा_वनस्पतिको_अन्तर्राष्ट्रिय_व्यापार_नियन्त्रण_ऐन_२०७३
Control of International Trade in Endangered Wild Fauna and Flora Act, 2017

(५) यस ऐन अन्तर्गतको कसूरको अनुसन्धान तथा तहकिकातको कार्यमा आवश्यक सहयोग गर्नु सुरक्षा निकायको कर्तव्य हुनेछ । २४. अभियुक्तलाई थुनामा राख्न सकिने: (१) यस ऐन अन्तर्गत कारबाही चलाइएको कुनै व्यक्तिले कुनै प्रमाण लोप वा नाश गर्न सक्ने वा अनुसन्धानमा बाधा, व्यवधान वा प्रतिकूल प्रभाव पार्न सक्ने पर्याप्त कारण भएमा अनुसन्धान अधिकृतले कारण खुलाई निजलाई प्रचलित कानून बमोजिम थुवा पूर्जी दिई थुनामा राख्न सक्नेछ । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै आरोपित व्यक्तिलाई थुनामा राख्नु परेमा बाटोको म्याद बाहेक पक्राउ गरेको चौबीस घण्टाभित्र मुद्दा हेर्ने अधिकारी समक्ष उपस्थित गराई निजको अनुमति लिएर मात्र थुनामा राख्नु पर्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम थुनामा राख्ने अनुमति माग गरेकोमा मुद्दा हेर्ने अधिकारीले अनुसन्धान सन्तोषजनक भए वा नभएको विचार गरी एकपटकमा तीस दिनमा नबढ्ने गरी बढीमा नब्बे दिनसम्म थुनामा राख्ने अनुमति दिन सक्नेछ । २५. मुद्दाको दायरी: (१) यस ऐन अन्तर्गतको कसूर सम्बन्धी मुद्दा नेपाल सरकार वादी हुनेछ । (२) यस ऐन अन्तर्गतको कसूरको अनुसन्धान सम्पन्न भएपछि अनुसन्धान अधिकृतले मुद्दा चल्ने वा नचल्ने निर्णयको लागि सम्बन्धित सरकारी वकील समक्ष पठाउनु पर्नेछ र सरकारी वकीलबाट मुद्दा चल्ने निर्णय भएमा अनुसन्धान अधिकृतले मुद्दा दायर गर्नुपर्नेछ । २६. मुद्दा हेर्ने अदालत: यस ऐन अन्तर्गतको कसूर सम्बन्धी मुद्दा हेर्ने अधिकार सम्बन्धित जिल्ला अदालतलाई हुनेछ । परिच्छेद-७ । विविध । २७. नेपाल सरकारको विशेष अधिकार: (१) दफा ३ र ८ मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पतिको संरक्षणमा नेपाल सरकारको प्रयासलाई सहयोग पुऱ्याउने वा सो प्रयोजनको लागि अध्ययन वा अनुसन्धानलाई उपलब्धिमूलक बनाउन प्राविधिक सहयोग पुऱ्याउने कुनै मुलुकको अनुरोधमा अध्ययन, संरक्षण शिक्षा वा अनुसन्धानको प्रयोजनका लागि नेपाल सरकारले एक आर्थिक वर्षमा एक जोडीसम्म कुनै प्रजातिको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा सो को कुनै नमुना वा तोकिए बमोजिमको सङ्ख्या वा परिमाणमा कुनै सङ्कटापन्न वनस्पति वा सो को नमुना नेपाली जनता र नेपाल सरकारको सद्भावको प्रतीकको रुपमा उपहार स्वरुप त्यस्तो मुलुकलाई उपलब्ध गराउन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम उपलब्ध गराएको वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना व्यापारिक प्रयोजनका लागि प्रयोग नगरिने आश्वासन सम्बन्धित मुलुकबाट त्यसरी उपलब्ध गराउनु अघि नै नेपाल सरकारले कुटनीतिक माध्यमबाट प्राप्त गर्नुपर्नेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिम वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना उपलब्ध गराएको वार्षिक विवरण वन तथा भू-संरक्षण मन्त्रालयले प्रत्येक आर्थिक वर्ष समाप्त भएको तीन महिनाभित्र सङ्घीय संसदको सम्बन्धित समिति समक्ष पेश गर्नुपर्नेछ । (४) यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नेपाल सरकारले कुनै पनि सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना अध्ययन, अनुसन्धान, अवलोकन, पर्यवेक्षण, परीक्षण, जैविक स्रोत संरक्षण वा संरक्षण शिक्षाको प्रयोजनका लागि राख्न, प्रयोग गर्न वा दुर्लभ वन्यजन्तु भए नियन्त्रित प्रजनन गराई पहिलो पुस्ता पैदा गर्न र दुर्लभ वनस्पति भए कृत्रिम रुपमा बिउ र बेर्ना उत्पादन गर्न, रोप्न वा हुर्काउन सक्नेछ ।
सङ्कटापन्न_वन्यजन्तु_तथा_वनस्पतिको_अन्तर्राष्ट्रिय_व्यापार_नियन्त्रण_ऐन_२०७३
Control of International Trade in Endangered Wild Fauna and Flora Act, 2017

२८. पारवहनमा रहेको अवस्थामा लागू नहुने: (१) दफा ३, ८ र १० मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको शिलबन्द बाकस (कन्साइनटमेन्ट) अर्को मुलुकबाट नेपालको इलाकामा पारवहन भई तेस्रो मुलुकमा ढुवानी गर्दा यस ऐनको व्यवस्था लागू हुने छैन । (२) उपदफा (१) बमोजिमको शिलबन्द बाकस नेपालमा रहँदाको अवधिमा वैज्ञानिक निकाय वा सम्बन्धित क्वारेन्टाइन अधिकारीको निगरानीमा रहनेछ । २९. व्यापारिक प्रयोजनका लागि कारोबार भएको नमानिने: प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि पर्यटकीय, साँस्कृतिक, परम्परागत ज्ञानको प्रवर्द्धन, शैक्षिक, मनोरञ्जनात्मक, खेलकुद, अनुसन्धानात्मक, सौन्दर्यपरक प्रयोजनका लागि तोकिए बमोजिमको दरमा नबढाई सामान्य शुल्क लिई कुनै सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको दृश्यावलोकन वा प्रदर्शनी गराउने कामलाई व्यापारिक प्रयोजनका लागि भएको कारोबार मानिने छैन । ३०. जफत भएका वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुनाको व्यवस्थापन: (१) यस ऐनको प्रतिकूल हुने गरी कुनै काम कारबाही भएको कारणले यस ऐन बमोजिम जफत भएका सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना व्यवस्थापन निकायले देहाय बमोजिम व्यवस्थापन गर्नुपर्नेछः- । (क) जीवित नरहेको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पतिको नमुना नष्ट गर्ने, । (ख) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति जीवित नै रहेको भएमा र संरक्षण गर्न आवश्यक देखिएमा नेपालभित्रको प्राकृतिक बासस्थानमा छोड्न वा रोप्न वा सार्न वा संरक्षणका लागि अन्य आवश्यक उपाय अपनाउन सम्बन्धित निकायमा पठाउने, । तर जीवित नै रहेको भए तापनि संरक्षण गर्न हानिकारक हुने वा नेपालका रैथाने सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पतिलाई प्रतिकूल प्रभाव पुऱ्याउने वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना नष्ट गर्नुपर्नेछ । (ग) संरक्षण गर्न आवश्यक नदेखिएका वा संरक्षण गर्न सम्भव नभएको लोपोन्मुख वा संरक्षित वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना प्रचलित कानून बमोजिम लिलाम गर्ने, । (घ) आवश्यक शर्त तोकी शैक्षिक, वैज्ञानिक, अध्ययन, अनुसन्धानको प्रयोजनका लागि वा धार्मिक कार्यका लागि सार्वजनिक संस्था वा निकायलाई उपलब्ध गराउने, वा । (ङ) तोकिए बमोजिम अन्य तरिकाले व्यवस्थापन गर्ने वा गराउने । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यस ऐन बमोजिमको कार्यविधि पूरा नभई पैठारी भएको कारणले जफत भएको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना जुन मुलुकबाट पैठारी भएको हो सोही मुलुकमा फिर्ता पठाउन सम्बन्धित अधिकारीलाई नेपाल सरकारले लेखी पठाउनेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम लेखी पठाउँदा सम्बन्धित मुलुकले त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना फिर्ता लैजान चाहेमा वा त्यस्तो मुलुकको अधिकारप्राप्त । निकायले अनुरोध गरेमा नेपाल सरकारको निर्णयबाट त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना सम्बन्धित मुलुकलाई फिर्ता दिन सकिनेछ । (४) उपदफा (३) बमोजिम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो कोनमुना फिर्ता गर्दा लाग्ने खर्च त्यसरी फिर्ता लैजाने मुलुकले व्यहोर्नु पर्नेछ । (५) उपदफा (३) बमोजिम निर्णय भएको मितिले नब्बे दिनभित्र सम्बन्धित मुलुकले त्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पति वा सो को नमुना फिर्ता लैजानु पर्नेछ ।