chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
बीमा_ऐन_२०७९
Insurance Act, 2022

(२) कुनै विदेशी बीमा कम्पनीको शाखा कार्यालयले बीमा व्यवसाय सञ्चालन गर्नको लागि निवेदन दिँदा उपदफा (१) मा उल्लिखित विवरणको अतिरिक्त देहाय बमोजिमका विवरण समेत संलग्न गर्नुपर्नेछ:- । (क) त्यस्तो विदेशी बीमा कम्पनीलाई सम्बन्धित मुलुकको नियमन गर्ने निकायले नेपालमा बीमा व्यवसाय गर्न दिएको इजाजतपत्र, । (ख) त्यस्तो विदेशी बीमा कम्पनीको शाखा कार्यालय नेपालमा दर्ता भएको निस्सा, । (ग) त्यस्तो बीमा कम्पनीको शाखा कार्यालय दर्ता गर्नको लागि प्राधिकरणबाट पूर्व स्वीकृति लिएपछि त्यस्तो विदेशी बीमा कम्पनीले दफा २६ बमोजिम पेश गरेको विवरणमा फरक परेको भए सोको विवरण, । (घ) प्राधिकरणले निर्धारण गरेका अन्य विवरण तथा कागजात । २९. इजाजतपत्र दिने: (१) दफा २८ बमोजिम प्राप्त निवेदन र सोसाथ संलग्न विवरण कागजात जाँचबुझ गर्दा निवेदक यस ऐन बमोजिम बीमा व्यवसाय गर्न सक्षम देखिएमा प्राधिकरणले तोकिए बमोजिमको दस्तुर लिई निवेदन प्राप्त भएको साठी दिनभित्र निवेदकलाई इजाजतपत्र दिनुपर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम इजाजतपत्र दिँदा त्यस्तो इजाजतपत्रमा निवेदकले दफा ६१ बमोजिम सञ्चालन गर्न पाउने बीमा व्यवसायको किसिम र प्रकार स्पष्ट रूपमा उल्लेख गर्नुपर्नेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिम दिइएको इजाजतपत्रमा कुनै खास मिति देखि प्रभावकारी हुने भनी उल्लेख गरिएकोमा बाहेक त्यस्तो इजाजतपत्र जारी भएको मिति देखि नै प्रभावकारी भएको मानिनेछ । (४) प्राधिकरणले यस दफा बमोजिम इजाजतपत्र दिँदा प्रचलित कानून, बीमाको आर्थिक र संगठन संरचनाको अवस्था तथा बीमितको हक हित समेतलाई ध्यानमा राखी बीमकले पालना गर्नुपर्ने आवश्यक शर्त तोक्न सक्नेछ । (५) उपदफा (४) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि प्राधिकरणले यस ऐन बमोजिम निर्देशिका जारी गरी बीमकले बीमा व्यवसाय सञ्चालन गर्दा पालना गर्नुपर्ने शर्तहरु तोक्न वा तोकिएका शर्तहरूमा हेरफेर गर्न सक्नेछ । (६) उपदफा (४) र (५) बमोजिम प्राधिकरणले तोकिदिएको शर्तको पालना गर्नु सम्बन्धित बीमकको कर्तव्य हुनेछ । (७) यस दफा बमोजिम बीमकलाई दिइएको इजाजतपत्र हस्तान्तरण हुने छैन । (८) यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि निवेदकले दफा २८ बमोजिम पेश गर्नुपर्ने कुनै विवरण कागजात पेश नगरेमा वा बीमा व्यवसाय सञ्चालनको लागि आवश्यक पूर्वाधारको व्यवस्था नभएको वा अन्य कारणले निवेदकलाई इजाजतपत्र दिँदा बीमितको हक हित संरक्षण हुन नसक्ने भई इजाजतपत्र दिन मनासिब नदेखिएमा प्राधिकरणले कारण खोली निवेदन परेको साठी दिनभित्र सोको जानकारी निवेदकलाई दिनुपर्नेछ । ३०. बीमा व्यवसाय प्रारम्भ गर्नुपर्ने: (१) बीमकले इजाजतपत्र प्राप्त गरेको छ महिनाभित्र इजाजतपत्रमा उल्लेख भए बमोजिमको बीमा व्यवसाय प्रारम्भ गर्नुपर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको अवधिभित्र बीमकले बीमा व्यवसाय प्रारम्भ गर्न नसकेमा सोको उचित आधार र कारण खोली सो अवधि समाप्त हुनु अगावै म्याद थपको लागि प्राधिकरण समक्ष निवेदन दिन सकिनेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम प्राप्त निवेदन जाँचबुझ गर्दा निवेदनको व्यहोरा मनासिब देखिएमा प्राधिकरणले छ महिनाको लागि अवधि थप गरिदिन सक्नेछ । (४) उपदफा (३) बमोजिम थप भएको अवधिभित्र बीमकले बीमा व्यवसाय प्रारम्भ गरी सोको जानकारी प्राधिकरणलाई दिनुपर्नेछ ।
बीमा_ऐन_२०७९
Insurance Act, 2022

(३) उपदफा (२) बमोजिम प्राप्त निवेदन जाँचबुझ गर्दा निवेदनको व्यहोरा मनासिब देखिएमा प्राधिकरणले छ महिनाको लागि अवधि थप गरिदिन सक्नेछ । (४) उपदफा (३) बमोजिम थप भएको अवधिभित्र बीमकले बीमा व्यवसाय प्रारम्भ गरी सोको जानकारी प्राधिकरणलाई दिनुपर्नेछ । (५) उपदफा (३) बमोजिमको अवधिभित्र बीमा व्यवसाय प्रारम्भ नगरेमा प्राधिकरणले त्यस्तो बीमकको इजाजतपत्र रद्द गर्न सक्नेछ । ३१. पूर्वस्वीकृति वा इजाजतपत्र जारी गर्न रोक लगाउन सक्ने: यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बीमा व्यवसायको बजार सम्बन्धी अध्ययन, अनुसन्धान तथा मूल्याङ्कनका आधारमा प्राधिकरणले अवधि तोकी बीमा कम्पनी स्थापना गर्न वा विदेशी बीमा कम्पनीलाई शाखा कार्यालय खोल्न दफा २६ बमोजिम पूर्व स्वीकृति दिन वा दफा २९ बमोजिम इजाजतपत्र जारी गर्न रोक लगाउन सक्नेछ । ३२. शाखा कार्यालय खोल्न सक्ने: बीमकले प्राधिकरणको पूर्व स्वीकृति लिई नेपालभित्र वा विदेशमा तोकिए बमोजिम शाखा कार्यालय खोल्न सक्नेछ । ३३. सम्पर्क कार्यालय खोल्न सक्ने: (१) प्राधिकरणको पूर्व स्वीकृति लिई प्रचलित कानूनको अधीनमा रही कुनै विदेशी बीमा कम्पनीले नेपालमा आफ्नो सम्पर्क कार्यालय खोल्न सक्नेछ । तर त्यस्तो सम्पर्क कार्यालयले बीमा व्यवसाय वा कारोबार गर्न सक्ने छैन । (२) विदेशी बीमा कम्पनीको सम्पर्क कार्यालय सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । ३४. इजाजत खारेज गर्न सकिने: (१) बीमकले यस ऐन अन्तर्गत इजाजतप्राप्त बीमा व्यवसायको किसिम अन्तर्गत कुनै एक वा एकभन्दा बढी बीमाको प्रकार (पोर्टफोलियो) को इजाजत खारेज गर्न चाहेमा प्राधिकरण समक्ष निवेदन दिन सक्नेछ । तर बीमकले आफूले गर्दै आएको सबै प्रकारको बीमाको प्रकार (पोर्टफोलियो) खारेज गर्न निवेदन दिन सक्ने छैन । (२) उपदफा (१) बमोजिम प्राप्त निवेदन जाँचबुझ गर्दा व्यहोरा मनासिब देखिएमा प्राधिकरणले त्यस्तो बीमकले गरी आएको बीमा व्यवसायको कुनै प्रकार (पोर्टफोलियो) को इजाजत खारेज गर्न सक्नेछ । (३) यस दफा बमोजिम बीमा व्यवसायको प्रकार (पोर्टफोलियो) को इजाजत खारेज सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । ३५. सूची प्रकाशन गर्नुपर्ने: (१) प्राधिकरणले इजाजत प्राप्त बीमकको अद्यावधिक सूची प्रत्येक तीन महिनामा कम्तीमा दुई वटा राष्ट्रिय स्तरको दैनिक पत्रिका र प्राधिकरणको वेबसाइट मार्फत सार्वजनिक गर्नुपर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम सार्वजनिक गरिने सूचीमा बीमकले कारोबार प्रारम्भ गरेको मिति, चुक्ता पूँजी, बीमाशुल्क, दाबी तथा प्राधिकरणले निर्धारण गरेका अन्य विवरणहरू समावेश गर्नुपर्नेछ । परिच्छेद-५ । बीमकको पूँजी कोष तथा शेयर बाँडफाँट । ३६. चुक्ता पूँजी कायम गर्नुपर्ने: (१) बीमकको न्यूनतम चुक्ता पूँजी प्राधिकरणले समय समयमा निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि प्राधिकरणले मुलुकको वित्त वा पूँजी बजारको स्थिति, बीमकले निर्वाह गर्नुपर्ने दायित्व, बीमकको वित्तीय अवस्थाको आधारमा अवधि तोकी बीमकलाई चुक्ता पूँजी बढाउन आदेश दिन सक्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम प्राधिकरणले आदेश दिएमा तोकिएको अवधिभित्र बीमकले आफ्नो चुक्ता पूँजी कायम गरी सक्नुपर्नेछ ।
बीमा_ऐन_२०७९
Insurance Act, 2022

(३) उपदफा (२) बमोजिम प्राधिकरणले आदेश दिएमा तोकिएको अवधिभित्र बीमकले आफ्नो चुक्ता पूँजी कायम गरी सक्नुपर्नेछ । (४) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम चुक्ता पूँजी कायम गर्न नसक्ने बीमकको इजाजतपत्र प्राधिकरणले निलम्बन गर्न सक्नेछ । (५) बीमकको पूँजी सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । ३७. पूँजी घटाउन आदेश दिन सक्ने: (१) प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि प्राधिकरणले देहायको अवस्थामा बीमकको चुक्ता पूँजी घटाउन आदेश दिन सक्नेछ:- । (क) साविकमा गर्दै आएको बीमाको प्रकार (पोर्टफोलियो) मध्ये कुनै प्रकारको बीमाको इजाजत खारेज भएमा, । (ख) दफा १०१ बमोजिम बीमक समस्याग्रस्त परेको देखिएमा । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दफा ३६ को उपदफा (१) बमोजिम कायम भएको न्यूनतम चुक्ता पूँजीभन्दा कम हुने गरी बीमकको चुक्ता पूँजी घटाइने छैन । ३८. बीमा कोष: (१) बीमकले प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिमको मात्रा र अनुपातमा बीमा कोष (इन्स्योरेन्स फण्ड) को व्यवस्था गर्नुपर्नेछ । (२) बीमकले गर्ने प्रत्येक बीमा प्रकार (पोर्टफोलियो) को जोखिम व्यहोर्नको लागि तोकिए बमोजिम छुट्टाछुट्टै कोष राख्नुपर्नेछ । (३) कुनै एक प्रकारको बीमा प्रकार (पोर्टफोलियो) सँग सम्बन्धित कोषमा अर्को प्रकारको बीमा प्रकार (पोर्टफोलियो) सँग सम्बन्धित रकम जम्मा गर्न वा त्यस्तो कोषबाट दायित्व व्यहोर्न पाइने छैन । ३९. अनिवार्य जगेडा कोष: (१) बीमकले बीमा व्यवसाय सम्बन्धी दायित्व वहन गर्न छुट्टै एक अनिवार्य जगेडा कोष कायम गर्नुपर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको अनिवार्य जगेडा कोषमा देहाय बमोजिमका रकम जम्मा गर्नुपर्नेछ:- । (क) जीवन बीमा व्यवसाय गर्ने बीमकले नेपालभर जारी गरेको बीमालेखको आधारमा बीमाङ्कले तोकिएका सम्पूर्ण दायित्वमा कम नहुने रकम, । (ख) निर्जीवन बीमा व्यवसायको आम्दानी खर्चमा देखाइएको खुद बीमा शुल्कको प्राधिकरणले तोकेको अनुपातको रकम, । (ग) निर्जीवन बीमा व्यवसाय गर्ने बीमकको लागि तोकिएको चुक्ता पूँजीको बराबर नभएसम्म मुनाफा हुन आएको रकमको पचास प्रतिशत । (३) बीमकले आफ्नो व्यवसाय सञ्चालनको लागि आवश्यकता बमोजिम अन्य जगेडा कोष स्थापना गर्न सक्नेछ । (४) पुनर्बीमा व्यवसाय गर्ने बीमकको अनिवार्य जगेडा कोष सम्बन्धी अन्य व्यवस्था प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । (५) अनिवार्य जगेडा कोष तथा अन्य जगेडा कोष सम्बन्धी अन्य व्यवस्था प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । ४०. महाविपत्ति कोष राख्नुपर्ने: (१) बीमकले महाविपत्तिको कारणबाट भविष्यमा आइपर्ने क्षति व्यहोर्नका लागि छुट्टै एक महाविपत्ति कोष राख्नुपर्नेछ । (२) महाविपत्ति कोष सम्बन्धी अन्य व्यवस्था प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । ४१. दाबी भुक्तानी कोष तथा जगेडा कोष: (१) बीमकले दाबी भुक्तानी कोष तथा जगेडा कोष खडा गरी त्यस्तो कोषमा देहाय बमोजिमको रकम जम्मा गर्नुपर्नेछ:- । (क) तोकिएको अवधिभित्र दाबी भुक्तानी हुन नसकेका दाबी बापत हुन आउने दायित्व (आउटस्ट्यान्डिङ क्लेम) बापतको रकम, । (ख) बीमकले बीमा गरेको सम्पत्ति तथा दायित्वका सम्बन्धमा कुनै घटना घटिसकेको तर बीमकलाई जानकारी नगराएको (इन्कर्ड बट नट । रिपोर्टेड) वा पर्याप्त जानकारी नगराएको बीमा दाबीको दायित्व (इन्कर्ड बट नट इनफ रिपोर्टेड) बापतको रकम, ।
बीमा_ऐन_२०७९
Insurance Act, 2022

(ख) बीमकले बीमा गरेको सम्पत्ति तथा दायित्वका सम्बन्धमा कुनै घटना घटिसकेको तर बीमकलाई जानकारी नगराएको (इन्कर्ड बट नट । रिपोर्टेड) वा पर्याप्त जानकारी नगराएको बीमा दाबीको दायित्व (इन्कर्ड बट नट इनफ रिपोर्टेड) बापतको रकम, । (ग) बीमकको समाप्त भै नसकेको जोखिम (अनएक्सपायर्ड रिक्स रिजर्भ) बापतको रकम । (२) उपदफा (१) बमोजिमको कोष तथा त्यस्तो कोषमा जम्मा हुने रकम सम्बन्धी अन्य व्यवस्था प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । ४२. दायित्वभन्दा सम्पत्ति बढी हुनु पर्ने: (१) बीमकको कूल सम्पत्ति कूल दायित्वभन्दा बढी हुनु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) को प्रयोजनको लागि कुनै पनि बीमकको कुल सम्पत्ति र कुल दायित्वको अनुपात (सोलभेन्सी मार्जिन) प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । (३) यो ऐन प्रारम्भ हुँदाका बखत बीमा व्यवसाय गर्दै आएका बीमक वा विदेशी बीमा कम्पनीका शाखा कार्यालयले प्राधिकरणले तोके बमोजिमको अवधिभित्र उपदफा (२) बमोजिम सम्पत्ति र दायित्वको अनुपात (सोलभेन्सी मार्जिन) कायम गर्नु पर्नेछ । (४) यस दफाको प्रयोजनको लागि बीमकको कुल सम्पत्ति तथा दायित्वको मूल्याङ्कन तोकिए बमोजिम गरिनेछ । ४३. लाभांश वितरण गर्नमा बन्देज: (१) प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायको अवस्थामा बीमकले आफ्ना शेयरधनीहरूलाई लाभांश घोषणा गर्न र वितरण गर्न पाउने छैन:- । (क) आफ्नो सम्पूर्ण प्रारम्भिक खर्च, अघिल्लो आर्थिक वर्षसम्मको नोक्सानी यस ऐन तथा प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिम जोखिम व्यहोर्न कायम गर्नुपर्ने कोष वा जगेडा कोषको व्यवस्था नगरेसम्म, । (ख) दफा ३६ बमोजिम पुऱ्याउनु पर्ने न्यूनतम चुक्ता पूँजी पूरा नगरेसम्म, । (ग) दफा ४२ बमोजिमको सम्पत्ति र दायित्वको अनुपात कायम नभएसम्म, । (घ) सर्वसाधारणलाई छुट्याइएको शेयर वितरण गरी पूर्ण रुपमा चुक्ता पूँजी भुक्तानी नभएसम्म । (२) प्रचलित कानून बमोजिम बीमकले लाभांश घोषणा गर्नु अघि तोकिए बमोजिम प्राधिकरणको स्वीकृति लिनु पर्नेछ । ४४. शेयरको बाँडफाँट: (१) बीमकले आफ्नो कुल जारी पूँजीको कम्तीमा तीस प्रतिशत शेयर सर्वसाधारणलाई बिक्री गर्नका लागि छुट्याउनु पर्नेछ । तर विदेशी बीमा कम्पनीको शाखा कार्यालयको रुपमा दर्ता भएको बीमकले शेयर निष्कासन तथा बिक्री गर्न पाउने छैन । (२) उपदफा (१) बमोजिम सर्वसाधारणलाई छुट्याइएको शेयरको पाँच प्रतिशतसम्म शेयर बीमकले आफ्ना कर्मचारीको लागि छुट्याउन सक्नेछ । (३) बीमकले प्राधिकरणको स्वीकृतिमा संस्थापक शेयर समूहको स्वामित्व एकाउन्न प्रतिशतभन्दा कम नहुने गरी बाँकी अंश सर्वसाधारण शेयर समूहमा परिणत गर्न सक्नेछ । (४) यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नेपाल सरकार वा प्रदेश सरकारको स्वामित्वमा स्थापना भएको बीमकको शेयर सम्बन्धी व्यवस्था नेपाल सरकारले तोके बमोजिम हुनेछ । (५) बीमकको शेयरको बाँडफाँट तथा बिक्री वितरण सम्बन्धी अन्य व्यवस्था धितोपत्र सम्बन्धी प्रचलित सङ्घीय कानून बमोजिम हुनेछ । ४५. विवरणपत्र तथा शेयर निष्काशन: (१) बीमकले धितोपत्रको सार्वजनिक निष्काशन गर्नु अघि प्रचलित कानून बमोजिम नेपाल धितोपत्र बोर्डबाट स्वीकृत गराएको विवरणपत्र प्राधिकरण समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम विवरणपत्र पेश नगरेसम्म सो बीमक वा निजको तर्फबाट कसैले पनि त्यस्तो विवरणपत्र प्रकाशन गर्न पाउने छैन ।
बीमा_ऐन_२०७९
Insurance Act, 2022

(२) उपदफा (१) बमोजिम विवरणपत्र पेश नगरेसम्म सो बीमक वा निजको तर्फबाट कसैले पनि त्यस्तो विवरणपत्र प्रकाशन गर्न पाउने छैन । (३) उपदफा (१) बमोजिम नेपाल धितोपत्र बोर्डबाट विवरणपत्रमा स्वीकृति प्रदान गरेको लिखित जानकारी प्राधिकरणलाई प्राप्त नभएसम्म प्राधिकरणले त्यस्तो विवरणपत्र दर्ता गर्ने छैन । (४) बीमकले बीमा व्यवसाय प्रारम्भ गरेको एक वर्ष पूरा भएपछि मात्र सर्वसाधारणका लागि शेयर निष्काशन गर्न सक्नेछ । त्यसरी शेयर निष्काशन गर्दा पछिल्लो वर्षको लेखापरीक्षण सम्पन्न गरेको हुनु पर्नेछ । (५) प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बीमकले सर्वसाधारणबाट शेयर खरिदका लागि दरखास्त आह्वान गर्दा शेयरको अङ्कित मूल्यको शतप्रतिशत रकम माग गर्नु पर्नेछ । ४६. शेयर बिक्री गर्न, धितोबन्धक राख्न वा हक हस्तान्तरण गर्न नपाउने: (१) कुनै बीमकको संस्थापकले बीमा कम्पनी स्थापना गरेको पाँच वर्ष पूरा नभएसम्म संस्थापक शेयर बिक्री गर्न वा धितोबन्धक राख्न वा कुनै प्रकारले हक हस्तान्तरण गर्न पाउने छैन । तर यो ऐन प्रारम्भ हुनुअघि कसैले कुनै बीमकको यस ऐनमा उल्लेख भएभन्दा बढी सङ्ख्यामा शेयर लिएको रहेछ भने निजले त्यसरी बढी हुन आउने शेयर यो ऐन प्रारम्भ भएको दुई वर्षभित्र बिक्री वितरण गरिसक्नु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै बीमकको सञ्चालनमा कुनै बाधा व्यवधान उत्पन्न भई विशेष परिस्थिति सिर्जना हुन गएमा वा संस्थापक प्रचलित कानून बमोजिम कालोसूचीमा परेमा प्राधिकरणको स्वीकृति लिई संस्थापकहरूबीच एक आपसमा शेयर खरिद बिक्री गर्न सकिनेछ । स्पष्टीकरणः यस उपदफाको प्रयोजनको लागि "विशेष परिस्थिति" भन्नाले गणपूरक संख्याको अभावले सञ्चालक समितिको बैठक लगातार तीन पटकसम्म बस्न नसकेको वा सञ्चालकको आपसी विवादको कारणले कुनै पनि निर्णयमा पुग्न नसकेको अवस्था सम्झनु पर्छ । (३) बीमकको संस्थापकले पाँच वर्ष पूरा भएपछि निजको नाममा रहेको शेयर धितो बन्धक राख्ने वा बिक्री वितरण गर्ने शर्त तथा बन्देज सम्बन्धी व्यवस्था प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । (४) बीमकको कार्यकारी प्रमुख, लेखापरीक्षक, कर्मचारी, कम्पनी सचिव वा बीमकको व्यवस्थापन तथा लेखा सम्बन्धी कार्यमा प्रत्यक्ष रूपले संलग्न व्यक्ति त्यस्तो पदमा बहाल रहँदाका बखत वा त्यस्तो पदबाट अवकाश प्राप्त गरेको मितिले एक वर्षसम्म सम्बन्धित बीमक वा त्यसको सहायक कम्पनीको शेयर आफ्नो वा आफ्नो एकाघरको परिवारको सदस्य वा वित्तीय स्वार्थ भएको अन्य कुनै पनि व्यक्ति वा त्यस्ता व्यक्तिको नियन्त्रणमा रहेको फर्म, कम्पनी वा संस्थाको नाममा वा अन्य व्यक्तिलाई खरिद बिक्री गर्न लगाउन वा खरिद गर्न दिन, धितो बन्धक राख्न, राख्न लगाउन वा दान बकस लिन दिन, हस्तान्तरण गर्न वा लेनदेन गर्न हुँदैन । तर बोनस शेयर, हकप्रद शेयर, कर्मचारीलाई छुट्याइएको शेयर वा नयाँ शेयर जारी हुँदा, परिच्छेद-१४ बमोजिम एक बीमकले अर्को बीमक प्राप्ति गर्दा वा एकआपसमा गाभ्दा, गाभिँदा, बीमा व्यवसाय हस्तान्तरण हुँदा वा प्राधिकरणको निर्देशन कार्यान्वयन गर्दा शेयरको खरिद बिक्री वा हस्तान्तरण गर्ने गराउने काम कारबाहीलाई यो उपदफाले बाधा पुऱ्याएको मानिने छैन । (५) बीमकको शेयर खरिद, बिक्री तथा अन्य व्यवस्था प्रचलित कानून बमोजिम हुनेछ ।
बीमा_ऐन_२०७९
Insurance Act, 2022

(५) बीमकको शेयर खरिद, बिक्री तथा अन्य व्यवस्था प्रचलित कानून बमोजिम हुनेछ । परिच्छेद-६ । सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख । ४७. सञ्चालक समितिको गठन: (१) प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बीमकको सञ्चालक समितिमा एकजना स्वतन्त्र सञ्चालक सहित कम्तीमा पाँच र बढीमा सात जना सञ्चालक रहने छन् । (२) उपदफा (१) बमोजिमका सञ्चालकको नियुक्ति बीमकको साधारण सभाबाट गरिनेछ । तर, । (क) बीमकको प्रथम वार्षिक साधारण सभा नभएसम्मको लागि सञ्चालकको नियुक्ति संस्थापकद्वारा गरिनेछ । (ख) वार्षिक साधारण सभा हुनुभन्दा अगावै कुनै संस्थागत प्रतिनिधित्व गर्ने सञ्चालक वा वैकल्पिक सञ्चालक बाहेक अन्य सञ्चालकको पद रिक्त भएमा अर्को साधारण सभा नभएसम्मका लागि सञ्चालकको नियुक्ति बीमकको सञ्चालक समितिद्वारा गर्न सकिनेछ । (ग) नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार, कुनै बीमक, कुनै सङ्गठित संस्था, कम्पनी वा विदेशी बीमकले शेयर लिएको बीमकको हकमा नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार वा सो संस्थाले आफैले लिएको शेयर संख्याको अनुपातमा सञ्चालक नियुक्त गर्न सक्नेछ र यसरी सञ्चालक नियुक्त गर्दा सञ्चालकको अनुपस्थितिमा काम गर्न सक्ने गरी वैकल्पिक सञ्चालक समेत नियुक्त गर्नु पर्नेछ । (३) एकाघरको परिवारको एकभन्दा बढी व्यक्ति एकै बीमकको वा समान किसिमको बीमकको सञ्चालक हुन पाउने छैन । (४) सञ्चालक समितिले दफा ४९ बमोजिमको योग्यता र अनुभव भएका व्यक्तिहरू मध्येबाट कम्तीमा एकजना स्वतन्त्र सञ्चालक नियुक्त गरी सोको जानकारी त्यस्तो नियुक्ति पछि बस्ने पहिलो साधारण सभामा दिनु पर्नेछ । (५) सञ्चालकहरूले आफूमध्ये बहुमतले छानेको व्यक्ति सञ्चालक समितिको अध्यक्ष हुनेछ । तर स्वतन्त्र सञ्चालक सञ्चालक समितिको अध्यक्ष हुन पाउने छैन । (६) सञ्चालक समितिको अध्यक्षको पदमा नियुक्त हुने व्यक्तिले प्राधिकरणको अध्यक्ष समक्ष र सञ्चालक समितिको सदस्यको पदमा नियुक्त हुने व्यक्तिले सञ्चालकको पदमा बहाल हुनुअघि सञ्चालक समितिको अध्यक्ष समक्ष अनुसूची बमोजिमको ढाँचामा पद तथा गोपनीयताको सपथ लिनु पर्नेछ । (७) कुनै कारणले सञ्चालकको पद रिक्त भएमा पैंतीस दिनभित्र सञ्चालक समितिले अर्को साधारण सभा नभएसम्मका लागि त्यस्तो रिक्त पदमा सञ्चालक नियुक्त गर्नु पर्नेछ । ४८. सञ्चालकको पदावधि: सञ्चालकको पदावधि बढीमा चार वर्षको हुनेछ र निज पुनः नियुक्त वा मनोनित हुन सक्नेछ । तर स्वतन्त्र सञ्चालक एक कार्यकालको लागि मात्र नियुक्त हुन सक्नेछ । ४९. सञ्चालकको योग्यता: (१) देहायको व्यक्ति बीमकको सञ्चालकमा नियुक्त हुन योग्य हुनेछ:- । (क) विदेशी वा स्वदेशी बीमक, बैंक वा वित्तीय संस्था वा सम्बन्धित क्षेत्रका सङ्गठित संस्थाको सञ्चालक वा पदाधिकारी तहमा वा सरकारी सेवा वा सङ्गठित संस्थाको अधिकृतस्तरमा कम्तीमा पाँच वर्ष काम गरेको, । (ख) कुनै विषयमा स्नातकोपाधि हासिल गरेको र विदेशी वा स्वदेशी बीमा, बैंक वा वित्तीय संस्था वा सम्बन्धित क्षेत्रको सङ्गठित संस्थाको सञ्चालक वा पदाधिकारी तहमा वा सरकारी सेवा वा सङ्गठित संस्थाको अधिकृत स्तरमा कम्तीमा तीन वर्ष काम गरेको, । (ग) चार्टर्ड एकाउन्टेन्सी गरेको वा बीमा, मौद्रिक, बैङ्किङ, वित्तीय, वाणिज्यशास्त्र, व्यवस्थापन, जनप्रशासन, तथ्याङ्कशास्त्र, गणित, अर्थशास्त्र वा वाणिज्य कानून विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरेको ।
बीमा_ऐन_२०७९
Insurance Act, 2022

(ग) चार्टर्ड एकाउन्टेन्सी गरेको वा बीमा, मौद्रिक, बैङ्किङ, वित्तीय, वाणिज्यशास्त्र, व्यवस्थापन, जनप्रशासन, तथ्याङ्कशास्त्र, गणित, अर्थशास्त्र वा वाणिज्य कानून विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरेको । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बीमा, मौद्रिक, बैङ्किङ, वित्तीय, वाणिज्यशास्त्र, व्यवस्थापन, जनप्रशासन, तथ्याङ्कशास्त्र, गणित, अर्थशास्त्र वा वाणिज्य कानून विषयमा स्नातकोत्तर वा सो सरहको उपाधि हासिल गरेको र स्वदेशी वा विदेशी बीमक वा सम्बन्धित क्षेत्रको सङ्गठित संस्थाको सञ्चालक वा व्यवस्थापक तहमा कम्तीमा पाँच वर्षको अनुभव हासिल गरेको व्यक्ति बीमकको स्वतन्त्र सञ्चालकको रूपमा नियुक्त हुन योग्य हुनेछ । तर बीमकको सञ्चालक, सञ्चालकको एकाघर परिवारको सदस्य, लेखापरीक्षक, परामर्शदाता तथा बीमकको आधारभूत शेयरधनी वा बीमकसँग वित्तीय स्वार्थ भएको व्यक्ति स्वतन्त्र सञ्चालक हुन पाउने छैन । ५०. सञ्चालकको अयोग्यता: देहायको कुनै व्यक्ति सञ्चालकको पदमा निर्वाचित वा मनोनित हुन अयोग्य हुनेछ:- । (क) २५ वर्ष उमेर पूरा नभएको, । (ख) शारीरिक तथा मानसिक अस्वस्थताको कारणले सञ्चालक भई सेवा गर्न असमर्थ भएको, । (ग) प्रचलित कानून बमोजिम दामासाहीमा परेको अवस्थामा रहेको, । (घ) प्रचलित कानून बमोजिम कालोसूचीमा परी फुकुवा भएको मितिले तीन वर्ष पूरा नभएको, । (ङ) बीमक वा बैंक तथा वित्तीय संस्था वा कुनै पनि प्रकारको निक्षेप संकलन गर्ने सङ्गठित संस्थाको सञ्चालक रहेको वा अन्य कुनै बीमकको संस्थापक समूहको आधारभूत शेयर लिएको बहालवाला सञ्चालक वा कर्मचारी, । (च) सम्बन्धित बीमकको बहालवाला लेखापरीक्षक वा परामर्शदाता वा बीमकसँग कुनै किसिमको ठेक्का पट्टामा हिस्सेदार रहेको वा निजी स्वार्थ रहेको व्यक्ति वा संस्था, फर्म र कम्पनी, । (छ) धितोपत्र व्यवसायीको रुपमा कार्य गर्न धितोपत्र बजारको सदस्यता प्राप्त गरेको वा मर्चेण्ट बैंकर, । (ज) अन्य बीमकको सञ्चालकको पदमा बहाल रहेको, । (झ) शेयर स्वामित्वका कारणले सञ्चालक हुन सम्बन्धित बीमकको नियमावली बमोजिम अयोग्य रहेको, । (ञ) सञ्चालक हुनको लागि लिनु पर्ने न्यूनतम शेयर नलिएको, । (ट) सार्वजनिक पद धारण गरेको वा नेपाल सरकार वा नेपाल सरकारको स्वामित्व प्राप्त संस्था, प्राधिकरण, बोर्ड, बीमक वा बैंक वा वित्तीय संस्थाको बहालवाला कर्मचारी, । तर नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार वा नेपाल सरकारको स्वामित्व प्राप्त संस्था वा बीमकले शेयर खरिद गरेको फरक किसिमको बीमकमा सञ्चालक मनोनित गर्न यस व्यवस्थाले बाधा पुऱ्याएको मानिने छैन । (ठ) प्रचलित कानून बमोजिम तिर्नु पर्ने कर चुक्ता नगरेको, । (ड) चोरी, ठगी, किर्ते, जालसाजी, भ्रष्टाचार, नैतिक पतन देखिने कुनै पनि फौजदारी कसुर, बीमा, बैङ्किङ्ग वा सम्पत्ति शुद्धीकरण सम्बन्धी कसूर गरेको अभियोगमा नेपाल वा विदेशी मुलुकको अदालतबाट कसुरदार ठहर भई सजाय भुक्तान भएको पाँच वर्ष पूरा नभएको, । (ढ) प्रचलित कानून बमोजिम नियमनकारी निकायले कानून विपरीत कार्य गरेको भनी कारबाही गरेको वा त्यस्तो कारबाही भएको पाँच वर्ष पूरा नभएको, । (ण) अदालतको फैसला बमोजिम लागेको कैद, जरिवाना तिर्न बुझाउन बाँकी रहेको, सरकारी बाँकी तिर्न बुझाउन बाँकी रहेको, ।
बीमा_ऐन_२०७९
Insurance Act, 2022

(ढ) प्रचलित कानून बमोजिम नियमनकारी निकायले कानून विपरीत कार्य गरेको भनी कारबाही गरेको वा त्यस्तो कारबाही भएको पाँच वर्ष पूरा नभएको, । (ण) अदालतको फैसला बमोजिम लागेको कैद, जरिवाना तिर्न बुझाउन बाँकी रहेको, सरकारी बाँकी तिर्न बुझाउन बाँकी रहेको, । (त) प्राधिकरणको निर्देशन पालना नगरेको कारणबाट प्राधिकरणले कारबाही गरेको मितिले तीन वर्ष पूरा नभएको । ५१. सञ्चालक आफ्नो पदमा बहाल नरहने अवस्था: (१) देहायका अवस्थामा कुनै पनि व्यक्ति बीमकको सञ्चालकको पदमा बहाल रहने छैन:- । (क) दफा ५० बमोजिम सञ्चालक पदमा रहन अयोग्य भएमा, । (ख) जुन समूहबाट सञ्चालक समितिमा प्रतिनिधित्व भएको हो सोही समूहको कम्तीमा एकाउन्न प्रतिशत शेयरधनीले सञ्चालकको पदबाट हटाउन साधारण सभामा पेश गरेको प्रस्ताव बहुमतले पारित भएमा, । स्पष्टीकरणः यस दफाको प्रयोजनका लागि "समूह" भन्नाले संस्थापक र सर्वसाधारण शेयरधनीको समूह भन्ने सम्झनु पर्छ । (ग) सञ्चालकने आफ्नो पदबाट दिएको राजीनामा स्वीकृत भएमा, । (घ) बीमक वा बीमितको हकहित विपरीत कार्य गरेको कारण निज बीमकको सञ्चालक पदमा रही कार्य सम्पादन गर्न अयोग्य रहेको भनी प्राधिकरणले निजलाई हटाउन निर्देशन दिएमा । (२) आफ्नो कुनै सञ्चालकने यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली वा प्राधिकरणको निर्देशन विपरीत कार्य गरेको कारणबाट निज सो पदमा बहाल रहन अयोग्य छ भन्ने बीमकलाई लागेमा वा कुनै सञ्चालक त्यस्तो पदमा बहाल नरहेमा बीमकले सोको लिखित जानकारी पन्ध्र दिनभित्र प्राधिकरणलाई दिनु पर्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम कुनै सञ्चालक सो पदमा बहाल रहन अयोग्य छ भनी लेखी आएमा प्राधिकरणले आवश्यक छानबिन गरी त्यस्तो सञ्चालकलाई पदबाट हटाउन बीमकलाई निर्देशन दिन सक्नेछ । ५२. सञ्चालक समितिको बैठक: (१) सञ्चालक समितिको बैठक वर्षमा कम्तीमा छ पटक बस्नु पर्नेछ । तर दुईवटा बैठकको बीचको फरक दुई महिनाभन्दा बढी हुने छैन । (२) कम्तीमा एक चौथाई सञ्चालकले लिखित अनुरोध गरेमा सञ्चालक समितिको अध्यक्षले जुनसुकै बखत सञ्चालक समितिको बैठक बोलाउनु पर्नेछ । (३) सञ्चालक समितिको बैठक अध्यक्षले तोकेको स्थान, मिति र समयमा बस्नेछ । (४) सञ्चालक समितिको बैठकको अध्यक्षता अध्यक्षले गर्नेछ र निजको अनुपस्थितिमा ज्येष्ठ सञ्चालकले बैठकको अध्यक्षता गर्नेछ । (५) कुल सञ्चालक संख्याको कम्तीमा एकाउन्न प्रतिशत सञ्चालक उपस्थित नभई सञ्चालक समितिको बैठक बस्ने छैन । (६) सञ्चालक समितिको बैठकमा बहुमतको निर्णय मान्य हुनेछ र मत बराबर भएमा बैठकको अध्यक्षता गर्ने सदस्यले निर्णायक मत दिनेछ । (७) सञ्चालक समितिको बैठकमा उपस्थित सञ्चालकको नाम, छलफल भएको विषय र बैठकको निर्णय (माइन्युट) छुट्टै किताबमा अभिलेख गर्नु पर्नेछ र सो निर्णयमा बैठकमा उपस्थित सबै सञ्चालकले दस्तखत गर्नु पर्नेछ । तर सञ्चालक समितिको निर्णयमा कुनै सञ्चालकले फरक मत राख्न चाहेमा सो फरक मत निजले दस्तखत गरी अभिलेख गर्न सक्नेछ । (८) सञ्चालकले आफ्नो स्वार्थ रहेको कुनै विषयमा सञ्चालक समिति वा अन्य कुनै उपसमितिको बैठकमा छलफल हुने भएमा सो कुराको जानकारी बैठकलाई गराउनु पर्नेछ र त्यस्तो बैठकमा निजले भाग लिनु हुँदैन । (९) सञ्चालक समितिले बैठकमा छलफलका लागि निर्धारित विषयमा सम्बन्धित विषयको विज्ञसँग आवश्यक राय परामर्श लिन सक्नेछ ।