chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यो ऐन प्रारम्भ हुँदाका बखत खाद्य निरीक्षकको रूपमा कार्यरत कर्मचारीलाई समेत विभागले खाद्य निरीक्षण अधिकारी तोक्न बाधा पर्ने छैन । २९. खाद्य निरीक्षण अधिकारीको काम, कर्तव्य र अधिकार: (१) यस ऐनमा अन्यत्र उल्लिखित काम, कर्तव्य र अधिकारको अतिरिक्त खाद्य निरीक्षण अधिकारीको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, सञ्चय, पैठारी वा बिक्री वितरणमा यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली बमोजिमको सर्त वा व्यवस्था पालना भए वा नभएको विषयमा नियमित रूपमा अनुगमन तथा निरीक्षण गर्ने, । (ख) कसैले यस ऐन विपरीत खाद्य पदार्थ उत्पादन, प्रशोधन, सञ्चय, पैठारी वा बिक्री वितरण गरेको शङ्का लागेमा वा कुनै माध्यमबाट जानकारी प्राप्त भएमा तत्काल अनुगमन, निरीक्षण तथा जाँचबुझ गर्ने वा त्यस्तो खाद्य पदार्थको नमूना सङ्कलन गर्ने, । (ग) खण्ड (ख) बमोजिम सङ्कलित नमूना परीक्षण तथा विश्लेषणका लागि खाद्य विश्लेषक समक्ष पठाउने, । (घ) अनुगमन, निरीक्षण तथा जाँचबुझका क्रममा खाद्य व्यवसायी वा अन्य सम्बन्धित व्यक्तिसँग आवश्यक विवरण वा जानकारी माग गर्ने, । (ङ) कसैले यस ऐन विपरीत खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, सञ्चय, बिक्री वितरण वा व्यवसाय गरेको पाइएमा त्यस्ता खाद्य पदार्थको नमूना लिई निश्चित अवधिको लागि सो खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, सञ्चय वा बिक्री वितरणमा स्थानीय तहको सम्बन्धित वडाको अध्यक्ष, सदस्य वा स्थानीय प्रशासनको प्रतिनिधिको रोहवरमा रोक लगाउने, र । (च) तोकिए बमोजिमका अन्य काम गर्ने । (२) खाद्य निरीक्षण अधिकारीले उपदफा (१) को खण्ड (ङ) बमोजिम रोक लगाएकोमा त्यसरी रोक लगाउनु पर्नाको कारण सहितको प्रतिवेदन तयार गरी तीन दिनभित्र सम्बन्धित कार्यालय र महानिर्देशक समक्ष पठाउनु पर्नेछ । ३०. जाँचबुझ गर्ने: (१) कसैले खाद्य स्वच्छता, गुणस्तर वा खाद्य स्वच्छता व्यवस्थापन प्रणाली विपरीत हुने गरी खाद्य व्यवसाय वा खाद्य सम्बन्धी कुनै कार्य गरेको कारणबाट सर्वसाधारणमा व्यापक क्षति पुगेको वा पुग्न सक्ने अवस्था भएमा र त्यस्तो विषयमा उच्चस्तरको जाँचबुझ गराउन आवश्यक देखिएमा विभाग वा मन्त्रालयले जाँचबुझ गर्न वा गराउन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम जाँचबुझ गर्ने वा गराउने सम्बन्धमा विभाग वा मन्त्रालयले सम्बन्धित विषयका विशेषज्ञ, प्रभावित प्रदेशको सम्बन्धित विषय हेर्ने मन्त्रालय वा कार्यालय र स्थानीय तहको सम्बन्धित विषय हेर्ने विभाग वा कार्यालयको समेत प्रतिनिधि रहने गरी बढीमा पाँच सदस्य रहेको जाँचबुझ समिति गठन गर्न सक्नेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिमको जाँचबुझ समितिले जाँचबुझ गरी समिति गठन भएको विभाग वा मन्त्रालयमा प्रतिवेदन पेश गर्नुपर्नेछ र त्यस्तो प्रतिवेदनका आधारमा आवश्यक कारबाही अघि बढाउनु पर्ने देखेमा विभाग वा मन्त्रालयले त्यस्तो प्रतिवेदन समेत संलग्न गरी आवश्यक कारबाहीका लागि सम्बन्धित निकायमा लेखी पठाउनु पर्नेछ । ३१. आकस्मिक निरीक्षण गर्न सक्ने: (१) विभाग, कार्यालय वा खाद्य निरीक्षण अधिकारीले खाद्य व्यवसायी वा सेवाप्रदायकले बिक्री वितरण गरिरहेको वा बिक्रीमा राखेको खाद्य पदार्थको स्वच्छता तथा गुणस्तरका सम्बन्धमा आकस्मिक निरीक्षण गर्न वा गराउन सक्नेछ ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

३१. आकस्मिक निरीक्षण गर्न सक्ने: (१) विभाग, कार्यालय वा खाद्य निरीक्षण अधिकारीले खाद्य व्यवसायी वा सेवाप्रदायकले बिक्री वितरण गरिरहेको वा बिक्रीमा राखेको खाद्य पदार्थको स्वच्छता तथा गुणस्तरका सम्बन्धमा आकस्मिक निरीक्षण गर्न वा गराउन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम आकस्मिक निरीक्षण गर्ने अधिकारीले त्यस्तो निरीक्षणपछि उपयुक्त माध्यमबाट चौबिस घण्टाभित्र विभाग वा कार्यालयमा प्रतिवेदन पेश गर्नुपर्नेछ । ३२. नमूना सङ्कलन तथा परीक्षण गर्न सक्ने: (१) विभाग वा कार्यालयले बजारमा बिक्री वितरणमा रहेका खाद्य पदार्थको स्वच्छता तथा गुणस्तरको बारेमा जानकारी लिन चाहेमा वा यस ऐन बमोजिम अनुगमन, निरीक्षण, जाँचबुझ वा आकस्मिक निरीक्षणमा जाने अधिकृत वा खाद्य निरीक्षण अधिकारीले कुनै खाद्य पदार्थ यस ऐन बमोजिम निर्धारित गुणस्तर वा मापदण्डभन्दा न्यूनस्तरको रहेको वा मानव उपभोगको लागि असुरक्षित वा दूषित रहेको शङ्का लागेमा त्यस्तो खाद्य पदार्थको तोकिए बमोजिम नमूना सङ्कलन गर्नु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम संकलित नमूना प्रयोगशालामा परीक्षण गरी त्यस्तो खाद्य पदार्थ यस ऐन बमोजिम निर्धारित गुणस्तर वा मापदण्डभन्दा न्यूनस्तरको रहेको वा मानव उपभोगको लागि असुरक्षित वा दूषित देखिएमा यस ऐन बमोजिम कारबाही गरी उपयुक्त माध्यमबाट सार्वजनिक गर्नु पर्नेछ । ३३. बिक्री वितरणमा रोक लगाउन सक्ने: (१) यस ऐन बमोजिम निर्धारित स्वच्छता तथा गुणस्तर प्रतिकूलको खाद्य पदार्थ बिक्री वितरण गरेको शङ्का गर्ने मनासिब आधार भएमा महानिर्देशक वा कार्यालयको प्रमुखको स्वीकृति लिई विभाग वा कार्यालयको अधिकृत वा । खाद्य निरीक्षण अधिकारीले त्यस्तो खाद्य पदार्थ बिक्री वितरणमा रोक लगाउन वा बिक्री वितरणबाट हटाउन आदेश दिन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको आदेश दिँदा त्यस्तो खाद्य पदार्थ तत्काल सडीगली जाने वा नष्ट हुने प्रकृतिको भए बिक्रीबाट हटाउन र सो बाहेक अन्य प्रकृतिको भए सिलबन्दी गरी सम्बन्धित खाद्य व्यवसायीलाई जिम्मा लगाई त्यसको भरपाई लिई सोको बिक्री वितरणमा रोक लगाउनु पर्नेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिम बिक्री, वितरणको लागि रोक लगाइएको खाद्य पदार्थको नमूनाको परीक्षण प्रतिवेदन यथाशीघ्र पन्ध्र दिनभित्र प्राप्त भइसक्ने गरी परीक्षण गर्नु पर्नेछ । (४) उपदफा (३) बमोजिम परीक्षण गर्दा त्यस्तो खाद्य पदार्थ यस ऐन बमोजिम स्वच्छ र गुणस्तरीय देखिएमा परीक्षणको प्रतिवेदन प्राप्त भएको चौबिस घण्टाभित्र सिलबन्दी र रोका फुकुवा गर्ने आदेश गरी सोको जानकारी सम्बन्धित खाद्य व्यवसायीलाई दिनु पर्नेछ । ३४. खाद्य पदार्थ नष्ट गर्ने: (१) यस ऐन बमोजिम अनुगमन, निरीक्षण, जाँचबुझ वा आकस्मिक निरीक्षणको क्रममा कुनै खाद्य पदार्थ स्पष्ट रूपमा देखिने गरी सडेगलेको, कुहिएको, कीरा परेको वा फोहोर मिसिएको, दूषित खाद्य पदार्थ, उपभोग गरिसक्नु पर्ने अवधि समाप्त भई वा अन्य कारणबाट निर्धारित गुणस्तरभन्दा न्यूनस्तरको रहेको पाइएमा अनुगमन, निरीक्षण वा जाँचबुझ गर्ने अधिकारीले त्यस्तो खाद्य पदार्थ स्थानीय तह वा स्थानीय प्रशासनका प्रतिनिधिको रोहवरमा उपयुक्त तवरले नष्ट गर्नु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम खाद्य पदार्थ नष्ट गर्ने सम्बन्धी कार्यविधि तोकिए बमोजिम हुनेछ ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

(२) उपदफा (१) बमोजिम खाद्य पदार्थ नष्ट गर्ने सम्बन्धी कार्यविधि तोकिए बमोजिम हुनेछ । ३५. आदेश दिन सक्ने: (१) यस ऐन बमोजिम अनुगमन, निरीक्षण, जाँचबुझ वा आकस्मिक निरीक्षणको क्रममा कुनै खाद्य व्यवसायी वा सेवाप्रदायकले यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली बमोजिम पूरा गर्नुपर्ने दायित्व पूरा गरेको नपाइएमा त्यस्तो दायित्व पूरा गर्ने व्यवस्था गर्न त्यसरी अनुगमन, निरीक्षण, जाँचबुझ वा आकस्मिक निरीक्षणमा जाने अधिकारीले निश्चित अवधि तोकी सम्बन्धित खाद्य व्यवसायी वा सेवाप्रदायकलाई आदेश दिन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम दिइएको आदेशको पालना गर्नु सम्बन्धित खाद्य व्यवसायी वा सेवाप्रदायकको कर्तव्य हुनेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिम आदेश दिइएकोमा सोको व्यहोरा अनुगमन, निरीक्षण, जाँचबुझ वा आकस्मिक निरीक्षणमा जाने अधिकारीले विभाग वा कार्यालयमा पेश गर्ने प्रतिवेदन समेत खुलाउनु पर्नेछ । ३६. प्रदेश तथा स्थानीय तहले अनुगमन तथा निरीक्षण गर्न सक्ने: (१) कसैले यस ऐन बमोजिम तोकिएको गुणस्तरभन्दा न्यून गुणस्तरको खाद्य पदार्थ वा दूषित खाद्य पदार्थ वा कुनै खाद्य पदार्थ ढाँटी झुक्याई बिक्री वितरण गरे वा गराएको वा खाद्य प्रयोगशालाले यस ऐन बमोजिम मापदण्ड पूरा गरे वा नगरेको विषयमा अनुगमन तथा निरीक्षण गर्न प्रदेश तथा स्थानीय तहले दफा २८ बमोजिम खाद्य निरीक्षण अधिकृत हुन योग्यता पुगेको कर्मचारीलाई सम्बन्धित प्रदेश वा स्थानीय तहको कानून बमोजिम आफ्नो क्षेत्रमा खाद्य निरीक्षक तोक्न सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम अनुगमन तथा निरीक्षण गर्न जाने कर्मचारीले विभाग वा नजिकको कार्यालयसँग समन्वय गर्नु पर्नेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिम अनुगमन तथा निरीक्षण गर्दा कसैउपर यस ऐन बमोजिम मुद्दा चलाउनु पर्ने भएमा खाद्य निरीक्षकले आवश्यक कारबाहीका लागि खाद्य निरीक्षण अधिकारी समक्ष लेखी पठाउनु पर्नेछ । (४) उपदफा (३) बमोजिम प्रदेश वा स्थानीय तहबाट खाद्य निरीक्षकले कारबाहीका लागि पठाएमा खाद्य निरीक्षण अधिकारीले तत्काल आवश्यक छानबिन गरी यस ऐन बमोजिम आवश्यक कारबाही गर्नु पर्नेछ । (५) यस दफा बमोजिम अनुगमन तथा निरीक्षण गर्दा सम्बन्धित प्रदेश वा स्थानीय तहको कानून बमोजिम कारबाही गर्नु पर्ने कुनै विषय देखिएमा त्यस्तो कानून बमोजिम समेत प्रदेश वा स्थानीय तहले कारबाही गर्न सक्नेछ । ३७. कारबाहीका लागि लेखी पठाउने: (१) विभाग वा कार्यालयले यस ऐन बमोजिम अनुगमन, निरीक्षण, जाँचबुझ वा आकस्मिक निरीक्षण गराउँदा यस ऐन विपरीत काम कारबाही भएको देखिएमा त्यसरी अनुगमन, निरीक्षण, जाँचबुझ वा आकस्मिक निरीक्षणमा जाने अधिकारीले आवश्यक कारबाहीका लागि आफूले प्राप्त गरेको प्रमाण तथा विवरण सहित सम्बन्धित खाद्य निरीक्षण अधिकारी समक्ष प्रतिवेदन पठाउनु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम प्राप्त प्रतिवेदन समेतको आधारमा खाद्य निरीक्षण अधिकारीले मुद्दा चलाउने कारबाही प्रारम्भ गर्नेछ ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

(२) उपदफा (१) बमोजिम प्राप्त प्रतिवेदन समेतको आधारमा खाद्य निरीक्षण अधिकारीले मुद्दा चलाउने कारबाही प्रारम्भ गर्नेछ । ३८. खाद्य पदार्थ फिर्ता गर्ने: (१) कुनै खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन वा पैठारी गर्ने खाद्य व्यवसायीले आफूले उत्पादन, प्रशोधन वा पैठारी गरेको कुनै ब्याच वा लटको खाद्य पदार्थ बिक्री वितरणका लागि बजारमा पठाएपछि त्यस्तो खाद्य पदार्थ उत्पादन, प्रशोधन वा पैठारीको क्रममा भएको त्रुटी, कमी, कमजोरी वा अन्य कुनै कारणबाट यस ऐन बमोजिम तोकिएको स्वच्छता, गुणस्तर वा मापदण्ड अनुरुप नभएको वा मानव उपभोगका लागि सुरक्षित नरहेको जानकारीमा आएमा त्यस्तो खाद्य पदार्थ सार्वजनिक रूपमा सूचना प्रकाशन गरी बजारबाट फिर्ता माग गर्नु पर्नेछ । (२) यस ऐन बमोजिम अनुगमन, निरीक्षण, जाँचबुझ वा आकस्मिक निरीक्षणको क्रममा कुनै खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन वा पैठारीको क्रममा भएको त्रुटी, कमी, कमजोरी वा अन्य कुनै कारणबाट यस ऐन बमोजिम तोकिएको स्वच्छता, गुणस्तर वा मापदण्ड अनुरुप नभएको वा मानव उपभोगका लागि सुरक्षित नरहेको नदेखिएमा अनुगमन, निरीक्षण, जाँचबुझ वा आकस्मिक निरीक्षणमा जाने अधिकारीको प्रतिवेदनको आधारमा महानिर्देशकले त्यस्तो खाद्य पदार्थको उत्पादन गर्ने, प्रशोधन गर्ने वा नेपालमा पैठारी गर्ने खाद्य व्यवसायीलाई त्यस्तो खाद्य पदार्थ बजारबाट तत्काल फिर्ता गर्न आदेश दिनेछ । (३) उपदफा (२) बमोजिम दिइएको आदेश उपयुक्त माध्यमबाट सार्वजनिक गर्नु पर्नेछ । (४) उपदफा (१) बमोजिम फिर्ता माग गरिएको वा उपदफा (२) बमोजिम फिर्ता गर्न आदेश दिइएको खाद्य पदार्थ कसैले पनि बिक्री वितरण गर्नु वा गराउनु हुँदैन । (५) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम खाद्य पदार्थ फिर्ता गर्दा लाग्ने खर्च त्यस्तो खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन वा नेपालमा पैठारी गर्ने खाद्य व्यवसायीले व्यहोर्नु पर्नेछ । ३९. सार्वजनिक खाद्य विश्लेषक तोक्ने: (१) मन्त्रालयले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी खाद्य पदार्थको परीक्षण तथा विश्लेषण गर्नका लागि खाद्य विज्ञान वा खाद्य प्रविधि वा रसायनशास्त्र विषयमा कम्तीमा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरी खाद्य अनुसन्धान वा विश्लेषण सम्बन्धी कार्यमा कम्तीमा पाँच वर्षको अनुभव भएको नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार वा स्थानीय तहको सेवामा रहेको अधिकृत वा खाद्य प्रयोगशालामा कार्यरत व्यक्तिलाई सार्वजनिक खाद्य विश्लेषक तोक्न सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम तोकिएको सार्वजनिक खाद्य विश्लेषकले खाद्य निरीक्षण अधिकारी वा अन्य कुनै अधिकारी वा कार्यालयबाट सङ्कलन भएको खाद्य पदार्थको नमूनाको खाद्य प्रयोगशालामा परीक्षण गरी वा गराई त्यसको विश्लेषण प्रतिवेदन सम्बन्धित अधिकारी वा कार्यालयलाई दिनु पर्नेछ । (३) सार्वजनिक खाद्य विश्लेषकको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) खाद्य पदार्थको नमूनाको खाद्य प्रयोगशालामा परीक्षण गरी, गराई विश्लेषण प्रतिवेदन उपलब्ध गराउने, । (ख) खाद्य पदार्थको नमूना प्राप्त गर्दा बखत नमूनामा लगाइएको सील तथा आवरण ठिक दुरुस्त रहे वा नरहेको सुनिश्चित गरी सील तोडिएको वा प्याकेजिङ्ग टुटफुट भई खाद्य प्रयोगशालामा परीक्षण गर्न अनुपयुक्त रहेको पाइएमा सोको जानकारी सम्बन्धित अधिकारी वा कार्यालयलाई दिने, ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

(ख) खाद्य पदार्थको नमूना प्राप्त गर्दा बखत नमूनामा लगाइएको सील तथा आवरण ठिक दुरुस्त रहे वा नरहेको सुनिश्चित गरी सील तोडिएको वा प्याकेजिङ्ग टुटफुट भई खाद्य प्रयोगशालामा परीक्षण गर्न अनुपयुक्त रहेको पाइएमा सोको जानकारी सम्बन्धित अधिकारी वा कार्यालयलाई दिने, । (ग) खाद्य प्रयोगशालामा प्राप्त नमूनाको लगत अद्यावधिक राख्ने र सोको प्रतिवेदन मासिक रूपमा विभाग वा कार्यालयलाई उपलब्ध गराउने, । (घ) विश्लेषण कार्यको सुनिश्चितता तथा सोको लागि आवश्यक जनशक्ति, केमिकल, ग्लासवेयर तथा अन्य आवश्यक सुविधाको व्यवस्था गर्ने, र । (ङ) खाद्य विश्लेषकको आचरण, खाद्य विश्लेषण प्रक्रिया, प्रतिवेदनको ढाँचा तथा नमूना व्यवस्थापन गर्ने । परिच्छेद-८ । कसुर र सजाय । ४०. कसुर गरेको मानिने: कसैले देहाय बमोजिमको कार्य गरे वा गराएमा यस ऐन बमोजिम कसुर गरेको मानिनेछ:- । (क) दफा ९ बमोजिम अनुमतिपत्र नलिई खाद्य व्यवसाय सञ्चालन गरेमा, । (ख) दफा ११ को उपदफा (४) विपरीत खाद्य व्यवसाय गरेमा, । (ग) दफा १३ बमोजिम पैठारी गर्नुअघि स्वीकृति वा प्रवेश अनुमति नलिई खाद्य पदार्थ पैठारी गरेमा, । (घ) दफा १५ को खण्ड (क), (ख), (ङ), (च) वा (छ) विपरीत दूषित खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, निकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा बिक्री वितरण गरेमा वा बिक्री वितरणमा राखेमा, । (ङ) दफा १५ को खण्ड (ग) वा (घ) विपरीत दूषित खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, निकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा बिक्री वितरण गरेमा वा बिक्री वितरणमा राखेमा, । (च) दफा १६ विपरीत न्यूनस्तरका खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, निकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा बिक्री वितरण गरेमा वा बिक्री वितरणमा राखेमा, । (छ) दफा १७ विपरीत ढाँटी वा झुक्याई खाद्य पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, निकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा बिक्री वितरण गरेमा वा बिक्री वितरणमा राखेमा, । (ज) दफा १८ विपरीत खाद्य पदार्थमा खाद्य योगशील वा खाद्य प्रशोधन सहयोगी पदार्थ प्रयोग गरेमा, । (झ) दफा १९ बमोजिम लेबल नलगाई वा सो दफा विपरीत खाद्य पदार्थको लेबलिङ्ग गरी बिक्री वितरण गरेमा, । (ञ) दफा २०, २१, २२, २३, २४ वा २५ विपरीत क्रमशः उत्पादक, प्रशोधनकर्ता तथा प्याकेजिङ्गकर्ता, पैठारीकर्ता, ढुवानीकर्ता, सञ्चयकर्ता, बिक्रेता वा सेवाप्रदायकले पूरा गर्नुपर्ने कुनै दायित्व पूरा नगरेमा वा दायित्वको उल्लङ्घन हुने काम गरेमा, । (ट) दफा ३३ बमोजिम बिक्री वितरणबाट हटाइएको वा रोक लगाइएको खाद्य पदार्थ फुकुवा नगर्दै त्यस्तो खाद्य पदार्थ बिक्री वितरण गरेमा, । (ठ) दफा ३५ बमोजिम दिइएको आदेश पालना नगरेमा, । (ड) दफा ३८ को उपदफा (४) विपरीत फिर्ता माग गरेको वा फिर्ता गर्ने आदेश भएको खाद्य पदार्थ बिक्री वितरण गरेमा, वा । (ढ) यस ऐन विपरीत अन्य कुनै कार्य गरेमा । ४१. तत्काल जरिबाना गर्न सक्ने: (१) यस ऐन बमोजिम अनुगमन, निरीक्षण, जाँचबुझ, आकस्मिक निरीक्षण वा खाद्य पदार्थको नमूना सङ्कलनको काममा बाधा वा अवरोध पुर्‍याउने व्यक्तिलाई त्यस्तो अनुगमन, निरीक्षण, जाँचबुझ, आकस्मिक निरीक्षण वा खाद्य पदार्थको नमूना सङ्कलन गर्ने अधिकारीले तत्काल बीस हजार रुपैयाँसम्म जरिबाना गर्न सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम गरिएको जरिबानाको बारेमा जरिबाना गर्ने अधिकारीले सार्वजनिक रूपमा जानकारी गराउनु पर्नेछ ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

(२) उपदफा (१) बमोजिम गरिएको जरिबानाको बारेमा जरिबाना गर्ने अधिकारीले सार्वजनिक रूपमा जानकारी गराउनु पर्नेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिम तत्काल जरिबाना गर्ने गरी निर्णय भएको मितिले सात दिनभित्र सो जरिबाना नतिर्ने, नबुझाउने व्यक्तिविरुद्ध त्यसरी जरिबाना गर्ने अधिकारीले देहायको कार्य गर्न सक्नेछ:- । (क) जरिबानाको रकम नबुझाएसम्म त्यस्तो खाद्य पदार्थ सिलबन्दी गरी राख्न, वा । (ख) जरिमानाको रकम नबुझाएसम्म त्यस्तो खाद्य पदार्थको उत्पादक, प्रशोधनकर्ता, पैठारीकर्ता, ढुवानीकर्ता, सञ्चयकर्ता, बिक्रेता वा सेवाप्रदायकले उत्पादन, प्रशोधन, ढुवानी, सञ्चय, बिक्री वितरण गर्ने अन्य वस्तु समेत रोक्का राख्न । (४) यस दफा बमोजिम गरेको जरिमानाको निर्णयउपर चित्त नबुझेमा सात दिनभित्र महानिर्देशक समक्ष पुनरावलोकनको लागि निवेदन दिन सकिनेछ । (५) उपदफा (४) बमोजिमको निवेदनउपर महानिर्देशकले आवश्यक जाँचबुझ गरी एक्काइस दिनभित्र सो सम्बन्धमा निर्णय गरिसक्नु पर्नेछ । (६) पुनरावलोकनको लागि निवेदन दिँदा जरिमाना गर्ने अधिकारीले गरेको जरिमानाको पचास प्रतिशत नगदै धरौटी दाखिला गर्नु पर्नेछ । (७) उपदफा (४) बमोजिमको निवेदनउपर महानिर्देशकले गरेको निर्णय अन्तिम हुनेछ । (८) तत्काल जरिमाना गर्ने सम्बन्धमा अपनाउनु पर्ने अन्य कार्यविधि तोकिए बमोजिम हुनेछ । ४२. सजाय: (१) कसैले देहायको कसुर गरेमा देहाय बमोजिम सजाय हुनेछ:- । (क) दफा ४० को खण्ड (क), (ख), (ग), (ज) वा (ढ) बमोजिमको कसुरमा पचास हजार रुपैयाँसम्म जरिमाना, । (ख) दफा ४० को खण्ड (घ) बमोजिमको कसुरमा पाँच वर्षसम्म कैद वा पाँच लाख रुपैयाँसम्म जरिमाना वा दुवै सजाय, । (ग) दफा ४० को खण्ड (ङ) बमोजिमको कसुरमा एक वर्षसम्म कैद वा चार लाख रुपैयाँसम्म जरिमाना वा दुवै सजाय, । (घ) दफा ४० को खण्ड (च), (छ) वा (ज) बमोजिमको कसुरमा छ महिनासम्म कैद वा तीन लाख रुपैयाँसम्म जरिमाना वा दुवै सजाय, । (ङ) दफा ४० को खण्ड (झ) बमोजिमको कसुरमा एक लाख रुपैयाँसम्म जरिमाना, र । (च) दफा ४० को खण्ड (ट), (ठ) वा (ड) बमोजिमको कसुरमा तीन लाख रुपैयाँसम्म जरिमाना । (२) यस ऐन बमोजिमको कसुर गर्न सघाउने वा मतियार भई कार्य गर्ने व्यक्तिलाई मुख्य कसुरदारलाई हुने सजायको आधा सजाय हुनेछ । (३) यस ऐन बमोजिम कसुरमा सजाय पाएको व्यक्तिले पुनः यस ऐन बमोजिमको कसुर गरेमा निजलाई यस ऐन बमोजिम हुने सजायको दोब्बर सजाय हुनेछ । ४३. सङ्गठित संस्थाको आपराधिक दायित्व हुने: कुनै फर्म, कम्पनी वा सङ्गठित संस्थाले यो ऐन अन्तर्गत कसुर मानिने काम गरेकोमा जसले त्यस्तो काम गरे वा गराएको हो सोही व्यक्ति जिम्मेवार हुनेछ र त्यस्तो व्यक्ति किटान हुन नसकेमा फर्मको हकमा त्यस्तो काम गर्ने सम्बन्धित धनी वा हिस्सेदारहरू र कम्पनी वा सङ्गठित संस्था भए त्यस्तो काम गर्ने वा गराउने सञ्चालक, प्रबन्ध सञ्चालक, महाप्रबन्धक र त्यस्तो व्यक्ति पनि किटान हुन नसकेमा त्यस्तो संस्थाको कार्यकारी प्रमुखले आपराधिक दायित्व व्यहोर्नु पर्नेछ । ४४. क्षतिपूर्ति भराइदिने: कसैले यो ऐन बमोजिमको कसुर गरी कसैलाई हानि नोक्सानी पुर्‍याएमा त्यस्तो कसुरबाट पीडितलाई पुग्न गएको वास्तविक हानि, नोक्सानी बापत मुद्दा हेर्ने अधिकारीले कसुरदारबाट मनासिब क्षतिपूर्ति भराइदिनेछ ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

४४. क्षतिपूर्ति भराइदिने: कसैले यो ऐन बमोजिमको कसुर गरी कसैलाई हानि नोक्सानी पुर्‍याएमा त्यस्तो कसुरबाट पीडितलाई पुग्न गएको वास्तविक हानि, नोक्सानी बापत मुद्दा हेर्ने अधिकारीले कसुरदारबाट मनासिब क्षतिपूर्ति भराइदिनेछ । ४५. उजुरी दिन सक्ने: (१) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम विपरीत कुनै काम कारबाही भएको कुराको जानकारी पाउने जुनसुकै व्यक्तिले आफूसँग भएको जानकारी वा सबुद प्रमाण सहित विभाग वा कार्यालय समक्ष लिखित मौखिक वा विद्युतीय माध्यम मार्फत उजुरी दिन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम उजुरी दिने व्यक्तिले आफ्नो नाम गोप्य राख्न चाहेमा त्यस्तो व्यक्तिको नाम गोप्य राख्नु पर्नेछ । (३) उजुरी सम्बन्धी कार्यविधि तोकिए बमोजिम हुनेछ । ४६. मुद्दाको अनुसन्धान र दायरी: (१) यस ऐन बमोजिम सजाय हुने कसुर सम्बन्धी मुद्दाको अनुसन्धान सम्बन्धित खाद्य निरीक्षण अधिकारीले गर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम मुद्दाको अनुसन्धान गर्ने खाद्य निरीक्षण अधिकारीले यो ऐन वा प्रचलित कानून बमोजिम अनुसन्धान अधिकारीलाई प्राप्त अधिकारको प्रयोग गर्न सक्नेछ । (३) खाद्य निरीक्षण अधिकारीले उपदफा (१) बमोजिम अनुसन्धान तथा तहकिकातको काम पूरा भएपछि मुद्दा चल्ने वा नचल्ने निर्णयका लागि सम्बन्धित सरकारी वकील समक्ष पठाउनु पर्नेछ र सरकारी वकीलबाट मुद्दा चल्ने निर्णय भएमा खाद्य निरीक्षण अधिकारीले मुद्दा हेर्ने अधिकारी समक्ष मुद्दा दायर गर्नेछ । ४७. मुद्दा हेर्ने अधिकारी: यस ऐन बमोजिम सजाय हुने देहायको मुद्दा हेर्ने अधिकार देहायका अधिकारीलाई हुनेछ:- । (क) दफा ४२ को खण्ड (क), (घ), (ङ) र (च) बमोजिम सजाय हुने कसुर सम्बन्धी मुद्दाको सुरु कारबाही र किनारा गर्ने अधिकार प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई, र । (ख) दफा ४२ को खण्ड (ख) र (ग) बमोजिम सजाय हुने कसुर सम्बन्धी मुद्दाको सुरु कारबाही र किनारा गर्ने अधिकार जिल्ला अदालतलाई । परिच्छेद-९ । विविध । ४८. व्यवस्थापन गर्नु पर्ने: खाद्य व्यवसायीले उत्सर्जन गरेको फोहोरको व्यवस्थापन खाद्य व्यवसायी स्वयंले गर्नु पर्नेछ । ४९. एकीकृत विद्युतीय प्रणालीको विकास गर्ने: यस ऐन बमोजिमको सिफारिसपत्र, अनुमतिपत्र वा स्वीकृति प्रदान गर्न तथा खाद्य पदार्थको नियमन, व्यवस्थापन तथा सहजीकरण गर्नका लागि मन्त्रालयले एकीकृत विद्युतीय प्रणालीको विकास गर्न सक्नेछ । ५०. राष्ट्रिय कोडेक्स समिति गठन गर्न सक्ने: (१) नेपाल सरकारले मन्त्रालयको सचिवको संयोजकत्वमा आवश्यक संख्यामा सदस्य रहने गरी राष्ट्रिय कोडेक्स समिति गठन गर्न सक्नेछ । (२) राष्ट्रिय कोडेक्स समितिको काम र कर्तव्य तथा बैठक सम्बन्धी कार्यविधि त्यस्तो समिति गठन गर्दा बखत नेपाल सरकारले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ । ५१. अधिकार प्रत्यायोजन: विभागले यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम बमोजिम आफूलाई प्राप्त अधिकारमध्ये आवश्यकता अनुसार केही अधिकार मातहतको कुनै अधिकृत कर्मचारी वा कार्यालयलाई प्रत्यायोजन गर्न सक्नेछ । तर दफा ४१ को उपदफा (५) बमोजिमको अधिकार प्रत्यायोजन हुन सक्ने छैन । ५२. नेपाल सरकार वादी हुने: यस ऐन अन्तर्गत कसुर हुने मुद्दा नेपाल सरकार वादी भई चल्नेछ र त्यस्तो मुद्दा मुलुकी फौजदारी कार्यविधि संहिता, २०७४ को अनुसूची-२ मा समावेश भएको मानिनेछ ।
खाद्य_स्वच्छता_तथा_गुणस्तर_ऐन_२०८१
Food Hygiene and Quality Act, 2024

तर दफा ४१ को उपदफा (५) बमोजिमको अधिकार प्रत्यायोजन हुन सक्ने छैन । ५२. नेपाल सरकार वादी हुने: यस ऐन अन्तर्गत कसुर हुने मुद्दा नेपाल सरकार वादी भई चल्नेछ र त्यस्तो मुद्दा मुलुकी फौजदारी कार्यविधि संहिता, २०७४ को अनुसूची-२ मा समावेश भएको मानिनेछ । ५३. संक्षिप्त कार्यविधि अपनाउने: यस ऐन अन्तर्गत दायर भएको दफा ४२ को खण्ड (ख) र (ग) बमोजिम सजाय हुने मुद्दा बाहेकका अन्य मुद्दाको कारबाही र किनारा गर्दा संक्षिप्त कार्यविधि ऐन, २०२८ बमोजिमको कार्यविधि अपनाउनु पर्नेछ । ५४. सहयोग गर्नु पर्ने: (१) यो ऐन कार्यान्वयन गर्न विभाग वा कार्यालयले स्थानीय प्रशासन तथा प्रहरीको सहयोग मागेमा सम्बन्धित स्थानीय प्रशासन तथा प्रहरीले सहयोग गर्नु पर्नेछ । (२) यस ऐन बमोजिम जाँचबुझ, अनुगमन, निरीक्षण, नमूना सङ्कलन गर्ने क्रममा त्यस्तो कार्यमा संलग्न अधिकारीलाई आवश्यक सहयोग पुर्‍याउनु सम्बन्धित सबैको कर्तव्य हुनेछ । ५५. प्रचलित कानून बमोजिम मुद्दा चलाउन बाधा नपर्ने: यस ऐन बमोजिम कसुर ठहरिने कार्य अन्य प्रचलित कानून अन्तर्गत पनि कसुर ठहरिने रहेछ भने त्यस्तो कानून बमोजिम मुद्दा चलाउन यस ऐनले बाधा पुर्‍याएको मानिने छैन । ५६. यसै ऐन बमोजिम हुने: यस ऐनमा लेखिए जति कुरामा यसै ऐन बमोजिम र अन्य कुरामा प्रचलित कानून बमोजिम हुनेछ । ५७. नियम बनाउने अधिकार: (१) नेपाल सरकारले यस ऐनको कार्यान्वयनका लागि आवश्यक नियमहरू बनाउन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) ले दिएको अधिकारको सर्वसामान्यतामा प्रतिकूल असर नपर्ने गरी खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर सम्बन्धी देहायका विषयहरूमा नेपाल सरकारले नियमहरू बनाउन सक्नेछ:- । (क) खाद्य उद्योगको स्थापनाको लागि सिफारिस, अनुमतिपत्र, त्यसको नवीकरण सम्बन्धी प्रक्रिया, ढाँचा र लाग्ने दस्तुर सम्बन्धी विषय, । (ख) खाद्य पदार्थको स्वच्छता तथा गुणस्तर र खाद्य योगशील र प्रशोधन सहयोगी पदार्थको प्रयोग र मात्रा सम्बन्धी विषय, । (ग) खाद्य पदार्थको उत्पादन, बिक्री वितरण, रोक्का राख्ने तथा नष्ट गर्ने प्रक्रिया सम्बन्धी विषय, । (घ) प्याकेजिङ्ग तथा लेबलिङ्ग सम्बन्धी विषय, । (ङ) खाद्य पदार्थको ढुवानी तथा सञ्चयको मापदण्ड तोक्ने तथा सञ्चय गर्दा आर्द्रता र तापक्रमको व्यवस्था मिलाउने विषय, । (च) प्रदूषक (कन्टामिनेन्ट्स), विषाक्त तत्व र तिनको अवशेष सम्बन्धी विषय, । (छ) खाद्य प्रयोगशाला स्थापना गर्दा कायम गर्नु पर्ने मापदण्ड, त्यसको सूचीकरण प्रक्रिया र नमूना परीक्षण तथा विश्लेषणको लागि लाग्ने शुल्क सम्बन्धी विषय, । (ज) स्वास्थ्य पोषण न्युट्रास्युटिकल तथा आहारपूरक खाद्य पदार्थ, खाद्य पोषक तत्व थप (फूड फोर्टिफिकेशन) सम्बन्धी विषय, । (झ) खाद्य पदार्थ पैठारी गर्न प्रवेश अनुमति दिने विषय, । (ञ) खाद्य पदार्थ अनुगमन तथा निरीक्षण सम्बन्धी विषय, । (ट) अर्गानिक खाद्य पदार्थ सम्बन्धी विषय, । (ठ) मदिराजन्य पेय पदार्थ सम्बन्धी विषय, । (ड) खाद्य स्वच्छता प्रणाली परीक्षण (फूड सेफ्टी सिस्टम अडिट) सम्बन्धी विषय, । (ढ) खाद्य पदार्थको परीक्षणको लागि नमूना सङ्कलन गर्ने प्रक्रिया, र । (ण) विज्ञापन तथा दाबी (एडभरटाइजिङ्ग एण्ड हेल्थ एण्ड न्युट्रिसनल क्लेम्स) सम्बन्धी विषय । ५८. निर्देशिका बनाउन सक्ने: मन्त्रालयले यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमको अधीनमा रही आवश्यक निर्देशिका बनाउन सक्नेछ ।