chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
गैर_सैनिक_हवाई_उडान_(सिभिल_एभिएसन)_ऐन_२०१५
Civil Aviation Act, 1959

भित्र छ भने र त्यस्तो अभियुक्तलाई यो ऐन वा नेपाल पक्ष भएको सुपुर्दगी सन्धि बमोजिम सुपुर्दगी गरिँदैन भने । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । ९ङ. गिरफ्तार गर्ने अधिकार : (१) दफा ९क. अन्तर्गतको अपराध भएमा वा हुन लागेमा अपराधी वा अभियुक्तलाई विमानस्थलको अधिकारीहरू, वायुयानका चालकहरू वा सम्बन्धित हवाई यातायात सेवाका अधिकारीहरूले अपराध भएको वा हुन लागेको देख्ने वा अपराधी वा अभियुक्त यो व्यक्ति हो भन्ने विश्वास लिने कारण भई विश्वास लिने जुनसुकै व्यक्ति, प्रहरी वा गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । नेपाली सेनाका जवान वा सुरक्षा अधिकारी वा जोसुकैले पक्राउ गर्न सक्नेछ र निजहरूले पक्राउ गरेपछि तुरुन्त प्रहरीलाई बुझाई दिनु पर्छ । तर त्यस्तो अपराधी वा अभियुक्तलाई पक्राउ गर्दा यात्रु वा अन्य व्यक्तिहरूको जीवनको खतरा हुने भएमा वा वायुयान वा हवाई परिवहन सुविधा (फेसिलिटिज) मा ठूलो क्षति पुग्ने आसन्न स्थिति भएमा प्रहरी र सुरक्षा अधिकारी बाहेक अरूले भए प्रहरी वा सुरक्षा अधिकारीको अनुमतिले मात्र पक्राउ गर्ने कारबाही गर्नु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम हवाई अड्डाको अधिकारीहरू, प्रहरी, सुरक्षा अधिकारीहरूले पक्राउ गर्न सशस्त्र प्रहरी, सुरक्षा अधिकारी र गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । नेपाली सेना वा अन्य सरकारी र गैर सरकारी व्यक्तिको मद्दत माग्न सक्नेछ र त्यस्तो मद्दत मागेमा मद्दत दिनु त्यस्ता सबैको कर्तव्य हुनेछ । (३) यस दफा बमोजिम पक्राउ परेको अपराधी वा अभियुक्त यदि विदेशी राष्ट्रको नागरिक भए निजलाई आफ्नो मुलुकको नजिकको उपयुक्त प्रतिनिधिसँग सम्पर्क स्थापित गर्ने मौका र सहयोग दिनु पर्नेछ र साथै त्यस्तो पक्राउको खबर र अन्य प्रारम्भिक जाँचबुझ गरी सकेपछि त्यस्तो जाँचबुझको ठहर र यस ऐनको अधिकार क्षेत्र प्रयोग गर्ने वा नगर्ने बारे समेतको जानकारी सम्बन्धित राष्ट्रहरूलाई दिनु पर्छ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । ९च. अपराधी वा अभियुक्तलाई सुपुर्दगी गर्न सक्ने : (१) दफा ९क. बमोजिमको अपराध गर्ने व्यक्ति गैर नेपाली नागरिक भए र त्यस्तो व्यक्तिको सुपुर्दगीको लागि आफ्नो क्षेत्रमा वा आफ्नो दर्ताको वायुयान विरुद्ध अपराध भएको राष्ट्रले माग गरेमा नेपालको संविधान अनुकूल बनाउन केही नेपाल ऐनलाई संशोधन गर्न बनेको ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित । सुपुर्दगी ऐन, २०७० मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भएतापनि त्यस्तो व्यक्तिलाई नेपाल सरकारले सुपुर्दगी गर्न सक्नेछ । र त्यसरी सुपुर्दगी नगरिएको अवस्थामा त्यस्तो व्यक्तिलाई सजायँ गराउन नेपालको अदालतमा मुद्दा चलाइनेछ । (२) सुपुर्दगी गर्ने सम्बन्धमा दफा ९क. अन्तर्गतको कुनै अपराधलाई जुनसुकै स्थितिको व्यक्तिबाट जुनसुकै उद्देश्यले भए गरेको भए पनि राजनीतिक अपराध मानिनेछैन । चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । ९छ. वायुयानको कब्जा फिर्ता दिने र उडान गर्न दिने : दफा ९क. को उपदफा (१) को खण्ड (ग) अन्तर्गत गैर कानूनी कब्जा वा अपहरण भई कुनै वायुयान नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको ।
गैर_सैनिक_हवाई_उडान_(सिभिल_एभिएसन)_ऐन_२०१५
Civil Aviation Act, 1959

चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । ९छ. वायुयानको कब्जा फिर्ता दिने र उडान गर्न दिने : दफा ९क. को उपदफा (१) को खण्ड (ग) अन्तर्गत गैर कानूनी कब्जा वा अपहरण भई कुनै वायुयान नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । को कुनै हवाई अड्डा वा स्थानमा अवतरण भएमा त्यस्तो वायुयान उपर कानूनी अधिकार भएका कमाण्डर वा हवाई यातायात सेवाका अधिकारीलाई पुनः कब्जा दिइनेछ र यथासम्भव चाँडै त्यस्तो वायुयानलाई आफ्नो चालक, यात्रु र मालसामान सहित जहाँबाट उडान गरी आएको हो त्यस ठाउँमा वा जहाँको लागि उडान गरिएको थियो त्यस ठाउँमा जान बिना कुनै अवरोध उडान गर्न दिइनेछ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । ९ज. अन्य नेपाल कानून अन्तर्गतको अधिकार क्षेत्र: दफा ९क. अन्तर्गतका अपराधको सजायँ र कारबाहीको हकमा यस ऐनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि त्यस्तो प्रचलित कानूनबाट प्राप्त फौजदारी अधिकार क्षेत्रको प्रयोगलाई बाहेक वा सीमित गरेको मानिने छैन । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । ९झ. हवाई सेवामा अनधिकृत हस्तक्षेप रोकथाम गर्ने सम्बन्धी महासन्धिको मान्यता : (१) नेपाल सरकारले देहायको कुनै महासन्धि (कन्भेन्सन) को पक्ष भएमा त्यस्तो महासन्धि, सो महासन्धि नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । मा लागू हुने मिति र त्यस्तो महासन्धिलाई कार्यान्वयन गर्ने सिलसिलामा आवश्यक पर्ने अन्य कुराहरू समेत उल्लेख गरी नेपाल सरकारले आदेश जारी गर्न सक्नेछ र त्यस्तो आदेश नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित गरिनेछ :- । (क) सन् १९६३ मा टोकियोमा सम्पन्न भएको वायुयानभित्र गरेको कसूर र अन्य कार्य सम्बन्धी महासन्धि (कन्भेन्सन अन अफेन्सेज) । एण्ड सर्टेन अदर एक्ट्स कमिटेड अन बोर्ड एयरक्राफ्ट, टोकियो, १९६३), । (ख) सन् १९७० मा हेगमा सम्पन्न भएको वायुयानको गैर कानूनी कब्जाको दमन सम्बन्धी महासन्धि (कन्भेन्सन फर द सप्रेसन अफ अनलफूल सिजर अफ एयरक्राफ्ट हेग, १९७०), । (ग) सन् १९७१ मा मन्ट्रियलमा सम्पन्न भएको गैर सैनिक हवाई उडानको सुरक्षाको विरूद्ध गरिने गैर कानूनी कारबाहीको दमन सम्बन्धी महासन्धि कन्भेन्सन फर द सप्रेसन अफ अनलफूल एक्ट्स अगेन्स्ट द सेफ्टी अफ सिभिल एभिएसन, मन्ट्रियल, १९७१) । चौथो संशोधनद्वारा थप । (घ) नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोकेका अन्य महासन्धि कन्भेन्सन) । (२) उपदफा (१) बमोजिम जारी गरिएको आदेश यसै ऐनमा परे सरह मानिनेछ । चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । १०. खतरनाक तरिकाबाट वायुयान उडाउनेलाई दण्ड सजाय : (१) जल, स्थल वा हवाई क्षेत्रमा रहेको कुनै व्यक्तिको जीउ ज्यान वा सम्पत्तिमा हानि नोक्सानी हुने किसिमले वा उडानमा रहेको वा नरहेको अन्य कुनै वायुयानलाई समेत बाधा पुग्ने वा हानि नोक्सानी पुग्न सक्ने किसिमबाट कसैले खतरनाक तरिकाबाट वायुयान उडाएमा निजलाई छ महिनासम्म कैद र पचास हजारदेखि एकलाख रूपैयाँसम्म जरिवाना हुनेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम खतरनाक तरिकाबाट वायुयान उडाएको कारणबाट दफा ९क. को उपदफा (३) को खण्ड (ङ) बमोजिम कसैको मृत्यु भएमा वा वायुयान ध्वस्त भएमा सोही खण्डमा लेखिए बमोजिमको सजायँ हुनेछ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप ।
गैर_सैनिक_हवाई_उडान_(सिभिल_एभिएसन)_ऐन_२०१५
Civil Aviation Act, 1959

(२) उपदफा (१) बमोजिम खतरनाक तरिकाबाट वायुयान उडाएको कारणबाट दफा ९क. को उपदफा (३) को खण्ड (ङ) बमोजिम कसैको मृत्यु भएमा वा वायुयान ध्वस्त भएमा सोही खण्डमा लेखिए बमोजिमको सजायँ हुनेछ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । १०क. निषिद्ध क्षेत्रमा इजाजत नलिई प्रवेश गर्नेलाई सजायँ : (१) नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी सोही सूचनामा तोकिएको कुनै विमानस्थलको तोकिएको क्षेत्रलाई निषिद्ध क्षेत्र घोषित गर्न सक्नेछ र त्यसरी घोषित भएपछि सो निषिद्ध क्षेत्रको वरिपरि सर्वसाधारणको आवागमन हुने मुख्य मुख्य ठाउँमा यस्तो सूचना प्रदर्शन गरी राख्ने जिम्मेवारी सम्बन्धित विमानस्थलको प्रमुख अधिकारी हुनेछ । (२) सम्बन्धित विमानस्थलको प्रमुख अधिकारीको इजाजत प्राप्त नगरी कुनै व्यक्तिले उपदफा (१) बमोजिमको निषिद्ध क्षेत्रभित्र प्रवेश गर्नु हुँदैन । तर सम्बन्धित विमानस्थलको प्रमुख अधिकारीले उचित ठहराई कुनै समयमा केही अवधिको लागि त्यस्तो क्षेत्रभित्र सर्वसाधारणलाई आवागमन गर्न दिने सूचना प्रदर्शन गरेको भए यस उपदफाको प्रयोजनको लागि सो समयमा त्यस्तो निषिद्ध क्षेत्रभित्र प्रवेश गर्न इजाजत प्राप्त भएको मानिनेछ । (३) उपदफा (२) को विपरित निषिद्ध क्षेत्रभित्र प्रवेश गर्ने व्यक्तिलाई सम्बन्धित विमानस्थलको प्रमुख अधिकारीको आदेशले दुईसय रूपैयाँसम्म जरिवाना हुन सक्नेछ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । १०ख. यात्रु वा अरू कुनै व्यक्तिको शरीर वा मालसामानको खानतलासी लिने : (१) दफा ९क. अन्तर्गतका अपराध हुनबाट बचाउ गर्नको लागि कुनै विमानस्थलको प्रमुख अधिकारी वा सो कामको लागि अख्तियार प्राप्त कर्मचारी वा प्रहरी वा सुरक्षा अधिकारीले उडानको लागि तयार भएको कुनै वायुयानमा चढ्नु अगाडि वा चढी सकेपछि यात्रुहरूका शरीर र तिनका मानसामानको खानतलासी लिन सक्नेछ र त्यस्तो खानतलासी लिँदा कुनै वैज्ञानिक साधन र उपकरणको पनि प्रयोग गर्न सकिनेछ । यस्तो खानतलासी सो वायुयानको चालकहरू र सो उडानको व्यवस्था गर्ने प्रयोजनको लागि वायुयानमा चढ्ने वा सो छेउ जाने सो हवाई यातायात सेवाका अधिकारीहरू लगायत सबै कामदारहरूको पनि गर्न सकिनेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम खानतलासी गराउनबाट इन्कार गर्ने यात्रु वा व्यक्तिलाई सो वायुयानमा चढ्न वा सो छेउ जान नदिन सकिनेछ । (३) उपदफा (१) बमोजिम यात्रुहरू र चालकहरूको खानतलासी गर्दा कुनै बन्दुक (सबै प्रकारको) सक्कली बन्दुक जस्तो देखिने वा भ्रम पर्ने नक्कली बन्दुक बाहेक अन्य घातक हतियार (तरवार, खुकुरी, छुरा लगायत) वा विष्फोटक पदार्थ (बम, ग्रिनेड, गोली, बारूद लगायत) बरामद भएमा देहाय बमोजिम गर्नुपर्छः- । (क) त्यस्तो बन्दुक वा विष्फोटक पदार्थ अवैध भए सो यात्रु वा व्यक्तिलाई रोकी कानूनी कारबाहीको लागि प्रहरी जिम्मा लगाई दिने ।
गैर_सैनिक_हवाई_उडान_(सिभिल_एभिएसन)_ऐन_२०१५
Civil Aviation Act, 1959

(क) त्यस्तो बन्दुक वा विष्फोटक पदार्थ अवैध भए सो यात्रु वा व्यक्तिलाई रोकी कानूनी कारबाहीको लागि प्रहरी जिम्मा लगाई दिने । (ख) यस्तो बन्दुक नक्कली बन्दुक, अन्य घातक हतियार वा विष्फोटक पदार्थ अवैध नभए पनि सोधपुछ गर्दा पनि जानकारी नदिई लुकाई छिपाई राख्ने वा लग्ने प्रयत्न गरेकोमा विमानस्थलको प्रमुख अधिकारी वा सो कामको लागि अख्तियार प्राप्त कर्मचारी वा प्रहरी वा सुरक्षा अधिकारीले उचित ठहराए बमोजिम सो सक्कली वा नक्कली बन्दुक, घातक हतियार वा विष्फोटक पदार्थलाई वायुयानको प्रमुख चालक (कमान्डर) जिम्मा लगाई पठाउन वा त्यसलाई रोकी सो यात्रु वा चालकलाई मात्र जान दिन वा सो यात्रु वा चालकलाई समेत रोकी आवश्यक जाँचबुझ गरी कुनै अपराधिक मनसाय नदेखिएको कुरामा आफू सन्तुष्ट भए मात्र सो यात्रु वा चालकलाई जान वा सो बन्दुक हतियार विष्फोटक पदार्थ लैजान दिनेछ । (४) कुनै व्यक्तिले दफा ९क. अन्तर्गतको वा अन्य प्रचलित नेपाल कानून अन्तर्गतको फौजदारी अपराध गर्ने हेतुले कुनै प्रकारको बन्दुक, नक्कली बन्दुक, घातक हतियार वा विष्फोटक पदार्थ लिई विमानस्थल वा त्यसको कुनै निषिद्ध क्षेत्रभित्र प्रवेश गरेको छ वा गर्न लागेको छ भन्ने जानकारी प्राप्त भएमा वा शङ्का गर्नु पर्ने कारण भएमा विमानस्थलको प्रमुख अधिकारी वा निजबाट त्यस कामको लागि अख्तियार प्राप्त कर्मचारी वा सुरक्षा अधिकारी वा विमानस्थलको सुरक्षाको लागि तैनात गरिएको प्रहरी वा सैनिक अधिकारीले बिना वारेन्ट त्यस्ता व्यक्तिको शरीर र निजको साथमा रहेको मालसामानको खानतलासी लिन सक्नेछ र त्यस्तो बन्दुक, अन्य हतियार वा विष्फोटक पदार्थ बरामद भएमा आवश्यक जाँचबुझ गरी कारबाही गर्न प्रहरी जिम्मा लगाई दिनेछ । (५) आफ्नो कर्तव्य पालनको सिलसिलामा कुनै कर्मचारीले असल नियतले कसैलाई यो दफा बमोजिम वायुयानमा चढ्न वा सो छेउ वा विमानस्थलको कुनै निषिद्ध क्षेत्रमा कसैलाई जान नदिँदा वा रोक्दा वायुयानको उडान समयमा ढिलाई भएमा वा कुनै क्षति भएमा पनि त्यसको लागि सो कर्मचारीको कसैप्रति कुनै कानूनी दायित्व हुने छैन । तेस्रो संशोधनद्वारा थप । स्पष्टीकरण : यस दफाको प्रयोजनको लागि "चालकहरू" भन्नाले फ्लाइट इन्जिनियर, रेडियो अफिसर, फ्लाइट नेभिगेटर, एयर होस्टेज, केबिन एटेण्डेण्ट र पर्सरलाई समेत जनाउनेछ । ११. अपराध गर्न दुरूत्साहन गर्ने र प्रयत्न गर्नेलाई दण्ड सजाय : कुनै व्यक्तिले यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेका नियम अन्तर्गत चौथो संशोधनद्वारा थप । निर्धारित हवाई सुरक्षा सम्बन्धी व्यवस्था तथा अन्य कुरा उल्लङ्घन गरी सजाय हुने अपराध गर्न अरूलाई दुरूत्साहन गरेमा वा त्यस्तो अपराध गर्न प्रयत्न गरी अपराध हुने किसिमको कुनै कार्य गरेमा निजलाई सो अपराध गरे बापत हुने सरह कै दण्ड सजाय हुनेछ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । १२. मुद्दा हेर्ने अधिकारी र मुद्दाको कारबाही : (१) यस ऐन अन्तर्गतको मुद्दाको शुरू कारबाही र किनारा गर्ने अधिकार स्थानीय जिल्ला अदालतलाई हुनेछ । (२) मुद्दाको किनारा लगाउँदा जिल्ला अदालतले दफा ३ को उपदफा (२) को चौथो संशोधनद्वारा संशोधित ।
गैर_सैनिक_हवाई_उडान_(सिभिल_एभिएसन)_ऐन_२०१५
Civil Aviation Act, 1959

दोस्रो संशोधनद्वारा थप । १२. मुद्दा हेर्ने अधिकारी र मुद्दाको कारबाही : (१) यस ऐन अन्तर्गतको मुद्दाको शुरू कारबाही र किनारा गर्ने अधिकार स्थानीय जिल्ला अदालतलाई हुनेछ । (२) मुद्दाको किनारा लगाउँदा जिल्ला अदालतले दफा ३ को उपदफा (२) को चौथो संशोधनद्वारा संशोधित । खण्ड (ख) वा (ङ) को सम्बन्धमा बनेको नियम बमोजिमको कसूर र दफा ४ को उपदफा (१) को आदेश बर्खिलाप गरेको कसूरसित सम्बन्धित वायुयान वा पदार्थ वा दुबै जफत गरी नेपाल सरकार लाग्ने गरी आदेश दिन सक्नेछ । (३) दफा ९क. अन्तर्गतको कसूर सम्बन्धी मुद्दाको कारबाही र किनारा गर्दा जिल्ला अदालतले विशेष अदालत ऐन, २०५९ बमोजिमको कार्य प्रणाली अपनाउनेछ । (४) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम जिल्ला अदालतले गरेको निर्णय उपर पैतीस दिनभित्र उच्च अदालतमा पुनरावेदन लाग्नेछ । १२क. गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा खारेज । १३. भन्सार सम्बन्धी नेपाल कानून लागू गर्ने अधिकार : नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी मालसामानको निकासी र पैठारी सम्बन्धी प्रचलित नेपाल कानूनका सबै वा केही कुरा सोही सूचनामा तोकिए बमोजिम संशोधित रूपमा हवाई मार्गद्वारा हुने मालसामानहरूको निकासी पैठारीका सम्बन्धमा पनि लागू गर्न सक्छ । १४. केही नालेश उजुरीहरूको सम्बन्धमा प्रतिबन्ध : कुनै व्यक्तिले जमिनमाथि कुनै उचाईमा कसैको जायजेथा माथिबाट कुनै वायुयानको उडान गरेकोमा बतास, मौसम र अरू परिस्थितिको विचारले त्यस्तो जडान गर्नु मनासिब रहेछ भने यस्तो उडान गरेको कारणले वा त्यस्तो उडानबाट भएको साधारण दुर्घटनाको कारण मात्र निजले अर्कोको जायजेथामा अनाधिकार प्रवेश गर्यो वा कसैलाई प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपबाट हानि नोक्सानी गर्यो भनी कुनै देवानी मुद्दा चल्न सक्दैन । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । १४क.नेपाल सरकार वादी हुने : दफा ९क. अन्तर्गतको मुद्दामा नेपाल सरकार वादी हुनेछ । चौथो संशोधनद्वारा थप । १४ख. छुट दिन सक्ने : प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै सैनिक हवाई उडान दलको सदस्यता प्राप्त गरेको वा गैर सैनिक हवाई उडानमा सरकारी मान्यता प्राप्त उडान सम्बन्धी अनुभव र प्राविधिक ज्ञान भएको वा नेपाल सरकारले तोकेको कुनै विशेष परीक्षा उत्तीर्ण भएको कुनै व्यक्तिको सम्बन्धमा नेपाल सरकारले निजको प्राविधिक ज्ञान र क्षमताको समेत विचार गरी हवाई सेवा सञ्चालन सम्बन्धी इजाजत पत्र, कार्य क्षमताको स्तरीकरण (रेटिङ्ग) वा अन्य प्रमाणपत्रको लागि चाहिने योग्यताहरूमध्ये केही योग्यताहरूमा तोकिए बमोजिम छुट दिन सक्नेछ । दोस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । १४ग. अधिकार सुम्पन्न सक्ने : (१) यो ऐन र यस ऐन अन्तर्गत बनेका नियमबमोजिम नेपाल सरकारलाई प्राप्त अधिकार नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी कुनै निकाय वा अधिकारीले प्रयोग गर्न पाउने गरी सुम्पन्न सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम अधिकार सुम्पदा त्यस्तो अधिकार प्रयोग गर्दा पालन गर्नुपर्ने शर्त बन्देज समेत तोक्न सक्नेछ । १५. सद्भावनाले गरेकोमा बचाउ : यो ऐन अन्तर्गत गरेको भनी सम्झी सद्भावनाले गरेको कुनै कामको निमित्त कुनै व्यक्ति उपर नालेश उजुरी लाग्न वा अरू कुनै कानूनी कारबाही चल्न सक्दैन । केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६३ द्वारा झिकिएको ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

रेडियोधर्मी पदार्थ (उपयोग तथा नियमन) ऐन, २०७७ । प्रमाणीकरण मिति । २०७७ । ०३ । ११ । संवत् २०७७ सालको ऐन नं. ४ । रेडियोधर्मी पदार्थको उपयोग तथा नियमन सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको ऐन । प्रस्तावनाः रेडियोधर्मी पदार्थ एवं प्रविधिको सुरक्षित तथा शान्तिपूर्ण उपयोग गर्न, अध्ययन अनुसन्धान गर्न र आयनीकरण गर्ने विकिरणबाट पर्न सक्ने प्रतिकूल प्रभावबाट सर्वसाधारणको जीउधनको सुरक्षा तथा वातावरण संरक्षण गर्ने सम्बन्धमा आवश्यक कानूनी व्यवस्था गर्न वाञ्छनीय भएकोले, । सङ्घीय संसदले यो ऐन बनाएको छ । परिच्छेद-१ । प्रारम्भिक । १. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भ: (१) यस ऐनको नाम "रेडियोधर्मी पदार्थ (उपयोग तथा नियमन) ऐन, २०७७" रहेको छ । (२) यो ऐन प्रमाणीकरण भएको मितिले एकतीसौँ दिनदेखि प्रारम्भ हुनेछ । २. परिभाषा: विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यस ऐनमा,- । (क) "अभ्यास" भन्नाले रेडियोधर्मी पदार्थ र अन्य विकिरणका स्रोतबाट थप संसर्ग (एक्सपोजर) गराउने वा सम्भावित संसर्ग बढाउने वा संसर्गका स्रोत वा मार्ग वा मार्गहरूको सञ्जाललाई परिवर्तन गर्ने मानवीय क्रियाकलाप सम्झनु पर्छ । (ख) "आयनीकरण गर्ने विकिरण (आयोजनाइज्ड रेडिएसन)" भन्नाले जैविक पदार्थमा आयन पेयर्स उत्पादन गर्न सक्ने विकिरण सम्झनु पर्छ । (ग) "इजाजतपत्र" भन्नाले कुनै अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्र सम्बन्धमा निश्चित कार्य गर्न दफा ११ बमोजिम जारी इजाजतपत्र सम्झनु पर्छ । (घ) "इजाजतपत्रवाला" भन्नाले दफा ११ बमोजिम इजाजतपत्र प्राप्त संस्था सम्झनु पर्छ । (ङ) "एजेन्सी" भन्नाले अन्तर्राष्ट्रिय आणविक उर्जा एजेन्सी सम्झनु पर्छ । (च) "क्रियाकलाप" भन्नाले आयनीकरण गर्ने विकिरणका स्रोतको उत्पादन, प्रयोग, निकासी, पैठारी तथा रेडियोधर्मी पदार्थको ढुवानी, संयन्त्र (फेसिलिटी) को स्थान निर्धारण, निर्माण, शुरूवात, सञ्चालन र संयन्त्र नष्ट वा बन्द गर्ने, रेडियोधर्मी फोहोरमैला व्यवस्थापन र स्थान (साइट) को पुनर्स्थापना सम्बन्धी कार्य सम्झनु पर्छ । (छ) "ढुवानी" भन्नाले रेडियोधर्मी पदार्थ उत्पादन वा भण्डारण गरेको स्थानबाट अर्को स्थानसम्म ओसारपसार गर्ने कार्य सम्झनु पर्छ र सो शब्दले त्यस्तो पदार्थ ढुवानी गर्न प्याकेज तयार पार्ने, ढुवानीको साधनमा चढाउने, पारवहनका क्रममा भण्डारण गर्ने र अन्तिम गन्तव्यमा ढुवानीको साधनबाट ओराल्ने कार्यलाई समेत जनाउँछ । (ज) "तोकिएको" वा "तोकिए बमोजिम" भन्नाले यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियममा तोकिएको वा तोकिए बमोजिम सम्झनु पर्छ । (झ) "निकासी" भन्नाले रेडियोधर्मी पदार्थ र सो सम्बन्धी उपकरण वा प्रविधि नेपालबाट बाहिर निर्यात गर्ने कार्य सम्झनु पर्छ । (ञ) "नियमनकारी निकाय" भन्नाले दफा ४ बमोजिमको नियमनकारी निकाय सम्झनु पर्छ । (ट) "निर्देशक समिति" भन्नाले दफा ६ बमोजिमको निर्देशक समिति सम्झनु पर्छ । (ठ) "निरीक्षक" भन्नाले नियमनकारी निकायबाट दफा २२ को उपदफा (२) बमोजिम खटाएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ड) "पैठारी" भन्नाले रेडियोधर्मी पदार्थ, सो सम्बन्धी उपकरण वा प्रविधि नेपालभित्र आयात गर्ने कार्य सम्झनु पर्छ । (ढ) "मन्त्रालय" भन्नाले नेपाल सरकारको विज्ञान तथा प्रविधि विषय हेर्ने मन्त्रालय सम्झनु पर्छ । (ण) "रेडियोधर्मी पदार्थ" भन्नाले अल्फा कण वा बिटा कण वा गामा-रे जस्ता विकिरण पैदा गर्न सक्ने पदार्थ सम्झनु पर्छ ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

(ढ) "मन्त्रालय" भन्नाले नेपाल सरकारको विज्ञान तथा प्रविधि विषय हेर्ने मन्त्रालय सम्झनु पर्छ । (ण) "रेडियोधर्मी पदार्थ" भन्नाले अल्फा कण वा बिटा कण वा गामा-रे जस्ता विकिरण पैदा गर्न सक्ने पदार्थ सम्झनु पर्छ । (त) "रेडियोधर्मी फोहोरमैला" भन्नाले यथास्थितिमा प्रयोग हुन नसक्ने र तोकिएको भन्दा बढी मात्रामा आयनीकरण गर्ने विकिरण उत्सर्जन गर्ने कुनै अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्रबाट निष्कासित रेडियोधर्मी पदार्थ वा सँगै संक्रमित चिज वा वस्तुलाई सम्झनु पर्छ । (थ) "रेडियोधर्मी स्रोत" भन्नाले रेडियोधर्मी पदार्थ र आयनीकरण गर्ने विकिरण उत्सर्जन गर्ने वा फैलाउन सक्ने उपकरण सम्झनु पर्छ । (द) "विपद्" भन्नाले कुनै पनि अभ्यास वा क्रियाकलापमा उत्पन्न भएको आयनीकरण गर्ने विकिरणसँगको संसर्गको कारणले उत्पन्न हुने जोखिम वा खतरा सम्झनु पर्छ । (ध) "विसर्जन (डिस्पोजल)" भन्नाले उपयोग गरिएको इन्धन वा रेडियोधर्मी फोहोरमैला पुनः उपयोग नगर्ने गरी सुरक्षित विसर्जन वा विस्थापन गर्ने कार्य सम्झनु पर्छ । (न) "सुरक्षा" भन्नाले मानिस र वातावरणलाई विकिरणजन्य जोखिमबाट सुरक्षित गर्न अपनाइने उपाय सम्झनु पर्छ । (प) "स्रोत" भन्नाले आयनीकरण गर्ने विकिरण उत्सर्जन गर्ने वा फैलाउन सक्ने कुनै पनि वस्तु, पदार्थ वा उपकरण सम्झनु पर्छ । (फ) "संयन्त्र" भन्नाले रेडियोधर्मी पदार्थको उत्पादन, प्रशोधन, प्रयोग, भण्डारण वा विसर्जन गर्ने स्थान सम्झनु पर्छ र सो शब्दले आयनीकरण गर्ने विकिरणबाट सुरक्षा उपाय अवलम्बन गर्नु पर्ने पूर्वाधार समेतलाई जनाउँछ । (ब) "संस्था" भन्नाले प्रचलित कानून बमोजिम स्थापना वा दर्ता भएको संस्था सम्झनु पर्छ । परिच्छेद-२ । नियमनकारी निकाय सम्बन्धी व्यवस्था । ३. रेडियोधर्मी स्रोतको प्रयोग: रेडियोधर्मी स्रोत र सोसँग सम्बन्धित प्रविधिको प्रयोग मानव हित र शान्तिपूर्ण प्रयोजनको लागि मात्र गर्नु पर्नेछ । ४. नियमनकारी निकाय: (१) रेडियोधर्मी पदार्थ तथा संयन्त्रको नियमनका लागि नेपाल सरकारले मन्त्रालय अन्तर्गत रहने गरी जनस्वास्थ्य, कानून, भौतिकशास्त्र, परमाणु विज्ञान र रेडियोोग्राफी सम्बन्धी विज्ञहरू समेत रहेको एक नियमनकारी निकायको स्थापना गर्नेछ । (२) नियमनकारी निकायको प्रशासनिक प्रमुखको रुपमा कार्य गर्न निजामती सेवाको कम्तीमा राजपत्राङ्कित प्रथम श्रेणीको अधिकृत रहनेछ । (३) नियमनकारी निकायको संगठनात्मक संरचना र कर्मचारीको दरबन्दी नेपाल सरकारले स्वीकृत गरे बमोजिम हुनेछ । (४) नियमनकारी निकायको स्थापना नभएसम्म नियमनकारी निकायले गर्ने यस ऐन बमोजिमको कार्य मन्त्रालयले गर्नेछ । ५. नियमनकारी निकायको काम, कर्तव्य र अधिकार: यस ऐनमा अन्यत्र लेखिएका काम, कर्तव्य र अधिकारको अतिरिक्त नियमनकारी निकायको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) रेडियोधर्मी स्रोत सम्बन्धी अभ्यास, क्रियाकलाप वा संयन्त्रको नियमनका लागि आवश्यक, योजना र कार्यक्रम तर्जुमा गर्ने, । (ख) आयनीकरण गर्ने विकिरणको सम्भाव्य प्रतिकूल वा हानिकारक असरबाट मानिस, जीवजन्तु, सम्पत्तिको सुरक्षा र वातावरण संरक्षण गर्नको लागि आवश्यक मापदण्ड तयार गर्ने, । (ग) कुनै पनि क्रियाकलाप वा अभ्यास सञ्चालन गर्ने इजाजतपत्रवालाले पूरा गर्नु पर्ने शर्त, दायित्व र जिम्मेवारी निर्धारण गर्ने, । (घ) इजाजतप्राप्त संस्थामा काम गर्ने प्राविधिकको योग्यता तोक्ने, ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

(ग) कुनै पनि क्रियाकलाप वा अभ्यास सञ्चालन गर्ने इजाजतपत्रवालाले पूरा गर्नु पर्ने शर्त, दायित्व र जिम्मेवारी निर्धारण गर्ने, । (घ) इजाजतप्राप्त संस्थामा काम गर्ने प्राविधिकको योग्यता तोक्ने, । (ङ) इजाजतपत्रवाला र विकिरणका स्रोतहरूको राष्ट्रिय अभिलेख तयार गरी त्यस्तो अभिलेखलाई नियमित रुपमा अद्यावधिक गर्ने, । (च) यस ऐनको अधीनमा रही रेडियोधर्मी स्रोत तथा सो सम्बन्धी क्रियाकलाप, अभ्यास वा संयन्त्र सञ्चालन गर्न इजाजतपत्र जारी गर्ने, निलम्बन वा खारेज गर्ने, । (छ) यो ऐन र यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम, निर्देशिका र मापदण्ड तथा इजाजतपत्र तोकिएको शर्त र अवस्थाको पालना गरे नगरेको अनुगमन र निरीक्षण गर्ने, । (ज) इजाजतपत्रवालाले सञ्चालन गरेको क्रियाकलाप, अभ्यास वा संयन्त्रको निरीक्षण, अनुगमन र जाँचबुझ गर्ने, । (झ) खण्ड (छ) र (ज) बमोजिम निरीक्षण, अनुगमन र जाँचबुझ गर्दा यस ऐन र इजाजतपत्र तोकिएको शर्त परिपालना भएको नदेखिएमा यस ऐन बमोजिम कारबाही गर्ने, । (ञ) अन्तर्राष्ट्रिय संघ संस्था, अन्य मुलुकका यस्तै प्रकृतिका संस्था वा निकायसँग सूचना, अनुभव तथा सहयोग आदान-प्रदान गर्ने, । (ट) आयनीकरण गर्ने विकिरण र त्यसको प्रयोगबाट हुन सक्ने दुर्घटनाका सम्बन्धमा सर्वसाधारण र सरोकारवालालाई सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने, । (ठ) रेडियोधर्मी स्रोत तथा संयन्त्रको दुरुपयोग वा अनधिकृत प्रयोग हुन नदिन आवश्यक सुरक्षा उपायहरू अवलम्बन गर्ने, । (ड) रेडियोधर्मी स्रोत तथा सोसँग सम्बन्धित विपद् व्यवस्थापनको तयारी सम्बन्धी योजना तर्जुमा र कार्यान्वयनमा सम्बद्ध सरकारी निकायहरू तथा सरोकारवालासँग सहयोग, सहकार्य र समन्वय गर्ने, । (ढ) आयनीकरण गर्ने विकिरणको सुरक्षा र संरक्षण सम्बन्धी अध्ययन अनुसन्धान गर्ने, गराउने, । (ण) एजेन्सीसँग आवश्यक समन्वय गर्ने । ६. निर्देशक समिति: (१) रेडियोधर्मी पदार्थको सम्बन्धमा नियमनकारी निकाय र पारमाणविक अनुसन्धान केन्द्रलाई आवश्यक निर्देशन दिन देहाय बमोजिमको एक निर्देशक समिति रहनेछ:- । (क) मन्त्री, विज्ञान तथा प्रविधि हेर्ने - अध्यक्ष । (ख) प्रधान सेनापति, नेपाली सेना - सदस्य । (ग) सचिव, उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय - सदस्य । (घ) सचिव, कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय - सदस्य । (ङ) सचिव, गृह मन्त्रालय - सदस्य । (च) सचिव, मन्त्रालय - सदस्य । (छ) सचिव, रक्षा मन्त्रालय - सदस्य । (ज) सचिव, स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय - सदस्य । (झ) उप-कुलपति, नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा-प्रतिष्ठान - सदस्य । (ञ) महानिरीक्षक, नेपाल प्रहरी - सदस्य । (ट) महानिरीक्षक, सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल - सदस्य । (ठ) मन्त्रालयबाट मनोनीत कम्तीमा एकजना महिला सहित तीनजना विज्ञ - सदस्य । (ड) सहसचिव, मन्त्रालय - सदस्य-सचिव । (२) उपदफा (१) को खण्ड (ठ) बमोजिमका सदस्यको पदावधि सामान्यतः दुई वर्षको हुनेछ । (३) उपदफा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै मनोनीत सदस्यले आफ्नो पदीय जिम्मेवारी पूरा नगरेमा निजलाई जुनसुकै बखत पदबाट हटाउन सकिनेछ । तर त्यसरी पदबाट हटाउनु अघि निजलाई सफाइको मौका दिइनेछ । (४) निर्देशक समितिको सचिवालय मन्त्रालयमा रहनेछ । ७. निर्देशक समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार: निर्देशक समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- ।