chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

३७. रेडियोधर्मी फोहोरमैलाको सुरक्षाको जिम्मेवारी: (१) रेडियोधर्मी फोहोरमैलाको सुरक्षा व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी इजाजतपत्रवालाको हुनेछ । (२) इजाजतपत्रवालाले रेडियोधर्मी फोहोरमैला सम्भव भएसम्म कम निष्कासन हुने गरी आवश्यक व्यवस्था मिलाउनु पर्नेछ । (३) इजाजतपत्रवालाले रेडियोधर्मी फोहोरमैला नियमनकारी निकायले स्वीकृति दिएको ठाउँ वा संयन्त्रमा तोकिए बमोजिम व्यवस्थापन वा विसर्जन गर्नु पर्नेछ । ३८. रेडियोधर्मी फोहोरमैला निकासी: (१) नेपालमा उत्पादन भएको कुनै रेडियोधर्मी फोहोरमैला नियमनकारी निकायबाट अनुमति लिई नेपालबाट निकासी गर्न सकिनेछ । (२) रेडियोधर्मी फोहोरमैला निकासी गर्न चाहने व्यक्ति वा संस्थाले देहायको विवरण खुलाई निकासी गर्ने अनुमतिको लागि नियमनकारी निकायमा निवेदन दिनु पर्नेछ:- । (क) रेडियोधर्मी फोहोरमैला पैठारीकर्ता मुलुकमा रेडियोधर्मी फोहोरमैला व्यवस्थापन सम्बन्धी प्रशासनिक र प्राविधिक क्षमता भएको एवं एजेन्सीले लागू गरेको मापदण्ड अनुरुप हुने गरी भरपर्दो र सुरक्षित नियमनकारी संरचना भएको, । (ख) रेडियोधर्मी फोहोरमैला पैठारी गर्ने मुलुकलाई त्यस्तो रेडियोधर्मी फोहोरमैला पैठारी हुने कुराको जानकारी गराइएको र सो मुलुकले त्यसका लागि सहमति प्रदान गरेको, । (ग) निकासी मार्गमा पर्ने मुलुकहरुमा सम्बन्धित अन्तर्राष्ट्रिय दायित्व अनुकूल हुने गरी ढुवानी गरिने कुराको सुनिश्चितता गरेको । (३) उपदफा (२) बमोजिमको प्रक्रिया पूरा भएको देखिएमा नियमनकारी निकायले निवेदकलाई रेडियोधर्मी फोहोरमैला निकासी गर्न इजाजतपत्र दिन सक्नेछ । ३९. सुरक्षा तथा संरक्षण: रेडियोधर्मी फोहोरमैलाबाट मानव स्वास्थ्य, जीवजन्तु तथा वातावरणमा पर्ने प्रतिकूल असरबाट बचाउन नियमनकारी निकायले आवश्यक मापदण्ड बनाई लागू गर्नेछ । परिच्छेद-१० । सुरक्षा उपाय सम्बन्धी व्यवस्था । ४०. सुरक्षा उपाय लागू गर्ने: (१) नियमनकारी निकायले नेपाल पक्ष भएको कुनै सन्धि बमोजिम वा एजेन्सीसँग भएको कुनै सुरक्षा उपाय सम्बन्धी सम्झौता बमोजिम सुरक्षा उपाय लागू गर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको सुरक्षा उपाय लागू गर्दा सम्झौता बमोजिम देहायका कार्य गर्न सक्नेछ:- । (क) नेपालको दायित्वको कार्यान्वयन जाँचबुझ गर्ने, । (ख) नेपालभित्र एजेन्सीले खटाएका निरीक्षकहरूलाई सहजीकरण गर्ने, । (ग) सम्झौता बमोजिम एजेन्सीसँग समन्वय गरी आवश्यक जानकारी उपलब्ध गराउने । ४१. निषेधित कार्य: नेपालभित्र विकिरणसम्बद्ध हतियार तथा विस्फोटक उपकरणको उत्पादन तथा निर्माण गर्न वा अन्य किसिमले त्यस्ता हतियार वा उपकरण प्राप्त गर्न, त्यस्तो हतियार वा उपकरणको निर्माणमा कुनै सहयोग स्वीकार गर्न वा प्राप्त गर्न तथा त्यस्तो हतियार वा उपकरण उत्पादनसँग सम्बन्धित कुनै पनि अनुसन्धान तथा विकास गर्न वा त्यस्तो कार्यमा सहयोग पुग्ने गरी कुनै पनि कार्य गर्न पाइने छैन । ४२. निरीक्षण गर्न सक्ने: नियमनकारी निकाय वा एजेन्सीले नियमनकारी निकायको समन्वयमा खटाएका निरीक्षकलाई सुरक्षा उपाय सम्बन्धी सम्झौता बमोजिमको कुनै पनि तोकिएका संयन्त्रमा प्रवेश गरी निरीक्षण र जाँचबुझ गर्ने अधिकार हुनेछ ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

४२. निरीक्षण गर्न सक्ने: नियमनकारी निकाय वा एजेन्सीले नियमनकारी निकायको समन्वयमा खटाएका निरीक्षकलाई सुरक्षा उपाय सम्बन्धी सम्झौता बमोजिमको कुनै पनि तोकिएका संयन्त्रमा प्रवेश गरी निरीक्षण र जाँचबुझ गर्ने अधिकार हुनेछ । ४३. अभिलेख र नियन्त्रण: नियमनकारी निकायले तोकिएको रेडियोधर्मी पदार्थको नापतौल वा मापन, नापतौल वा मापनको यथार्थता (एक्चुरेसी) को मूल्याङ्कन, नापतौल वा मापनमा आएको अन्तरको पुनरावलोकन, जिन्सी राख्ने, नापतौल वा मापन नगरिएका जिन्सीको मूल्याङ्कन, अभिलेखन तथा प्रतिवेदन, एजेन्सीलाई दिने प्रतिवेदन सम्बन्धी व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । ४४. रेडियोधर्मी पदार्थको निकासी वा पैठारी: (१) कसैले पनि प्रचलित कानून बमोजिम इजाजतपत्र नलिई रेडियोधर्मी पदार्थ, त्यस्तो पदार्थसँग सम्बद्ध जानकारी, यन्त्र, उपकरण र प्रविधिको निकासी वा पैठारी गर्नु, गराउनु हुँदैन । (२) उपदफा (१) बमोजिमको रेडियोधर्मी पदार्थ निकासी वा पैठारी गर्न इजाजतपत्र जारी गर्ने शर्त, प्रक्रिया, मापदण्ड तथा अन्य व्यवस्था प्रचलित कानून बमोजिम हुनेछ । परिच्छेद-११ । रेडियोधर्मी पदार्थको सुरक्षा र भौतिक संरक्षण सम्बन्धी व्यवस्था । ४५. भौतिक संरक्षण गर्ने: (१) नियमनकारी निकायले रेडियोधर्मी पदार्थ र संयन्त्रको भौतिक संरक्षणका लागि सुरक्षा संवेदनशीलता र मापदण्ड बमोजिम रेडियोधर्मी पदार्थको वर्गीकरण गर्न सक्नेछ । (२) नियमनकारी निकायले रेडियोधर्मी पदार्थको सुरक्षा र भौतिक संरक्षणका लागि देहायका विषयमा शर्तहरू तथा मापदण्ड निर्धारण गरी लागू गर्नेछ:- । (क) विभिन्न किसिमका पदार्थको लागि आवश्यक संरक्षण संयन्त्र र प्रक्रिया, । (ख) नियन्त्रण तथा जवाफदेहीता सम्बन्धी, । (ग) रेडियोधर्मी पदार्थको अभिलेखन र नियन्त्रण, । (घ) निरीक्षण तथा अनुगमन सम्बन्धी, । (ङ) तोकिए बमोजिमका अन्य विषयहरू । (३) रेडियोधर्मी पदार्थ र संयन्त्रको भौतिक संरक्षणको प्रत्याभूति गर्ने दायित्व इजाजतपत्रवालाको हुनेछ । (४) रेडियोधर्मी पदार्थ वा संयन्त्रको चोरी भएमा, चोरी वा अन्य किसिमबाट हानि नोक्सानी भएमा वा हुने सम्भावना भएमा इजाजतपत्रवालाले देहाय बमोजिमको कार्य गर्नु पर्नेछ:- । (क) त्यस्तो घटना र सोसँग सम्बन्धित परिस्थितिको बारेमा तत्काल नियमनकारी निकायलाई जानकारी दिने, । (ख) खण्ड (क) बमोजिमको जानकारी दिएपछि तीन दिनभित्र विस्तृत विवरण सहितको लिखित प्रतिवेदन नियमनकारी निकायमा पेश गर्ने, । (ग) नियमनकारी निकायबाट माग भए बमोजिमका अन्य जानकारी तोकिएको समयभित्र उपलब्ध गराउने । (५) उपदफा (४) बमोजिम प्राप्त सूचना नियमनकारी निकायले तत्काल मन्त्रालयलाई उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । ४६. जानकारी दिने: (१) रेडियोधर्मी पदार्थ वा संयन्त्र चोरी, डकैती भएमा वा अनधिकृत कब्जामा लिएमा वा चोरी, डकैती वा अनधिकृत कब्जाको आशङ्का गर्ने विश्वसनीय आधार भएमा नियमनकारी निकायले मन्त्रालय, सुरक्षा निकाय र त्यस्तो कार्यबाट प्रभावित हुन सक्ने संघ संस्थालाई र मन्त्रालयले एजेन्सीलाई यथाशक्य छिटो सो कुराको जानकारी दिनु पर्नेछ ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

(२) रेडियोधर्मी पदार्थ वा संयन्त्रको चोरी, डकैती वा अनधिकृत कब्जा भएमा त्यसको पुनः प्राप्ति गर्ने, तत्सम्बन्धी अन्य काम, कारबाहीको समन्वय गर्ने र रेडियोधर्मी पदार्थको भौतिक संरक्षण गर्ने जिम्मेवारी इजाजतपत्रवाला, नियमनकारी निकाय र मन्त्रालयको हुनेछ । (३) नेपाल सरकारले रेडियोधर्मी पदार्थ तथा संयन्त्रको सुरक्षा र संरक्षणका लागि एजेन्सीबाट प्राप्त सहयोग र सहायताको कार्यान्वयन गर्न तोकिए बमोजिम व्यवस्था गर्नु पर्नेछ । परिच्छेद-१२ । कसूर र सजाय सम्बन्धी व्यवस्था । ४७. कसूर गरेको मानिने: कसैले देहाय बमोजिमको कार्य गरेमा यस ऐन बमोजिमको कसूर गरेको मानिनेछ:- । (क) यो ऐन बमोजिम इजाजतपत्र नलिई वा इजाजतपत्रमा उल्लिखित शर्त वा यस ऐन विपरीत आयनीकरण गर्ने विकिरण उत्पन्न गर्ने उपकरणको उत्पादन, सङ्कलन, भण्डारण, सञ्चय, निकासी, पैठारी, ढुवानी, ओसारपसार, सञ्चालन, विसर्जन र व्यवस्थापन गर्ने लगायतका क्रियाकलाप वा अभ्यास सञ्चालन गर्ने, गराउने, । (ख) यो ऐन बमोजिम इजाजतपत्र नलिई वा इजाजतपत्रमा उल्लिखित शर्त वा यस ऐन विपरीत रेडियोधर्मी पदार्थ, तत्सम्बन्धी उपकरणको उत्पादन, सङ्कलन, भण्डारण, सञ्चय, निकासी, पैठारी, ढुवानी, ओसारपसार, विसर्जन वा फैलावट गर्ने, कुनै संयन्त्र विकास वा सञ्चालन गर्ने, रेडियोधर्मी फोहोरमैला निकासी, पैठारी वा व्यवस्थापन गर्ने लगायतका क्रियाकलाप वा अभ्यास सञ्चालन गर्ने, गराउने, । (ग) कसैको ज्यान लिने वा शारीरिक चोट पुर्‍याउने वा सम्पत्ति वा वातावरणमा क्षति पुर्‍याउने मनसायले वा त्यसरी ज्यान लिने, चोट वा क्षति पुग्ने गरी रेडियोधर्मी पदार्थ प्राप्त गर्ने, कब्जामा लिने, प्रयोग गर्ने, हस्तान्तरण गर्ने, परिवर्तन गर्ने, विसर्जन गर्ने वा फैलावट गर्ने वा कुनै यन्त्र वा उपकरण बनाउने, प्रयोग गर्ने वा कब्जामा लिने, । (घ) कसैको ज्यान लिने वा शारीरिक चोट पुर्‍याउने वा सम्पत्ति वा वातावरणमा क्षति पुर्‍याउने मनसायले वा त्यसरी ज्यान जाने वा चोट वा क्षति पुग्न सक्छ भन्ने जानी जानी कुनै संयन्त्र प्रयोग गर्ने, त्यसको हिनामिना गर्ने वा त्यसमा हानि वा नोक्सानी पुर्‍याउने वा त्यसको सञ्चालनमा अवरोध पुर्‍याउने वा संयन्त्रको विरुद्ध लक्षित गरी कुनै कार्य गर्ने, । (ङ) रेडियोधर्मी पदार्थ चोरी, डकैती वा लुटपाट गर्ने, । (च) रेडियोधर्मी पदार्थ प्राप्तिको लागि जोरजुलुम वा जालसाजीपूर्ण कारोबार गर्ने, । (छ) कुनै व्यक्ति वा संस्थालाई कुनै काम गर्न वा नगर्न बाध्य पार्ने उद्देश्यले खण्ड (ग) र (ङ) बमोजिमको कार्य गर्ने, । (ज) डर, धाक वा धम्की दिई वा बल प्रयोग गरी वा कुनै जोरजुलुम गरी कसैसँगबाट रेडियोधर्मी पदार्थ वा सोसँग सम्बन्धित उपकरण, यन्त्र वा संयन्त्र माग गर्ने, । (झ) रेडियोधर्मी पदार्थ वा सोसँग सम्बन्धित उपकरणको उपयोग, भौतिक संरक्षण र सुरक्षामा नकारात्मक प्रभाव पर्न सक्ने गरी रेडियोधर्मी पदार्थका सम्बन्धमा झुटो सूचना प्रवाह गर्ने, गराउने, । (ञ) यस ऐन बमोजिम गोप्य राख्नु पर्ने सूचना प्रवाह गर्ने । ४८. सजाय: (१) कसैले यस ऐन बमोजिमको कसूर गरेमा देहाय बमोजिम सजाय हुनेछ:- ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

(ञ) यस ऐन बमोजिम गोप्य राख्नु पर्ने सूचना प्रवाह गर्ने । ४८. सजाय: (१) कसैले यस ऐन बमोजिमको कसूर गरेमा देहाय बमोजिम सजाय हुनेछ:- । (क) दफा ४७ को खण्ड (क) बमोजिमको कसूर गरेमा आयनीकरण गर्ने विकिरण उत्पन्न गर्ने उपकरणहरू जफत गरी एक लाख रूपैयाँदेखि तीन लाख रूपैयाँसम्म जरिवाना वा एक वर्षदेखि तीन वर्षसम्म कैद वा दुवै, । (ख) दफा ४७ को खण्ड (ख) बमोजिमको कसूर गरेमा रेडियोधर्मी पदार्थ जफत गरी सात लाख रूपैयाँदेखि बाह्र लाख रूपैयाँसम्म जरिवाना र पाँच वर्षदेखि दश वर्षसम्म कैद, । (ग) दफा ४७ को खण्ड (ग) र (घ) बमोजिमको कसूर गरी कसैको ज्यान गएको रहेछ भने कसूरदारलाई जन्म कैद र कसैलाई शरीरमा चोटपटक लागेको वा शारीरिक क्षति पुगेको भएमा पाँच लाख रूपैयाँदेखि दश लाख रूपैयाँसम्म जरिवाना र पाँच वर्षदेखि दश वर्षसम्म कैद । (घ) दफा ४७ को खण्ड (ङ), (च), (छ), (ज), (झ) र (ञ) बमोजिमको कसूर गरेमा सो कसूरमा प्रयोग भएको उपकरण, यन्त्र, अन्य पदार्थ तथा । सामग्री जफत गरी तीन लाख रूपैयाँदेखि दश लाख रूपैयाँसम्म जरिवाना र तीन वर्षदेखि पाँच वर्षसम्म कैद । (२) दफा ४७ मा उल्लिखित कसूर गर्न कसैले आदेश दिएमा वा दुरूत्साहन गरेमा कसूरदारलाई भए सरह र कसूर गर्न सहयोग गर्ने मतियारलाई त्यस्तो कसूरदारलाई हुने सजायको आधा सजाय हुनेछ । (३) आयनीकरण गर्ने विकिरणसँग सम्बन्धित घटनाको कारणले कुनै भौतिक सम्पत्ति वा वातावरणमा क्षति पुगेकोमा त्यसबाट भएको वास्तविक क्षतिको पहिचान गरी क्षति भएको बिगोको दोब्बर क्षतिपूर्ति इजाजतपत्रवालाबाट दिलाई सो क्षति को बिगो बराबरको जरिवाना गरी पाँच वर्षदेखि दश वर्षसम्म कैद गरी त्यस्तो कार्यमा प्रयोग भएको उपकरण र अन्य पदार्थ तथा सामग्री जफत हुनेछ । (४) कुनै इजाजतपत्रवालाले यस दफा बमोजिम सजाय हुने कसूर गरेमा त्यस्तो कसूर गर्ने पदाधिकारी वा कर्मचारीको पहिचान भएकोमा त्यस्तो पदाधिकारी वा कर्मचारीलाई र त्यस्तो पदाधिकारी वा कर्मचारी पहिचान हुन नसकेकोमा कसूर हुँदाका बखत त्यस्तो संस्थाको प्रमुख भई काम गर्ने व्यक्तिलाई सजाय हुनेछ । ४९. जरिवाना गर्ने: यो ऐन वा इजाजतपत्रमा उल्लिखित शर्त पालना नगर्ने इजाजतपत्रवालालाई नियमनकारी निकायले पहिलोपटक भए एक लाख रूपैयाँसम्म र त्यसपछिको हकमा एक लाख रूपैयाँदेखि पाँच लाख रूपैयाँसम्म जरिवाना गर्नेछ । ५०. क्षतिपूर्ति: (१) दफा ४७ बमोजिम कसूरबाट कुनै व्यक्तिको मृत्यु भएमा त्यस्तो व्यक्तिको प्रचलित कानून बमोजिमको हकवालालाई उचित क्षतिपूर्ति र शारीरिक क्षति वा चोटपटक लागेमा त्यस्तो शारीरिक क्षति वा चोटपटक लागे बापत निजलाई उचित क्षतिपूर्ति वा उपचार खर्च कसूरदारबाट प्रचलित कानून बमोजिम भराई दिनु पर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम क्षतिपूर्ति वा उपचार खर्च व्यहोरेको कारणबाट यस ऐन बमोजिम हुने सजायमा कसूरदारलाई छुट हुने छैन । (३) उपदफा (१) बमोजिम क्षतिपूर्ति माग गर्नु परेमा कुनै व्यक्तिको मृत्यु भएको वा शारीरिक क्षति वा चोटपटक लागेको अवस्थामा तीस वर्षभित्र र अन्य कुनै हानि नोक्सानी भएकोमा थाहा पाएको मितिले एक वर्षभित्र उजूरी दिनु पर्नेछ ।
रेडियोधर्मी_पदार्थ_(उपयोग_तथा_नियमन)_ऐन_२०७७
Radioactive Substances (Use and Regulation) Act, 2020

(३) उपदफा (१) बमोजिम क्षतिपूर्ति माग गर्नु परेमा कुनै व्यक्तिको मृत्यु भएको वा शारीरिक क्षति वा चोटपटक लागेको अवस्थामा तीस वर्षभित्र र अन्य कुनै हानि नोक्सानी भएकोमा थाहा पाएको मितिले एक वर्षभित्र उजूरी दिनु पर्नेछ । ५१. पुनरावेदन: दफा ४९ बमोजिम नियमनकारी निकायले गरेको जरिवाना उपर चित्त नबुझ्ने इजाजतपत्रवालाले त्यस्तो निर्णयको जानकारी पाएको मितिले पैंतीस दिनभित्र सम्बन्धित उच्च अदालतमा पुनरावेदन गर्न सक्नेछ । ५२. नेपाल सरकार वादी हुने: यस ऐन बमोजिमको मुद्दा नेपाल सरकार वादी हुनेछ र सो मुद्दा मुलुकी फौजदारी कार्यविधि संहिता, २०७४ को अनुसूची-१ मा परेको मानिनेछ । ५३. हदम्याद: यस ऐन बमोजिमको कसूरमा कसैको ज्यान गएको रहेछ भने जहिलेसुकै र अन्य अवस्थामा थाहा पाएको मितिले एक वर्षभित्र मुद्दा दायर गर्नु पर्नेछ । परिच्छेद-१३ । विविध । ५४. अनुसन्धान केन्द्र सम्बन्धी व्यवस्था : (१) नेपाल सरकारले पारमाणविक पदार्थ सम्बन्धी विषयमा अध्ययन अनुसन्धान गर्ने प्रयोजनको लागि एक पारमाणविक अनुसन्धान केन्द्र स्थापना गर्न सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको अनुसन्धान केन्द्रको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ:- । (क) रेडियोधर्मी तथा पारमाणविक पदार्थ र प्रविधि सम्बन्धी ज्ञान अभिवृद्धिका लागि आवश्यक दक्ष जनशक्तिको विकास गर्ने, । (ख) विभिन्न प्रकारका विकिरणको प्रभावबाट हुन सक्ने सम्भाव्य नकारात्मक प्रभावको नियन्त्रण सम्बन्धमा अध्ययन अनुसन्धान गरी नेपाल सरकारलाई सुझाव दिने, । (ग) नेपालमा प्राकृतिक रुपमा उपलब्ध हुन सक्ने रेडियोधर्मी एवं पारमाणविक पदार्थको सम्बन्धमा विस्तृत अध्ययन, अनुसन्धान गर्ने, । (घ) स्वास्थ्य, कृषि, पशु, उद्योग, पुरातात्विक वस्तुको संरक्षण, भूमिगत जलस्रोत एवं भौतिक पूर्वाधार विकास र खाद्य पदार्थको सुरक्षित भण्डारणको लागि पारमाणविक प्रविधिको सम्बन्धमा अध्ययन अनुसन्धान गर्ने, । (ङ) साइक्लोटन प्रविधिको विकास गरी सो प्रविधिबाट स्वदेशमै रेडियो आइसोटोप्स उत्पादन गर्ने, । (च) आन्तरिक तथा बाह्य कारणबाट नेपाल राज्यभित्र विकिरणका प्रभाव मूल्याङ्कन गरी सोको कारण तथा नियन्त्रण एवं क्षतिपूर्तिको सम्बन्धमा अध्ययन गरी निर्देशक समितिमा पेश गर्ने । ५५. नेपाल सरकारको स्वामित्व हुने: नेपालभित्र फेला परेको रेडियोधर्मी पदार्थ वा सोसँग सम्बन्धित पदार्थ उपर नेपाल सरकारको स्वामित्व रहनेछ । ५६. विशेष व्यवस्था: नेपाल सरकारले राष्ट्रिय सुरक्षा तथा सार्वजनिक हितको दृष्टिकोणबाट महत्वपूर्ण रेडियोधर्मी पदार्थ वा सोसँग सम्बन्धित अभ्यास वा क्रियाकलाप नेपाल सरकारले मात्र गर्ने गरी तोक्न सक्नेछ । ५७. विदेशमा भएको फैसला कार्यान्वयन: विकिरणसम्बद्ध हानि नोक्सानी सम्बन्धी मुद्दामा क्षतिपूर्ति भराउने गरी नेपाल पक्ष भएको विकिरणसम्बद्ध दायित्व सम्बन्धी लिखत अनुसार सो घटनाका सम्बन्धमा क्षेत्राधिकार भएको कुनै विदेशी अदालतको अन्तिम फैसलालाई प्रचलित कानूनको अधीनमा रही नेपालका अदालतको फैसला सरह मान्यता दिई कार्यान्वयन गरिनेछ । ५८. प्रचलित कानून बमोजिम हुने: यो ऐनमा लेखिए जति कुरामा यसै ऐन बमोजिम र अन्यमा प्रचलित कानून बमोजिम हुनेछ । ५९. नियम बनाउने अधिकार: यस ऐनको कार्यान्वयनका लागि नेपाल सरकारले आवश्यक नियमहरु बनाउन सक्नेछ ।
सामाजिक_सुरक्षा_ऐन_२०७५
Social Security Act, 2018

सामाजिक सुरक्षा ऐन, २०७५ । प्रमाणीकरण मिति । २०७५ । ०६ । ०२ । संशोधन गर्ने ऐन । १. नेपालको संविधान अनुकूल बनाउन केही नेपाल ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०७५ २०७५ । ११ । १९ । २. सामाजिक सुरक्षा (पहिलो संशोधन) ऐन, २०७९ २०७९ । ०३ । ३१ । ३. सुशासन प्रवर्धन तथा सार्वजनिक सेवा प्रवाह सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०८१ २०८१ । १२ । १८ । संवत् २०७५ सालको ऐन नम्बर १९ । सामाजिक सुरक्षाको सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको ऐन । प्रस्तावनाः नेपालको संविधान बमोजिम आर्थिक रूपले विपन्न, अशक्त र असहाय अवस्थामा रहेका, असहाय एकल महिला, अपाङ्गता भएका, बालबालिका, आफ्नो हेरचाह आफैं गर्न नसक्ने तथा लोपोन्मुख जातिका नागरिकको सामाजिक सुरक्षाको अधिकार सुनिश्चित गर्ने सम्बन्धमा आवश्यक व्यवस्था गर्न वाञ्छनीय भएकोले, । सङ्घीय संसदले यो ऐन बनाएको छ । परिच्छेद-१ । प्रारम्भिक । १. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भ: (१) यस ऐनको नाम "सामाजिक सुरक्षा ऐन, २०७५" रहेको छ । (२) यो ऐन तुरुन्त प्रारम्भ हुनेछ । २. परिभाषा: विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यस ऐनमा,- । (क) "अशक्त र असहाय अवस्थामा रहेका" भन्नाले आर्थिक रूपले विपन्न शारीरिक वा मानसिक रूपले श्रम गर्न अशक्त भएको, पालनपोषण तथा हेरचाह गर्ने परिवारको कुनै सदस्य नभएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ख) "अपाङ्गता भएका" भन्नाले शारीरिक, मानसिक, बौद्धिक वा ईन्द्रीय सम्बन्धी दीर्घकालीन अशक्तता, कार्यगत सीमितता (फङ्सनल ईम्पेरिमेन्ट) वा विद्यमान अवरोधको कारण अन्य सामान्य व्यक्तिसरह समान आधारमा सामाजिक जीवनमा सहभागी हुन बाधा भएका दफा ८ बमोजिमका व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ग) पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको । (घ) "आर्थिक रूपले विपन्न" भन्नाले जीवनयापन गर्ने कुनै आधार, आयस्रोत वा सम्पत्ति नभएको नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोकेको भन्दा न्यून आय भएका व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ङ) "आफ्नो हेरचाह आफैं गर्न नसक्ने" भन्नाले अल्जाइमर्स, पार्किन्सस, स्पाइनल कर्ड इन्जुरी, ब्रेन ह्यामरेज, सुस्त मनस्थिति, पक्षघात, सिकल सेल एनिमिया, मानसिक अवस्था ठिक नभएको, अटिजम जस्ता रोगबाट ग्रसित भै आफ्नो हेरचाह आफैं गर्न नसक्ने अवस्थामा रहेका भनी चिकित्सकबाट प्रमाणित भएका व्यक्ति सम्झनु पर्छ । पहिलो संशोधनद्वारा थप गरिएको । (ङ१) "एकल महिला" भन्नाले सम्बन्ध विच्छेद गरी अर्को विवाह नगरेका, विधवा, न्यायिक पृथकीकरण गरी बसेका, लगातार बाह्र वर्षदेखि पतिको सम्पर्कमा नरहेका, लैङ्गिक हिंसामा परी विवाहित वा अविवाहित रुपमा एक्लो जीवन व्यतित गरी रहेका वा चालीस वर्ष उमेर पूरा भएका विवाह नगरेका महिला सम्झनु पर्छ । (च) "तोकिएको" वा "तोकिए बमोजिम" भन्नाले यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियममा तोकिएको वा तोकिए बमोजिम सम्झनु पर्छ । (छ) "लोपोन्मुख जाति" भन्नाले अनुसूची बमोजिमका जाति सम्झनु पर्छ । (ज) "सामाजिक सुरक्षा पाउने व्यक्ति" भन्नाले यस ऐन बमोजिम सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने नेपाली नागरिक सम्झनु पर्छ । (झ) "सामाजिक सुरक्षा" भन्नाले यस ऐन बमोजिम सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने नागरिकलाई दिइने नगद, भत्ता वा सहायता सम्झनु पर्छ । (ञ) "स्थानीय तह" भन्नाले गाउँपालिका वा नगरपालिका सम्झनु पर्छ । परिच्छेद-२ । सामाजिक सुरक्षा ।
सामाजिक_सुरक्षा_ऐन_२०७५
Social Security Act, 2018

(झ) "सामाजिक सुरक्षा" भन्नाले यस ऐन बमोजिम सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने नागरिकलाई दिइने नगद, भत्ता वा सहायता सम्झनु पर्छ । (ञ) "स्थानीय तह" भन्नाले गाउँपालिका वा नगरपालिका सम्झनु पर्छ । परिच्छेद-२ । सामाजिक सुरक्षा । ३. सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने: (१) देहाय बमोजिमका नेपाली नागरिकलाई सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने अधिकार हुनेछ:- । (क) जेष्ठ नागरिक, । (ख) आर्थिक रूपले विपन्न, । (ग) अशक्त र असहाय अवस्थामा रहेका व्यक्ति, । (घ) असहाय एकल महिला, । (ङ) अपाङ्गता भएका, । (च) बालबालिका, । (छ) आफ्नो हेरचाह आफैं गर्न नसक्ने, । (ज) लोपोन्मुख जाति । (२) उपदफा (१) बमोजिम वितरण गरिने भत्ताहरू सामाजिक सुरक्षा भत्ताका नाममा वितरण गरिनेछ । सुशासन प्रवर्धन तथा सार्वजनिक सेवा प्रवाह सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०८१ द्वारा थप । (३) यस दफा बमोजिम सामाजिक सुरक्षा भत्ता वितरण गर्ने प्रयोजनको लागि नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी सो सूचनामा तोकेको क्षेत्रमा तोकिदिएको मितिदेखि लागु हुने गरी राष्ट्रिय परिचय नम्बर अनिवार्य गर्न सक्नेछ । ४. जेष्ठ नागरिक भत्ता: (१) दलित र एकल महिला जेष्ठ नागरिकले साठी वर्ष उमेर पूरा गरेपछि र अन्य जेष्ठ नागरिकले पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । अठसट्ठी वर्ष उमेर पूरा गरेपछि सामाजिक सुरक्षा भत्ताको रूपमा नेपाल सरकारले तोके बमोजिमको जेष्ठ नागरिक भत्ता पाउनेछन् । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नेपाल सरकारले पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । पिछडिएको क्षेत्रका साथै कुनै निश्चित क्षेत्र तोकी त्यस्तो क्षेत्रमा बसोबास गर्ने उपदफा (१) बमोजिमको उमेर नपुगेका जेष्ठ नागरिकलाई समेत त्यस्तो भत्ता उपलब्ध गराउन सक्नेछ । ५. विपन्न नागरिक भत्ता: आर्थिक रूपले विपन्न नागरिकले तोकिए बमोजिम सामाजिक सुरक्षा भत्ताको रूपमा नेपाल सरकारले तोकेको रकम विपन्न नागरिक भत्ता पाउनेछ । ६. अशक्त र असहाय भत्ता: अशक्त र असहाय अवस्थामा रहेको नागरिकले तोकिए बमोजिम सामाजिक सुरक्षा भत्ताको रूपमा नेपाल सरकारले तोकेको रकम अशक्त र असहाय भत्ता पाउनेछ । ७. पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । असहाय एकल महिला भत्ता: देहायका एकल महिलाले तोकिए बमोजिम सामाजिक सुरक्षा भत्ताको रूपमा नेपाल सरकारले तोकेको असहाय एकल महिला भत्ता पाउनेछन्:- । (क) विधवा, । (ख) नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोकेकोभन्दा न्यून आय भएका र पालन पोषण तथा हेरचाह गर्ने परिवारको कुनै सदस्य नभएका वा त्यस्तो सदस्य भए पनि आर्थिक रूपले विपन्न अवस्थामा रहेका वा त्यस्तो सदस्यले पालनपोषण नगरेका अन्य एकल महिला । ८. पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । अपाङ्गता भत्ता: अपाङ्गता भएका व्यक्तिको अधिकार सम्बन्धी प्रचलित सङ्घीय कानून बमोजिम पूर्ण अशक्त अपाङ्गता वा अति अशक्त अपाङ्गताको परिचयपत्र प्राप्त गरेका नागरिकले तोकिए बमोजिम सामाजिक सुरक्षा भत्ताको रूपमा नेपाल सरकारले तोकेको अपाङ्गता भत्ता पाउनेछन् । ९. बाल पोषण भत्ता: (१) अति विपन्न, लोपोन्मुख र नेपाल सरकारले तोकेका पाँच वर्ष उमेर पूरा नगरेका बालबालिकाले सामाजिक सुरक्षा भत्ताको रूपमा नेपाल सरकारले तोकेको बालपोषण भत्ता पाउनेछन् । (२) उपदफा (१) बमोजिमको बालबालिकालाई बालपोषण भत्ता दिने प्रक्रिया तोकिए बमोजिम हुनेछ ।
सामाजिक_सुरक्षा_ऐन_२०७५
Social Security Act, 2018

९. बाल पोषण भत्ता: (१) अति विपन्न, लोपोन्मुख र नेपाल सरकारले तोकेका पाँच वर्ष उमेर पूरा नगरेका बालबालिकाले सामाजिक सुरक्षा भत्ताको रूपमा नेपाल सरकारले तोकेको बालपोषण भत्ता पाउनेछन् । (२) उपदफा (१) बमोजिमको बालबालिकालाई बालपोषण भत्ता दिने प्रक्रिया तोकिए बमोजिम हुनेछ । १०. लोपोन्मुख जाति भत्ता: (१) लोपोन्मुख जातिका नागरिकले नेपाल सरकारले तोकेको सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउनेछन् । (२) उपदफा (१) बमोजिम लोपोन्मुख जातिलाई भत्ता दिने प्रक्रिया तोकिए बमोजिम हुनेछ । ११. आफ्नो हेरचाह आफैं गर्न नसक्नेलाई स्याहार भत्ता: (१) आफ्नो हेरचाह आफैं गर्न नसक्ने नागरिकले नेपाल सरकारले तोकेको सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउनेछन् । (२) उपदफा (१) बमोजिम आफ्नो हेरचाह आफैं गर्न नसक्ने नागरिकका लागि भत्ता दिने प्रक्रिया तोकिए बमोजिम हुनेछ । १२. निवेदन दिनु पर्ने: (१) दफा ३ बमोजिम सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने व्यक्तिले यस ऐन बमोजिमको सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउनका लागि सम्बन्धित स्थानीय तहमा निवेदन दिनु पर्नेछ । तर आफैंले निवेदन दिन नसक्ने व्यक्तिको तर्फबाट निजको संरक्षक, माथवर वा स्याहारसुसार गर्ने व्यक्तिले निवेदन दिन सक्नेछ । (२) दफा ९ बमोजिम बालबालिकाले पाउने सामाजिक सुरक्षा भत्ताको लागि उपदफा (१) बमोजिम निवेदन दिँदा जन्मदर्ता गरेको अभिलेखको प्रमाण समेत पेश गर्नु पर्नेछ । (३) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम निवेदन प्राप्त भएमा स्थानीय तहले सात दिनभित्र आवश्यक कारबाही गरी निर्णय गर्नु पर्नेछ । (४) उपदफा (३) बमोजिम कारबाही गर्दा सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने नदेखिएमा कारण खुलाई सोको लिखित जानकारी निवेदकलाई दिनु पर्नेछ । (५) उपदफा (१) बमोजिमको निवेदनको ढाँचा तथा संलग्न गर्नुपर्ने कागजात तोकिए बमोजिम हुनेछ । (६) यस दफा बमोजिम सामाजिक सुरक्षा भत्ता लिन नचाहने व्यक्तिले सामाजिक सुरक्षा भत्ता नलिने स्वेच्छिक घोषणा गरी सम्बन्धित स्थानीय तहमा जानकारी गराउनु पर्नेछ । (७) उपदफा (६) बमोजिम कुनै नागरिकले सामाजिक सुरक्षा भत्ता लिन नचाहेमा सम्बन्धित स्थानीय तहले सोको अभिलेख राखी त्यस्तो व्यक्तिलाई सम्मान गर्नु पर्नेछ । १२क. पहिलो संशोधनद्वारा थप । सामाजिक सुरक्षा नलिनेलाई सम्मान: दफा १२ को उपदफा (६) वा (७) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यस ऐन बमोजिम सामाजिक सुरक्षा पाउने व्यक्तिले त्यस्तो सामाजिक सुरक्षा नलिने स्वेच्छिक घोषणा गरेमा त्यस्तो व्यक्तिलाई प्रशंसापत्रसहित तोकिए बमोजिम सम्मान गरिनेछ । १३. दोहोरो सामाजिक सुरक्षा नपाउने: (१) कुनै नागरिकले यस ऐनको दफा ३ बमोजिम एकभन्दा बढी प्रकारको सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने रहेछ भने निजले रोजेको कुनै एक मात्र सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउनेछ । (२) कुनै नागरिकले यस ऐन र प्रचलित कानून बमोजिम एकै प्रकारको सुविधा पाउने रहेछ भने निजले रोजे बमोजिम कुनै एक सुविधा मात्र लिन पाउनेछ । (३) उपदफा (१) र (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि अन्य प्रचलित कानून बमोजिम भत्ता पाएको बालबालिकाले दफा ९ बमोजिमको भत्ता समेत प्राप्त गर्न सक्नेछ । १४. प्रचलित कानून बमोजिमको सुविधा पाउने: (१) दफा १३ मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यस ऐन बमोजिम सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने व्यक्तिले प्रचलित कानून बमोजिम पाउने अन्य प्रकारको सामाजिक सुरक्षा पाउन यस ऐनले बाधा पार्ने छैन ।