chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
विनिमेय अधिकारपत्र ऐन, २०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

विनिमय अधिकारपत्र ऐन, २०३४ । लालमोहर र प्रकाशन मिति । २०३४ । ०९ । १८ । संशोधन गर्ने ऐन । १. अर्थ सम्बन्धी केही नेपाल ऐन संशोधन ऐन, २०३९ । २०३९ । ०७ । ०३ । प्रमाणीकरण र प्रकाशन मिति । २. गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानुन । संशोधन गर्ने ऐन, २०६६♦ । २०६६ । १० । ०७ । ३. नेपालको संविधान अनुकूल बनाउन केही नेपाल ऐनलाई संशोधन । गर्ने ऐन, २०७५ । २०७५ । ११ । १९ । ४. बैङ्किङ्ग कसूर तथा सजाय (दोस्रो संशोधन) ऐन, २०८२ । २०८२ । ०१ । २४ । २०३४ सालको ऐन नं. २६ । ∝ । विनिमय अधिकारपत्र सम्बन्धी व्यवस्था गर्न बनेको ऐन । प्रस्तावनाः बैंकिङ्ग कारोवारलाई सुव्यवस्थित गर्नको लागि विनिमय अधिकारपत्रको परिभाषा गर्न र । तत्सम्वन्धी अन्य व्यवस्था गर्न वाञ्छनीय भएकोले, । श्री ५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट राष्ट्रिय पञ्चायतको सल्लाह र । सम्मतिले यो ऐन बनाईबक्सेको छ । परिच्छेद-१ । प्रारम्भिक । १. संक्षिप्त नाम, विस्तार र प्रारम्भः (१) यस ऐनको नाम “विनिमय अधिकारपत्र ऐन, २०३४” । रहेको छ । (२) यस ऐनको विस्तार नेपाल ∝ भर हुनेछ । (३) यो ऐन नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी तोकिदिएको । मितिदेखि प्रारम्भ हुनेछ । ˟ । २. परिभाषा: विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यस ऐनमा,- । (क) “बैङ्क” भन्नाले प्रचलित कानूनबमोजिम स्थापना भएको बैङ्क सम्झनु । पर्छ । (ख) “बैङ्कर” भन्नाले बैंकिङ्ग व्यवसाय गर्ने संस्था सम्झनुपर्छ र सो शब्दले । बचत बैङ्कको काम गर्ने हुलाक अड्डालाई समेत जनाउँछ । (ग) “सुरक्षण” भन्नाले कर्जा लिँदा दिँदा प्रचलित कानूनबमोजिम धितो । राखिएको वा राखिने सम्पत्ति वा तत्सम्बन्धी लिखत सम्झनु पर्छ । (घ) “विनिमेय (नेगोसिएशन)” भन्नाले पाउने कुनै व्यक्तिलाई धारक बन्न । सक्ने गरी विनिमेय अधिकारपत्र हस्तान्तरण गर्ने कामलाई सम्झनु । पर्छ । (ङ) “विनिमेय अधिकारपत्र” भन्नाले प्रतिज्ञापत्र र विनिमेयपत्र सम्झनु । पर्छ । (च) “प्रतिज्ञापत्र” भन्नाले सरकारी वा बैङ्क नोट बाहेक कुनै निश्चित मिति । वा मागेको बखत सो पत्रमा लेखिएको कुनै खास व्यक्तिलाई वा । निजले अहाएकोलाई वा सो पत्र लिई आउनेलाई बिना शर्त यति । रूपैयाँ दिन्छु भनी कबुल गरी दस्तखत गरी दिएको लिखत । सम्झनुपर्छ । तर सो शब्दले ɣमुलुकी देवानी (संहिता) ऐन २०७४ । को भाग ४ को परिच्छेद-१५ बमोजिम भएको लिखतलाई जनाउने । छैन । (छ) “विनिमेयपत्र” भन्नाले फलाना मितिमा वा यति अवधिपछि वा मागेका । बखत सो पत्रमा लेखिएको कुनै खास व्यक्तिलाई वा निजले । अहाएकोलाई वा सो पत्र लिई आउनेलाई र यति रुपैयाँ दिनु भनी । एकले अर्कोलाई बिना शर्त निर्देश गरी दस्तखत गरिएको लिखत । सम्झनु पर्छ । (ज) “चेक” भन्नाले माग्नासाथ भुक्तानी दिनु भनी कुनै बैङ्क उपर खिचिएको । विनिमेयपत्र सम्झनु पर्छ । (झ) “ड्राफ्ट” भन्नाले कुनै बैङ्कले आफ्नो एक कार्यालयबाट अर्को कार्यालय । उपर कुनै खास व्यक्तिले वा निजले अहाएकोले माग्नासाथ भुक्तानी । पाउने गरी खिचेको विनिमेयपत्र सम्झनु पर्छ । (ञ) “भुक्तानी पाउने व्यक्ति” भन्नाले विनिमेय अधिकारपत्रमा जसले वा । जसले अहाएकोले भुक्तानी पाउने भनी उल्लेख गरिएको व्यक्ति । सम्झनु पर्छ । (ट) “धारक” भन्नाले आफ्नो नाउँको विनिमेय अधिकारपत्र प्राप्त गरी सो । अधिकारपत्रमा उल्लेख भएबमोजिमको रकमको भुक्तानी पाउने हक । भएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ ।
विनिमेय अधिकारपत्र ऐन, २०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

(ञ) “भुक्तानी पाउने व्यक्ति” भन्नाले विनिमेय अधिकारपत्रमा जसले वा । जसले अहाएकोले भुक्तानी पाउने भनी उल्लेख गरिएको व्यक्ति । सम्झनु पर्छ । (ट) “धारक” भन्नाले आफ्नो नाउँको विनिमेय अधिकारपत्र प्राप्त गरी सो । अधिकारपत्रमा उल्लेख भएबमोजिमको रकमको भुक्तानी पाउने हक । भएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ठ) “ड्रअर” भन्नाले विनिमेयपत्र लेख्ने वा खिच्ने व्यक्ति सम्झनुपर्छ । (ड) “ड्रयी” भन्नाले विनमेयपत्रको भुक्तानी दिन निर्देश गरिएको व्यक्ति । सम्झनु पर्छ । (ढ) “वैकल्पिक ड्रयी” भन्नाले ड्रयीले विनिमेयपत्र स्वीकार नगरेमा वा । भुक्तानी नदिएमा सम्पर्क राख्नुपर्ने भनी विनिमेयपत्रमा उल्लेख । गरिएको वा दरपीठ गरिएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ण) “रीतपूर्वकको धारक” भन्नाले लिई आउनेले भुक्तानी पाउने विनिमेय । अधिकारपत्रको हकमा सो अधिकारपत्रमा कानूनबोजिम हक हुन । आएको व्यक्ति सम्झनुपर्छ । अहाएकोले भुक्तानी पाउने विनिमेय । अधिकारपत्रको हकमा भुक्तानी पाउने व्यक्ति वा निजले दरपीठ गरी । दिएको व्यक्ति सम्झनुपर्छ । तर जसबाट सो हक प्राप्त भएको छ, सो व्यक्तिको सो । विनिमेय अधिकारपत्रमा हक नभएको भन्ने विश्वास गर्ने पर्याप्त कारण । नभई सो विनिमेय अधिकारपत्रको भुक्तानी मिति नपुग्दै त्यस्तो हक । प्राप्त गरेको वा दरपीठ भएको हुनु पर्छ । (त) “रीतपूर्वकको भुक्तानी” भन्नाले विनिमय अधिकारपत्र लिई आउने । व्यक्तिलाई बिना लापरवाही र असल नियतले सो अधिकारपत्रमा । उल्लिखत रकम भुक्तानी दिने कामलाई सम्झनु पर्छ । (थ) “दरपीठ” भन्नाले कुनै विनिमय अधिकारपत्रको अगाडि वा पछाडि वा । त्यससाथ संलग्न कुनै लिखत वा कागजमा सो विनिमय अधिकारपत्र । विनिमय गर्ने उद्देश्यले दस्तखत गर्ने कामलाई सम्झनु पर्छ । (द) “साधारण दरपीठ” भन्नाले दरपीठ गर्नेले आफ्नो दस्तखत मात्र गरेको । दरपीठलाई सम्झनु पर्छ । (ध) “विशेष दरपीठ” भन्नाले कुनै खास व्यक्ति वा निजले अहाएकोलाई । भुक्तानी दिनुपर्ने गरी गरेको दरपीठलाई सम्झनु पर्छ । (न) “माग्नासाथ भुक्तानी पाउने विनिमयपत्र” भन्नाले माग्नासाथ वा । देख्नासाथ वा प्रस्तुत गर्नासाथ भुक्तानी हुने विनिमयपत्र सम्झनु पर्छ । (प) “भुक्तानी मिति” भन्नाले विनिमय अधिकारपत्रमा भुक्तानी पाउने भनी । लेखिएको मितिलाई सम्झनु पर्छ । (फ) “सार्वजनिक विदा” भन्नाले नेपाल सरकारले सार्वजनकि बिदा भनी । घोषित गरेको दिनलाई सम्झनुपर्छ र सो शब्दले बैंकिङ्ग कारोबार । नहुने दिनलाई समेत जनाउँछ । (ब) “नोटरी पब्लिक” भन्नाले दफा १०६ बमोजिम नियुक्त भएको वा । तोकिएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (भ) “तोकिएको” वा “तोकिएबमोजिम” भन्नाले यस ऐन वा ऐन अन्तर्गत । बनेको नियममा “तोकिएको” वा “तोकिएबमोजिम” सम्झनु पर्छ । परिच्छेद-२ । विनिमय अधिकारपत्र, त्यसका पक्ष र निजको हक र दायित्व । ३. अस्पष्ट विनिमय अधिकारपत्रः कुनै विनिमय अधिकारपत्र, प्रतिज्ञापत्र वा विनिमयपत्र के हो । छुट्याउन अप्ठ्यारो भएमा त्यस्तो अधिकारपत्रलाई धारकले आफ्नो इच्छानुसार प्रतिज्ञापत्र वा । विनिमयपत्र मान्न सक्नेछ । ४. धारकको अधिकारः धारकले विनिमय अधिकारपत्र हस्तान्तरण गर्न सक्नेछ । ५. भुक्तानी मिति नलेखिएको विनिमय अधिकारपत्रः भुक्तानी मिति नलेखिएको विनिमय । अधिकारपत्रको भुक्तानी माग्नासाथ दिनुपर्नेछ । ६. अङ्क तथा अक्षरमा फरकः विनिमय अधिकारपत्रमा भुक्तानी दिनुपर्ने रकमको अङ्क र अक्षरमा । फरक परेमा अक्षरमा लेखिए अनुसारको रकमलाई मान्यता दिइनेछ ।
विनिमेय अधिकारपत्र ऐन, २०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

५. भुक्तानी मिति नलेखिएको विनिमय अधिकारपत्रः भुक्तानी मिति नलेखिएको विनिमय । अधिकारपत्रको भुक्तानी माग्नासाथ दिनुपर्नेछ । ६. अङ्क तथा अक्षरमा फरकः विनिमय अधिकारपत्रमा भुक्तानी दिनुपर्ने रकमको अङ्क र अक्षरमा । फरक परेमा अक्षरमा लेखिए अनुसारको रकमलाई मान्यता दिइनेछ । ७. थप म्यादः माग्नासाथ वा देख्नासाथ वा प्रस्तुत गर्नासाथ भुक्तानी दिनुपर्नेछ भनी नलेखिएको । विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी, भुक्तानी मितिले चौथो दिनमा हुनेछ । ८. निश्चित अवधि पछिको भुक्तानीः कुनै निश्चित दिन वा प्रस्तुत गरेको खास अवधिपछि वा कुनै । अवश्यम्भावी घटना घटेपछि वा त्यस्तो घटना घटेको खास अवधि पछि भुक्तानी हुने विनिमय । अधिकारपत्रको भुक्तानी उक्त अधिकारपत्रमा उल्लेख भएबमोजिम हुनेछ । ९. भुक्तानी मितिको हिसाबः कुनै अवधिपछि भुक्तानी हुने विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी । मितिको हिसाब गर्दा उक्त अधिकारपत्रमा लेखिएको दिन वा स्वीकृतिको लागि प्रस्तुत गरेको । दिन बाहेक गरी हिसाब गरिनेछ । १०. भुक्तानी मिति सार्वजनिक बिदाको दिन परेमाः विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी मिति । सार्वजनिक बिदाको दिनमा परेमा त्यसको भोलिपल्ट भुक्तानी मिति पुगेको मानिनेछ । ११. पक्षको योग्यताः प्रचलित कानून अन्तर्गत करार गर्न सक्ने व्यक्तिले विनिमय अधिकारपत्र । लेख्ने, खिच्ने स्वीकार गर्ने, दरपीठ गर्ने, विनिमय गर्ने आदि सम्पूर्ण काम गर्न सक्नेछ र । त्यसको निमित्त सबै पक्ष उत्तरदायी हुनेछन् । तर त्यस्तो काम नाबालकले गरेको भए निज बाहेक अरू सबै पक्षहरु उत्तरदायी । हुनेछन् । १२. अभिकर्ताः अभिकर्ताले गरेको कामको निमित्त निजलाई त्यस्तो काम गर्न अख्तियारी प्रदान गर्ने । मुख्य व्यक्ति उत्तरदायी हुनेछ । १३. अभिकर्ताको दायित्वः अभिकर्ताले विनिमय अधिकारपत्रमा आफूले अभिकर्ताको हैसियतले । दस्तखत गरेको कुरा खुलाएको छैन वा व्यक्तिगतरूपले आफू उत्तरदायी नहुने व्यहोरा । उल्लेख नगरी दस्तखत गरेको छ भने त्यस्तो विनिमय अधिकारपत्रको लागि व्यक्तिगत रूपले । अभिकर्ता पनि उत्तरदायी हुनेछ । १४. हकवालको दायित्वः मृत व्यक्तिको हकवालाको हैसियतले विनिमय अधिकारपत्रमा दस्तखत । गर्ने व्यक्तिले आफूले पाएको सम्पत्तिको हदसम्म मात्र उत्तरदायी हुने व्यहोरा उल्लेख नगरी । दस्तखत गरेको छ भने निज सो विनिमय अधिकारपत्रको लागि पूर्णतया व्यक्तिगत रूपले । उत्तरदायी हुनेछ । १५. ड्रअरको दायित्वः स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा ड्रयीबाट विनिमयपत्र अनादर भएको वा स्वीकार । नगरिएको कुरा ड्रअरलाई रीतपूर्वक सूचित गरिएमा धारकलाई क्षतिपूर्ति गरिदिनु ड्रअरको । कर्तव्य हुनेछ । १६. चेक भुक्तानी दिने बैङ्कको दायित्वः ड्रअरको पर्याप्त निक्षेप भएको अवस्थामा प्रस्तुत भएको । चेक रीतपूर्वकको छ भने त्यस्तो चेकको भुक्तानी बैङ्कले दिनुपर्नेछ । त्यस्तो चेकको भुक्तानी । नदिएबाट ड्रअर वा रीतपूर्वकको नै धारकलाई कुनै हानी नोक्सानी भएमा बैङ्कले त्यसको । क्षतिपूर्ति समेत यो ऐनबमोजिम दिनुपर्नेछ । १७. प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने वा विनिमयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिको दायित्वः प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने वा । विनिमयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिले भुक्तानी मिति पुगेपछि रीतपूर्वक भुक्तानीको लागि पेश हुन । आएको विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी दिनुपर्नेछ । त्यस्तो विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी । नदिएबाट भुक्तानी पाउने पक्षलाई कुनै हानि नोक्सानी भएमा प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने वा ।
विनिमेय अधिकारपत्र ऐन, २०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

विनिमयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिले भुक्तानी मिति पुगेपछि रीतपूर्वक भुक्तानीको लागि पेश हुन । आएको विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी दिनुपर्नेछ । त्यस्तो विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी । नदिएबाट भुक्तानी पाउने पक्षलाई कुनै हानि नोक्सानी भएमा प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने वा । विनिमयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिले त्यसको क्षतिपूर्ति समेत यो ऐनबमोजिम दिनुपर्नेछ । १८. विनिमयपत्र स्वीकार गर्न सक्ने व्यक्तिः (१) ड्रयी वा वैकल्पिक ड्रयीले मात्र आफू उत्तरदायी । हुने गरी विनिमयपत्र स्वीकार गर्न सक्नेछ । (२) विनिमयपत्रमा एकभन्दा बढी ड्रयी भएमा कुनै एक ड्रयीले आफ्नो निमित्त मात्र । विनिमयपत्र स्वीकार गर्न सक्नेछ । तर त्यस्तो ड्रयीहरू साझेदार भएमा वा अख्तियारी दिएकोमा एकले अर्कोको लागि । विनिमयपत्र स्वीकार गर्न सक्नेछ । १९. दरपीठ गर्ने व्यक्तिको दायित्वः आफ्नो दायित्व सीमित हुने वा दायित्व नै नहुने कुरा नलेखी । विनिमय अधिकारपत्र दरपीठ गरी हस्तान्तरण गर्ने व्यक्ति अन्यथा करार भएमा बाहेक । पछिका प्रत्येक धारक प्रति उत्तरदायी हुनेछ । २०. रीतपूर्वकको धारक प्रति पूर्व पक्षहरूको दायित्वः विनिमय अधिकारपत्रको रीतपूर्वकको भुक्तानी । नभएसम्म प्रत्येक पूर्वपक्ष रीतपूर्वकको धारक प्रति उत्तरदायी हुनेछ । २१. मुख्य ऋणी सरह हुनेः अन्यथा करार भएकोमा बाहेक विनिमय अधिकारपत्र स्वीकार हुनुभन्दा । अगाडि सो लेख्ने, खिच्ने व्यक्तिको दायित्व र स्वीकार गरिसकेपछि स्वीकार गर्ने पक्षको । दायित्व मुख्य ऋणी सरहको र त्यसमा अन्य पक्षको दायित्व जमानी सरहको हुनेछ । २२. प्रत्येक पछिल्लो पक्षको निमित्त पूर्वपक्ष मुख्य ऋणी सरह हुनेः अन्यथा करार भएकोमा बाहेक । जमानीको रूपमा उत्तरदायी हुने पक्षहरूमध्ये प्रत्येक पछिल्लो पक्षको निमित्त प्रत्येक पूर्वपक्ष । मुख्य ऋणी सरह उत्तरदायी हुनेछ । २३. जमानीको दायित्वः प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि अधिकारपत्रमा । जमानी हुने व्यक्तिले मुख्य ऋणीको सम्पत्तिबाट असुलउपर हुन नसकेमा मात्र निजको । सम्पत्तिबाट उपर गरी लिन पाउने भन्ने कुराको जिकिर गर्न पाउने छैन, जमानी हुनेबाट सोझै । असुलउपर गर्न सकिनेछ । २४. दरपीठ गर्ने व्यक्ति दायित्वबाट मुक्त हुनेः दरपीठ गर्ने व्यक्तिको पूर्वपक्षहरूबाट भराई लिन । पाउने हक धारकले निज दरपीठ गर्ने व्यक्तिको स्वीकृति बिना हनन् गर्नु हुँदैन । त्यसरी हक । हनन् गरिदिएमा दरपीठ गर्ने व्यक्ति धारकप्रतिको दायित्वबाट मुक्त हुनेछ । २५. उत्तरदायी हुन कर लाग्नेः कीर्ते हो भन्ने थाहा भएको वा कीर्ते हो भन्ने थाहा पाउन सक्ने । अवस्थाको विनिमेयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिले विनिमेयपत्र कीर्ते भएको आधारमा आफ्नो । उत्तरदायित्वबाट मुक्त हुन पाउनेछैन । २६. प्रतिफल बिनाको विनिमेय अधिकारपत्रः प्रचलित कानून विरुद्ध लेखिएको, स्वीकार गरिएको, । दरपीठ गरिएको वा हस्तान्तरण गरिएको विनिमेय अधिकारपत्रले त्यस्तो काम गर्ने पक्षहरूको । बीचमा भुक्तानी गर्नुपर्ने दायित्व सृजना गर्दैन । त्यस्तो विनिमेय अधिकारपत्र कसैले धारकलाई । दरपीठ गरी वा नगरी हस्तान्तरण गरेमा त्यसरी प्राप्त गर्ने धारकले त्यस्तो विनिमेय । अधिकारपत्रको रकम हस्तान्तरण गर्ने व्यक्ति वा अन्य कुनै पूर्वपक्षबाट फिर्ता लिन सक्नेछ । २७. अर्को प्रति दिनुपर्नेः विनिमेय अधिकारपत्र हराउने धारकले अनुरोध गरेमा ड्रअरले वा ।
विनिमेय अधिकारपत्र ऐन, २०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

त्यस्तो विनिमेय अधिकारपत्र कसैले धारकलाई । दरपीठ गरी वा नगरी हस्तान्तरण गरेमा त्यसरी प्राप्त गर्ने धारकले त्यस्तो विनिमेय । अधिकारपत्रको रकम हस्तान्तरण गर्ने व्यक्ति वा अन्य कुनै पूर्वपक्षबाट फिर्ता लिन सक्नेछ । २७. अर्को प्रति दिनुपर्नेः विनिमेय अधिकारपत्र हराउने धारकले अनुरोध गरेमा ड्रअरले वा । प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने व्यक्तिले आवश्यक जमानत र प्रतिलिपि तयार गर्न लागेको खर्च लिई । अर्को प्रति दिनुपर्नेछ । परिच्छेद-३ । विनिमेय तथा दरपीठ । २८. हस्तान्तरणः हस्तान्तरण भएपछि मात्र विनिमेय अधिकारपत्र लेखेको, स्वीकार गरेको वा । दरपीठ गरेको कार्य पूरा भएको मानिनेछ । २९. हस्तान्तरणद्वारा विनिमेयः लिई आउनेले भुक्तानी पाउने विनिमेय अधिकारपत्र हस्तान्तरणद्वारा । विनिमेय गर्न सकिनेछ । अधिकारपत्रमा लेखिएको वा निजले अहाएको व्यक्तिले भुक्तानी । पाउने विनिमय अधिकारपत्र भएमा सो अधिकारपत्रको धारकबाट दरपीठ समेत भएको । हुनुपर्छ । ३० दरपीठको असरः विनिमय अधिकारपत्र दरपीठ गरी हस्तान्तर गरेपछि हक हस्तान्तरण । हुनेछ । धारकले सो अधिकारपत्र अरू कसैलाई दरपीठ गरी दिने वा स्वयं भुक्तानी लिन । सक्नेछ । ३१. दरपीठ परिवर्तनः कुनै साधारण दरपीठ भएको विनिमय अधिकारपत्रको धारकले साधारण । दरपीठलाई विशेष दरपीठमा बदल्न सक्नेछ । ३२. दरपीठ गर्न प्रतिबन्ध लगाउन सकिनेः विनिमय अधिकारपत्र दरपीठ गर्दा सो अधिकारपत्र पुनः । दरपीठ गर्न नसकिने गरी वा दरपीठमा उल्लेख गरिएबमोजिम मात्र गर्ने गरी धारकको । दरपीठ गर्ने हकमा प्रतिबन्ध लगाउन सकिनेछ । तर लिई आउनेले भुक्तानी पाउने विनिमय अधिकारपत्रको हकमा उक्त प्रतिबन्ध । लगाउन सकिने छैन । ३३. रीतपूर्वकको धारकबाट हक प्राप्त गर्ने धारकः रीतपूर्वकको धारकबाट विनिमय अधिकारपत्रमा । हक प्राप्त गर्ने धारकको हक रीतपूर्वकको धारक सरह नै हुनेछ । ३४. दरपीठ वा विनिमय गर्न सकिनेः दफा ३२ बमोजिम प्रतिबन्ध लगाइएकोमा बाहेक विनिमय । अधिकारपत्रको प्रत्येक पक्षले सो अधिकारपत्र दरपीठ वा विनिमय गर्न सक्नेछ । ३५. दायित्व नरहने गरी दरपीठ गर्न सक्नेः दरपीठ गर्ने व्यक्तिले विनिमय अधिकारपत्रमा आफ्नो । दायित्व नरहने कुरा स्पष्ट गरी दरपीठ गर्न सक्नेछ । ३६. आंशिक रकमको दरपीठः आंशिक रकम मात्र पाउने गरी दरपीठ भएको विनिमय । अधिकारपत्र विनिमय गर्न सकिने छैन । ३७. हकवालाद्वारा विनिमयः अहाएकोले भुक्तानी पाउने विनिमय अधिकारपत्रमा दरपीठ गर्ने । व्यक्तिले अधिकारपत्र हस्तान्तरण नगर्दै मरेमा सो मर्नेका हकवालाले पनि दरपीठ नगरी । अधिकारपत्र हस्तान्तरण मात्र गरी विनिमय गर्न सक्नेछैन । ३८. गैरकानूनी तवरबाट प्राप्त विनिमय अधिकारपत्रः कुनै अपराध गरी वा जालसाजी गरी वा । गैरकानूनी तवरबाट विनिमय अधिकारपत्र प्राप्त गर्ने व्यक्ति वा हराएको विनिमय अधिकारपत्र । पाउने व्यक्तिले त्यस्तो विनिमय अधिकारपत्र खिच्ने, स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा धारकसँग सो । अधिकारपत्रमा उल्लिखित रकम उपर दाबी गर्न पाउने छैन । ३९ भुक्तानी मिति नाघेको वा अनादर गरिएको विनिमेय अधिकारपत्रः स्वीकार नगरी वा भुक्तानी । गर्न इन्कार गरी अनादर गरेको विनिमेय अधिकारपत्र जानाजान लिने वा भुक्तानी मिति । नाघेको विनिमेय अधिकारपत्र लिने धारकको अधिकार सो अधिकारपत्र हस्तान्तरण गर्ने । व्यक्तिको भन्दा बढी हुने छैन । परिच्छेद-४ । प्रस्तुतीकरण ।
विनिमेय अधिकारपत्र ऐन, २०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

३९ भुक्तानी मिति नाघेको वा अनादर गरिएको विनिमेय अधिकारपत्रः स्वीकार नगरी वा भुक्तानी । गर्न इन्कार गरी अनादर गरेको विनिमेय अधिकारपत्र जानाजान लिने वा भुक्तानी मिति । नाघेको विनिमेय अधिकारपत्र लिने धारकको अधिकार सो अधिकारपत्र हस्तान्तरण गर्ने । व्यक्तिको भन्दा बढी हुने छैन । परिच्छेद-४ । प्रस्तुतीकरण । ४०. स्वीकृतिको लागि प्रस्तुतीकरणः प्रस्तुत गरेपछि भुक्तानी पाउने विनिमेयपत्र स्वीकृतिको लागि । ड्रयी समक्ष कारोबारको दिनमा कारोबार गर्ने समयभित्र प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । प्रस्तुत गर्नुपर्ने दिन । तथा स्थान नलेखिएकोमा स्वीकृति माग गर्ने अधिकार भएको व्यक्तिले मनासिब समयभित्र । ड्रयीको उचित खोजतलास गरी निज समक्ष कारोबारको दिनमा कारोबार गर्ने समयभित्र । प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । सो बमोजिम प्रस्तुत नगरेमा त्यस्तो नगर्ने व्यक्तिप्रति अन्य कुनै पक्ष । उत्तरदायी हुने छैन । तर ड्रयीले उचित खोजतलास गर्दा पनि फेला नपरेमा विनिमेयपत्र अनादर गरेको । मानिनेछ । ४१. ड्रयीले समय पाउनेः स्वीकृतिको लागि प्रस्तुत गरिएको विनिमेयपत्र स्वीकार गर्ने वा नगर्ने । बिचार गर्नको लागि ड्रयीले समय मागेमा धारकले सार्वजनिक बिदा बाहेक दुई दिनको म्याद । दिनुपर्नेछ । ४२. प्रतिज्ञापत्रको प्रस्तुतीकरणः देखाएको निश्चित अवधिपछि भुक्तानी हुने प्रतिज्ञापत्र भुक्तानी पाउने । अधिकार भएको व्यक्तिले प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने व्यक्ति समक्ष प्रतिज्ञा गरिएको मुनासिब । समयभित्र कारोबारको दिनमा कारोबार गर्ने समयभित्र देखाउनको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । सो बमोजिम नगरेमा त्यस्तो नगर्ने व्यक्तिप्रति अन्य कुनै पक्ष उत्तरदायी हुनेछैन । ४३. भुक्तानीको लागि प्रस्तुतीकरणः प्रतिज्ञापत्र, विनिमेयपत्र र चेक भुक्तानीको लागि क्रमशः । लेखिदिने, स्वीकार गर्ने र ड्रयी समक्ष धारकले वा निजले अहाएकोले कारोबार गर्ने समयभित्र । प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । यसरी प्रस्तुत नगरेमा सो अधिकारपत्रमा उल्लेख भएका अरू पक्षहरू । त्यस्ता धारकप्रति उत्तरदायी हुने छैनन् । ४४. निर्दिष्ट स्थानमा भुक्तानी हुने विनिमेय अधिकारपत्रः कुनै निर्दिष्ट स्थानमा भुक्तानी दिइने । भनिएको विनिमेय अधिकारपत्र सोही स्थानमा भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । ४५. भुक्तानी दिने स्थान नलेखिएको विनिमेय अधिकारपत्रः भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्ने स्थान । नलेखिएको प्रतिज्ञापत्र सो लेखिदिने व्यक्ति समक्ष र विनिमेयपत्र सो स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा । ड्रयी समक्ष निजको कारोबार गर्ने वा बसोबास गर्ने स्थानमा भुक्तानीको लागि प्रस्तुत । गर्नुपर्नेछ । ४६. बसोबास गर्ने वा कारोबार गर्ने स्थान निश्चित नभएमाः भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्ने स्थान । नलेखिएको विनिमेय अधिकारपत्र लेखिदिने वा स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा ड्रयीको बसोबास गर्ने । वा कारोबार गर्ने स्थान निश्चित नभएकोमा सो अधिकारपत्र भुक्तानी स्वीकृतिको लागि । निजलाई फेला परेको स्थानमा प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । ४७. ड्रअरमाथि दाबी गर्नुपर्दा चेक प्रस्तुत गर्नुपर्नेः (१) जुन बैङ्क उपर चेक खिचिएको छ, सो बैङ्कमा । चेक प्रस्तुत नगरी कसैले पनि ड्रअर उपर दाबी गर्न पाउने छैन । (२) मनासिब समयभित्र चेक प्रस्तुत नगरेको कारणबाट कसैलाई कुनै नोक्सानी हुन । गएमा सो नोक्सानीको रकम ड्रअरसँग दाबी गर्न सकिने छैन ।
विनिमेय अधिकारपत्र ऐन, २०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

४७. ड्रअरमाथि दाबी गर्नुपर्दा चेक प्रस्तुत गर्नुपर्नेः (१) जुन बैङ्क उपर चेक खिचिएको छ, सो बैङ्कमा । चेक प्रस्तुत नगरी कसैले पनि ड्रअर उपर दाबी गर्न पाउने छैन । (२) मनासिब समयभित्र चेक प्रस्तुत नगरेको कारणबाट कसैलाई कुनै नोक्सानी हुन । गएमा सो नोक्सानीको रकम ड्रअरसँग दाबी गर्न सकिने छैन । ४८. प्रस्तुतीकरणमा ढिलाई भएको नमानिनेः धारकको आफ्नो बदनियत, लापरवाही वा गल्तीबाट । ढिला भएकोमा बाहेक निजको आफ्नो काबू बाहिरको परिस्थितिले गर्दा स्वीकृति वा । भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्न ढिला हुन गएकोमा ढिलो भएको मानिने छैन । तर सो परिस्थिति बितिसकेपछि मनासिब समयभित्र विनिमेय अधिकारपत्र स्वीकृति वा । भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । ४९. मनासिब समयमा प्रस्तुत गर्नुपर्नेः माग्नासाथ भुक्तानी पाउने विनमेय अधिकारपत्रको धारकले । सो अधिकारपत्र मनासिब समयभित्र भुक्तानीको निमित्त प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । ५०. अभिकर्ता वा हकवाला समक्ष प्रस्तुत गर्न सकिनेः प्रतिज्ञापत्र, विनिमेयपत्र र चेक स्वीकृति वा । भुक्तानीको लागि क्रमशः लेखिदिने, स्वीकार गर्ने र ड्रयीको अभिकर्ता समक्ष प्रस्तुत गर्न । सकिनेछ । तर त्यस्तो लेखिदिने वा स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा ड्रयीको मृत्यु भइसकेको भए सो । अधिकारपत्र निजको हकवाला समक्ष प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । ५१. भुक्तानीको लागि प्रस्तुत नगरे पनि हुने अवस्थाः देहायको अवस्थामा विनिमेय अधिकार पत्र । अनादर गरिएको मानिनेछ र त्यसको भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्नु आवश्यक हुने छैनः- । (क) खिच्ने वा स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा ड्रयीले जानाजान विनिमेय । अधिकारपत्रको प्रस्तुतीकरण बाधा दिएमा, वा । (ख) भुक्तानीको लागि निर्दिष्ट स्थानमा प्रस्तुत गर्नुपर्ने भनी उल्लेख । भएकोमा कारोबार गर्ने दिन तथा कारोबार गर्ने समयमा भुक्तानी । दिनुपर्ने व्यक्ति वा निजको अभिकर्ता उल्लिखित स्थानमा उपस्थित । नभएमा, वा । (ग) भुक्तानी दिनुपर्ने व्यक्तिले कारोबार गर्ने दिन कारोबार गर्ने समयभित्र । कार्यालय बन्द गरेमा, वा । (घ) कुनै निर्दिष्ट स्थान प्रस्तुत गर्नुपर्ने भनी नलेखिएको विनिमय । अधिकारपत्र प्रस्तुत गर्नको लागि भरमग्दुर कोशिश गर्दा पनि । सम्बन्धित पक्ष फेला नपरेमा । ५२. लापरवाही वा गल्ती भएमा क्षतिपूर्ति दिनुपर्नेः कुनै खास बैङ्कबाट भुक्तानी हुने गरी स्वीकार । भएको विनिमयपत्र भुक्तानीको लागि रीतपूर्वक प्रस्तुत भएकोमा बैङ्करको लापरवाही वा । गल्तीको कारणबाट धारकलाई हानी नोक्सानी हुने गरी अनादर भएमा सो बैङ्करले धारकलाई । यस ऐन बमोजिम क्षतिपूर्ति दिनुपर्नेछ । परिच्छेद-५ । भुक्तानी व्याज र दायित्वबाट मुक्ति । ५३. भुक्तानीः दफा ५६ को अधीनमा रही विनिमय अधिकारपत्रको भुक्तानी धारकलाई । दिनुपर्नेछ । तर कुनै बैङ्क उपर खिचिएको चेक वा ड्राफ्ट खिचिएको मितिले ६ महिनाभित्र । भुक्तानीको लागि बैङ्क समक्ष प्रस्तुत नगरिएमा त्यसको भुक्तानी दिन बैङ्क बाध्य हुने छैन । ५४. व्याजः प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि विनिमय अधिकारपत्रमा व्याज । दर लेखिएकोमा सोही बमोजिम हुनेछ । तर क्षतिपूर्ति वा हानी नोक्सानी भराउनको लागि व्याज कायम गर्दा वाणिज्य बैङ्कले । कर्जामा लिने अधिकतम व्याजदरबाट हिसाब गरिनेछ । ५५. भुक्तानी पाएपछि विनिमय अधिकारपत्र हस्तान्तरण गर्नुपर्नेः भुक्तानी दिने व्यक्तिले भुक्तानी ।
विनिमेय अधिकारपत्र ऐन, २०३४
Negotiable Instruments Act, 1977

दर लेखिएकोमा सोही बमोजिम हुनेछ । तर क्षतिपूर्ति वा हानी नोक्सानी भराउनको लागि व्याज कायम गर्दा वाणिज्य बैङ्कले । कर्जामा लिने अधिकतम व्याजदरबाट हिसाब गरिनेछ । ५५. भुक्तानी पाएपछि विनिमय अधिकारपत्र हस्तान्तरण गर्नुपर्नेः भुक्तानी दिने व्यक्तिले भुक्तानी । दिनुभन्दा अघि विनिमय अधिकारपत्र हेर्न सक्नेछ र भुक्तानी दिएपछि सो अधिकारपत्र खिची । लिन सक्नेछ । ५६. दायित्वबाट मुक्त हुने अवस्थाः देहायको अवस्थामा विनिमय अधिकारपत्र खिच्ने, स्वीकार गर्ने । वा दरपीठ गर्ने पक्ष आफ्नो दायित्वबाट मुक्त हुनेछः- । (क) स्वीकार गर्ने वा दरपीठ गर्ने पक्षलाई दायित्वबाट मुक्तिदिने बिचारबाट । कुनै धारकले निजको नाम काटी दिएमा त्यस्तो नाम काटिएका पक्ष । धारकप्रति वा निजबाट हक प्राप्त गर्ने वा खिच्ने पक्ष प्रतिको । दायित्वबाट, । (ख) कुनै धारकले स्वीकार गर्ने वा दरपीठ गर्ने वा खिच्ने पक्षलाई । दायित्वबाट मुक्त गरेको सूचना पठाएमा स्वीकार गर्ने, दरपीठ गर्ने सबै । पक्ष त्यस्तो सूचना पठाउने धारक वा निजबाट हक प्राप्त गर्ने । पक्षहरूप्रतिको दायित्वबाट, । (ग) लिई आउनेलाई भुक्तानी दिने वा साधारण दरपीठ गरिएको विनिमय । अधिकारपत्र भएमा त्यस्तो अधिकारपत्र खिच्ने, स्वीकार गर्ने वा दरपीठ । गर्ने पक्षले दिनुपर्ने रकमको रीतपूर्वकको भुक्तानी दिएमा निज त्यस्तो । विनिमेय अधिकारपत्रसँग सम्बन्धित सबै पक्षहरूप्रतिको दायित्वबाट । ५७. भुक्तानी दिनेलाई थप समय दिएमा दायित्वबाट मुक्तिः कुनै धारकले विनिमयपत्रको भुक्तानी । दिने पक्षलाई सो स्वीकार गर्न सार्वजनिक बिदाको दिन बाहेक दुई दिनभन्दा बढी समय । दिएमा त्यसको समर्थन नगर्ने पूर्वपक्षहरू त्यस्ता धारकप्रतिको दायित्वबाट मुक्त हुनेछन् । ५८. “लिई आउने वा अह्राएको” व्यक्तिलाई भुक्तानी दिनुपर्ने चेकको दायित्वबाट मुक्तिः “लिई । आउने” लाई भुक्तानी दिनुपर्ने चेकको हकमा चेकको पछाडि जस्तोसुकै दरपीठ गरिएको भए । तापनि लिई आउनेलाई रीतपूर्वकको भुक्तानी दिएपछि र “अह्राएको”लाई भुक्तानी दिनुपर्ने । चेकको हकमा भुक्तानी पाउने वा निजले दरपीठ गरिएको व्यक्तिलाई रीतपूर्वकको भुक्तानी । भएपछि ड्रयी आफ्नो दायित्वबाट मुक्त हुनेछ । ५९. ड्राफ्ट भुक्तानी गर्ने दायित्वबाट मुक्तिः कुनै बैङ्कको एक कार्यालयको सोही बैङ्कको अर्को । कार्यालयबाट माग्नासाथ अह्राएकोलाई भुक्तानी पाउने गरी खिचेको ड्राफ्टमा भुक्तानी पाउने । वा निजले दरपीठ गरिएको व्यक्तिलाई रीतपूर्वकको भुक्तानी भएपछि भुक्तानी दिने बैङ्क । दायित्वबाट मुक्त हुनेछ । ६०. शर्त सहितको स्वीकृतिः विनिमयपत्रको धारकले शर्त सहित स्वीकार गरेकोलाई मान्यता । दिइएमा त्यस्तो शर्तलाई मान्यता दिन सहमति दिने पक्ष बाहेक अरू सबै पूर्वपक्षहरू । दायित्वबाट मुक्त हुनेछन् । ६१. विनिमय अधिकारपत्रमा थपघट वा केरमेटः विनिमय अधिकारपत्रमा मुख्य पक्षहरूको एउटै । मनसायले थपघट वा केरमेट गरिएकोमा बाहेक सो अधिकारपत्रको मूलभूत कुरामा थपघट । वा केरमेट गरिएकोमा थपघट वा केरमेट गर्ने वा सो गर्न सहमति दिने पक्ष बाहेक अरू सबै । पूर्वपक्षहरू दायित्वबाट मुक्त हुनेछन् । स्पष्टीकरणः “मूलभूत कुरामा थपघट वा केरमेट गरेको” भन्नाले विनिमय अधिकारपत्रमा अर्कै । अर्थ लाग्ने गरी वा विनिमय अधिकारपत्रको रूप नै बदल्ने गरी वा सम्बन्धित पक्षहरूको । दायित्वमा नै परिवर्नत आउने गरी थपघट वा केरमेट गर्ने कामलाई सम्झनुपर्छ ।