chhatramani/nepal_legal_acts_corpus_nepali huggingface dataset:
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

पुनर्मूल्याङ्कन जगेडा कोषमा रहेको रकमभन्दा पुनर्मूल्याङ्कन व्यय बढी भएमा बढी भएको व्यय रकमलाई देहायको कोष तथा खातामा प्राथमिकता क्रममा खर्च लेखिनेछ:- । (१) सञ्चित बचत कोषमा जम्मा रहेको रकमसम्म सञ्चित बचत कोष, । (२) उपखण्ड (१) अनुसार सञ्चित बचत कोषमा समायोजन पश्चात व्यय रकम बाँकी रहेमा साधारण जगेडा कोष, र । (३) उपखण्ड (१) र (२) बमोजिम सञ्चित बचत कोष र साधारण जगेडा कोष समायोजन पश्चात व्यय रकम बाँकी रहेमा पूँजी खातामा । (ग) खण्ड (क) बमोजिम पुनर्मूल्याङ्कन आय र खण्ड (ख) बमोजिमको पुनर्मूल्याङ्कन व्यय बाहेकको सञ्चालन तथा अन्य व्ययलाई सञ्चित बचत कोषमा खर्च लेख्नु पर्नेछ । (घ) सञ्चित बचत कोषमा जम्मा रहेको रकम भन्दा व्यय रकम बढी भएमा बढी व्यय रकमलाई देहायको कोष तथा खातामा प्राथमिकता क्रममा खर्च लेख्नु पर्नेछ:- । (१) साधारण जगेडा कोषमा रहेका रकमसम्म साधारण जगेडा कोष, । (२) उपखण्ड (१) बमोजिम साधारण जगेडा कोष समायोजन पश्चात व्यय रकम बाँकी रहेमा पूँजी खातामा । (२) उपदफा (१) बमोजिम व्ययको बाँडफाँड गर्दा समायोजन हुन नसकेको व्यय नेपाल सरकारले व्यहोर्नेछ । ४३. वार्षिक बजेट: प्रत्येक आर्थिक वर्ष शुरु हुनु अगावै समितिले आगामी आर्थिक वर्षको लागि अनुमानित आम्दानी र खर्चको बजेट तथा कार्यक्रम स्वीकृत गर्नेछ । यसरी स्वीकृत गरिएको बजेटलाई वास्तविक परिस्थिति र अनुमान गर्न सकिने कुराका आधारमा प्रत्येक तीन महिनामा समितिले मूल्याङ्कन र संशोधन गर्न सक्नेछ । यस्तो बजेट नेपाल सरकारको जानकारीको लागि पठाइनेछ । परिच्छेद-५ । मौद्रिक कार्य र खुला बजार सञ्चालन । ४४. मौद्रिक नीति: बैङ्कलाई नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । को मौद्रिक नीति निर्माण गर्ने, कार्यान्वयन गर्ने र गराउने पूर्ण अधिकार हुनेछ । दोस्रो संशोधनद्वारा संशोधित । ४५. खुला बजार कारोबार सञ्चालन: (१) बैङ्कले सम्झौता गरी नेपाल सरकारको तर्फबाट जारी गरेको ऋणपत्र वा बैङ्कले जारी गरेको वा तोकेको ऋणपत्र तत्काल खरिद वा बिक्री गर्ने वा पछि खरिद वा बिक्री गर्ने गरी खुला बजार कारोबार सञ्चालन गर्नेछ । (२) बैङ्कले उपदफा (१) बमोजिमको खुला बजार कारोबार सञ्चालन गर्दा नेपाल सरकारका ऋणपत्रहरू व बैङ्क आफैले जारी गरेका ऋणपत्रको सुरक्षणमा रिपर्चेज एग्रिमेन्ट वा रिभर्स रिपर्चेज एग्रिमेन्ट गरी अल्पकालीन तरलता व्यवस्थापनको कार्य समेत गर्न सक्नेछ । (३) बैङ्कले खुला बजार कारोबार सञ्चालनका लागि अन्य उपयुक्त उपकरण समेत जारी गर्न सक्नेछ । ४६. वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको अनिवार्य मौज्दात: (१) बैङ्कले वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई उनीहरूसंग जम्मा भएको निक्षेप, सापटी कोष वा बैङ्कले तोकेको अन्य दायित्वको अनुपातमा बैङ्कमा अनिवार्य मौज्दात जम्मा गर्नु पर्ने गरी निर्देशन दिनेछ । बैङ्कले तोकेको अनिवार्य मौज्दात बैङ्कमा जम्मा गर्नु वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको कर्तव्य हुनेछ । (२) वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको अनिवार्य मौज्दातको गणना गर्दा बैङ्कले अवधि तोकी दैनिक औसत मौज्दातको आधारमा गर्नेछ ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

बैङ्कले तोकेको अनिवार्य मौज्दात बैङ्कमा जम्मा गर्नु वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको कर्तव्य हुनेछ । (२) वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको अनिवार्य मौज्दातको गणना गर्दा बैङ्कले अवधि तोकी दैनिक औसत मौज्दातको आधारमा गर्नेछ । ४७. अनिवार्य मौज्दात राख्न नसकेमा: कुनै वाणिज्य बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले बैङ्कले तोकिदिएको अनिवार्य मौज्दात बमोजिमको रकम जम्मा नगरेमा सो नगरेको अवधिसम्मका लागि बैङ्कले सम्बन्धित वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई जरिवाना गर्नेछ । यसरी जरिवाना गर्दा जरिवानाको रकम बैङ्कले तोकेको अधिकतम बैङ्क दरको तीन गुणा भन्दा बढी हुने छैन । ४८. डिस्काउन्ट कारोबार: (१) बैङ्कले आफूसंग खाता रहेका वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाले पेश गरेका देहायका विनिमेय अधिकारपत्रमा डिस्काउन्ट कारोबार गर्न सक्नेछ:- । (क) नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । मा ६ महिना भित्र भुक्तानी हुने गरी वाणिज्य बैङ्क सहित कम्तिमा दुई पक्षको हस्ताक्षर भएको प्रतिज्ञापत्र वा विनिमयपत्र । (ख) बैङ्कले प्राप्त गरेको मितिले ६ महिना भित्र भुक्तानी हुने नेपाल सरकार वा बैङ्कले निष्काशन गरेको नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । भित्र भुक्तानी हुने ऋणपत्र । (२) डिस्काउन्ट कारोबार गर्दा लागू हुने डिस्काउन्ट दर, शर्त र प्रक्रिया बैङ्कले तोके बमोजिम हुनेछ । ४९. वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई कर्जा तथा पुनर्कर्जा: (१) बैङ्कले आफूले निर्धारण गरेको शर्त तथा प्रक्रियाको अधीनमा रही वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई बढीमा एक वर्षको लागि देहायको जायजेथाको सुरक्षणमा कर्जा तथा पुनर्कर्जा प्रदान गर्न सक्नेछ:- । (क) दफा ६६ को उपदफा (१) को खण्ड (ङ) मा उल्लेख भए बमोजिमको अन्तर्राष्ट्रिय विनिमेय अधिकार पत्र, । (ख) नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । भित्र भुक्तानी हुने गरी नेपाल सरकारबाट जारी भएको ऋणपत्र, । (ग) बैङ्कमा जम्मा रहेको निक्षेप वा यस ऐन अन्तर्गत बैङ्कले कारोबार गर्न सक्ने सुन तथा बहुमूल्य धातु, । (घ) दफा ४८ को उपदफा (१) बमोजिमका विनिमयपत्र वा प्रतिज्ञापत्र, र । (ङ) तोकिए बमोजिमका अन्य सुरक्षणपत्रहरू । (२) पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको । उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भएतापनि नेपाल सरकारले सर्वसाधारणको हित र कल्याणका लागि कर्जा प्रवाह गर्न उपयुक्त देखी बैङ्कलाई अनुरोध गरेको खण्डमा र त्यस्तो कर्जाको नेपाल सरकारले प्रचलित बजार दरको सुरक्षण पत्रको ग्यारेन्टी दिएमा वा अन्तिम ऋणदाताको रुपमा कार्य गर्नु पर्दा बैङ्कले असाधारण अवस्थामा बढीमा एक वर्ष सम्मका लागि वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई कुनै पनि किसिमको कर्जा प्रवाह गर्न सक्नेछ । दोस्रो संशोधनद्वारा थप । (३) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम प्रदान गरिएको कर्जा तोकिए बमोजिमका शर्तहरूको अधीनमा रही थप एक वर्षका लागि नवीकरण गर्न सकिनेछ । ५०. डिस्काउन्ट दर र पुनर्कर्जाको ब्याज दर: बैङ्कले डिस्काउन्ट दर र पुनर्कर्जाको ब्याजदर बैङ्कले समय समयमा निर्धारण गर्नेछ । यसरी निर्धारण गरेको डिस्काउन्ट दर र पुनर्कर्जाको ब्याज दरको सूचना बैङ्कले सम्बन्धित सबैको जानकारीको लागि प्रकाशन र प्रसारण गर्नेछ ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

५०. डिस्काउन्ट दर र पुनर्कर्जाको ब्याज दर: बैङ्कले डिस्काउन्ट दर र पुनर्कर्जाको ब्याजदर बैङ्कले समय समयमा निर्धारण गर्नेछ । यसरी निर्धारण गरेको डिस्काउन्ट दर र पुनर्कर्जाको ब्याज दरको सूचना बैङ्कले सम्बन्धित सबैको जानकारीको लागि प्रकाशन र प्रसारण गर्नेछ । परिच्छेद-६ । मौद्रिक एकाई, बैङ्क नोट र सिक्का । ५१. मौद्रिक एकाई: (१) नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । को मौद्रिक एकाई रूपैयाँ हुनेछ र यस्तो रूपैयाँ एकसय पैसामा विभाजित हुनेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको रूपैयाँ नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । भित्र कानूनी ग्राह्य (लिगल टेन्डर) हुनेछ र यस्तो रूपैयाँको जमानत नेपाल सरकारबाट प्राप्त हुनेछ । ५२. बैङ्क नोट र सिक्का निष्काशन गर्ने अधिकार: (१) बैङ्कलाई नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । भित्र बैङ्क नोट तथा सिक्का निष्काशन गर्ने एकाधिकार हुनेछ । यस्ता नोट तथा सिक्का नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । मा कानूनी ग्राह्य हुनेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम बैङ्कले नोट निष्काशन गर्दा सुरक्षण राखेर मात्र निष्काशन गर्नेछ र यस्तो निष्काशित नोटको दायित्व सुरक्षण बापत राखिएको सम्पत्तिको मूल्य बराबर हुनेछ । सुरक्षण बापत राखिने सम्पत्तिको कमसेकम पचास प्रतिशत सुन, चाँदी, विदेशी मुद्रा, विदेशी धितोपत्र र विदेशी विनिमय अधिकारपत्र मध्ये एक वा एक भन्दा बढीमा र अरु बाँकी प्रतिशत सिक्का (मोहर, डबल र सोभन्दा बढी दरको), नेपाल सरकारले निष्काशन गरेको ऋणपत्र र बैङ्कबाट पुनः भुक्तानी दिइएको बढीमा अठार महिनाभित्र नेपालमा नै भुक्तानी हुने प्रतिज्ञापत्र वा विनिमयपत्र मध्ये एक वा एक भन्दा बढीमा राखिनेछ । तर नेपाल सरकारले स्वीकृति दिएमा सुरक्षण बापत राखिने सम्पत्तिको कमसेकम चालीस प्रतिशत सुन, चाँदी, विदेशी मुद्रा, विदेशी धितोपत्र र विदेशी विनिमय अधिकारपत्र मध्ये एक वा एक भन्दा बढीमा र अरु बाँकी प्रतिशत नेपाली सिक्का (मोहर, डबल, र सोभन्दा बढी दरको), नेपाल सरकारले निष्काशन गरेको ऋणपत्र र बैङ्कबाट पुनः भुक्तानी दिइएको बढीमा अठार महिनाभित्र नेपालमा नै भुक्तानी हुने प्रतिज्ञापत्र वा विनिमयपत्र मध्ये एक वा एक भन्दा बढीमा पनि राख्न सकिनेछ । (३) उपदफा (२) को प्रयोजनको लागि सम्पत्तिको मूल्याङ्कन देहाय बमोजिम गरिनेछ:- । (क) सुनको मूल्य समितिको सिफारिसमा नेपाल सरकारले निर्धारित गरिदिए बमोजिमको दरमा । (ख) चाँदीको मूल्य समितिले मनासिब ठहर्याएको दरमा । (ग) विदेशी मुद्रा बैङ्कद्वारा निर्धारित विनिमय दरमा । (घ) नेपाल सरकारले निष्काशन गरेको ऋणपत्र, विदेशी धितोपत्र र विनिमय अधिकारपत्र बजार दर हेरी समितिले मनासिब ठहर्याएको दरमा । (ङ) सिक्का अंकित दर (फेस भेल्यु) मा । (४) बैङ्कले आवश्यकता अनुसार विभिन्न दरका बैङ्क नोट निष्काशन गर्नेछ । यसरी बैङ्क नोट निष्काशन गर्दा नोटमा देखिने चित्र, आकार र दर नेपाल सरकारको स्वीकृतिमा र नोटमा नदेखिने चित्र, आन्तरिक सुरक्षाको व्यवस्था, बैङ्क नोट छपाई गर्ने वस्तु तथा अन्य पदार्थ समितिले निर्णय गरे बमोजिम हुनेछ ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

(४) बैङ्कले आवश्यकता अनुसार विभिन्न दरका बैङ्क नोट निष्काशन गर्नेछ । यसरी बैङ्क नोट निष्काशन गर्दा नोटमा देखिने चित्र, आकार र दर नेपाल सरकारको स्वीकृतिमा र नोटमा नदेखिने चित्र, आन्तरिक सुरक्षाको व्यवस्था, बैङ्क नोट छपाई गर्ने वस्तु तथा अन्य पदार्थ समितिले निर्णय गरे बमोजिम हुनेछ । (५) समितिको राय लिई नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी जुनसुकै दरको बैङ्क नोट कुनै तोकिएको ठाउँ वा अङ्गामा बाहेक अन्यत्र नचल्ने गराउन सक्नेछ । (६) च्यातिएको, मेटिएको अथवा झुरिएको नोट बैङ्कले पुनः निष्काशन गर्ने छैन । (७) बैङ्कले नेपाल सरकारको स्वीकृति लिई जुनसुकै मूल्य, नाप, तौल, शुद्धता, डिजाइन र धातुको वा मिश्रण भएको धातुको सिक्का चलन चल्तीको निमित्त वा विशेष अवसरमा टक्सारमा टकमरी गराई चलन चल्तीमा ल्याउन सक्नेछ । बैङ्कले आवश्यक देखेमा यस्तो सिक्का कुनै विदेशी टक्सारमा समेत टकमरी गराउन सक्नेछ । तर एकपटक स्वीकृति लिई टकमरी गराई सकेको सिक्कालाई पुनः टकमरी गराउन परेमा नेपाल सरकारको स्वीकृति लिनु पर्ने छैन । (८) बैङ्कले नेपाल सरकारको स्वीकृति लिई कुनै विदेशी सरकारले टकमरी गराउन पठाएको सिक्का टकमरी गर्न सक्नेछ । (९) बैङ्क स्थापना हुनु भन्दा अगाडि नेपाल सरकारबाट निष्काशन भएका नोट र बैङ्कबाट निष्काशन भएका बैङ्क नोटको तिरोभरो गर्ने जवाफदेही बैङ्कको हुनेछ । (१०) बैङ्क नोट निष्काशन बापत सुरक्षणमा रहेको सम्पत्तिबाट उपदफा (९) बमोजिमको दायित्व बाहेक अरु दायित्व पूरा गरिने छैन । ५३. बैङ्क नोट तथा सिक्का सर्वस्वीकार्य हुने: बैङ्कद्वारा कानूनी ग्राह्य बनाई निष्काशन गरिएका बैङ्क नोट तथा सिक्का नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । भित्र सबै किसिमको सार्वजनिक तथा व्यक्तिगत ऋण चुक्ता गर्न यस्तो नोट वा सिक्कामा अंकित रकम सम्मको निमित्त सर्वस्वीकार्य हुनेछ । ५४. सिक्काको नाप, तौल र आकार: यस ऐन बमोजिम बैङ्कले निष्काशन गर्ने सिक्कामा अंकित हुने मूल्य, तिनको नाप, तौल, आकार र अन्य विशेषता समितिले तोके बमोजिम हुनेछ । ५५. मुद्रा निष्काशन र सुरक्षा: बैङ्क नोट छाप्ने र टकमार्ने व्यवस्था गर्ने, जारी नगरिएको बैङ्क नोट र सिक्कालाई समुचित रुपमा राखी सुरक्षा प्रदान गर्ने र चलनचल्तीमा नरहेको पुरानो बैङ्क नोट वा सिक्का, प्लेट र डाईलाई सुरक्षित राख्ने वा नष्ट गर्ने सम्बन्धी व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ । ५६. मुद्राको सटही व्यवस्था: बैङ्कले कुनै शुल्क वा दस्तुर नलिई नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । भित्र कानूनी ग्राह्य हुने बैङ्क नोट वा सिक्कालाई समान मुल्यको एकै वा विभिन्न दरको बैङ्क नोट वा सिक्कासंग सटही गरी दिनेछ । ५७. झुरो वा खोटो मुद्रा: (१) बैङ्कले झुरो मुद्रालाई खिच्ने, नष्ट गर्ने वा अन्य बैङ्क नोट वा सिक्कासंग सटही गरिदिन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बैङ्कले डिजाइन मेटिएको, च्यातिएको, विकृत वा पचास प्रतिशत भन्दा बढी भाग नभएको बैङ्क नोट वा सिक्का सटही गर्न इन्कार गर्न सक्नेछ । (३) बैङ्कले उपदफा (१) बमोजिमको बैङ्क नोट वा सिक्काको धनीलाई तोकिए बमोजिम क्षतिपूर्ति दिई वा नदिई त्यस्ता बैङ्क नोट वा सिक्का खिच्न वा नष्ट गर्न सक्नेछ ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

(३) बैङ्कले उपदफा (१) बमोजिमको बैङ्क नोट वा सिक्काको धनीलाई तोकिए बमोजिम क्षतिपूर्ति दिई वा नदिई त्यस्ता बैङ्क नोट वा सिक्का खिच्न वा नष्ट गर्न सक्नेछ । (४) हराएको वा चोरिएको बैङ्क नोट वा सिक्काको धनीलाई बैङ्कबाट सट्टाभर्ना पाउने हक हुने छैन । बैङ्कले कुनै मुआब्जा नदिई बाहिरी स्वरुप परिवर्तन गरिएको वा खोटो सिक्का वा नक्कली नोट जफत गर्नसक्नेछ । स्पष्टीकरणः यस दफाको प्रयोजनको लागि "खोटो सिक्का" भन्नाले बैङ्कले निष्काशन गरेको सिक्काको नक्कल गरी टक मारेको, ढाली वा खोदी बनाएको नक्कली सिक्का वा बैङ्कबाट निष्काशन गरेको सिक्कालाई दुई दुई भन्दा बढी टुक्रा हुने गरी काटेको, फुटाएको वा सिक्कामा उल्लिखित अंक, अक्षर तथा चिन्ह मेटिएको सिक्का सम्झनु पर्छ । ५८. मुद्राको स्टक र निष्काशन सम्बन्धी व्यवस्था: मुद्राको स्टक र निष्काशन सम्बन्धी व्यवस्था तथा मुद्राको माग पूरा गर्न नियमित रुपमा बैङ्क नोट तथा सिक्काको आपूर्ति गर्ने कार्य बैङ्कले गर्नेछ । ५९. जारी भएको मुद्राको हिसाब राख्ने: बैङ्कले चलन चल्तीमा रहेको कुल बैङ्क नोट दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । लाई आफ्नो हिसाबमा मौद्रिक दायित्व रुपमा छुट्टै देखाउनु पर्नेछ । स्टकमा रहेको अथवा चलनचल्तीमा आई नसकेको बैङ्क नोट दोस्रो संशोधनद्वारा झिकिएको । तथा सिक्का यस्तो दायित्व अन्तर्गत पर्ने छैन । ६०. जारी गरिएको मुद्रा खिच्ने वा फिर्ता लिने: (१) बैङ्कले नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । भित्र चलनचल्तीमा रहेका बैङ्क नोट तथा सिक्का सोधभर्ना दिने गरी खिच्न वा फिर्ता लिन सक्नेछ । त्यसरी खिच्ने वा फिर्ता लिने बैङ्क नोट तथा सिक्का कति दिनभित्र बैङ्कको कुन कार्यालयमा सट्टाभर्नाका लागि पेश गर्ने भन्ने व्यहोरा स्पष्ट रुपमा किटान गरी बैङ्कले सार्वजनिक सूचना प्रकाशन र प्रसारण गर्नेछ । (२) दफा ५३ मा जुनसुकै कुरा उल्लेख गरिएको भए तापनि उपदफा (१) बमोजिम तोकिएको समय समाप्त भएपछि सट्टाभर्ना गर्नु पर्ने बैङ्क नोट तथा सिक्का कानूनी ग्राह्य हुने छैन । (३) बैङ्कले उपदफा (१) बमोजिम चलनचल्तीबाट खिचेका बैङ्क नोट तथा सिक्का तथा त्रुटीयुक्त मुद्रा तोकिए बमोजिम धुल्याउन, काट्न, फुटाउन वा अन्य कुनै पनि किसिमले नष्ट गर्न सक्नेछ । ६१. प्रतिलिपि र जाली मुद्रा: (१) कसैले पनि देहाय बमोजिमको कुनै काम कुरा गर्न, गराउन हुँदैन:- । (क) नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । भित्र चलनचल्तीमा रहेका कानूनी ग्राह्य बैङ्क नोट तथा सिक्का वा चेक वा भुक्तानी कार्डको जालसाजी वा किर्ते गरी वा रुप फेरी वा अन्य कुनै प्रकारले नक्कली मुद्रा बनाउन वा सो को प्रतिलिपि बनाउन वा सो सम्बन्धी कुनै कार्य गर्न वा त्यस्तो कुनै कार्यमा सघाउ पुर्याउन, वा । (ख) बैङ्क नोट वा सिक्का, चेक वा भुक्तानी कार्ड, नक्कली, झुरा, किर्ते वा जालसाजी गरी वा रुप फेरेर बनाएको हो भन्ने थाहा पाई पाई पनि त्यस्ता बैङ्क नोट वा सिक्का वा चेक वा भुक्तानी कार्ड कसैले आफूसंग राख्न, ओसार पसार गर्न वा जारी गर्न वा त्यस्तो कुनै कार्यमा सघाउ पुर्याउन, वा ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

(ख) बैङ्क नोट वा सिक्का, चेक वा भुक्तानी कार्ड, नक्कली, झुरा, किर्ते वा जालसाजी गरी वा रुप फेरेर बनाएको हो भन्ने थाहा पाई पाई पनि त्यस्ता बैङ्क नोट वा सिक्का वा चेक वा भुक्तानी कार्ड कसैले आफूसंग राख्न, ओसार पसार गर्न वा जारी गर्न वा त्यस्तो कुनै कार्यमा सघाउ पुर्याउन, वा । (ग) बैङ्क नोट वा सिक्का, चेक वा भुक्तानी कार्ड, नक्कली, झुट्टा, किर्ते वा जालसाजी वा रूप फेरेर बनाउनका लागि प्रयोग हुँदैछ भन्ने जानी जानी कुनै धातुको पाता, ढुंगा, कागज, डाई वा अन्य कुनै वस्तु वा पदार्थ कसैले आफ्नो साथमा राख्न, उत्पादन गर्न वा ओसार पसार गर्न वा त्यस्तो कुनै कार्यमा सघाउ पुऱ्याउन । (२) नेपाली रुपैयाँमा अंकित मूल्यको बैङ्क नोट, सिक्का, चेक वा भुक्तानी कार्डको प्रतिलिपि उतार गर्दा र कुनै वस्तुको श्रृजना गर्दा त्यस्तो वस्तुको बनावट कुनै किसिमबाट बैङ्क नोट, सिक्का, चेक वा भुक्तानी कार्डसित मिल्न जाने भएमा सो गर्नु भन्दा पहिले बैङ्कको पूर्व स्वीकृति लिनु पर्नेछ । (३) बैङ्कले जाली नोट वा खोटो सिक्का वा नक्कली चेक वा भुक्तानी कार्डको निष्काशन रोक्ने सम्बन्धमा आवश्यक कदम चाल्न सक्नेछ । यस्तो कदम चाल्दा बैङ्कले आवश्यक आदेश, निर्देशन वा सूचना जारी गर्न सक्नेछ । परिच्छेद-७ । विदेशी विनिमय नीति, नियम र संचिति । ६२. विदेशी विनिमय नीति: बैङ्कलाई नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । को विदेशी विनिमय नीति निर्माण गर्न, कार्यान्वयन गर्ने र गराउने पूर्ण अधिकार हुनेछ । ६३. विदेशी विनिमय व्यवस्थापन: विदेशी विनिमयको व्यवस्थापन बैङ्कले गर्नेछ । यस्तो व्यवस्थापन गर्न बैङ्कलाई देहाय बमोजिमको अधिकार हुनेछ:- । (क) विदेशी विनिमय कारोबार गर्न चाहने व्यक्तिलाई यस ऐन वा अन्य प्रचलित कानूनको अधिनमा रही इजाजतपत्र जारी गर्ने । (ख) इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिबाट गरिने विदेशी विनिमय कारोबार नियमित तथा व्यवस्थित गर्नका लागि नियम तथा विनियम बनाउने, आवश्यक आदेश, निर्देशन वा सूचना जारी गर्ने । (ग) इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिको निरीक्षण, सुपरिवेक्षण तथा अनुगमन गर्ने । (घ) ईजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिको कारोबारको आधार, सीमा तथा शर्त निर्धारण गर्ने । (ङ) नेपाली रुपैयाँको विदेशी विनिमय दर निर्धारण पद्धती तोक्ने । ६४. विदेशी विनिमय कारोबारको विवरण: (१) बैङ्कले इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिलाई विदेशी मुद्रा सटही तथा सो सम्बन्धी सञ्चालनको विस्तृत विवरण बैङ्कमा पेश गर्न लगाउने छ । त्यस्तो बिबरण पेश गर्नु पर्ने अवधि, ढाँचा र तत्सम्बन्धी अन्य कागजात बैङ्कले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको विवरण र बैङ्कले तोकेको कागजात बैङ्क समक्ष पेश गर्नु सम्बन्धित इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिको कर्तव्य हुनेछ । ६५. विदेशी विनिमयको कारोबार: (१) बैङ्कले विदेशी विनिमय, सुन तथा बहुमूल्य धातु खरिद वा बिक्री गर्न सक्नेछ । (२) बैङ्कले उपदफा (१) बमोजिम गर्ने खरिद बिक्री स्पट, अग्रिम विनिमय दर, स्वाप, अप्सन वा यस्तै प्रकारका अन्य उपकरण, नगद वा कुनै पनि विनिमय अधिकारपत्रको माध्यमबाट गर्न सक्नेछ । (३) बैङ्कले दफा ६६ को उपदफा (१) को प्रयोजनको लागि विदेशी विनिमय खरिद वा बिक्री गर्न सक्नेछ ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

(२) बैङ्कले उपदफा (१) बमोजिम गर्ने खरिद बिक्री स्पट, अग्रिम विनिमय दर, स्वाप, अप्सन वा यस्तै प्रकारका अन्य उपकरण, नगद वा कुनै पनि विनिमय अधिकारपत्रको माध्यमबाट गर्न सक्नेछ । (३) बैङ्कले दफा ६६ को उपदफा (१) को प्रयोजनको लागि विदेशी विनिमय खरिद वा बिक्री गर्न सक्नेछ । त्यस्तो खरिद, बिक्री स्पट, अग्रिम विनिमयदर, स्वाप, अप्सन वा यस्तै अन्य उपकरणको आधारमा समेत गर्न सक्नेछ । (४) बैङ्कले विदेशी मुद्राहरूको खरिद बिक्री दर कायम गरी कारोबार गर्नेछ । यसरी कारोबार गर्दा गरिने कारोबारको आधार, सीमा तथा शर्त बैङ्कले तोके बमोजिम हुनेछ । ६६. विदेशी विनिमय संचिति: (१) बैङ्कले विदेशी विनिमय संचितिको परिचालन गर्नेछ । यस्तो संचिति सम्बन्धित विदेशी विनिमयमा अंकित हुनेछ र यस्तो संचितिमा देहायको सम्पत्ति समावेश हुनेछ:- । (क) बैङ्कले जिम्मा लिएको वा बैङ्कको खातामा रहेको सुन तथा बहुमूल्य धातु । (ख) बैङ्कले जिम्मा लिएको वा बैङ्कको खातामा जम्मा रहेको विदेशी मुद्रा । (ग) बैङ्कको नाममा विदेशी केन्द्रीय बैङ्क वा अन्य विदेशी बैङ्क खातामा रहेको विदेशी मुद्रा । (घ) बैङ्कको नाममा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषमा जम्मा रहेको स्पेशल ड्रइङ्ग राईट्स (एस.डि.आर) । (ङ) बैङ्कको जिम्मामा रहेको विदेशी विनिमयमा भुक्तानी हुने गरी कुनै ऋणी वा दायित्वकर्ताले जारी गरेको विनिमयपत्र, प्रतिज्ञापत्र, बचत ऋण पत्र, बण्ड तथा अन्य ऋण सुरक्षण । (च) तत्काल वा पुनर्खरिद गर्ने गरी विदेशी बैङ्क वा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थासँग वा ती संस्था जमानी बसेको र भविष्यमा खरिद गर्ने गरी बैङ्क तथा अर्को पक्ष बीच विदेशी विनिमयमा भुक्तानी हुने गरी भएको सम्झौता । (२) बैङ्कले उपदफा (१) बमोजिमको सम्पत्तिको चयन गर्दा बैङ्कको पुँजी र तरलताको सुरक्षालाई ध्यानमा राखी अधिकतम आम्दानी हुने किसिमले गर्नु पर्नेछ । (३) बैङ्कले मौद्रिक तथा विदेशी विनिमय नीति कार्यान्वयन गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारमा शिघ्र भुक्तानीको लागि आवश्यक पर्ने यथोचित अन्तर्राष्ट्रिय संचिति कायम गर्नु पर्नेछ । (४) अन्तर्राष्ट्रिय संचितिको मात्रा घटेको वा घट्ने अवस्थामा पुगेको कारणबाट मौद्रिक तथा विदेशी विनिमय नीति कार्यान्वयन गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारमा शीघ्र भुक्तानीको प्रकृयामा प्रतिकूल असर पर्न जाने आशंका बैङ्कलाई लागेमा बैङ्कले अन्तर्राष्ट्रिय संचितिको वर्तमान स्थिति, सो घटेको र घट्नुको कारण साथै सो को रोकथाम गर्न अपनाउनु पर्ने उपाय समेत खुलाई नेपाल सरकार समक्ष प्रतिवेदन पेश गर्नेछ । (५) उपदफा (४) बमोजिमको स्थितिमा सुधार नआएसम्मको लागि बैङ्कले आवश्यकता अनुसार थप सूझाव सहितको प्रतिवेदन तयार गरी नेपाल सरकार समक्ष पेश गर्नेछ । (६) उपदफा (१) बमोजिमको विदेशी विनिमय संचितिलाई बैङ्कले आफ्नो वासलातमा देखाउनेछ । ६७. सुन तथा विदेशी मुद्रामा ऋणपत्र जारी गर्ने: (१) बैङ्कले नेपाल सरकारको स्वीकृति लिई कुनै निश्चित प्रयोजनका लागि सुन तथा विदेशी मुद्रामा अंकित कुनै एक वा एक भन्दा बढी प्रकारको ऋणपत्र जारी गर्न सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम जारी गरिने ऋणपत्रको किसिम, अवधि, साँवा, ब्याजको भुक्तानी तथा अन्य कुराहरु बैङ्कले तोके बमोजिम हुनेछ ।
नेपाल_राष्ट्र_बैङ्क_ऐन_२०५८
Nepal Rastra Bank Act, 2002

(२) उपदफा (१) बमोजिम जारी गरिने ऋणपत्रको किसिम, अवधि, साँवा, ब्याजको भुक्तानी तथा अन्य कुराहरु बैङ्कले तोके बमोजिम हुनेछ । ६८. अन्तर्राष्ट्रिय क्लियरिङ्ग र भुक्तानी सम्झौता: बैङ्कले आफ्नो खाता वा नेपाल सरकारको निर्देशन बमोजिम सरकारी खाताको लागि विदेश स्थित सार्वजनिक वा निजी केन्द्रीय क्लियरिङ्ग संस्थासँग क्लियरिङ्ग तथा भुक्तानी सम्झौता गर्न सक्नेछ । बैङ्कले यस्तो सम्झौताको उद्देश्य कार्यान्वयन गर्नको लागि आवश्यक अन्य सम्झौता समेत गर्न सक्नेछ । परिच्छेद-८ । नेपाल सरकारसँगको सम्बन्ध । ६९. बैङ्कर, सल्लाहकार र वित्तीय एजेन्ट: (१) बैङ्क नेपाल सरकारको बैङ्कर, आर्थिक विषयको सल्लाहकार तथा नेपाल गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा झिकिएको । को वित्तीय एजेन्ट हुनेछ । (२) नेपाल सरकारले बैङ्कको क्षेत्राधिकारसँग सम्बन्धित विषयमा बैङ्कसँग परामर्श लिनेछ । यसरी नेपाल सरकारबाट माग भएका विषयमा परामर्श दिनु बैङ्कको कर्तव्य हुनेछ । (३) प्रत्येक वर्ष नेपाल सरकारले वार्षिक बजेट तयार गर्दा आन्तरिक ऋण लगायत अधिविकर्षको सम्बन्धमा बैङ्कसँग परामर्श लिनेछ । (४) बैङ्कले प्रत्येक वर्ष आर्थिक तथा वित्तीय विषयमा नेपाल सरकार समक्ष पूर्व बजेटकालिन समिक्षा प्रतिवेदन पेश गर्नेछ । ७०. बाह्य ऋण सम्बन्धी परामर्श तथा जानकारी: (१) नेपाल सरकारले बाह्य क्षेत्रबाट ऋण लिँदा बैङ्कसँग परामर्श लिन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिमको परामर्शमा ऋण रकमको राशी, सो को प्राप्ति तथा ऋण सापटीका शर्त वा अवस्था तथा ऋणको भुक्तानी जस्ता विषय पर्नेछन् । (३) नेपाल सरकारले बाह्य ऋण लिएको जानकारी बैङ्कलाई दिनेछ । (४) नेपाल सरकारले विदेशी विनिमयमा दायित्व श्रृजना हुने गरी निजी वा सार्वजनिक संस्थालाई बाह्य ऋण लिन स्वीकृति दिँदा बैङ्कसँग परामर्श लिनेछ । (५) नेपाल सरकार, सार्वजनिक संस्था वा निजी क्षेत्रले विदेशी विनिमयमा दायित्व सृजना हुने गरी भए गरेका सम्झौताको जानकारी बैङ्कलाई दिनु पर्नेछ । ७१. निक्षेप सङ्कलन: (१) बैङ्कले नेपाल सरकारको वा नेपाल सरकारले तोकिदिएको अन्य निकायको निक्षेप स्वीकार गर्नेछ । (२) उपदफा (१) बमोजिम निक्षेप स्वीकार गर्दा बैङ्कले रकम जिम्मा लिने, भुक्तानी दिने, खाता सञ्चालन गर्ने तथा अन्य बैङ्किङ्ग सेवा प्रदान गर्ने जस्ता कार्य गर्नेछ । (३) बैङ्कले तोकेको शर्त पालना गर्ने गरी आवश्यकता अनुसार वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई उपदफा (२) बमोजिमको कारोबार गर्न पाउने गरी अधिकार प्रदान गर्न सक्नेछ । ७२. वित्तीय एजेन्टको कार्य: बैङ्कले नेपाल सरकारसँग भएको सम्झौताका आधारमा निर्धारित शर्त वा सीमाको अधिनमा रही देहायका विषयमा नेपाल सरकारको वित्तीय एजेन्टको रुपमा कार्य गर्नेछ:- । (क) नेपाल सरकारद्वारा जारी गरिएका ऋणपत्रको खरिद बिक्री गर्ने, बजार व्यवस्था गर्ने, हस्तान्तरण गर्ने र सो को अभिलेख राख्ने जस्ता कारोबार । (ख) खण्ड (क) बमोजिमको ऋणपत्रको सावा, ब्याज र अन्य दस्तुरको भुक्तानी । (ग) एजेन्टको रुपमा गर्नु पर्ने आवश्यक अन्य कार्य । ७३. बैङ्कले विवरण, तथ्याङ्क तथा कागजात माग गर्न सक्ने: (१) बैङ्कले आफ्नो कामकारबाही सञ्चालन गर्न आवश्यक पर्ने विवरण, तथ्याङ्क तथा कागजात सम्बन्धित निकायबाट माग गर्न सक्नेछ ।