chhatramani/Nepal-Legal-Text-Corpus-44laws huggingface dataset:
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–३ बदर हुने करार र बदर गराउन सकिने करार

दफा १४ : बदर गराउन सकिने करार
१) देहाय बमोजिम भएको करार सो करारबाट मर्का पर्ने व्यक्तिले
बदर गराउन सक्नेछः
(क) करकापबाट भएको करार,
स्पष्टीकरणः
कुनै व्यक्तिलाई निजको इच्छा विरुद्ध कुनै करार गराउने मनसायले
निजको सम्पत्ति रोक्का राखेको वा राख्न धम्की दिएको वा निजको जिउ ज्यान वा
इज्जतमा धक्का पुर्‍याउने धम्की दिएको वा प्रचलित कानुन बिपरित अन्य कुनै काम
गरेको वा गर्न धम्की दिएको भए करकाप गरेको सम्झनु पर्छ ।
(ख) अनुचित प्रभावबाट भएको करार,
स्पष्टीकरणः
(१) आफ्नो प्रभावमा रहेको आफ्नो इच्छानुसार काम गराउन सकिने व्यक्तिबाट
आफ्ना हित वा स्वार्थका लागि कुनै अनुचित लाभ उठाउने मनसायले त्यस्तो
व्यक्ति उपर पारेको प्रभावलाई अनुचित प्रभाव सम्झनु पर्छ ।
(२) खण्ड (१) को सर्वसामान्यतामा प्रतिकूल प्रभाव नपर्ने गरी देहायका
व्यक्तिलाई आफ्ना प्रभावमा रहेका आफ्नो इच्छानुसार काम गराउन सकिने
व्यक्ति सम्झनु पर्छः
(अ) आफ्नो संरक्षकत्व, संरक्षण वा जिम्मामा रहेका व्यक्ति,
(आ) वृद्धावस्था, विरामी अवस्था वा शारीरिक वा मानसिक दुर्बलताले गर्दा
केही समय वा सदाका लागि आफ्नो हितको बिचार गर्न नसक्ने
व्यक्ति,
(इ) आफूले आर्थिक वा पदीय दवाब पार्न सकिने व्यक्ति ।
(ग) जालसाजबाट भएको करार,
स्पष्टीकरणः
करार गर्ने पक्ष वा निजको प्रतिनिधिले अर्को पक्ष वा निजको प्रतिनिधिलाई धोका दिने नियतबाट कुनै कुरा सत्य होइन भन्ने जानकारी हुँदा हुँदै सो कुरा सत्य हो भनी विश्वास दिलाएको वा विश्वास पर्न सक्ने कुनै काम कारबाही गरेको वा कुनै तथ्यका बारेमा जानकारी हुँदा हुँदै सो तथ्य जानी जानी लुकाएको वा प्रचलित कानुन बमोजिम जालसाज हुने अन्य कुनै काम गरेको भए जालसाज गरेको सम्झनु पर्छ ।
(घ) झुक्याई गराएको करार ।
स्पष्टीकरणः
देहाय बमोजिमको कामलाई झुक्याएको सम्झनु पर्छः
(क) मनासिब माफिकको आधार बेगर कुनै कुराको झुठ्ठा विवरण दिएको,
(ख) कुनै पक्षलाई मर्का पर्ने गरी बहकाएको,
(ग) करारको विषय वस्तुमा गल्ती गराएको ।
२) यस दफा बमोजिम बदर गराउन सकिने करारका हकमा देहायका कुरामा देहाय बमोजिम हुनेछ ः–
(क) करार गराइएको पक्षले करारलाई बदर नगराई सो करार हुनु अघि निजको स्थिति
जस्तो हुन्थ्यो सो बमोजिम गराई माग्न सक्नेछ ।
(ख) कसैले आफ्नो प्रभावमा रहेको आफ्नो इच्छा अनुसार काम गराउन सक्ने व्यक्तिसँग करार गरेकोमा त्यस्तो करार अनुचित प्रभावबाट गरिएको होइन भनी प्रमाणित गर्ने भार त्यसरी अनुचित प्रभाव पारेको होइन भन्ने पक्षमाथि रहनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–४ जमानत, हर्जाना तथा प्रत्याशन सम्बन्धी करार

दफा १५ : जमानत सम्बन्धी करार
(१) कुनै व्यक्तिले आफूले लिएको ऋण वा कबुल गरेको दायित्व चुक्ता नगरेमा वा पूरा नगरेमा तेस्रो पक्षले चुक्ता वा पूरा गरिदिने गरी करार भएकोमा जमानत सम्बन्धी करार भएको मानिनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम तेस्रो पक्षले जमानत दिएकोमा तिर्नु पर्ने व्यक्तिले ऋण
नतिरेमा वा पूरा गर्नु पर्ने दायित्व पूरा नगरेमा त्यस्तो ऋण वा दायित्व जमानत दिनेले तिर्नु वा
करार बमोजिमका शर्त पूरा गरिदिनु पर्नेछ ।
(३) जमानत सम्बन्धी करार लिखित रूपमा भएको हुनु पर्नेछ ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–४ जमानत, हर्जाना तथा प्रत्याशन सम्बन्धी करार

दफा १६ : . जमानत दिने व्यक्तिको दायित्व
करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक जमानत दिने व्यक्तिको दायित्व देहाय बमोजिम हुनेछः
(क) दायित्व पूरा गर्नु पर्ने व्यक्तिले सो दायित्व पूरा गर्न नसकेको बखतदेखि नै जमानत दिने
व्यक्तिको दायित्व सृजना हुनेछ ।
(ख) जमानत दिने व्यक्तिको दायित्व ऋण तिर्नु पर्ने वा दायित्व पूरा गर्नु पर्ने व्यक्ति सरह हुनेछ
र तिर्नु वा पूरा गर्नु पर्ने दायित्वबाट निज मुक्त नभएसम्म जमानत दिने व्यक्ति जिम्मेवार
रहनेछ ।
(ग) साहूलाई तिर्नु वा पूरा गर्नु पर्ने दायित्व तिर्नु वा पूरा गर्नु पर्ने व्यक्तिबाट उल्लंघन
हुनासाथ साहूले जमानत दिने व्यक्तिबाट सो दायित्व पूरा गराउन सक्नेछ ।
(घ) कुनै ऋण वा दायित्व बापत कुनै सुरक्षण र जमानत दुवै दिएको रहेछ भने त्यसरी दिएको
सुरक्षणले खामेको हदसम्म जमानत दिने व्यक्तिको दायित्व हुने छैन ।
(ङ) कानुनको परिचालनबाट ऋण तिर्नु पर्ने वा दायित्व पूरा गर्नु पर्ने व्यक्ति दायित्वबाट मुक्त
हुँदैमा जमानत दिने व्यक्तिको दायित्व समाप्त हुने छैन ।
स्पष्टीकरणः
यस ऐनको प्रयोजनको लागि “साहू” भन्नाले ऋण दिने व्यक्ति सम्झनु
पर्दछ र सो शब्दले ऋण तिर्नु पर्ने वा दायित्व पूरा गर्नु पर्ने व्यक्तिबाट कुनै लाभ
पाउने वा कुनै काम गराउन पाउने व्यक्ति समेत सम्झनु पर्छ ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–४ जमानत, हर्जाना तथा प्रत्याशन सम्बन्धी करार

दफा १७ः जमानत दिने व्यक्ति दायित्वबाट मुक्त हुने अवस्था
१) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक देहायको कुनै अवस्थामा देहायको हदसम्म जमानत दिने व्यक्ति आफ्नो दायित्वबाट मुक्त हुनेछ :-
(क) ऋण तिर्नु पर्ने वा दायित्व पूरा गर्नु पर्ने व्यक्तिले जमानत दिने व्यक्तिको सहमति विना करारमा तात्विक असर पर्ने गरी करारका शर्तहरु हेरफेर गरेमा त्यस्तो हेरफेरपछि हुने कारोबारमा,
(ख) जुन विषयमा जमानत दिइएको हो सो दायित्वबाट सो पूरा गर्नु पर्ने व्यक्ति मुक्त हुने गरी करार भएमा,
(ग) साहको काम कारबाहीले ऋण तिर्नु पर्ने वा दायित्व पूरा गर्नु पर्ने व्यक्ति मुक्त हुने भएमा वा ऋण मिन्हा भएमा,
(घ) साहूले ऋणबाट लिनु पर्ने रकमभन्दा कम रकम लिई दायित्व मुक्त गर्ने वा निजलाई ऋण चुक्ता गर्न थप समय दिने वा मुद्दा नचलाउने गरी सहमति भएमा,
(ङ) साहको कुनै काम कारबाहीबाट जमानी दिने व्यक्तिको ऋण तिर्नु पर्ने वा दायित्व पूरा गर्नु पर्ने व्यक्ति उपरको कानूनी उपचारमा प्रतिकूल असर परेमा,
(च) ऋणीबाट लिएको कुनै सुरक्षण साहूले हराएमा वा बिगारेमा वा ऋणीलाई सो फिर्ता दिएमा त्यस्तो सुरक्षणको मूल्य बराबरको हदसम्म,
(छ) साहूलाई करार बमोजिम तिर्नु पर्ने रकम वा पूरा गर्नु पर्ने दायित्व सो तिर्नु वा पूरा गर्नु पर्ने व्यक्तिले जुन हदसम्म तिरेको छ वा पूरा भएको छ सो हदसम्म ।
२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि साहूले जमानत दिन व्यक्ति उपर समयमा कानूनी कारबाही नचलाएको वा असूल गर्नु पर्ने रकम असूल गर्ने प्रयास नगरेको कारणबाट मात्र करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक जमानत दिने व्यक्ति आफ्नो दायित्वबाट मुक्त हुने छैन ।
(३) दुई वा दुईभन्दा बढी जमानत दिने व्यक्ति भएकोमा साहुले जमानत दिने कुनै एक व्यक्तिलाई दायित्वबाट फुर्सद दिँदैमा जमानत दिने अन्य व्यक्तिहरु आफ्नो हिस्साको दायित्वबाट मुक्त हुने छैनन्‌ । जमानत दिने व्यक्तिहरुको दायित्वको हिस्सा छुट्याउन सकिने रहेन छ भने साहुले जमानत दिने कुनै व्यक्तिलाई फुर्सद दिँदैमा निज आफ्नो दायित्वबाट मुक्त भएको मानिने छैन ।
४) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक दायित्व पूरा गर्ने सम्बन्धमा जमानत सम्बन्धी करार भएको हो सो दायित्व सृजना गर्ने करारका सम्बन्धमा पक्षहरु बीच कुनै विवाद उत्पन्न भएको कारणले मात्र जमानत सम्बन्धी करार बमोजिमको दायित्व पूरा गर्नबाट जमानत दिने व्यक्ति मुक्त हुने छैन ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–४ जमानत, हर्जाना तथा प्रत्याशन सम्बन्धी करार

दफा १८ः जमानत दिने व्यक्ति र ऋणीको सम्बन्ध
करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक देहायका
कुरामा जमानत दिने व्यक्ति र ऋणीको सम्बन्ध देहाय बमोजिम हुनेछः
(क) जमानत दिने व्यक्तिले ऋण चुक्ता गर्ने वा दायित्व पूरा गर्नु पर्ने व्यक्तिलाई करार
बमोजिम ऋण चुक्ता गर्न वा दायित्व पूरा गर्न लगाउनेछ,
(ख) ऋण वा दायित्व लिंदा ऋणीले जमानत दिने व्यक्तिलाई जमानत दिए बापत कुनै धनमाल
वा सुरक्षण दिएको रहेछ भने ऋणीको मञ्जुरी बिना त्यस्तो व्यक्तिले सो धनमाल वा सुरक्षण धितो बन्धक राख्न, बेचबिखन गर्न वा अन्य कुनै तरिकाले हक हस्तान्तरण गर्न
पाउने छैन,
(ग) कुनै खास प्रयोजनका लागि ऋण वा दायित्व लिई सो बापत जमानत दिएको भए त्यसरी
जमानत दिने व्यक्तिको मञ्जुरी बिना त्यस्तो ऋण वा दायित्वको उद्देश्य, स्वरूप वा
त्यसका शर्तमा हेरफेर गर्न सकिने छैन ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–४ जमानत, हर्जाना तथा प्रत्याशन सम्बन्धी करार

दफा १९ : जमानत दिने व्यक्तिले साहुलाई प्रतिस्थापन गर्ने
१) जमानत दिने व्यक्तिले साहुलाई
ऋणीको तर्फबाट तिर्नु पर्ने ऋण वा करार बमोजिम पूरा गर्नु पर्ने दायित्व तिरे वा पूरा गरेपछि
त्यस्तो ऋण वा दायित्वका सम्बन्धमा जमानत दिने व्यक्तिले साहूलाई प्रतिस्थापन गर्नेछ र यो
ऐन वा प्रचलित कानुन बमोजिम साहू सरह निज उपर कानुनी कारबाही चलाउन सक्नेछ ।
२) यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि जमानत सम्बन्धी करार
बमोजिम जमानत दिने व्यक्तिले ऋणीको तर्फबाट चुक्ता गरिदिएको ऋण वा दायित्व पूरा गर्नु पर्ने
व्यक्तिका तर्फबाट पूरा गरिदिएको दायित्व बापतको सम्पूर्ण रकम तथा सोमा लाग्ने ब्याज वा अन्य
कुनै शुल्क वा रकम समेत ऋणीले जमानत दिने व्यक्तिलाई तिर्नु पर्नेछ ।
(३) उपदफा (२) बमोजिम ऋणीले तिर्नु पर्ने रकम नतिरेको कारणबाट कानुनी कारबाही
गर्नु पर्ने भएमा वा सो बापत अन्य कुनै खर्च गर्नु परेमा त्यस्तो खर्च समेत जमानत दिने व्यक्तिले
भराई लिन पाउनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–४ जमानत, हर्जाना तथा प्रत्याशन सम्बन्धी करार

दफा २० : जमानत सम्बन्धी करार बदर गराउन सक्ने अवस्था
देहायको अवस्थामा जमानत दिने
व्यक्तिले जमानत सम्बन्धी करार बदर घोषित गराउन सक्नेछः
(क) साहू स्वयंले वा निजको सहमतिमा अरू कसैले जुन कारोबारको सम्बन्धमा जमानत दिएको
हो सो कारोबारसँग सम्बन्धित विषयको बारेमा जमानत दिने व्यक्तिलाई गलत वा भ्रामक
सूचना वा जानकारी दिई जमानत प्राप्त गरेको भएमा,
(ख) जमानतको विषय वा धनमाल वा तथ्य नै लुकाएको वा उल्लेख नगरेको भएमा,
(ग) कुनै तेस्रो व्यक्ति समेत जमानी रहने गरी करार भएकोमा त्यस्तो तेस्रो व्यक्तिले
जमानत दिन सहमति नदिएको भएमा ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–४ जमानत, हर्जाना तथा प्रत्याशन सम्बन्धी करार

दफा २१ : संयुक्त रूपमा जमानत दिने व्यक्तिको दायित्व बराबर हुने
१) दुई वा दुईभन्दा बढी
व्यक्तिहरूले संयुक्त रूपमा मिली वा छुट्टा छुट्टि कुनै ऋण वा दायित्व बापत संयुक्त रूपमा
जमानत दिएकोमा त्यस्तो ऋण वा दायित्व ऋणीले पूरा नगरेमा करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक जमानत दिने व्यक्तिहरूले बराबरीको हिसाबले सो ऋण वा दायित्व तिर्नु वा
करार बमोजिम पूरा गर्नु पर्नेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम संयुक्त रूपमा जमानत दिँदा खण्ड खण्ड गरी जमानत दिएको
भएमा त्यस्तो जमानत दिने व्यक्तिले आफूले जमानत दिएको खण्डको हदसम्मको दायित्व मात्र
तिर्नु व्यहोर्नु पर्नेछ ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–४ जमानत, हर्जाना तथा प्रत्याशन सम्बन्धी करार

दफा २२ : हर्जाना (इन्डेम्निटी) सम्बन्धी करार
(१)कुनै व्यक्तिले करारको कुनै पक्षको निर्देशनमा काम
गर्दा त्यस्तो पक्ष वा तेस्रो व्यक्तिलाई निजको काम कारबाहीको परिणामबाट हुन सक्ने हानि
नोक्सानी आफूले व्यहोर्ने गरी हर्जाना सम्बन्धी करार भएकोमा सो करारको अधीनमा रही सो
व्यक्तिले देहायका कुनै वा सबै रकम हर्जाना बापत भराई लिन सक्नेछ:
(क) करारमा उल्लेख भए बमोजिमको हर्जाना रकम,
(ख) तेस्रो व्यक्तिलाई हानि नोक्सानी परेको भए सो बापत तिर्नु व्यहोर्नु पर्ने रकम,
(ग) हर्जाना सम्बन्धी करारका सम्बन्धमा निजले दायर गरेको वा प्रतिरक्षा गरेको मुद्दामा
लागेको खर्चको रकम,
(घ) खण्ड (क) देखि (ग) सम्म उल्लिखित रकम नदिएको कारणबाट मुद्दा मामिला गर्नु
परेमा त्यस्तो मुद्दा मामिलामा लागेको खर्चको रकम ।
(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि करारमा अन्यथा व्यवस्था
भएकोमा बाहेक कुनै व्यक्तिले अर्को पक्षको निर्देशनमा काम गर्दा जानी जानी हानि नोक्सानी
पुर्‍याउने बदनियत वा लापर्बाहीपूर्वक काम गरेको कारणबाट त्यस्तो पक्ष वा तेस्रो व्यक्तिलाई हानि
नोक्सानी हुन गएमा त्यस्तो हानि नोक्सानी बापत सो काम गर्ने व्यक्ति नै जिम्मेवार हुनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–४ जमानत, हर्जाना तथा प्रत्याशन सम्बन्धी करार

दफा २३ : प्रत्याशन (सब्रोगेशन) सम्बन्धी व्यवस्था
(१) कुनै व्यक्तिको सम्पत्ति, निजले उपभोग गरेको
सुविधा वा हक वा कारोबारबाट हुने लाभ उपर तेस्रो व्यक्तिबाट हुन सक्ने हानि नोक्सानीका
विरुद्ध कुनै व्यक्तिसँग करार भएकोमा त्यस्तो हानि नोक्सानी जोसुकैले गरेको भए तापनि
त्यस्तो करार गर्ने व्यक्तिले नै व्यहोर्नु पर्नेछ ।
तर त्यस्तो हानि नोक्सानी अर्को कुनै व्यक्तिबाट व्यहोरिने गरी करार भएकोमा त्यस्तो
व्यक्तिबाट दिलाई भराई दिनु पर्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम भएको हानि नोक्सानी बापत करारमा उल्लेख भएकोमा सोही
बमोजिम र उल्लेख नभएकोमा मनासिब रकम वा क्षतिपूर्ति हानि नोक्सानी भएको कारणले प्रभावित व्यक्ति वा निजको मृत्यु भइसकेको भए निजको हकवालालाई तत्काल दिनु वा दिलाई
दिनु पर्नेछ ।
(३) उपदफा (१) बमोजिम हानि नोक्सानी भएकोमा हानि नोक्सानी भएको व्यक्तिको
स्थानमा उपदफा (२) बमोजिमको रकम वा क्षतिपूर्ति दिने व्यक्तिले प्रत्याशन गरेको मानिनेछ र
सोही बमोजिम हानि नोक्सानी पुर्‍याउने व्यक्तिबाट त्यसरी प्रत्याशन गर्ने व्यक्तिले हानि नोक्सानी
बापतको रकम वा क्षतिपूर्ति भराई लिन पाउनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–४ जमानत, हर्जाना तथा प्रत्याशन सम्बन्धी करार

दफा २४ : प्रत्याशन गर्ने व्यक्तिको अधिकार
प्रत्याशन गर्ने व्यक्तिको अधिकार र दायित्व करारमा
लेखिएकोमा सोही बमोजिम र नलेखिएकोमा देहाय बमोजिम हुनेछ ः–
(क) जुन व्यक्तिलाई हानि नोक्सानी पुगेको हो सो व्यक्तिको सम्पूर्ण हक प्रत्याशन गर्ने व्यक्तिमा
सर्नेछ ।
(ख) खण्ड (क) बमोजिम प्रत्याशन गर्ने व्यक्तिले हानि नोक्सानी पुगेको व्यक्तिलाई बुझाएको
रकम वा मनासिब माफिकको क्षतिपूर्ति र सो बापत मुद्दा मामिला गर्नु परेमा सो खर्च
समेत सो हानि नोक्सानी गर्ने व्यक्ति वा सो सम्बन्धमा कुनै करार भएको रहेछ भने
त्यस्तो करार गर्ने पक्षबाट भराउन पाउनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–५ नासो सम्बन्धी करार

दफा २५ : नासो सम्बन्धी करार
एक व्यक्तिले अर्को व्यक्तिलाई आफूलाई नै फिर्ता दिने वा निजले
अह्राए बमोजिम हस्तान्तरण वा बिक्री गर्ने गरी कुनै धनमाल राख्न दिएकोमा नासो सम्बन्धी
करार भएको मानिनेछ ।
तर पाँच हजार रुपैयाँभन्दा बढी मूल्य पर्ने धनमाल नासो राख्दा लिखत गर्नु पर्नेछ ।
स्पष्टीकरणः
यस परिच्छेदको प्रयोजनको लागि “धनमाल” भन्नाले कुनै चल सम्पत्ति र त्यस्तो
सम्पत्तिमा रहेको अधिकार समेत सम्झनु पर्छ ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–५ नासो सम्बन्धी करार

दफा २६ : नासो लिए दिएको मानिने
१) नासो लिने व्यक्तिले नासो राख्न दिएको धनमाल प्राप्त
गरेपछि नासो लिने दिने काम पूरा भएको मानिनेछ ।
२) कुनै धनमाल पहिलेदेखि कुनै व्यक्ति वा निजले अख्तियारी दिएको व्यक्तिले आफ्नो
जिम्मा वा कब्जामा लिई राखेकोमा त्यस्तो धनमाल निजले नासो सरह लिएको मानिनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–५ नासो सम्बन्धी करार

दफा २७ : नासो राखिएको धनमालको विवरण खोलिनु पर्ने
१) नासो राख्न दिने व्यक्तिले नासो राख्न
दिएको धनमालमा कुनै खराबी भएको कारणले सो धनमाल प्रयोग गर्न नहुने वा त्यसबाट कुनै
हानि नोक्सानी हुन सक्ने वा त्यसको संरक्षणको निमित्त छुट्टै व्यवस्था वा प्रबन्ध गर्नु पर्ने
भएमा निजलाई थाहा भएसम्मका कुराहरू नासो लिने व्यक्तिलाई जानकारी दिनु पर्नेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम जानकारी दिनु पर्ने कुरा थाहा हुँदा हुँदै जानकारी नदिएमा नासो
लिने व्यक्तिलाई सो धनमाल वा सोको कारणबाट भएको हानि नोक्सानी नासो दिने व्यक्तिले
व्यहोर्नु पर्नेछ ।
३) उपदफा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै धनमाल भाडामा दिएको वा
धितो वा बिक्रीको लागि दिएकोमा सो धनमालको प्रयोग गर्दा सो धनमालको खराबीको कारणबाट
कुनै हानि नोक्सानी भएमा सो धनमालमा भएको खराबी सम्बन्धमा नासो दिने व्यक्तिलाई कुनै
जानकारी नभए तापनि त्यस्तो हानि नोक्सानी निजले व्यहोर्नु पर्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–५ नासो सम्बन्धी करार

दफा २८ : नासो लिने व्यक्तिको दायित्व
१) नासो लिने व्यक्तिले नासो लिएको धनमाल करारमा
उल्लेख भएका शर्त बमोजिम र त्यसरी उल्लेख नभएकोमा निजको आफ्नै धनमाल सरह
हेरबिचार तथा सुरक्षा गर्नु पर्नेछ ।
२) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक उपदफा (१) बमोजिम हेरविचार तथा सुरक्षा
गर्दा गर्दै पनि नासो लिइएको धनमाल हराएमा, चोरिएमा, बिग्रेमा, नासिएमा, घटेमा वा सो
धनमालमा दैवी परेमा नासो लिने व्यक्तिले त्यस्तो धनमाल फिर्ता बुझाउनु पर्ने छैन ।
तर नासो लिने व्यक्तिको लापर्बाही वा बदनियतबाट वा करारका शर्त बमोजिम हेरबिचार
वा सुरक्षा नगरेको कारणबाट सो धनमाल हराएमा, चोरिएमा, बिग्रीएमा, नासिएमा, घटेमा वा
नोक्सानी भएमा निजले सो धनमाल वा त्यसको मूल्य बराबरको रकम नासो दिने व्यक्तिलाई दिनु
पर्नेछ ।
३) नासो लिने व्यक्तिले नासो लिएको धनमाल करार बमोजिम प्रयोग गर्ने अधिकार नभई
प्रयोग गरेमा वा करारका शर्त विपरीत प्रयोग गरेमा त्यस्तो प्रयोगबाट नासो लिएको धनमाल
बिग्रेमा, हानि नोक्सानी भएमा, नासिएमा, घटेमा वा नोक्सानी भएमा नासो लिने व्यक्तिले नासो
दिने व्यक्तिलाई त्यसको क्षतिपूर्ति दिनु पर्नेछ ।
४) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक नासो लिने व्यक्तिले नासो लिएको धनमाल
आफ्नो धनमालसँग मिसाउन हुँदैन ।
तर नासो लिने दिनेको सहमतिले नासो लिएको धनमालमा नासो लिनेले आफ्नो धनमाल
मिसाएको रहेछ भने त्यस्तो धनमाल तथा सोबाट प्राप्त आम्दानीमा दुवैको आ–आफ्नो हिस्सा
बमोजिमको अनुपातमा हक लाग्नेछ ।
५) नासो लिनेले नासो दिनेको सहमति बिना नासोको धनमालसँग आफ्नो धनमाल
मिसाएको रहेछ र त्यसरी मिसाइएको धनमाल छुट्याउन सकिने रहेछ भने त्यस्तो मिसाएको आ–आफ्नो मालमा निजहरूको आ-आफ्नो हक कायम रहनेछ र त्यसरी मिसाइएको धनमाल छुट्याउन
लागेको खर्च र त्यस्तो धनमाल मिसाउँदा नासो दिनेलाई कुनै नोक्सान भएको रहेछ भने सो समेत नासो लिनेले व्यहोर्नु पर्नेछ ।
६) नासो लिनेले नासो दिनेको सहमति बिना नासोको धनमालसँग आफ्नो धनमाल
मिसाएकोमा उपदफा (५) बमोजिम छुट्याउन नसकिने भएमा नासो दिनेले मिसाइएको
धनमालबाट आफ्नो हिस्सा लिन मन्जुर गरेमा निजको नासो लिनेको धनमालमाथिको हक समाप्त
हुनेछ । नासो दिनेले त्यस्तो धनमालबाट आफ्नो हिस्सा लिन स्वीकार नगरेमा नासो लिनेले नासो
दिनेको धनमालको क्षतिपूर्ति दिनु पर्नेछ ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–५ नासो सम्बन्धी करार

दफा २९ : नासो लिएको धनमाल फिर्ता गर्नु पर्ने
१) नासो लेनदेन गर्दा निर्धारण भएको समय व्यतित भएपछि वा जुन उद्देश्यको लागि नासो राखिएको हो सो उद्देश्य पूरा भएपछि नासो लिनेले
नासो लिएको धनमाल नासो दिनेलाई फिर्ता बुझाउनु पर्नेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम धनमाल फिर्ता गर्नु पर्ने समयभित्र वा त्यस्तो समय
नतोकिएकोमा सो धनमालको प्रकृति बमोजिम मनासिब माफिकको समयभित्र धनमाल
नफर्काएकोमा वा नासो राख्ने व्यक्तिले फिर्ता नलिएकोमा सो मितिभन्दा पछि सो धनमाल हराएमा,
चोरिएमा, बिग्रेमा, नासिएमा, घटेमा वा सो धनमालको कारणबाट नासो दिनेलाई कुनै हानि
नोक्सानी भएमा जसको कारणबाट हानि नोक्सानी भएको हो सोही व्यक्तिले त्यस्तो हानि नोक्सानी
व्यहोर्नु पर्नेछ ।
३) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक एकभन्दा बढी व्यक्तिहरूको स्वामित्वमा
रहेको धनमालका सम्बन्धमा त्यसका धनीहरूमध्ये कसैलाई वा निजहरूले अह्राएको व्यक्तिलाई नासो
राखिएको धनमाल बुझाउन सकिनेछ र त्यसरी बुझाइएकोमा रीतपूर्वक बुझाइएको मानिनेछ ।
४) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक नासो राखिएको धनमालबाट बढे बढाएको
वा आर्जन भएको धनमाल समेत नासो दिने व्यक्तिको हुनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–५ नासो सम्बन्धी करार

दफा ३० : अरुको धनमाल नासो राखेकोमा नासो राख्ने व्यक्ति जिम्मेवार हुने
कसैले आफ्नो हक,
अधिकार वा स्वामित्वमा नभएको धनमाल कसैलाई नासो राख्न दिएकोमा त्यसरी नासो
लिएको कारणबाट नासो लिनेले तेस्रो व्यक्तिप्रति कुनै दावी वा हानि नोक्सानी वा सो नासो
सम्बन्धमा कुनै खर्च व्यहोर्नु पर्ने भएमा त्यस्तो खर्च समेत नासो दिने व्यक्तिले व्यहोर्नु पर्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–५ नासो सम्बन्धी करार

दफा ३१ : भेट्टाएको धनमाल प्रहरीलाई सूचना दिई राख्न सकिने
कसैले कुनै धनमाल कुनै व्यहोराले
भेट्टाएकोमा प्रहरीलाई सूचना दिई सो धनमाल सम्बन्धित धनी फेला नपरेसम्म आफैँसँग
सुरक्षित राख्न सक्नेछ । त्यस्तो धनमालको धनी पत्ता लगाउन र त्यस्तो सामान राख्नमा
लागेको खर्च सम्बन्धित माल धनीले व्यहोर्नु पर्नेछ र त्यस्तो खर्च नदिएसम्म सो धनमाल
पाउने व्यक्तिले नै राख्न सक्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–५ नासो सम्बन्धी करार

दफा ३२ : मर्मत सुधार गर्न दिएको वस्तु फिर्ता गर्नु पर्ने
१) कुनै धनमाल मर्मत, सुधार वा कुनै
तरिकाले पुनर्निर्माण गर्न दिएकोमा त्यस्तो धनमाल मर्मत, सुधार वा पुनर्निर्माण गर्दा लागेको
खर्च वा सेवा शुल्क लिई सम्बन्धित धनीलाई फिर्ता गर्नु पर्नेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम दिएको धनमाल करारमा निर्धारित समयभित्र मर्मत, सुधार वा
पुनर्निर्माण गरी सम्बन्धित धनीलाई फिर्ता गर्नु पर्नेछ र निर्धारित समयभित्र फिर्ता नगरेमा वा
मर्मत, सुधार वा पुनर्निर्माण गर्दा थप हानि नोक्सानी पुर्‍याएमा वा पुनप्रयोग हुन नसक्ने गरी क्षति पुर्‍याएमा करारमा व्यवस्था भएकोमा सोही बमोजिम र नभएकोमा मनासिब माफिकको क्षतिपूर्ति
सम्बन्धित धनीलाई दिनु पर्नेछ ।
३) यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि मर्मत, सुधार वा पुनर्निर्माण
गर्दा सो बापत लाग्ने खर्च वा सेवा शुल्क चुक्ता नभएसम्म त्यस्तो धनमाल मर्मत, सुधार वा
पुननिर्माण गर्ने व्यक्तिले राख्न सक्नेछ र त्यस्तो खर्च वा सेवा शुल्क मनासिब माफिकको समयभित्र
चुक्ता नभएमा निजले सो धनमाल बिक्री गरी आफ्नो खर्च वा सेवा शुल्क असुल गर्न सक्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–५ नासो सम्बन्धी करार

दफा ३३ : नासो लिंदा दिंदाको खर्च
करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक नासो लेनदेन गर्दा नासो
लिइएको धनमालको हेरबिचार तथा सुरक्षाको सम्बन्धमा लागेको खर्च नासो दिने व्यक्तिले व्यहोर्नु पर्नेछ ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–५ नासो सम्बन्धी करार

दफा ३४ : नासो सम्बन्धी करार बदर हुने
१) अंश मार्ने वा कुनै सरकारी दस्तुर वा बिगो कसैलाई
तिर्नु बुझाउनु पर्ने रकम नतिर्ने नबुझाउने वा अन्य गैर कानुनी उद्देश्यले नासो राखिएको
ठहरेमा त्यस्तो नासो लिने दिने गरी भएको करार बदर हुनेछ ।
२) नासो लिनेले नासो लिएको धनमाल करारका शर्त बमोजिम नराखेमा नासो दिनेले सो
नासो कुनै पनि बखत फिर्ता लिन सक्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–६ धितो तथा धरौट सम्बन्धी करार

दफा ३५ : धितो वा धरौट सम्बन्धी करार
१) कुनै व्यक्तिले कसैलाई ऋण दिँदा त्यस्तो ऋणको
सुरक्षण बापत धितो लिएकोमा वा कुनै काम गराउँदा सो काम पूरा गर्ने ग्यारेण्टीको लागि
कुनै धनमाल धरौटी लिएकोमा धितो वा धरौट सम्बन्धी करार भएको मानिनेछ ।
स्पष्टीकरणः
यस परिच्छेदको प्रयोजनको लागि “धनमाल” भन्नाले कुनै चल अचल
सम्पत्ति तथा सो सम्पत्तिमा रहेको हक वा हक कायम गर्ने कुनै लिखत समेत सम्झनु पर्छ ।
२) कुनै ऋण दिँदा धितो लिइएको भए सो ऋण र सोको ब्याज र कुनै काम पूरा गर्न
धरौटी लिएको भए सो कामसँग सम्बन्धित अन्य खर्च तथा धितो वा धरौटी दिइएको धनमाल
हेरचाह गर्नमा लागेको खर्च समेतको लागि धितो वा धरौट सम्बन्धी करार भएको मानिनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–६ धितो तथा धरौट सम्बन्धी करार

दफा ३६ : धितो वा धरौट फिर्ता गर्नु पर्ने
१) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक जुन ऋणको
लागि धितो राखिएको हो सो ऋण चुक्ता भएपछि वा जुन कामको लागि धरौट लिएको हो सो
काम सम्पन्न भएपछि त्यस्तो धितो वा धरौट धितो वा धरौट राख्ने व्यक्तिलाई फिर्ता गर्नु
पर्नेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम राखिएको धितो वा धरौट खण्ड खण्डमा विभाजित भएको वा
विभाजन गर्न सकिने रहेछ भने जुन खण्डको ऋण चुक्ता भएको वा काम सम्पन्न भएको हो सोही
खण्डको हदसम्म त्यस्तो धितो वा धरौट फिर्ता हुन सक्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–६ धितो तथा धरौट सम्बन्धी करार

दफा ३७ : धितो वा धरौटी लिने व्यक्तिको अधिकार
१) कुनै धनमाल धितो राखी ऋण लिएकोमा सो
ऋण लिने व्यक्तिले निर्धारित समयभित्र ऋण वा सोको ब्याज भए सो समेत चुक्ता नगरेमा
धितो लिने व्यक्तिले कानुन बमोजिम कारवाई चलाई ऋण बापत असुल उपर हुनु पर्ने रकम
त्यसरी राखिएको धितो प्रचलित बजार भाउ अनुसार बिक्री वा लिलाम गरी असुल उपर गर्ने
वा त्यसरी बिक्री वा लिलाम हुन नसके कानुनको अधीनमा रही त्यस्तो धितो आफ्नो
स्वामित्वमा सार्न सक्नेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम धितो रहेको धनमाल धितो लिने व्यक्तिले ऋणीबाट असुल उपर
गर्नु पर्ने रकमभन्दा कम मूल्यमा बिक्री भएमा त्यसरी नपुग भएसम्मको रकम ऋणीको अरू सम्पत्तिबाट भराई लिन पाउनेछ र असुल उपर गर्नु पर्ने रकमभन्दा बढी मूल्यमा बिक्री भएमा बढी
भए जति रकम ऋणीलाई फिर्ता गर्नु पर्नेछ ।
३) उपदफा (१) र (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि धितो रहेको धनमाल बिक्री
भै नसकेको वा स्वामित्वमा सरी नसकेको अवस्थासम्म धितो दिने व्यक्तिले ऋण तथा सोको ब्याज
र अन्य कुनै रकम तिर्नु पर्ने भए सो समेत चुक्ता गरी जहिलेसुकै पनि आफ्नो धनमाल निखनी
लिन सक्नेछ ।
तर निर्धारित समयभित्र रकम नबुझाएको कारणबाट धितो रहेको धनमालमा सृजना
भएको थप दायित्व समेत धितो दिने व्यक्तिले व्यहोर्नु पर्नेछ ।
४) कुनै धनमाल धरौटी लिई कुनै काम गर्न जिम्मा दिएकोमा त्यस्तो काम निर्धारित
समयमा पूरा नगरेमा वा नभएमा धरौटी रहेको धनमालबाट सो काम पूरा गराउन वा सो काम
पूरा गराउन लागेको खर्च असुल उपर गरी लिन सकिनेछ । धरौटी रहेको धनमालबाट काम पूरा
नहुने भएमा त्यस्तो नपुग भएसम्मको रकम धरौटी दिने व्यक्तिको अरू सम्पत्तिबाट भराई लिन
सकिनेछ ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–६ धितो तथा धरौट सम्बन्धी करार

दफा ३८ : आफ्नो हक नपुग्ने धनमाल धितो वा धरौटी राखेमा हुने परिणाम
१) कसैले आफ्नो हक
नभएको वा स्वामित्वमा नरहेको वा यस ऐन बमोजिम बदर हुने करार अन्तर्गत प्राप्त गरेको
धनमाल कसैलाई धितो वा धरौटी दिई ऋण वा काम प्राप्त गरेको रहेछ र सो कुरा धितो वा
धरौटी लिने व्यक्तिलाई थाहा रहेनछ भने त्यसरी धितो वा धरौटी लिने व्यक्तिले धितो वा
धरौटी दिने व्यक्तिसँग सो बराबरको निजको हक लाग्ने धनमाल धितो वा धरौटी माग गर्न
सक्नेछ र सो बमोजिम धितो वा धरौटी दिन नसकेमा धितो वा धरौटी लिने व्यक्तिले सो
सम्बन्धी करार बदर गराउन सक्नेछ ।
२) बदर हुने करार अन्तर्गत प्राप्त भएको धनमाल धितो वा धरौटी रहेकोमा त्यस्तो धितो
वा धरौटी दिनु अगावै त्यस्तो करार बदर भै सकेको रहेछ वा धितो वा धरौटी दिइएको धनमाल
धितो वा धरौटी दिने व्यक्तिको होइन भन्ने कुरा धितो वा धरौटी लिनेलाई थाहा भएको रहेछ भने
त्यस्तो धनमालमा धितो वा धरौटी लिनेको कुनै अधिकार हुने छैन र निजले असुल गर्नु पर्ने रकम
वा पूरा गराउनु पर्ने काम धितो वा धरौटी दिने व्यक्तिले अन्य सम्पत्तिबाट भराई लिन पाउनेछ ।
३) धितो वा धरौटी राखिएको धनमालमा धितो वा धरौटी दिने व्यक्तिको आंशिक वा
सीमित हक वा स्वामित्व रहेछ भने त्यस्तो धनमालमा धितो वा धरौटी लिने व्यक्तिको पनि सोही
हदसम्म मात्र हक अधिकार हुनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–६ धितो तथा धरौट सम्बन्धी करार

दफा ३९ : साहुहरु समान स्थितिमा रहने
१) कसैले आफ्नो धनमाल धितो राखी एकपटक वा पटक
पटक गरी एकभन्दा बढी साहुहरूबाट ऋण लिएको रहेछ र त्यसरी धितो राखिएको धनमालले
सबै साहुहरुको ऋण चुक्ता गर्न नपुग्ने अवस्था रहेछ भने करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा
बाहेक त्यस्तो सुरक्षण बापत धनमाल धितो लिने सबै साहुहरु बाँकी रहेको ऋणमा समान (
पारी पासु) स्थितिमा रहेको मानिनेछ र त्यस्तो धनमाल उपर सबै साहुहरुको समानुपातिक
रूपमा दावी लाग्नेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम धितो दिई सकिएको धनमाल उपर भविष्यमा अर्को साहूले
प्राथमिकता पाउने गरी धितो राखी गरिएको करार बदर हुनेछ । साहूले सो ऋणको सम्बन्धमा अरू
साहुहरु छन् भन्ने कुरा थाहा हुँदा हुँदै त्यस्तो करार बदर हुनु अगाडि नै त्यस्तो धितोबाट ऋण
असुल उपर गरी सकेको रहेछ भने सो रकम अन्य साहूलाई फिर्ता गरी निजले धितो दिनेको अन्य
जायजेथाबाट असुल उपर गर्नु पर्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ४० : वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार
१) कुनै बिक्रेताले मूल्य लिई कुनै वस्तु क्रेतालाई तत्काल
हस्तान्तरण गर्न वा भविष्यमा हस्तान्तरण गर्न मञ्जुर गरेकोमा वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार
भएको मानिनेछ ।
स्पष्टीकरणः
यस परिच्छेदको प्रयोजनको लागि “वस्तु” भन्नाले तत्काल प्रचलनमा रहेको मुद्रा,
धितोपत्र वा उजुर गरी कार्यान्वयन गर्न सकिने दावी (एक्सनेवल क्लेम) बाहेक खरिद-बिक्री हुन
सक्ने कुनै पनि चल सम्पत्ति सम्झनु पर्छ ।
२) वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार शर्त बिना वा शर्त सहितको हुन सक्नेछ ।
३) बिक्रेताको स्वामित्व वा भोग चलनमा तत्काल कायम रहेका वस्तु वा निजले भविष्यमा
उत्पादन गर्ने वा प्राप्त गर्ने वस्तु बिक्री गर्ने गरी करार गर्न सकिनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ४१ : वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार बदर हुने
कुनै खास किसिमको वस्तु बिक्री गर्ने गरी करार
भएकोमा त्यस्तो करार हुँदाका बखत वा सोभन्दा अगाडि नै त्यस्तो वस्तुको हानि नोक्सानी भई
सकेको रहेछ र सो कुरा बिक्रेतालाई करार गर्दाका बखत थाहा रहेनछ भने त्यस्तो करार बदर
हुनेछ ।
स्पष्टीकरणः
यस दफाको प्रयोजनको लागि “खास किसिमको वस्तु” भन्नाले करार गर्दाका
बखत उल्लेख गरिएको खास किसिमको वस्तु सम्झनु पर्दछ ।