chhatramani/Nepal-Legal-Text-Corpus-44laws huggingface dataset:
बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-५ बीमकको पूँजी कोष तथा शेयर बाँडफाँट

दफा ४६ः शेयर बिक्री गर्न, धितोबन्धक राख वा हक हस्तान्तरण गर्न नपाउने
१) कुनै बीमकको संस्थापकले बीमा कम्पनी स्थापना गरेको पाँच वर्ष पूरा नभएसम्म संस्थापक शेयर बिक्री गर्न वा घितोबन्धक राख्न वा कुनै प्रकारले हक हस्तान्तरण गर्न पाउने छैन।
तर यो ऐन प्रारम्भ हुनुअघि कसैले कुनै बीमकको यस ऐनमा उल्लेख भएभन्दा बढी सङ्ख्यामा शेयर लिएको रहेछ भने निजले त्यसरी बढी हुन आउने शेयर यो ऐन प्रारम्भ भएको दुई वर्षभित्र बिक्री वितरण गरिसक्नु पर्नेछ।
२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै बीमकको सञ्चालनमा कुनै बाधा व्यवधान उत्पन्न भई विशेष परिस्थिति सिर्जना हुन गएमा वा संस्थापक प्रचलित कानून बमोजिम कालोसूचीमा परेमा प्राधिकरणको स्वीकृति लिई संस्थापकहरूबीच एक आपसमा शेयर खरिद बिक्री गर्न सकिनेछ।
स्पष्टीकरण: यस उपदफाको प्रयोजनको लागि “विशेष परिस्थिति” भन्नाले गणपूरक संख्याको अभावले सञ्चालक समितिको बैठक लगातार तीन पटकसम्म बस्न नसकेको वा सञ्चालकको आपसी विवादको कारणले कुनै पनि निर्णयमा पुग्न नसकेको अवस्था सम्झनु पर्छ।
३) बीमकको संस्थापकले पाँच वर्ष पूरा भएपछि निजको नाममा रहेको शेयर धितो बन्धक राख्ने वा बिक्री वितरण गर्ने शर्त तथा बन्देज सम्बन्धी व्यवस्था प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ।
४) बीमकको कार्यकारी प्रमुख, लेखापरीक्षक, कर्मचारी, कम्पनी सचिव वा बीमकको व्यवस्थापन तथा लेखा सम्बन्धी कार्यमा प्रत्यक्ष रूपले संलग्न व्यक्ति त्यस्तो पदमा बहाल रहँदाका बखत वा त्यस्तो पदबाट अवकाश प्राप्त गरेको मितिले एक वर्षसम्म सम्बन्धित बीमक वा त्यसको सहायक कम्पनीको शेयर आफ्नो वा आफ्नो एकाघरको परिवारको सदस्य वा वित्तीय स्वार्थ भएको अन्य कुनै पनि व्यक्ति वा त्यस्ता व्यक्तिको नियन्त्रणमा रहेको फर्म, कम्पनी वा संस्थाको नाममा वा अन्य व्यक्तिलाई खरिद बिक्री गर्न लगाउन वा खरिद गर्न दिन, धितो बन्धक राख, राख लगाउन वा दान बकस लिन दिन, हस्तान्तरण गर्न वा लेनदेन गर्न हुँदैन।
तर बोनस शेयर, हकप्रद शेयर, कर्मचारीलाई छुट्याइएको शेयर वा नयाँ शेयर जारी हुँदा, परिच्छेद-१४ बमोजिम एक बीमकले अर्को बीमक प्राप्ति गर्दा वा एकआपसमा गाभ्दा, गाभिँदा, बीमा व्यवसाय हस्तान्तरण हुँदा वा प्राधिकरणको निर्देशन कार्यान्वयन गर्दा शेयरको खरिद बिक्री वा. हस्तान्तरण गर्ने गराउने काम कारबाहीलाई यो उपदफाले बाधा पुर्‍याएको  मानिने छैन।
५) बीमकको शेयर खरीद, बिक्री तथा अन्य व्यवस्था प्रचलित कानून बमोजिम हुनेछ।
बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ४७ः सञ्चालक समितिको गठन
१) प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बीमकको सञ्चालक समितिमा एकजना स्वतन्त्र सञ्चालक सहित कम्तीमा पाँच र बढीमा सात जना सञ्चालक रहने छन्‌।
२) उपदफा (१) बमोजिमका सञ्चालकको नियुक्ति बीमकको साधारण सभा गरिनेछ।
तर,
(क) बीमकको प्रथम वार्षिक साधारण सभा नभएसम्मको लागि सञ्चालकको नियुक्ति संस्थापकद्वारा गरिनेछ।
(ख) वार्षिक साधारण सभा हुनुभन्दा अगावै कुनै संस्थागत प्रतिनिधित्व गर्ने सञ्चालक वा वैकल्पिक सञ्चालक बाहेक अन्य सञ्चालकको पद रिक्त भएमा अर्को साधारण सभा नभएसम्मका लागि सञ्चालकको नियुक्ति बीमकको सञ्चालक समितिद्वारा गर्न सकिनेछ।
(ग) नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार, कुनै बीमक, कुनै सङ्गठित संस्था, कम्पनी वा विदेशी बीमकले शेयर लिएको बीमकको हकमा नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार वा सो संस्थाले आफूले लिएको शेयर संख्याको अनुपातमा सञ्चालक
नियुक्त गर्न सक्नेछ र यसरी सञ्चालक नियुक्त गर्दा सञ्चालकको अनुपस्थितिमा काम गर्न सक्ने गरी वैकल्पिक: सञ्चालक समेत नियुक्त गर्नु पर्नेछ।
३) एकाघरको परिवारको एकभन्दा बढी व्यक्ति एकै बीमकको वा समान
किसिमको बीमकको सञ्चालक हुन पाउने छैन।
४) सञ्चालक समितिले दफा ४९ बमोजिमको योग्यता र अनुभव भएका व्यक्तिहरू मध्येबाट कम्तीमा एकजना स्वतन्त्र सञ्चालक नियुक्त गरी सोको जानकारी त्यस्तो नियुक्ति पछि बस्ने पहिलो साधारण सभामा दिनु पर्नेछ।
५) सञ्चालकहरूले आफूमध्ये बहुमतले छानेको व्यक्ति सञ्चालक समितिको अध्यक्ष हुनेछ।
तर स्वतन्त्र सञ्चालक सञ्चालक समितिको अध्यक्ष हुन पाउने छैन।
६) सञ्चालक समितिको अध्यक्षको पदमा नियुक्त हुने व्यक्तिले प्राधिकरणको अध्यक्ष समक्ष र सञ्चालक समितिको सदस्यको पदमा नियुक्त हुने व्यक्तिले सञ्चालकको पदमा बहाल हुनुअघि सञ्चालक समितिको अध्यक्ष समक्ष अनुसूची बमोजिमको ढाँचामा पद तथा गोपनीयताको सपथ लिनु पर्नेछ।
७) कुनै कारणले सञ्चालकको पद रिक्त भएमा पैंतीस दिनभित्र सञ्चालक समितिले अर्को साधारण सभा नभएसम्मको लागि त्यस्तो रिक्त पदमा सञ्चालक नियुक्त गर्नु पर्नेछ।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ४८ः सञ्चालकको पदावधि
सञ्चालकको पदावधि बढीमा चार बर्षको हुनेछ र निज पुनः नियुक्त वा मनोनित हुन सक्नेछ।
तर स्वतन्त्र सञ्चालक एक कार्यकालको लागि मात्र नियुक्त हुन सक्नेछ।
बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ४९ः सञ्चालकको योग्यता
१) देहायको व्यक्ति बीमकको सञ्चालकमा नियुक्त हुन योग्य हुनेछः-
(क)विदेशी वा स्वदेशी बीमक, बैंक वा वित्तीय संस्था वा सम्बन्धित क्षेत्रका सङ्गठित संस्थाको सञ्चालक वा पदाधिकारी तहमा वा सरकारी सेवा वा सङ्गठित संस्थाको अधिकृतस्तरमा कम्तीमा पाँच वर्ष काम गरेको,
(ख) कुनै विषयमा स्नातकोपाधि हासिल गरेको र विदेशी वा स्वदेशी बीमा, बैंक वा वित्तीय संस्था वा सम्बन्धित क्षेत्रको सङ्गठित संस्थाको सञ्चालक वा पदाधिकारी तहमा वा सरकारी सेवा वा सङ्गठित संस्थाको अधिकृत स्तरमा कम्तीमा तीन वर्ष काम गरेको,
(ग) चार्टड एकाउन्टेण्सी गरेको वा बीमा, मौद्रिक, बैंकिङ्ग, वित्तीय, वाणिज्यशास्त्र, व्यवस्थापन, जनप्रशासन, तथ्याङ्कशास्त्र, गणित, अर्थशास्त्र वा वाणीज्य कानून विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरेको ।
२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बीमा, मौद्रिक, बैंकिङ्ग, वित्तीय, वाणिज्यशास्त्र, व्यवस्थापन, जनप्रशासन, तथ्याङ्कशास्त्र, गणित, अर्थशास्त्र वा वाणिज्य कानून विषयमा स्नातकोत्तर वा सो सरहको उपाधि हासिल गरेको र स्वदेशी वा विदेशी बीमक वा सम्बन्धित क्षेत्रको सङ्गठित संस्थाको सञ्चालक वा व्यवस्थापक तहमा कम्तीमा पाँच वर्षको अनुभव हासिल गरेको व्यक्ति बीमकको स्वतन्त्र सञ्चालकको रूपमा नियुक्त हुन योग्य हुनेछ।
तर बीमकको सञ्चालक, सञ्चालकको एकाघर परिवारको सदस्य, लेखापरीक्षक, परामर्शदाता तथा बीमकको आधारभूत शेयरधनी वा बीमकसँग वित्तीय स्वार्थ भएको व्यक्ति स्वतन्त्र सञ्चालक हुन पाउने छैन।
बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ५०ः सञ्चालकको अयोग्यता
देहायको कुनै व्यक्ति सञ्चालकको पदमा निर्वाचित वा मनोनीत हुन अयोग्य हुनेछः-
(क) २५ वर्ष उमेर पूरा नभएको,
(ख) शारीरिक तथा मानसिक अस्वस्थताको कारणले सञ्चालक भई सेवा गर्न असमर्थ भएको,
(ग) प्रचलित कानून बमोजिम दामासाहीमा परेको अवस्थामा रहेको,
(घ) प्रचलित कानून बमोजिम कालोसूचीमा परी फुकुवा भएको मितिले तीन वर्ष पूरा नभएको,
(ङ) बीमक वा बैंक तथा वित्तीय संस्था वा कुनै पनि प्रकारको निक्षेप संकलन गर्ने सङ्गठित संस्थाको सञ्चालक रहेको वा अन्य कुनै बीमकको संस्थापक समूहको आधारभूत शेयर लिएको बहालवाला सञ्चालक वा कर्मचारी,
(च) सम्बन्धित बीमकको बहालवाला लेखापरीक्षक वा परामर्शदाता वा बीमकसँग कुनै किसिमको ठेक्का पट्टामा हिस्सेदार रहेको वा निजी स्वार्थ रहेको व्यक्ति वा संस्था,फर्म र कम्पनी,
(छ) धितोपत्र व्यवसायीको रुपमा कार्य गर्न धितोपत्र बजारको सदस्यता प्राप्त गरेको वा मर्चेण्ट बैंकर,
(ज) अन्य बीमकको सञ्चालकको पदमा बहाल रहेको,
(झ) शेयर स्वामित्वका कारणले सञ्चालक हुन सम्बन्धित बीमकको नियमावली बमोजिम अयोग्य रहेको,
(ञ) सञ्चालक हुनको लागि लिनु पर्ने न्यूनतम शेयर नलिएको,
(ट) सार्वजनिक पद धारण गरेको वा नेपाल सरकार वा नेपाल सरकारको स्वामित्व प्राप्त संस्था, प्राधिकरण, बोर्ड, बीमक वा बैंक वा वित्तीय संस्थाको बहालवाला कर्मचारी,
तर नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार वा नेपाल सरकारको स्वामित्व प्राप्त संस्था वा बीमकले शेयर खरिद गरेको फरक किसिमको बीमकमा सञ्चालक मनोनीत गर्न यस व्यवस्थाले बाधा पुस्याएको मानिने छैन।
(ठ) प्रचलित कानून बमोजिम तिर्नु पर्ने कर चुक्ता नगरेको,
(ड) चोरी, ठगी, किर्ते, जालसाजी, भ्रष्टाचार, नैतिक पतन देखिने कुनै पनि फौजदारी कसुर, बीमा, बैंकिङ्ग वा सम्पत्ति शुद्धीकरण सम्बन्धी कसूर गरेको अभियोगमा नेपाल वा विदेशी मुलुकको अदालतबाट कसुरदार ठहर भई सजाय भुक्तान भएको पाँच वर्ष पूरा नभएको,
(ढ) प्रचलित कानून बमोजिम नियमनकारी निकायले कानून विपरीत कार्य गरेको भनी कारबाही गरेको वा त्यस्तो कारबाही भएको पाँच वर्ष पूरा नभएको,
(ण) अदालतको फैसला बमोजिम लागेको कैद, जरिबाना तिर्न बुझाउन बाँकी रहेको,सरकारी बाँकी तिर्न बुझाउन बाँकी रहेको,
(त) प्राधिकरणको निर्देशन पालना नगरेको कारणबाट प्राधिकरणले कारबाही गरेको मितिले तीन वर्ष पूरा नभएको ।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ५१ः सञ्चालक आफ्नो पदमा बहाल नरहने अवस्था
१) देहायका अवस्थामा कुनै पनि व्यक्ति बीमकको सञ्चालकको पदमा बहाल रहने छैनः-
(क) दफा ५० बमोजिम सञ्चालक पदमा रहन अयोग्य भएमा,
(ख) जुन समूहबाट सञ्चालक समितिमा प्रतिनिधित्व भएको हो सोही समूहको कम्तीमा एकाउन्न प्रतिशत शेयरधनीले सञ्चालकको पदबाट हटाउन साधारण सभामा पेश गरेको प्रस्ताव बहुमतले पारित भएमा,
स्पष्टीकरण: यस दफाको प्रयोजनका लागि “समूह” भन्नाले संस्थापक र सर्वसाधारण शेयरधनीको समूह भन्ने सम्झनु पर्छ।
(ग) सञ्चालकले आफ्नो पदबाट दिएको राजीनामा स्वीकृत भएमा,
(घ) बीमक वा बीमितको हकहित विपरीत कार्य गरेको कारण निज बीमकको सञ्चालक पदमा रही कार्य सम्पादन गर्न अयोग्य रहेको भनी प्राधिकरणले निजलाई हटाउन निर्देशन दिएमा।
२) आफ्नो कुनै सञ्चालकले यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली वा प्राधिकरणको निर्देशन विपरीत कार्य गरेको कारणबाट निज सो पदमा बहाल रहन अयोग्य छ भन्ने बीमकलाई लागेमा वा कुनै सञ्चालक त्यस्तो पदमा बहाल नरहेमा बीमकले सोको लिखित जानकारी पन्ध्र दिनभित्र प्राधिकरणलाई दिनु पर्नेछ।
३) उपदफा (२) बमोजिम कुनै सञ्चालक सो पदमा बहाल रहन अयोग्य छ भनी लेखी आएमा प्राधिकरणले आवश्यक छानबिन गरी त्यस्तो सञ्चालकलाई पदबाट हटाउन बीमकलाई निर्देशन दिन सक्नेछ।
बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ५२ः सञ्चालक समितिको बैठक
१) सञ्चालक समितिको बैठक वर्षमा कम्तीमा छ पटक बस्नु पर्नेछ।
तर दुईवटा बैठकको बीचको फरक दुई महिनाभन्दा बढी हुने छैन।
२) कम्तीमा एक चौथाई सञ्चालकले लिखित अनुरोध गरेमा सञ्चालक समितिको अध्यक्षले जुनसुकै बखत सञ्चालक समितिको बैठक बोलाउनु पर्नेछ।
३) सञ्चालक समितिको बैठक अध्यक्षले तोकेको स्थान, मिति र समयमा बस्नेछ।
४) सञ्चालक समितिको बैठकको अध्यक्षता अध्यक्षले गर्नेछन र निजको अनुपस्थितिमा ज्येष्ठ सञ्चालकले बैठकको अध्यक्षता गर्नेछ।
५) कुल सञ्चालक संख्याको कम्तीमा एकाउन्न प्रतिशत सञ्चालक उपस्थित नभई सञ्चालक समितिको बैठक बस्ने छैन।
६) सञ्चालक समितिको बैठकमा बहुमतको निर्णय मान्य हुनेछ र मत बराबर भएमा बैठकको अध्यक्षता गर्ने सदस्यले निर्णायक मत दिनेछ।
७) सञ्चालक समितिको बैठकमा उपस्थित सञ्चालकको नाम, छलफल भएको विषय र बैठकको निर्णय (माइन्यूट) छुट्टै किताबमा अभिलेख गर्नु पर्नेछ र सो निर्णयमा बैठकमा उपस्थित सबै सञ्चालकले दस्तखत गर्नु पर्नेछ।
तर सञ्चालक समितिको निर्णयमा कुनै सञ्चालकले फरक मत राख चाहेमा सो फरक मत निजले दस्तखत गरी अभिलेख गर्न सक्नेछ।
८) सञ्चालकले आफ्नो स्वार्थ रहेको कुनै विषयमा सञ्चालक समिति वा अन्य कुनै उपसमितिको बैठकमा छलफल हुने भएमा सो कुराको जानकारी बैठकलाई गराउनु पर्नेछ र त्यस्तो बैठकमा निजले भाग लिनु हुँदैन।
९) सञ्चालक समितिले बैठकमा छलफलका लागि निर्धारित विषयमा सम्बन्धित विषयको विज्ञसँग आवश्यक राय परामर्श लिन सक्नेछ।
१०) सञ्चालकले बैठकमा उपस्थित भए बापत प्राधिकरणले जारी गरेको निर्देशनको अधीनमा रही साधारण सभाले निर्धारण गरे बमोजिमको बैठक भत्ता तथा अन्य सुविधा पाउनेछ।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ५३ः सञ्चालक समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार
१) बीमकको साधारण सभाबाट हुने काम बाहेक यो ऐन र यस ऐन अन्तर्गत बनेका नियम वा विनियम, जारी भएका निर्देशन, आदेश, प्रबन्धपत्र, नियमावली र अन्य प्रचलित कानूनको अधीनमा रही बीमकको सम्पूर्ण काम, कर्तव्य र अधिकार बीमकको सञ्चालक समितिमा निहित रहनेछ।
२) बीमकको समग्र जोखिम व्यवस्थापन गरी बीमित तथा सर्वसाधारण शेयरधनीको हितमा बीमा व्यवसाय सञ्चालन गर्नु, संस्थागत सुशासन कायम गर्नु र दैनिक काम: कारबाहीमा हस्तक्षेप नगर्ने कुराको प्रत्याभूति गर्नु सञ्चालक समितिको कर्तव्य हुनेछ।
३) सञ्चालक समितिको अन्य काम, कर्तब्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछः-
(क)यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम, विनियम, निर्देशन, आदेश, प्रबन्धपत्र, नियमावली र प्रचलित कानूनको अधीनमा रही आवश्यक विनियम, निर्देशिका र कार्यविधि बनाई लागू गर्ने,
(ख)बीमकको जोखिमाङ्कन, व्यवस्थापन, बीमा दाबी भुक्तानी, सम्पत्ति तथा दायित्व व्यवस्थापन, बजेट, योजना तथा अन्य आवश्यक विषयमा नीति तथा योजना तर्जुमा गरी लागू गर्ने, गराउने,
(ग) बीमा व्यवसाय सञ्चालन सम्बन्धमा प्राधिकरणको निर्देशन बमोजिम आवश्यक नीति तथा मापदण्ड स्वीकृत गरी लागू गर्ने, गराउने,
(घ) बीमकको चुक्ता पूँजी, बीमाकोष र अन्य चल तथा स्थिर सम्पत्ति प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिम कायम राख लगाउने,
(ङ) बीमकले अवलम्बन गरेको नीतिको नियमित रुपमा अनुगमन तथा विश्लेषण गरी व्यवस्थापनलाई आवश्यक निर्देशन दिने,
(च) बीमकको बार्षिक प्रतिवेदन सहितको लेखापरीक्षण प्रतिवेदन साधारण सभामा पेश गर्ने,
(छ) प्राधिकरणले समय समयमा तोके बमोजिमको कार्यहरू गर्ने, गराउने।
बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ५४ः समिति वा उपसमिति गठन गर्न सक्ने
१) यस ऐनमा कुनै निकाय वा पदाधिकारीले गर्ने भनी स्पष्ट उल्लेख गरिएकोमा बाहेक सञ्चालक समितिले कुनै खास प्रयोजनका लागि प्राधिकरणको निर्देशनको अधीनमा रही आवश्यकता अनुसार अन्य समिति वा उपसमिति गठन गर्न सक्नेछ।
२) उपदफा (१) बमोजिम गठन भएको समिति वा उपसमितिको काम, कर्तव्य र अधिकार तथा बैठकको कार्यविधि सञ्चालक समितिले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ५५ः अधिकार प्रत्यायोजन
सञ्चालक समितिले यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियमावली, बीमकको प्रबन्धपत्र र नियमावली बमोजिम आफूमा निहित अधिकारमध्ये केही अधिकार कुनै सञ्चालक, दफा ५४ बमोजिमको समिति वा उपसमिति, कार्यकारी प्रमुख वा
बीमकको कार्यकारी प्रमुख भई कार्य गर्ने व्यक्तिलाई प्रत्यायोजन गर्न सक्नेछ।
तर व्यवस्थापकीय अधिकार सञ्चालकलाई प्रत्यायोजन गर्न पाइने छैन।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ५६ः बीमकको व्यवस्थापन
१) बीमकले बीमा व्यवसाय सञ्चालन गर्नका लागि आवश्यक कर्मचारी नियुक्त गर्नु पर्नेछ।
२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बीमकसँग वित्तीय स्वार्थ भएको व्यक्ति कर्मचारीमा नियुक्त हुन सक्ने छैन।
३) बीमकले बीमा व्यवसाय सञ्चालन गर्दा बीमितको हितमा प्रतिकूल असर नपर्ने गरी व्यवस्थापन कार्यमा खर्च गर्नु पर्नेछ।
४) उपदफा (३) बमोजिमको व्यवस्थापन खर्चको सीमा तथा अन्य व्यवस्था प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ।
बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ५८ः कार्यकारी प्रमुखको काम, कर्तव्य र अधिकार
१) सञ्चालक समितिबाट स्वीकृत नीति, प्राधिकरणबाट दिइएको निर्देशन र प्रचलित कानून बमोजिम बीमकको दैनिक, व्यावसायिक एवं प्रशासकीय कार्य गर्नु कार्यकारी प्रमुखको कर्तव्य हुनेछ।
२) बीमकको कार्यकारी प्रमुखको काम, कर्तव्य र अधिकार सञ्चालक समितिबाट प्रत्यायोजित अधिकारको अधीनमा रही देहाय बमोजिम हुनेछः-
(क) प्रबन्धपत्र र नियमावलीको अधीनमा रही सञ्चालक समितिबाट प्रदत्त अधिकार प्रयोग गर्ने, सञ्चालक समितिको निर्णय लागू गर्ने र बीमकको काम कारबाही तथा कारोबारको रेखदेख तथा नियन्त्रण गर्ने,
(ख)बीमकको वार्षिक बजेट र कार्ययोजना तयार गरी स्वीकृतिको लागि सञ्चालक समिति समक्ष पेश गर्ने,
(ग) बीमकको कर्मचारी विनियमावलीको अधीनमा रही आवश्यक जनशक्ति व्यवस्थापन गर्ने,
(घ) साधारण सभा तथा सञ्चालक समितिबाट गरिएका निर्णय कार्यान्वयन गर्ने गराउने,
(ङ) यो ऐन वा प्राधिकरणको निर्देशन अनुरूप संस्था सञ्चालन गर्ने र संस्थाको प्रभावकारी आन्तरिक नियन्त्रण एवं जोखिम व्यवस्थापन गर्ने,
(च) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम, विनियम, निर्देशन वा आदेश, प्रबन्धपत्र र नियमावलीको अधीनमा रही बीमकले प्राधिकरण वा अन्य निकायमा पेश गर्नु पर्ने प्रतिवेदन, विवरण, कागजात, निर्णय यथासमयमा पेश गर्ने।
३) कार्यकारी प्रमुख आफ्नो कामको निमित्त सञ्चालक समितिप्रति उत्तरदायी हुनेछ।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ५९ः व्यवस्थापन वा प्राविधिक सेवा सम्झौता
१) बीमकले प्राधिकरणको पूर्वस्वीकृति लिई कुनै स्वदेशी व्यक्ति वा विदेशी सङ्गठित संस्थासँग व्यवस्थापन वा प्राविधिक सेवा सम्झौता गर्न सक्नेछ।
२) उपदफा (१) बमोजिम हुने सम्झौता गर्नुपूर्व त्यस्तो सम्झौताको मस्यौदा स्वीकृतिका लागि प्राधिकरण समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ।
३) व्यवस्थापन वा प्राविधिक सेवा सम्झौता वा विशेषज्ञ सेवा सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-६ सञ्चालक समिति तथा कार्यकारी प्रमुख

दफा ६०ः खबरदारी नीति (ह्विसल ब्लोइङ पोलिसी) बनाउन सक्ने
१) बीमकले यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेका नियम, विनियम तथा जारी भएका निर्देशनहरू पालना गर्ने सम्बन्धमा बीमकको व्यवस्थापन वा पदाधिकारी वा कर्मचारीबाट अनियमित तवरले भए गरेका वा हुन सक्ने काम कारबाहीको गोप्य रूपमा जानकारी दिन खबरदारी नीति (ह्विसल ब्लोइङ पोलिसी) बनाई लागू गर्न सक्नेछ।
२) उपदफा (१) बमोजिम बीमकको कार्यकारी प्रमुख, पदाधिकारी, लेखापरीक्षक, परामर्शदाता, कर्मचारी वा बीमा मध्यस्थकर्ताबाट भए गरेको अनियमित काम कारबाहीको गोप्य रूपमा जानकारी दिने व्यक्तिको पेशागत सुरक्षाको संरक्षण गर्ने कर्तव्य सम्बन्धित बीमकको सञ्चालक समितिको हुनेछ।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-७ बीमा व्यवसाय सञ्चालन

दफा ६१ः बीमा व्यवसायको किसिम
१) बीमा व्यवसायको किसिम देहाय बमोजिम हुनेछ:-
(क) जीवन बीमा व्यवसाय,
(ख) निर्जीवन बीमा व्यवसाय, र
(ग) पुनर्बीमा व्यवसाय।
२) जीवन बीमा व्यवसाय गर्ने बीमकले इजाजतपत्रको अधीनमा रही तोकिए बमोजिमको प्रकार (पोर्टफोलियो) को जीवन बीमा व्यवसाय गर्न सक्नेछ।
३) निर्जीवन बीमा व्यवसाय गर्ने बीमकले इजाजतपत्रको अधीनमा रही तोकिए बमोजिमको प्रकार (पोर्टफोलियो) को निर्जीवन बीमा व्यवसाय गर्न सक्नेछ।
४) पुनर्बीमा व्यवसाय गर्ने बीमकले गर्ने व्यवसायको प्रकार प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ।
बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-७ बीमा व्यवसाय सञ्चालन

दफा ६२ः बीमा करार
१) बीमा करार लिखित हुनु पर्नेछ।
२) बीमितले बीमाको लागि गर्ने प्रस्ताव, बीमालेख, सोको अनुसूची तथा सो सम्बन्धमा जारी भएका सम्पुष्टीहरू बीमा करारको अभिन्न अंग मानिनेछ।
३) बीमा करार गर्दा बीमक तथा बीमितले प्रस्तावित जोखिम सम्बन्धी तथ्यपरक जानकारी सद्विश्वासको आधारमा एक अर्कालाई स्पष्ट रूपमा जानकारी गराउनु पर्नेछ।
४) बीमा गरिने विषयवस्तुमा बीमा प्रस्तावकको बीमायोग्य हित कायम भएको हुनु पर्नेछ।
५) बीमा करार सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-७ बीमा व्यवसाय सञ्चालन

दफा ६३ः बीमालेख
१) बीमकले प्राधिकरणबाट स्वीकृत भए बमोजिमको बीमालेख जारी गर्नु पर्नेछ।
२) बीमालेख जारी भएपछि बीमक र बीमित बीच बीमालेखमा उल्लिखित बिषयमा बीमा करार भएको मानिनेछ र त्यस्तो करारको शर्त दुबै पक्षका लागि बन्धनकारी हुनेछ ।
३) बीमितले बीमा प्रस्ताव गर्दा कुनै कुरा नखुलाएको “विषयमा बीमालेख जारी भएको मितिले एक वर्षपछि बीमकले सो सम्बन्धमा कुनै प्रश्न उठाउन पाउने छैन।
४) उपदफा (३) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बीमालेख जारी भएपछि कुनै बीमितले बदनियतपूर्वक जोखिम सम्बन्धी सारभूत तथ्य लुकाएको वा झुट्टा विवरण दिएको पुष्टि भएमा बीमकले त्यस्तो विवरण सच्याउन बीमितलाई जहिलेसुकै निर्देशन दिन वा बीमितले प्राप्त गर्ने कुनै सुविधा रोक्न सक्नेछ ।
५) बीमितले जीवन बीमाको बीमालेख तोकिए बमोजिम अन्य व्यक्तिलाई हक हस्तान्तरण गरी दिन सक्नेछ।
६) बीमालेख सम्बन्धी अन्य व्यवस्था प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-७ बीमा व्यवसाय सञ्चालन

दफा ६४ः बीमाशुल्क
१) बीमकले प्राधिकरणले निर्धारण गरे बमोजिमको बीमादरको आधारमा बीमाशुल्क गणना गर्नु पर्नेछ।
२) बीमकले पूरा बीमाशुल्क नलिई बीमालेख जारी गर्न हुँदैन।
३) उपदफा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै कारणले एकमुष्ठ रकम भुक्तानी भई नसकेको अवस्थामा भुक्तानी हुने अवधि किटान गरी कुनै बैंक वा नेपाल सरकारको जमानतमा बीमालेख जारी भएकोमा बीमा शुल्क प्राप्त गरेको मानिनेछ।
तर तीस दिनभन्दा लामो अवधिको बैंक जमानतमा बीमालेख जारी गर्न पाइने छैन।
४) यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि जीवन बीमाको हकमा किस्ताबन्दीमा तथा तोकिएको कुनै खास निर्जीवन बीमामा आंशिक रकम भुक्तानी प्राप्त गरी बीमालेख जारी गर्न बाधा पुग्ने छैन।
५) बीमाशुल्क संकलन गरी बीमकलाई भुक्तानी गर्ने जिम्मा लिएको व्यक्ति वा संस्थाबाट बीमकलाई समयमा बीमाशुल्क प्राप्त हुन नआएमा बीमकले सो सम्बन्धी जानकारी बीमितलाई दिनु पर्नेछ।
६) बीमा दर तथा बीमाशुल्क सम्बन्धी अन्य व्यवस्था प्राधिकरणले तोके बमोजिम हुनेछ।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-७ बीमा व्यवसाय सञ्चालन

दफा ६५ः सामूहिक बीमा कोष
बीमा व्यवसाय अन्तर्गत कुनै विशेष जोखिम समूहको दायित्व व्यहोर्नका लागि प्राधिकरणले बीमकलाई सामूहिक बीमा कोष (बीमा पुल) स्थापना गर्न वा गराउन सक्नेछ।
बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-७ बीमा व्यवसाय सञ्चालन

दफा ६६ः बीमा गर्न नहुने
१) यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बीमकले देहायका कुनै व्यक्ति वा संस्थाको कुनै पनि सम्पत्ति वा. दायित्वको बीमा गर्न हुँदैन:-
(क) बीमक आफैले व्यहोर्ने दायित्वको,
(ख) बीमकको आफ्नो आधारभूत शेयर धनी, सञ्चालक, परामर्शदाता, लेखापरीक्षक, कर्मचारी वा निजको एकाघरको परिवारको सदस्यको,
(ग) आधारभूत शेयरधनी वा निजको एकाघरको परिवारको सदस्यको,
(घ) आफ्नो सञ्चालक मनोनीत वा नियुक्त गर्ने अधिकार पाएको फर्म, कम्पनी वा संस्थाको,
(ङ) बीमकको सञ्चालकको वित्तीय स्वार्थ भएको वा आफ्नो सञ्चालक म्यानेजिङ्ग एजेन्ट वा हिस्सेदार वा सञ्चालक भएको कुनै फर्म, कम्पनी वा संस्था, आधारभूत शेयरधनी वा निजको एकाघरको परिवारको सदस्यको।
तर प्राधिकरणले निर्धारण गरेको बीमाङ्कको शर्त तथा सीमाभित्र रही जीवन बीमा व्यवसाय गर्ने बीमकले यस उपदफामा उल्लिखित व्यक्तिहरूको बीमा गर्न बाधा पुग्ने छैन।
२) यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि उपदफा (१) मा उल्लिखित व्यवस्था नेपाल सरकारको स्वामित्वमा रहेको सम्पत्ति वा दायित्वको बीमा गर्ने सम्बन्धमा लागू हुने छैन।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-७ बीमा व्यवसाय सञ्चालन

दफा ६७ः साझेदारीमा व्यवसाय गर्न वा सम्पत्ति जोड्न नहुने
१) बीमकले आफ्नो सञ्चालक, सञ्चालकको एकाघरको परिवार, आधारभूत शेयरधनी, वित्तीय स्वार्थ भएको व्यक्ति, बीमक वा त्यसको सञ्चालक मेनेजिङ एजेण्ट भएको वा हिस्सेदार भएको कुनै पनि फर्म, कम्पनी वा संस्था वा कार्यकारी प्रमुखसँग साझेदारीमा कुनै व्यवसाय गर्न वा सम्पत्ति जोड्न हुँदैन।
२) यो ऐन प्रारम्भ हुनु अघि बीमकले आफ्नो सञ्चालक, सञ्चालकको एकाघरको परिवार, आधारभूत शेयरधनी, वित्तीय स्वार्थ भएको व्यक्ति, बीमक वा त्यसको सञ्चालक मेनेजिङ एजेण्ट भएको वा हिस्सेदार भएको कुनै पनि फर्म, कम्पनी वा संस्था वा कार्यकारी प्रमुखसँग साझेदारीमा कुनै व्यवसाय गरेको वा कुनै सम्पत्ति जोडेको रहेछ भने यो ऐन प्रारम्भ भएको छ महिनाभित्र त्यस्तो व्यवसाय वा सम्पत्तिबाट आफ्नो व्यवसाय वा सम्पत्ति अलग गर्नु पर्नेछ।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-७ बीमा व्यवसाय सञ्चालन

दफा ६८ः सम्पत्तिको भोगचलन गर्न नहुने
१) प्रचलित कानून बमोजिम कम्पनीको सञ्चालक, कार्यकारी प्रमुख, शेयरधनी, कर्मचारी वा बीमा मध्यस्थकर्ताको हैसियतमा पाउने सुविधा वा लाभ बाहेक बीमकको सम्पत्ति बीमकको सञ्चालक, सञ्चालकको एकाघरको परिवार, आधारभूत शेयरधनी, वित्तीय स्वार्थ भएको व्यक्ति, बीमक वा त्यसको सञ्चालक मेनेजिङ एजेण्ट भएको वा हिस्सेदार भएको कुनै पनि फर्म,कम्पनी वा संस्था वा कार्यकारी प्रमुखले कुनै किसिमले भोगचलन गर्न हुँदैन।
२) बीमकले आफ्नो सञ्चालक, सञ्चालकको एकाघरको परिवार, आधारभूत शेयरधनी, बीमक वा त्यसको सञ्चालक मेनेजिङ एजेण्ट भएको वा हिस्सेदार भएको कुनै पनि फर्म, कम्पनी वा संस्था वा कार्यकारी प्रमुखको सम्पत्ति भाडामा लिई वा अन्य कुनै तरिकाले उपयोग गर्न सक्ने छैन।
बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-७ बीमा व्यवसाय सञ्चालन

दफा ६९ः बीमकले गर्न नहुने काम
१) बीमकले देहायको कुनै काम गर्न वा गराउन हुँदैन:-
(क) प्राधिकरणले निर्धारण गरेको सीमाभन्दा बढी रकमको चल अचल सम्पत्ति खरिद वा बिक्री गर्न,
(ख) आधारभूत शेयर धनीले आफ्नो सञ्चालक वा सञ्चालकको एकाघरको परिवार वा बीमक, आधारभूत शेयरधनी, मेनेजिङ्ग एजेण्ट भएको वा हिस्सेदार भएको कुनै पनि फर्म, कम्पनी वा संस्थालाई क्रण दिन वा कुनै किसिमको जमानत वा सुरक्षण दिन,
(ग) जीवन बीमालेखको सुरक्षण बमोजिम बीमितलाई कर्जा दिन बाहेक कुनै किसिमको कर्जा दिन,
तर कर्मचारी सेवा शर्त सम्बन्धी विनियमावलीमा व्यवस्था भए बमोजिम बीमकले आफ्नो कर्मचारीलाई सापटी वा क्रृण दिन यस व्यवस्थाले बाधा पुर्‍याएको  मानिने छैन।
(घ) प्राधिकरणले स्वीकृत गरेको ढाँचामा बाहेक अन्य कुनै ढाँचामा बीमालेख जारी गर्न,
(ङ) प्राधिकरणले स्वीकृत गरेको बीमालेख बाहेक अन्य कुनै पनि प्रकारको बीमालेख जारी गर्न,
(च) प्राधिकरणले निर्धारण गरेको बीमादरको प्रतिकूल हुने गरी बीमाशुल्क गणना गर्न,
(छ) एकै किसिमको बीमा व्यवसाय गर्ने बीमक वा बीमा दलालको शेयर वा धितोपत्रमा लगानी गर्न,
तर प्राधिकरणको पूर्वस्वीकृति लिई एक किसिमको बीमा व्यवसाय गर्ने बीमकले अर्को किसिमको बीमा व्यवसाय गर्ने बीमकको धितोपत्र खरिद गर्न यस व्यवस्थाले बाधा पुच्याएको मानिने छैन।
(ज) सञ्चालक समितिको कुनै सदस्य सञ्चालक भएको वा त्यस्तो सदस्यको निजी, वित्तीय वा व्यावसायिक स्वार्थ रहेको कुनै पनि कम्पनी, फर्म वा सङ्गठित संस्थामा कुनै पनि किसिमको लगानी गर्न,
(झ) बीमा व्यवसायमा कुनै किसिमको एकाधिकार कायम गर्न वा अन्य कुनै किसिमले बीमा व्यवसायको नियन्त्रित गर्ने प्रकृतिको काम कारबाही गर्न,
(ञ) बीमा क्षेत्रको प्रतिस्पर्धात्मक वातावरणमा कुनै प्रकारको अवरोध पुस्याउन वा नियन्त्रित अभ्यास खडा हुने कुनै कार्य गर्न वा गराउन,
(ट) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम, विनियम वा जारी भएको निर्देशनको विपरीत हुने गरी कुनै कार्य गर्न वा गराउन।
२) बीमकले गैरकानूनी रुपबाट रकम आर्जन गरी वा सम्पत्ति शुद्धीकरण सम्बन्धी कसुर गरी बीमा गर्ने कुनै पनि व्यक्तिको बारेमा थाहा हुन आएमा वा शंका लागेमा सो कुरा लुकाउन वा त्यस्तो व्यक्तिलाई कानूनी कारबाहीबाट बचाउनका लागि त्यस्तो बीमा लुकाउन, परिवर्तन गर्न, भुक्तानी गर्न वा सोको उत्पत्ति वा स्रोत सम्बन्धी जानकारी लुकाउने वा ढाँट्ने वा सोको लागि कुनै किसिमको सहयोग गर्नु हुँदैन।
३) उपदफा (२) बमोजिमको कार्य कुनै व्यक्तिले गरेको वा गर्न सहयोग गरेको थाहा हुन वा जानकारी प्राप्त हुन आएमा वा त्यस्तो कार्य भए गरेको शंका लागेमा वा शंका गर्नुपर्ने मनासिब कारण भएमा बीमकले सोको जानकारी तुरुन्त
1
…. प्रचलित कानून बमोजिम स्थापना भएको वित्तीय जानकारी एकाइलाई उपलब्ध गराउनु पर्नेछ।
1 सम्पत्ति शुद्धीकरण (मनी लाउण्डरिङ्ग) निवारण तथा व्यावसायिक वातावरण प्रवर्द्धन सम्बन्धी केही ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०८० द्वारा झिकिएको।

बीमा ऐन २०७९

परिच्छेद-७ बीमा व्यवसाय सञ्चालन

दफा ७०ः बीमाङ्गीय मूल्याङ्कन गराउनु पर्ने
१) बीमा व्यवसाय गर्ने बीमकले प्राधिकरणको स्वीकृति लिई नियुक्त गरेको बीमाङ्कीद्वारा आफ्नो आर्थिक स्थिति, सम्पत्ति, दायित्व तथा वित्तीय स्थितिको मूल्याङ्कन गराउनु पर्नेछ।
२) उपदफा (१) बमोजिमको बीमाङ्गीले दिएको मूल्याङ्कन प्रतिवेदनको एक प्रति सम्बन्धित बीमकले प्राधिकरण समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ।
३) बीमाङ्गीय मूल्याङ्कन सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ।