chhatramani/Nepal-Legal-Text-Corpus-44laws huggingface dataset:
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ४२ : वस्तुको मूल्य निर्धारण वस्तुको मूल्य निर्धारण
१) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक वस्तुको मूल्य करारका
शर्तबाट वा करारमा मञ्जुर गरिएको तरिकाबाट वा पक्षहरु बीच हुने कारोबारको
सिलसिलाबाट निर्धारण गरिनेछ ।
२) वस्तुको मूल्य नाप, तौल अनुसार निर्धारण गरिएको भए करारमा अन्यथा व्यवस्था
भएकोमा बाहेक त्यस्तो वस्तुको मूल्य खुद नाप तौलको आधारमा कायम हुनेछ ।
३) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम वस्तुको मूल्य निर्धारण हुन नसकेमा सम्बद्ध
परिस्थितिलाई बिचार गरी मनासिब माफिकको मूल्य क्रेताले बिक्रेतालाई भुक्तानी गर्नु पर्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ४३ : वस्तुको मूल्य चुक्ता गर्नु पर्ने
करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक देहायको अवस्थामा
देहाय बमोजिम वस्तुको मूल्य चुक्ता गर्नु पर्नेछ ;
(क) क्रेताले आफूले खरिद गरेको वस्तुको मूल्य वस्तु खरिद गर्दाका बखत बिक्रेतालाई
भुक्तानी गर्नु पर्नेछ ।
(ख) वस्तुको मूल्य नगदमा भुक्तानी गर्नु पर्नेछ ।
(ग) वस्तुको मूल्य भुक्तानी गर्ने कार्य र वस्तु हस्तान्तरण गर्ने कार्य सँगसँगै हुनु पर्ने गरी
करार भएको मानिनेछ ।
स्पष्टीकरणः
यस दफाको प्रयोजनका लागि “नगद” भन्नाले बैंक मार्फत भुक्तानी हुने चेक,
यात्रु चेक, प्रतिज्ञापत्र (प्रमिशरी नोट), विनिमयपत्र (बिल अफ एक्स्चेञ्च), प्रतीतपत्र (लेटर
अफ क्रेडिट), बैंक ड्राफ्ट, क्रेडिट कार्ड, टेलिग्राफिक ट्रान्सफर समेत सम्झनु पर्छ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ४४ : वस्तुको विवरण
१) बिक्री गरिने कुनै वस्तुको नाम, ब्राण्ड, ट्रेडमार्क वा स्पेसिफिकेशनको
विवरण करारमा उल्लेख भएकोमा सोही नाम, ब्राण्ड, वा ट्रेडमार्क स्पेसिफिकेशन बमोजिमको
वस्तु बिक्री गर्ने गरी करार भएको मानिनेछ ।
२) बिक्री गरिने कुनै वस्तुको नाम, ब्राण्ड, ट्रेडमार्क वा स्पेसिफिकेशनको विवरण र नमुना
(स्याम्पल) समेत उल्लेख भएकोमा त्यस्तो वस्तुको थोक परिमाण नमुना बमोजिम मात्र नभई नाम,
ब्राण्ड, ट्रेडमार्क वा स्पेसिफिकेशनको विवरण बमोजिम नै हुनु पर्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ४५ : बिक्री गरिने वस्तुमा हक भएको मानिन
१) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक
बिक्री गरिएको वस्तु भए त्यस्तो वस्तुमा वा भविष्यमा बिक्री गर्न मञ्जुर गरिएको वस्तु भए बिक्री गरिने वस्तुमा बिक्रेताको हक रहेको वा हक रहने र त्यस्तो वस्तु कसैको कब्जा,
नियन्त्रण वा भोगचलनबाट मुक्त रहेको वा रहने कुरा मानिनेछ ।
२) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक बिक्री गरिएको वा बिक्री हुने वस्तुमा
बिक्रेताको बिक्री गर्ने अधिकार रहेको मानिनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ४६ : वस्तु गुणस्तरयुक्त रहेको मानिने
१) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक बिक्री
भएको वा बिक्री हुने वस्तु व्यापारिक गुणस्तरयुक्त (मर्च्या क्वालिटी) भएको मानिनेछ ।
२) कुनै खास प्रयोजनका लागि बिक्री भएको वा बिक्री हुने कुनै खास वस्तु सो प्रयोजनका
लागि उपयुक्त भएमा त्यसरी बिक्री भएको वा हुने वस्तु व्यापारिक गुणस्तरयुक्त रहेको मानिनेछ ।
तर करारमा नै त्यस्तो वस्तुको खोट उल्लेख भएकोमा वा क्रेतालाई त्यस्तो खोट करार
हुनु अगावै वा वस्तु हेर्दा नै थाहा भई सकेकोमा त्यस्ता वस्तु व्यापारिक गुणस्तरयुक्त भएको वा
रहेको मानिने छैन ।
३) कुनै खास वस्तुको गुणस्तर करारमा उल्लेख भएकोमा सोही बमोजिम र उल्लेख
नभएकोमा त्यस्तो वस्तु प्रचलित स्तर (स्टाण्डर्ड) अनुसार गुणस्तरयुक्त हुनु पर्नेछ ।
४) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक बिक्री भएको वा बिक्री हुने वस्तु खास
गुणस्तरयुक्त छ भनी बिक्रेताले वारेण्टी दिएको मानिने छैन ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ४७ : नमुनाबाट बिक्री हुने
१) करारमा प्रत्यक्ष वा परोक्ष रूपमा नमुना हेरी वस्तु बिक्री गर्ने
व्यवस्था रहेकोमा त्यस्तो वस्तु नमुना हेरी बिक्री हुने गरी करार भएको मानिनेछ ।
२) नमुना हेरी वस्तु बिक्री गर्ने गरी करार भएकोमा करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा
बाहेक त्यस्तो करारमा देहायका शर्तहरु रहेको मानिनेछः
(क) थोक वस्तुका गुणस्तर नमुनाको गुणस्तर अनुसार भएको,
(ख) क्रेतालाई वस्तुको थोक परिमाणको गुणस्तर नमुनासँग भिडाउने मनासिब
माफिकको अवसर प्राप्त भएको,
(ग) बिक्री भएको वा हुने वस्तु कुनै पनि खोटबाट मुक्त रहेको र नमुनासँग भिडाउँदाका
बखत हेर्नासाथ त्यस्तो वस्तु व्यापारिक गुणस्तरयुक्त भएको ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ४८ : वस्तुको स्वामित्व हस्तान्तरण सम्बन्धी व्यवस्था
१) कुनै खास वा निश्चित वस्तु बिक्री
गर्ने गरी करार भएकोमा त्यस्तो वस्तुको हस्तान्तरण करारमा उल्लेख भएकोमा सोही
बमोजिम र करारमा उल्लेख नभएकोमा करारका शर्त, पक्षहरूको आचरण तथा सम्बद्ध
परिस्थितिबाट पक्षहरूको मनसाय अभिव्यक्त भए बमोजिम हस्तान्तरण हुनेछ ।
२) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक कुनै खास वस्तु तत्काल बुझाउन सकिने
अवस्थामा करार भएकोमा करार भएपछि वा वस्तुको मूल्य तिरेपछि वस्तु हस्तान्तरण गर्ने
पक्षहरूको मनसाय रहेको मानिनेछ ।
३) कुनै खास वस्तु तत्काल बुझाउन सकिने अवस्थामा करार भएकोमा त्यस्तो वस्तुको
मूल्य निर्धारण गर्न क्रेताले नाप, तौल, जाँच वा अन्य कुनै कार्य सम्पादन गर्नु पर्ने रहेछ भने
त्यस्तो कार्य सम्पादन गरी मनासिब समयभित्र बिक्रेतालाई सोको जानकारी नदिएसम्म वस्तु
हस्तान्तरण हुने छैन ।
४) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक बिक्री भएको वा हुने वस्तु जुन स्थानमा
रहेकोछ सोही स्थानमा वस्तु हस्तान्तरण हुने गरी करार भएको मानिनेछ ।
५) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक क्रेतालाई वस्तु हस्तान्तरण भएकै बखत
त्यस्तो वस्तुमा क्रेताको हक वा स्वामित्व कायम भएको मानिनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ४९ : जोखिम व्यहोर्नु पर्ने
१) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक क्रेतालाई वस्तु
हस्तान्तरण नभएसम्म त्यस्तो वस्तुको हानि नोक्सानीको जोखिम बिक्रेताले व्यहोर्नु पर्नेछ ।
२) बिक्रेता वा क्रेताको कारणले वस्तु हस्तान्तरण हुन ढिलाई भएकोमा जसको कारणले
ढिला भएको हो सोही व्यक्तिले वस्तुमा उपदफा (१) बमोजिमको हानि नोक्सानीको जोखिम व्यहोर्नु
पर्नेछ ।
३) खरिद भएको स्थानबाट क्रेताले तोकेको स्थानसम्म वस्तु पुर्‍याउने मञ्जुर गरेकोमा
करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक त्यस्तो वस्तुको हानि नोक्सानीको जोखिम बिक्रेताले
व्यहोर्नु पर्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ५० : वस्तु निरीक्षण गर्ने क्रेताको अधिकार
बिक्री भएको वस्तु क्रेताकहाँ पुर्‍याइएकोमा क्रेताले
त्यस्तो वस्तु करार बमोजिम भए नभएको जाँची यकीन गर्न मनासिब माफिकको अवसर
पाउनेछ र निजले त्यसरी यकीन नगरेसम्म निजले वस्तु बुझिलिएको मानिने छैन ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ५१ : वस्तु बुझिलिएको मानिने
देहायको कुनै अवस्थामा क्रेताले वस्तु बुझिलिएको मानिनेछ;
(क) क्रेता वा निजको प्रतिनिधिले वस्तु बुझिलिएमा,
(ख) वस्तु बुझिलिएको रसिद, भरपाई गरिदिएमा,
(ग) दफा ५० बमोजिम वस्तु निरीक्षण गरी करार बमोजिम भएको ठहर गरी क्रेताले भण्डारन
गरेमा,
(घ) कुनै वस्तु क्रेताकहाँ पुगेकोमा मनासिब माफिकको समयभित्र निजले त्यस्तो वस्तु
बुझिलिन इन्कार गरेको जानकारी बिक्रेतालाई नपठाई निजकहाँ त्यस्तो वस्तु रहेमा,
(ङ) त्यस्तो वस्तुमा निजको स्वामित्व रहेको पुष्टि गर्ने कुनै काम निजबाट भएमा ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ५२ : वस्तु हस्तान्तरण गर्नु पर्ने समय
१) करारमा कुनै वस्तु कुनै खास समयमा वा कुनै खास
अवधिभित्र हस्तान्तरण गरिसक्नु पर्नेछ भनी उल्लेख भएकोमा बिक्रेताले क्रेतालाई सो वस्तु
सोही समय वा अवधिभित्रमा हस्तान्तरण गरिसक्नु पर्नेछ ।
२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बिक्रेताले करारमा तोकिएको
समय वा अवधिभन्दा अगावै वा सो समय वा अवधि नाघिसकेपछि हस्तान्तरण गरेको वस्तु क्रेताले
बुझिलिएमा बिक्रेताले वस्तु हस्तान्तरण गरेको मानिनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ५३ :  बिक्री गरिएको वस्तु सम्बन्धी कागजात बुझाउनु पर्ने
करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा
बाहेक कुनै वस्तु बिक्री गर्दा त्यस वस्तुको स्वामित्वसँग सम्बन्धित वा सो वस्तुको उपयोगमा
आधारभूत रूपमा आवश्यक पर्ने कागजात समेत नबुझाई स्वामित्व हस्तान्तरण भएको मानिने
छैन ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ५४ : करार गरिएको भन्दा फरक परिमाणमा वस्तु बुझाउन ल्याएमा
१) बिक्रेताले करारमा
उल्लेख गरिएको भन्दा कम परिमाणमा वस्तु बुझाउन ल्याएमा क्रेताले त्यस्तो वस्तु बुझिलिन
इन्कार गर्न सक्नेछ ।
तर क्रेताले त्यस्तो परिमाणमा पनि वस्तु बुझिलिएमा करारमा उल्लिखित दरमा सो
परिमाणको मूल्य चुक्ता गर्नु पर्नेछ ।
२) बिक्रेताले करारमा उल्लेख गरिएको भन्दा बढी परिमाणमा वस्तु बुझाउन ल्याएमा
क्रेताले करारमा उल्लेख भएको परिमाणको वस्तु बुझिलिई बाँकी वस्तु वा पुरै परिमाणका वस्तु
बुझिलिन इन्कार गर्न सक्नेछ ।
तर क्रेताले यसरी बुझाउन ल्याएको पुरै वस्तु बुझिलिएमा करारमा उल्लिखित दरमा पुरै
परिमाणको मूल्य चुक्ता गर्नु पर्नेछ ।
३) बिक्रेताले करारमा उल्लिखित वस्तुको विवरणभन्दा फरक वस्तु मिसाई वस्तु बुझाउन
ल्याएमा क्रेताले करारमा उल्लेख भएको वस्तु बुझिलिई बाँकी वस्तु वा पुरै वस्तु बुझिलिन इन्कार
गर्न सक्नेछ ।
४) करारमा अन्यथा व्यवस्था गरिएकोमा बाहेक पटक पटक गरी वस्तु बुझिलिन क्रेता
बाध्य हुने छैन ।
५) बिक्रेताले बुझाउन ल्याएको वस्तु क्रेताले बुझिलिन इन्कार गरेमा करारमा अन्यथा
व्यवस्था भएकोमा बाहेक इन्कार गरिएको वस्तु फिर्ता गर्न निज बाध्य हुने छैन ।
तर निजले वस्तु बुझिलिन इन्कार गरेको कारण सहितको सूचना छिटो साधनद्वारा
बिक्रेतालाई दिनु पर्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–७ वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार

दफा ५५ : क्षतिपूर्ति सम्बन्धी विशेष व्यवस्था
यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि
यस परिच्छेद अन्तर्गतका करारको क्षतिपूर्तिको सम्बन्धमा देहाय बमोजिम हुनेछ;
(क) वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार भइसकेपछि क्रेताले वस्तु स्वीकार नगरेमा वा स्वीकार गर्न
इन्कार गरेमा वा वस्तुको मूल्य तिर्न इन्कार गरेमा करारको अधीनमा रही बिक्रेताले क्रेता
विरुद्ध यसरी वस्तु स्वीकार नगरेको वा स्वीकार गर्न इन्कार गरे बापतको क्षतिपूर्ति दावी
गर्न सक्नेछ ।
(ख) खण्ड (क) बमोजिमको क्षतिपूर्तिको निर्धारण गर्दा क्रेताले स्वीकार नगरेको वा स्वीकार
गर्न इन्कार गरेको वस्तु बजारमा उपलब्ध भएमा त्यस्तो वस्तुको करारमा उल्लेख भए
बमोजिमको मूल्य र बजार वा प्रचलित मूल्य बीच भएको अन्तरको आधारमा निर्धारण
हुनेछ ।
(ग) वस्तु बिक्री सम्बन्धी करार भइसकेपछि बिक्रेताले करार बमोजिम क्रेतालाई वस्तु
नबुझाएका वा बुझाउन इन्कार गरेमा वस्तु नबुझाए बापत क्रेताले बिक्रेता विरुद्ध
क्षतिपूर्ति दावी गर्न सक्नेछ ।
(घ) खण्ड (ग) बमोजिमको क्षतिपूर्तिको निर्धारण गर्दा बिक्रेताले क्रेतालाई नबुझाएको वा
बुझाउन इन्कार गरेको वस्तु बजारमा उपलब्ध भएमा त्यस्तो वस्तुको करारमा उल्लेख
भए बमोजिमको मूल्य र बजार वा प्रचलित मूल्य बीच भएको अन्तरको आधारमा हुनेछ ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–८ एजेन्सी सम्बन्धी करार

दफा ५६ : एजेन्सी सम्बन्धी करार
कुनै व्यक्तिले आफ्नो व्यक्तिगत दक्षतासित सम्बन्धित विषयमा बाहेक
आफ्नो तर्फबाट कुनै काम गर्न वा प्रतिनिधि (एजेण्ट) भई व्यवसाय सञ्चालन गर्न वा तेस्रो
व्यक्तिसँग कुनै कारोबार गर्न वा त्यस्तो व्यक्ति समक्ष आफ्नो प्रतिनिधित्व गर्न वा प्रतिनिधि नियुक्त गर्ने व्यक्ति (मुख्य व्यक्ति) र तेस्रो व्यक्ति बीच कुनै किसिमको कानुनी सम्बन्ध स्थापित
गर्न कसैलाई प्रतिनिधि नियुक्त गर्न सक्नेछ र यसरी प्रतिनिधि नियुक्त भएकोमा एजेन्सी
सम्बन्धी करार भएको मानिनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–८ एजेन्सी सम्बन्धी करार

दफा ५७ : प्रतिनिधिबाट भए गरेको कारोबारको मान्यता
१) दफा ५६ बमोजिम नियुक्त प्रतिनिधि
मार्फत भए गरेको करार वा प्रतिनिधिबाट भए गरेको काम कारबाहीबाट उत्पन्न दायित्व मुख्य
व्यक्तिले गरेको करार वा कार्य सरह मानी कार्यान्वयन हुनेछ ।
तर प्रतिनिधिले आफूलाई प्राप्त अधिकार नाघी गरेको कामका सम्बन्धमा मुख्य व्यक्ति
जिम्मेवार हुने छैन ।
२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि अधिकार उल्लंघन गरी भए
गरेको काम कारबाहीमध्ये कुनै काम कारबाही अधिकार क्षेत्रभित्र र कुनै काम कारबाही अधिकार
क्षेत्रबाहिरको भएमा अधिकार क्षेत्रभित्रको भाग छुट्याउन सकिने रहेछ भने त्यसरी अधिकार
क्षेत्रभित्र पर्ने हदसम्मको काम कारबाहीप्रति मुख्य व्यक्ति जिम्मेवार हुनेछ ।
३) मुख्य व्यक्तिसँग प्रतिनिधि मार्फत भएको कारोबारको सिलसिलामा निजलाई दिएको
सूचना मुख्य व्यक्तिलाई दिए सरह मानिनेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–८ एजेन्सी सम्बन्धी करार

दफा ५८ : उप-प्रतिनिधि नियुक्त गर्न सकिन प्रतिनिधि नियुक्त गर्न सकिने
(१) कुनै व्यापार, व्यवसाय वा कारोबारको प्रकृति अनुसार
उप-प्रतिनिधि नियुक्त गर्नु पर्ने वा एजेन्सी सम्बन्धी करारको व्यवस्था वा प्रचलन अनुसार
उप-प्रतिनिधि नियुक्त गर्न सकिने भएमा करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक प्रतिनिधिले
मुख्य व्यक्तिको स्वीकृति लिई उप-प्रतिनिधि नियुक्त गर्न सक्नेछ ।
तर प्रतिनिधिले नै व्यक्तिगत रूपमा प्रतिनिधित्व गर्ने वा कार्य सम्पादन गर्ने गरी नियुक्त
भएको प्रतिनिधिले उप-प्रतिनिधि नियुक्त गर्न सक्ने छैन ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम उप-प्रतिनिधि नियुक्त भएकोमा सो कुरा मुख्य व्यक्तिलाई
जानकारी गराउनु पर्नेछ र यसरी नियुक्त उप-प्रतिनिधिको हक तथा दायित्व मुख्य व्यक्तिले नियुक्त
गरेको प्रतिनिधिलाई भए सरह हुनेछ ।
(३) मुख्य व्यक्तिको स्वीकृति बिना प्रतिनिधिले कुनै उप-प्रतिनिधि नियुक्त गरेमा त्यस्तो उप-
प्रतिनिधिबाट भए गरेको काम कारबाहीका लागि मुख्य व्यक्ति जिम्मेवार हुने छैन । त्यसरी नियुक्त
भएको उप-प्रतिनिधि व्यक्तिगत रूपमा जवाफदेही हुनेछ ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–८ एजेन्सी सम्बन्धी करार

दफा ५९ : प्रतिनिधिले पालन गर्नु पर्ने कुराहरू
१) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक प्रतिनिधिले
देहायका कुराहरू पालना गर्नु पर्नेछ;
(क) एजेन्सी सम्बन्धी करारको शर्त तथा मुख्य व्यक्तिले दिएको निर्देशनको अधीनमा रही
काम गर्नु पर्नेछ ।
(ख) करारमा कुनै शर्त उल्लेख नभएकोमा वा मुख्य व्यक्तिले कुनै निर्देशन नदिएकोमा
प्रतिनिधिले सुम्पिएको काम तथा व्यापार व्यवसायको प्रकृति र कारोबार गर्ने
स्थानको कानुन तथा प्रचलन अनुसार सो काम जसरी सम्पादन गर्नु पर्ने हो सोही
बमोजिम असल नियतले पूर्ण लगनशीलताका साथ आवश्यक सीप तथा दक्षता
बमोजिम सम्पादन गर्नु पर्नेछ ।
तर कुनै विषयमा प्रतिनिधिमा दक्षता वा क्षमता नरहेको कुरा मुख्य व्यक्तिलाई
पहिला नै थाहा रहेछ भने त्यस्तो प्रतिनिधिको अदक्षता वा असक्षमताबाट हुन
गएको हानि नोक्सानी बापत प्रतिनिधि उत्तरदायी हुने छैन ।
(ग) प्रतिनिधिबाट हटाइएपछि निजले सोही विषयमा पूर्ववत् रूपमा प्रतिनिधिको
हैसियतले कुनै काम गर्नु हुँदैन ।
(घ) मुख्य व्यक्तिले मागेको बखत आफ्नो एजेन्सीको व्यवसाय सम्बन्धी हिसाब किताबको
विवरण दिनु वा देखाउनु पर्नेछ ।
(ङ) एजेन्सीको कामको सिलसिलामा कुनै बाधा अवरोध वा कठिनाई परेमा यथासम्भव
छिटो मुख्य व्यक्तिलाई खबर गरी आवश्यक निर्देशन लिनु पर्नेछ र यसरी दिएको
निर्देशन बमोजिम भए गरेको कार्य बापत मुख्य व्यक्ति जिम्मेवार हुनेछ ।
२) खण्ड (क), (ख) र (ग) बमोजिम गर्नु पर्ने कर्तव्य पूरा नगरेको कारणबाट मुख्य
व्यक्तिलाई कुनै हानि नोक्सानी भएमा त्यस्तो हानि नोक्सानी प्रतिनिधिले व्यक्तिगत रूपमा व्यहोर्नु
पर्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–८ एजेन्सी सम्बन्धी करार

दफा ६०ः प्रतिनिधि उत्तरदायी हुने
१) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक देहायको अवस्थामा
मुख्य व्यक्तिको तर्फबाट प्रतिनिधिले गरेको कारोबारको लागि निज व्यक्तिगत रूपमा उत्तरदायी
हुनेछ;
(क) व्यक्तिगत रूपमा उत्तरदायी हुने गरी तेस्रो पक्षसँग कुनै कारोबारका सम्बन्धमा
करार गरेमा,
(ख) बेनामी मुख्य व्यक्तिका लागि वा त्यस्ता व्यक्तिका तर्फबाट काम गरेकोमा त्यस्तो
मुख्य व्यक्ति प्रकाश नगरिएमा,
(ग) कुनै कारणले मुख्य व्यक्ति विरुद्ध मुद्दा मामिला गर्न नसकिने भएमा,
(घ) आफ्नै नामबाट करार गरेको भएमा,
(ङ) प्रतिनिधि नियुक्त गरेको करार वा अख्तियारी बाहिर गई काम गरेको भएमा,
(च) कारोबार गर्ने सिलसिलामा झुक्यान वा जालसाजी गरेको भएमा,
(छ) व्यापारको प्रकृति बमोजिम प्रतिनिधि व्यक्तिगत रूपमा उत्तरदायी हुनु पर्ने भएमा,
(ज) कारोबारमा प्रतिनिधि समेतको हित संलग्न रहेको भएमा ।
२) प्रतिनिधि र तेस्रो व्यक्ति बीच भएको करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक
उपदफा (१) बमोजिम प्रतिनिधि व्यक्तिगत रूपमा उत्तरदायी भएको कारणले मात्र तेस्रो व्यक्तिले
मुख्य व्यक्ति विरुद्ध कुनै दावी गर्न बाधा पुर्‍याएको मानिने छैन र प्रतिनिधिबाट असुल हुन नसकेको
रकम बापत मुख्य व्यक्ति विरुद्ध पनि कानुनी कारबाही चलाउन सकिनेछ ।
३) उपदफा (२) बमोजिम मुख्य व्यक्ति विरुद्ध कानुनी कारबाही चलाउनका लागि
प्रतिनिधिबाट अन्तिम भरिभराउ भएको मितिबाट हदम्याद शुरु भएको मानिनेछ ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–८ एजेन्सी सम्बन्धी करार

दफा ६१ः प्रतिनिधित्वको समाप्ती
१) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक देहायको अवस्थामा
प्रतिनिधि स्वतः कायम नरहेको मानिनेछ;
(क) प्रतिनिधिले स्वेच्छाले प्रतिनिधि नरहने निर्णय गरेमा,
(ख) मुख्य व्यक्तिले प्रतिनिधिलाई दिएको अख्तियारी वा करार रद्द गरेमा वा करार पालना
गर्न असम्भव भएको सूचना प्रतिनिधिलाई दिएमा,
(ग) कुनै खास कामको लागि प्रतिनिधि नियुक्त गरेकोमा सो काम पूरा भएमा,
(घ) खास अवधिको लागि प्रतिनिधि नियुक्त गरेकोमा सो अवधि समाप्त भएमा,
(ङ) मुख्य व्यक्ति वा प्रतिनिधिको मृत्यु भएमा वा होस ठेगानमा नरहेमा,
(च) मुख्य व्यक्ति साहूको दामासाहीमा परेमा,
(छ) जुन विषयको बारेमा प्रतिनिधि नियुक्त गरेको हो सो विषयको अस्तित्व नै समाप्त
भएमा,
(ज) कम्पनीले प्रतिनिधि नियुक्त गरेकोमा वा कम्पनीको प्रतिनिधि भएकोमा त्यस्तो
कम्पनी खारेज भएमा ।
२) मुख्य व्यक्तिले प्रतिनिधिलाई दिएको अधिकार निजले प्रयोग गर्नु अघि त्यस्तो सम्पूर्ण वा
केही अधिकार जहिलेसुकै रद्द गर्न सक्नेछ ।
तर प्रतिनिधिले केही अधिकार प्रयोग गरी सकेको रहेछ भने त्यस्तो अधिकार अनुसार भै
सकेको कामका लागि अधिकार रद्द भए गरेको मानिने छैन ।
३) यस दफामा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि एजेन्सी खडा गर्ने मुख्य
विषयसँग सम्बन्धित सम्पत्तिमा प्रतिनिधिको पनि हिस्सा भएमा त्यस्तो हिस्सामा प्रतिकूल असर पर्ने
गरी प्रतिनिधिलाई बर्खास्त गर्न सकिने छैन ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–८ एजेन्सी सम्बन्धी करार

दफा ६२ः प्रतिनिधिलाई हटाउन नहुने
१) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक कुनै निश्चित
समय वा कामको लागि प्रतिनिधि नियुक्त गरिएकोमा उचित र पर्याप्त कारण नभई मुख्य
व्यक्तिले सो समयभन्दा पहिले वा काम सम्पन्न नभई प्रतिनिधिलाई हटाउन हुँदैन ।
२) निश्चित समय वा काम नतोकी नियुक्त गरिएको प्रतिनिधिलाई उचित कारण सहितको
पूर्व सूचना नदिई हटाउनु हुँदैन ।
३) उपदफा (१) वा (२) विपरीत हुने गरी मुख्य व्यक्तिले कुनै प्रतिनिधिलाई हटाएमा त्यस्तो
प्रतिनिधिलाई निजले मनासिब माफिकको क्षतिपूर्ति दिनु पर्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–८ एजेन्सी सम्बन्धी करार

दफा ६३ः प्रतिनिधिले एजेन्सी छोड्न नहुने
१) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक कुनै
निश्चित समय वा कामका लागि नियुक्त भएको प्रतिनिधिले निर्धारित समय वा काम समाप्त
नभएसम्म उचित र पर्याप्त कारण नभई प्रतिनिधिको रूपमा काम गर्न छोड्न हुँदैन ।
२) उपदफा (१) बमोजिम निश्चित समय वा काम नतोकिएकोमा प्रतिनिधि भई काम गर्न
छाड्न लागेको कारण सहितको पूर्व सूचना मुख्य व्यक्तिलाई नदिई सो काम गर्न छोड्न हुँदैन ।
३) उपदफा (१) वा (२) विपरीत हुने गरी कुनै प्रतिनिधिले सो हैसियतमा काम गर्न छोडेमा
मुख्य व्यक्तिले मनासिब माफिकको क्षतिपूर्ति दावी गर्न सक्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–८ एजेन्सी सम्बन्धी करार

दफा ६४ः प्रतिनिधि हटेमा उप-प्रतिनिधि पनि हट्ने
यस ऐन बमोजिम प्रतिनिधि कायम नरहेकोमा
निजबाट नियुक्त उप-प्रतिनिधि पनि स्वतः हटेको मानिनेछ ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–९ मालसामान ढुवानी सम्बन्धी करार

दफा ६५ः ढुवानी सम्बन्धी करार
१) एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा कुनै मालसामान ढुवानी गर्ने
सम्बन्धमा करार भएकोमा ढुवानी सम्बन्धी करार भएको मानिनेछ ।
२) करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक मालसामान ढुवानी गर्न माल सामानको
धनीले ढुवानीकर्तालाई मालसामान बुझाएका बखत दिइने रसिद ढुवानीकर्ता र माल सामानको
धनी बीच करार भएको प्रमाण मानिनेछ ।
स्पष्टीकरणः
यस परिच्छेदको प्रयोजनको लागि “ढुवानीकर्ता” भन्नाले हवाई यातायात वा
सामुद्रिक यातायात बाहेकका यातायात सञ्चालन गर्ने वा त्यस्तो कार्यको व्यवसाय गर्ने व्यक्ति
सम्झनु पर्छ र सो शब्दले आन्तरिक जल यातायात वा रञ्जुमार्ग (रोपवे) वा जनावर मार्फत वा
अन्य कुनै किसिमले ढुवानी व्यवसाय सञ्चालन गर्ने व्यक्तिलाई समेत जनाउनेछ ।
तर माल सामानको धनीले ज्यालामा काम लगाएको व्यक्ति वा निजको प्रतिनिधि वा
निजको मातहतमा काम गर्ने व्यक्तिले माल सामान ढुवानी गरेकोमा यस परिच्छेदको प्रयोजनको
लागि ढुवानीकर्ता मानिने छैन ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–९ मालसामान ढुवानी सम्बन्धी करार

दफा ६६ः ढुवानीकर्ताको दायित्व
१) ढुवानीको लागि माल सामानको धनीसँग बुझिलिएको माल
सामान सही अवस्थामा ढुवानी गरी पुर्‍याउनु पर्ने स्थानमा पुर्‍याउने दायित्व ढुवानीकर्ताको
हुनेछ ।
२) ढुवानीको लागि माल सामानको धनीसँग बुझिलिएको माल सामान हराएमा, नासिएमा,
टुटे फुटेमा, बिग्रीएमा वा हानि नोक्सानी भएमा वा अन्य कुनै किसिमबाट सही अवस्थामा पुर्‍याउनु
पर्ने स्थानमा नपुगेमा ढुवानीकर्ता जवाफदेही हुनेछ ।
३) ढुवानीकर्ताले करारमा उल्लेख भएको समयभित्र र करारमा ढुवानी गरिसक्नु पर्ने समय
उल्लेख नभएकोमा मनासिब माफिकको समयभित्र माल सामान ढुवानी गरी माल सामानको धनी
वा निजको प्रतिनिधि वा निजले तोकेको व्यक्तिलाई बुझाउनु पर्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–९ मालसामान ढुवानी सम्बन्धी करार

दफा ६७ः एकभन्दा बढी ढुवानी साधनबाट ढुवानी भएमा पहिलो ढुवानीकर्ता जवाफदेही हुने
कुनै माल
सामान एकभन्दा बढी ढुवानीकर्ताले वा एकभन्दा बढी ढुवानी साधनबाट ढुवानी गर्नु परेमा
करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक जुन ढुवानीकर्तालाई माल सामानको धनीले माल
सामान बुझाएको हो सोही ढुवानीकर्ता यस परिच्छेदको प्रयोजनको लागि जिम्मेवार हुनेछ ।
करार ऐन २०५६

परिच्छेद–९ मालसामान ढुवानी सम्बन्धी करार

दफा ६८ः ढुवानीकर्ताको दायित्व सीमित हुने
१) करार गर्दाकै बखत माल सामानको धनी वा निजको
प्रतिनिधिले ढुवानी गर्नु पर्ने मालसामानको मूल्य बढी भएको स्पष्ट रूपमा घोषणा गरेकोमा वा
करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक ढुवानीकर्ताले ढुवानी गरेको मालसामानको हानि वा
नोक्सानी बापतको क्षतिपूर्ति दश हजार रुपैयाँभन्दा बढी हुने छैन ।
२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि करार गर्दाकै बखत वा
ढुवानीकर्तालाई ढुवानी बापत माल सामान बुझाएका बखत माल सामानको धनी वा निजको
प्रतिनिधिले स्पष्ट रूपमा घोषणा गरेकोमा बाहेक सुन, चाँदी, हीरा, जवाहरात वा त्यस्ता
धनमालबाट बनेका माल सामान, बहुमूल्य पत्थर, विनिमय अधिकारपत्र, धितोपत्र, अड्डाबाट
पारित लिखत तथा शैक्षिक एवं अन्य निकायहरूबाट जारी भएका प्रमाणपत्र, मुद्रा, बैंक नोट, हुलाक
टिकट, माछा, मासु, ताजा फलफूल तथा तरकारी, किटनाशक तथा विषादी पदार्थ, प्रज्वलनशील
पदार्थ, पेट्रोलियम पदार्थ, बहुमूल्य चित्रकला, मूर्ति, क्यूरियोका मालसामान, सिसा वा सिसाबाट
बनेका वा सजिलैसँग टुट्ने फुट्ने वा बिग्रने वस्तु, वन्यजन्तु तथा घरपालुवा पशुपक्षी, हस्तकलाका
सामग्री, हातहतियार, खरखजाना तथा विष्फोटक पदार्थ, रेडियो, टेलिभिजन, कम्प्युटर जस्ता
मालसामान तथा त्यस्ता मालसामानका पार्टपूर्जा, मेशीनरी मालसामान तथा ढुवानी हुनु अगावै
माल सामानको धनीले घोषणा गर्नु पर्ने मालसामान भनी प्रचलित कानुनमा तोकिएका
मालसामानहरूको हानि नोक्सानी बापत ढुवानीकर्ता जवाफदेही हुने छैन ।
(३) उपदफा (२) बमोजिमका मालसामानको ढुवानी बापत व्यहोर्नु पर्ने जोखिमका लागि
मालसामानको धनी वा निजको प्रतिनिधि मार्फत जोखिम विरुद्ध बिमा गराउन वा छुट्टै शुल्क लिई
आफैँले बिमा गराउन वा ढुवानीकर्ताले जोखिम रोक्न अन्य आवश्यक व्यवस्था गर्न सक्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–९ मालसामान ढुवानी सम्बन्धी करार

दफा ६९ः ढुवानीकर्ता जवाफदेही हुने
यस परिच्छेद बमोजिम करार गर्दाका बखत वा ढुवानी बापत
ढुवानीकर्तालाई मालसामान बुझाएका बखत घोषणा गरिएका वा घोषणा गर्नु नपर्ने
मालसामानको ढुवानी गर्दा भएको हानि नोक्सानी वा क्षति बापत ढुवानीकर्ताले करारमा
उल्लेख भएकोमा सोहीबमोजिम र उल्लेख नभएकोमा माल सामानको धनीको मञ्जुरीले
ढुवानी भएका मालसामानको सोधभर्ना वा त्यस्तो मञ्जुरी नभए वा हुन नसकेमा त्यस्ता
मालसामानको प्रचलित मूल्य र मूल्य कायम गर्न नसकिएमा मनासिब माफिकको मूल्य तथा
परिच्छेद-१२ को अधीनमा रही माल सामानको धनीलाई हुन गएको हानि नोक्सानी बापत
मनासिब माफिकको क्षतिपूर्ति समेत व्यहोर्नु पर्नेछ ।

करार ऐन २०५६

परिच्छेद–९ मालसामान ढुवानी सम्बन्धी करार

दफा ७०ः ढुवानीकर्ताको दायित्व अन्त्य हुने
करारमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक ढुवानीकर्ताको
दायित्व देहायका अवस्थामा अन्त्य भएको मानिनेछ;
(क) ढुवानीकर्ता वा निजको प्रतिनिधिले मालसामान ढुवानी गरी माल सामानको धनी वा
निजको प्रतिनिधि वा निजले तोकेको व्यक्तिलाई बुझाएमा,
(ख) ढुवानीकर्तालाई बुझाएको मालसामान माल सामानको धनी वा निजको प्रतिनिधिले फिर्ता
बुझिलिएमा,
(ग) दफा ७९ को उपदफा (२) को खण्ड (ख) को परिस्थिति परी निर्धारित समयभित्र
मालसामान ढुवानी हुन नसक्ने कारण देखाई ढुवानीकर्ता वा निजको प्रतिनिधिले माल
सामानको धनी वा निजको प्रतिनिधिलाई मालसामान फिर्ता बुझाएमा ।