chhatramani/Nepal-Legal-Text-Corpus-44laws huggingface dataset:
बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–४ सञ्चालक समिति र कार्यकारी प्रमुख सम्बन्धी व्यवस्था

दफा २९ः कार्यकारी प्रमुखको नियुक्ति र सेवाको शर्त
१) सञ्चालक समितिले यस ऐन, प्रबन्धपत्र र नियमावलीको अधीनमा रही बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको व्यवस्थापन गर्न एक कार्यकारी प्रमुखको नियुक्ति गर्नु पर्नेछ ।
२) कार्यकारी प्रमुखको कार्यकाल बढीमा चार वर्षको हुनेछ र निज अर्को एक कार्यकालका लागि पुनः नियुक्ति हुन सक्नेछ ।
३) उपदफा (२) मा लेखिएको व्यवस्था यो ऐन प्रारम्भ भए पछि मात्र लागू हुनेछ ।
४) उपदफा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि सञ्चालक समितिले कार्यकारी प्रमुखको कार्यसम्पादन सन्तोषजनक नभएमा निजलाई जुनसुकै बखत पदबाट हटाउन सकिनेछ ।
तर त्यसरी पदबाट हटाउनु अघि निजलाई सफाई पेश गर्ने मनासिब मौका दिनु पर्नेछ ।
५) कार्यकारी प्रमुखको नियुक्ति गर्दा देहाय बमोजिमको योग्यता तथा अनुभव भएको व्यक्तिलाई नियुक्ति गरी त्यस्तो नियुक्ति गरेको सात दिनभित्र राष्ट्र बैङ्कलाई जानकारी दिनु पर्नेछ ः–
(क) व्यवस्थापन, बैङ्किङ्ग, वित्तीय, मौद्रिक, अर्थशास्त्र, वाणिज्य शास्त्र, लेखा शास्त्र, तथ्याङ्क शास्त्र, लेखा, गणित, व्यापार प्रशासन वा कानुन विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरेको,
(ख) चार्टर्ड एकाउण्टेन्सी वा व्यवस्थापन, बैङ्किङ्ग, वित्तीय, मौद्रिक, अर्थशास्त्र, वाणिज्य शास्त्र, तथ्याङ्क शास्त्र, लेखा शास्त्र, गणित, व्यापार प्रशासन वा कानुन विषयमा स्नातक उपाधि हासिल गरी बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय क्षेत्र, सरकारी निकाय, संगठित संस्था, विश्वविद्यालय वा त्यस्तो कार्य गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय संघ वा संस्थाको अधिकृत तह वा सोभन्दा माथिको पदमा कम्तीमा दश वर्षको कार्य अनुभव भएको,
तर, ‘घ’ वर्गको वित्तीय संस्थाको कार्यकारी प्रमुखको हकमा राष्ट्र बैङ्कले तोके बमोजिमको शैक्षिक योग्यता तथा कार्य अनुभव हुनु पर्नेछ ।
(ग) कार्यकारी प्रमुखको नियुक्तिको सम्बन्धमा राष्ट्र बैङ्कले तोकेको मापदण्ड पूरा गरेको,
(घ) दफा १८ को उपदफा (१) बमोजिम अयोग्य नभएको ।
तर दफा १८ को उपदफा (१) को खण्ड (झ) र (ढ) मा उल्लिखित अयोग्यता सम्बन्धी व्यवस्था कार्यकारी प्रमुखको हकमा लागू हुनेछैन ।
६) उपदफा (१) बमोजिम नियुक्ति भएको कार्यकारी प्रमुख यस ऐन बमोजिम योग्य रहेको नदेखिएमा राष्ट्र बैङ्कले निजलाई हटाई यस ऐन बमोजिम कार्यकारी प्रमुखमा नियुक्त हुन योग्य रहेको अर्को व्यक्तिलाई कार्यकारी प्रमुख नियुक्त गर्न सम्बन्धित बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई आदेश दिन सक्नेछ ।
७) कार्यकारी प्रमुखको पारिश्रमिक, सेवाका अन्य शर्त तथा सुविधाहरू सञ्चालक समितिले तोके बमोजिम हुनेछ र नियुक्ति गर्दाका बखत नै निजको सेवाको शर्त तथा सुविधा निर्धारण गर्नु पर्नेछ।
८) कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको कार्यकारी प्रमुख अर्को कुनै व्यावसायिक संस्थामा कार्यकारी प्रमुख, पदाधिकारी, कर्मचारी वा अन्य कुनै पदमा रही काम गर्न पाउने छैन ।
तर बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले पूर्वाधार विकास बैङ्कमा लगानी गरेको अवस्थामा सो विकास बैङ्कको सञ्चालक हुन यस उपदफाले बाधा पुर्‍याएको मानिने छैन ।
बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–४ सञ्चालक समिति र कार्यकारी प्रमुख सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ३०ः कार्यकारी प्रमुखको काम, कर्तव्य र अधिकार
१) कार्यकारी प्रमुखको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ ;
(क) प्रबन्धपत्र र नियमावलीको अधीनमा रही सञ्चालक समितिबाट प्रदत्त अधिकार प्रयोग गर्ने, सञ्चालक समितिको निर्णय लागू गर्ने र बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको काम कारबाही तथा कारोबारको रेखदेख तथा नियन्त्रण गर्ने,
(ख) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको वार्षिक बजेट र कार्ययोजना तयार गरी स्वीकृतिको लागि सञ्चालक समिति समक्ष पेश गर्ने,
(ग) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको कर्मचारी विनियमावलीको अधीनमा रही आवश्यक जनशक्ति व्यवस्थापन गर्ने,
(घ) साधारण सभाद्वारा गरिएका निर्णय कार्यान्वयन गर्ने, गराउने,
(ङ) यस ऐन र राष्ट्र बैङ्कको निर्देशन अनुरूप संस्था सञ्चालन गर्ने र बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको प्रभावकारी आन्तरिक नियन्त्रण एवं जोखिम व्यवस्थापन गर्ने,
(च) यस ऐन, राष्ट्र बैङ्कको निर्देशन, प्रबन्धपत्र र नियमावलीको अधीनमा रही बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले राष्ट्र बैङ्क वा अन्य कुनै निकायमा पेश गर्नु पर्ने विवरण, कागजात, निर्णय आदि यथासमयमा पेश गर्ने,
(छ) निक्षेपकर्ता, शेयरधनी तथा बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको उच्चतम हित हुने गरी सञ्चालन गर्ने,
(ज) सञ्चालक समितिले निर्धारण गरेको नीति अन्तर्गत रही उच्च व्यवस्थापनको लागि उचित मापदण्ड लागू गर्ने ।
२) कार्यकारी प्रमुख आफ्नो कामको निमित्त सञ्चालक समितिप्रति उत्तरदायी हुनेछ ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–५  इजाजतपत्र सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ३१ः बैङ्क वा वित्तीय संस्था बाहेक अन्य कसैले बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्न नपाउने
१) दफा ३४ बमोजिम बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्न इजाजतपत्र प्राप्त गर्ने बैङ्क वा वित्तीय संस्था बाहेक अन्य कसैले पनि यस ऐन बमोजिमको बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्न पाउने छैन ।
२) राष्ट्र बैङ्कले बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई इजाजतपत्र प्रदान गर्ने प्रयोजनका लागि बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी इजाजत नीति तर्जुमा गरी लागु गर्नेछ ।
बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–५  इजाजतपत्र सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ३२ः बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको नाम प्रयोग
१) कसैले पनि राष्ट्र बैङ्कको स्वीकृति नलिई बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्ने प्रयोजनको लागि बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको नाम प्रयोग गर्नु हुँदैन ।
२) यस ऐनको दफा ४९ बमोजिमको बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्न इजाजतपत्र पाएको बैङ्क वा वित्तीय संस्था र नेपालमा शाखा कार्यालय खोल्ने विदेशी बैङ्क वा वित्तीय संस्था बाहेक अन्य कुनै पनि व्यक्ति, कम्पनी वा संस्थाले राष्ट्र बैङ्कबाट पूर्व स्वीकृति नलिई आफ्नो नामसँग “बैङ्क”, “बैङ्किङ्ग”, वित्त, वित्तीय वा अन्य त्यस्तै अर्थ आउने संकेत, विशेषण वा त्यस्तै किसिमका अर्थ लाग्ने शब्द प्रयोग गर्न पाउने छैन ।
३) उपदफा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायको संस्थाको हकमा उपदफा (२) मा उल्लिखित व्यवस्था लागू हुने छैन ;
(क) प्रचलित कानुन वा अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौता वा प्रचलन बमोजिम स्थापित वा मान्यता प्राप्त कुनै संस्था,
(ख) प्रचलित कानुन बमोजिम संस्थापना भएको छ महिनाभित्र बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्न इजाजतपत्रका लागि निवेदन दिने कम्पनी ।
४) उपदफा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यो ऐन प्रारम्भ हुँदाका बखत प्रचलित कानुन बमोजिम वित्तीय कारोबार गर्न स्वीकृति प्राप्त गरेको कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले त्यस्तो कारोबार गर्न स्वीकृति प्राप्त गर्दाका बखत कायम रहेको नाम प्रयोग गरी वित्तीय कारोबार गर्न सक्नेछ ।
५) “ख”, “ग” तथा “घ” वर्गको वित्तीय संस्थाले क्रमशः विकास बैङ्क, वित्त कम्पनी तथा लघु वित्त वित्तीय संस्था भन्ने नाम प्रयोग गर्नु पर्नेछ ।
६) यो ऐन प्रारम्भ हुनु अघि लघु वित्त विकास बैङ्क भन्ने नाम प्रयोग गर्ने इजाजतपत्र प्राप्त संस्थाले यो ऐन प्रारम्भ भएपछि उपदफा (५) बमोजिमको नाम प्रयोग गर्नु पर्नेछ ।
बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–५  इजाजतपत्र सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ३३ः  बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्ने इजाजतपत्र प्राप्त गर्न निवेदन दिनु पर्ने
१) यस ऐन बमोजिम बैङ्किङ्ग वा वित्तीय कारोबार गर्न चाहने बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले इजाजतपत्र प्राप्त गर्न राष्ट्र बैङ्कले तोकिदिएको दस्तुर सहित राष्ट्र बैङ्क समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ।
२) उपदफा (१) बमोजिमको निवेदनका साथ बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले देहायका विवरण तथा कागजात समेत संलग्न गरेको हुनु पर्नेछ ;
(क) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको प्रबन्धपत्र, नियमावली र प्रचलित कानुन बमोजिम संस्थापना भएको प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि,
(ख) कारोबार सञ्चालन गर्न आवश्यक सबै पूर्वाधार तयार भएको कार्यालय भवनको विवरण वा भवन भाडामा लिने भए बहाल सम्बन्धी सम्झौताको प्रतिलिपि र भाडामा लिएको भवनको विवरण सहित बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय सेवा, सुविधा प्रदान गर्न सक्ने पर्याप्त आधार रहेको विवरण,
(ग) संस्थापकले लिन कबुल गरेको शेयरको रकम चुक्ता भई राष्ट्र बैङ्कमा जम्मा गरेको प्रमाणित हुने कागजात,
(घ) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको कर्मचारी सेवा, शर्त र सुविधा सम्बन्धी विनियम, आर्थिक प्रशासन सम्बन्धी विनियम र कर्जा अपलेखन सम्बन्धी विनियम,
(ङ) कारोबार गर्ने मुख्य स्थान वा शाखाको स्थान यकिन भइसकेकोमा सोको ठेगाना,
(च) बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्नको लागि राष्ट्र बैङ्कले तोकेका शर्तहरु पालना गर्ने कुराको मञ्जुरी,
(छ) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको व्यावसायिक रणनीति र सञ्चालन गरिने कारोबारको प्रकृति,आन्तरिक नियन्त्रण र जोखिम व्यवस्थापन प्रक्रिया सहितको संगठनात्मक संरचनालाई समेट्ने गरी तयार पारिएको व्यावसायिक योजना,
(ज) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको सञ्चालक र पदाधिकारीको नामावली तथा यस ऐन बमोजिम सञ्चालक वा पदाधिकारी हुन योग्य रहेको विवरण,
(झ) बैङ्किङ्ग वा वित्तीय कारोबार सञ्चालन गरुञ्जेल राष्ट्र बैङ्कले समय समयमा तोकिदिए बमोजिमको न्यूनतम पूँजी कायम राख्ने प्रतिबद्धता,
(ञ) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले सम्भावित सबै जोखिमहरूको उपयुक्त ढंगबाट व्यवस्थापन गर्न आन्तरिक नियन्त्रण प्रणाली कायम गर्ने प्रतिबद्धता,
(ट) राष्ट्र बैङ्कले समय समयमा तोकिदिएको अन्य विवरण तथा कागजात ।
३) कुनै विदेशी बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले नेपालमा संयुक्त लगानीमा संस्थापित गर्ने बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको हकमा उपदफा (२) मा उल्लिखित विषयहरूका अतिरिक्त देहाय बमोजिमका कागजात वा विवरण समेत राष्ट्र बैङ्कमा पेश गर्नु पर्नेछ ;
(क) “क”, “ख”, “ग”, र “घ” वर्गका बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको हकमा विदेशी बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको सम्बन्धित मुलुकको कानुन बमोजिम त्यस्तो मुलुकको सरकार वा केन्द्रीय बैङ्क वा नियमन गर्ने निकायले नेपालमा त्यस्तो विदेशी बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार सञ्चालन गर्न दिएको स्वीकृति वा सहमति पत्र,
(ख) विदेशी बैङ्क वा वित्तीय संस्था स्थापना गर्न राष्ट्र बैङ्कमा निवेदन पेश गरेपछि वा राष्ट्र बैङ्कबाट अनुमति लिएपछि त्यस्तो विदेशी बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले यस ऐन बमोजिम पूरा गर्नु पर्ने कुनै विषय फरक परेको भए सोको विवरण,
(ग) राष्ट्र बैङ्कले माग गरे बमोजिमको अन्य जानकारी तथा विवरण ।
४) उपदफा (२) वा (३) बमोजिम प्राप्त कागजात वा विवरणहरूको जाँचबुझ गर्दा कुनै कागजात वा विवरण नपुग वा अपर्याप्त भएमा राष्ट्र बैङ्कले त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थासँग थप कागजात वा विवरण माग गर्न सक्नेछ ।
बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–५  इजाजतपत्र सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ३४ः बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्न इजाजतपत्र दिन सक्ने
१) दफा ३३ बमोजिम प्राप्त निवेदन र सो साथ संलग्न कागजात वा विवरणहरूको जाँचबुझ गर्दा यस ऐन बमोजिम बैकिङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्न सबै आधार पुगेको पाएमा राष्ट्र बैङ्कले निवेदन प्राप्त भएको एक सय बीस दिनभित्र त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई दफा ३७ बमोजिमको बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको वर्गीकरणको आधारमा बैकिङ्ग तथा वित्तीय कारोबार सञ्चालन गर्न कुनै एक वर्गको इजाजतपत्र दिन सक्नेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम इजाजतपत्र दिनु अघि राष्ट्र बैङ्कले देहायका कुराहरूको यकिन गर्नु पर्नेछ ;
(क) बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्न इजाजतपत्र दिँदा स्वस्थ प्रतिस्पर्धात्मक र वित्तीय मध्यस्थता सम्बन्धी कारोबार प्रभावकारी भई निक्षेपकर्ताको हित हुने,
(ख) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम, विनियम वा दिइएको आदेश वा निर्देशन तथा प्रबन्धपत्र र नियमावलीको अधीनमा रही बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार सञ्चालन गर्न सक्षम रहेको,
(ग) दफा ३३ बमोजिम इजाजतपत्रको लागि दिएको निवेदन साथ संलग्न विवरण तथा कागजात पूर्ण रहेको तथा पर्याप्त भौतिक पूर्वाधार भएको,
(घ) बैङ्क वा वित्तीय संस्थामा नियुक्त वा संलग्न भएको वा नियुक्त गरिने वा संलग्न हुने कुनै पनि पदाधिकारी बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार सञ्चालन गर्न सक्षम रहेको ।
३) राष्ट्र बैङ्कले बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार सञ्चालन गर्ने इजाजतपत्र दिँदा इजाजतपत्र लागू हुने मिति तोकेकोमा सोही मितिबाट र त्यस्तो मिति नतोकेकोमा इजाजतपत्र जारी भएको मितिबाट त्यस्तो इजाजतपत्र प्रारम्भ भएको मानिनेछ ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–५  इजाजतपत्र सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ३५ः इजाजतपत्र दिन इन्कार गर्न सक्ने
१) दफा ३४ मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि राष्ट्र बैङ्कले देहायको कुनै अवस्थामा बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार सञ्चालन गर्न इजाजतपत्र दिन इन्कार गर्न सक्नेछ ः–
(क) नेपालको वित्तीय प्रणालीको स्थायित्व, स्वच्छ प्रतिस्पर्धा र विश्वसनीयता उपर प्रतिकूल असर पर्ने भएमा,
(ख) निक्षेपकर्ताको हित संरक्षणको निमित्त वित्तीय कारोबार सञ्चालन गर्न इजाजतपत्र दिन उचित र उपयुक्त नहुने भएमा,
(ग) बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार सञ्चालन गर्ने पूर्वाधार पूरा नभएमा,
(घ) यस ऐन बमोजिमका अन्य विवरण वा शर्तहरु पूरा भएको नदेखिएमा ।
२) यस दफा बमोजिम बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार सञ्चालन गर्न इजाजतपत्र दिन नसकिने अवस्था भएमा राष्ट्र बैङ्कले सोको कारण खुलाई निवेदन परेको मितिले नब्बे दिनभित्र सम्बन्धित बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई सो को सूचना दिनु पर्नेछ ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–५  इजाजतपत्र सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ३६ः राष्ट्र बैङ्कले शर्त तोक्न सक्ने
१) दफा ३४ बमोजिम बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्ने इजाजतपत्र प्रदान गर्दा बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको विद्यमान अवस्था, वित्तीय कारोबारको स्वस्थ सञ्चालन तथा निक्षेपकर्ताको हितलाई ध्यानमा राखी राष्ट्र बैङ्कले आवश्यक शर्त तोक्न सक्नेछ । त्यस्तो शर्तको पालना गर्नु सम्बन्धित बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको कर्तव्य हुनेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम तोकिएको शर्तमा राष्ट्र बैङ्कले समय समयमा आवश्यकता अनुसार थपघट तथा हेरफेर गर्न सक्नेछ ।
बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–५  इजाजतपत्र सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ३७ः बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको वर्गीकरण
बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्न दफा ३३ बमोजिम निवेदन दिने बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको न्यूनतम चुक्ता पूँजी र त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले सञ्चालन गर्ने कारोबार तथा कार्यक्षेत्रको आधारमा राष्ट्र बैङ्कले बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई “क”, “ख”, “ग” वा “घ” वर्गमा वर्गीकरण गरी सोही बमोजिमको इजाजतपत्र सम्बन्धित बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई दिनेछ ।
तर पूर्वाधार विकास बैङ्क कुनै पनि वर्गमा समावेश हुने छैन ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–५  इजाजतपत्र सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ३८ः माथिल्लो वर्गको बैङ्क वा वित्तीय संस्थामा परिणत हुन सक्ने
१) तल्लो वर्गको कुनै वित्तीय संस्था एक तह माथिल्लो वर्गको बैङ्क वा वित्तीय संस्थामा परिणत हुन चाहेमा राष्ट्र बैङ्कले तोकेको विवरण सहित राष्ट्र बैङ्क समक्ष निवेदन दिनु पर्नेछ ।
तर “घ” वर्गको संस्था माथिल्लो वर्गमा परिणत हुन सक्ने छैन ।
२) उपदफा (१) बमोजिमको निवेदन र सो साथ संलग्न विवरणहरूको जाँचबुझ गर्दा राष्ट्र बैङ्कले त्यस्तो वित्तीय संस्थालाई एक तह माथिल्लो वर्गको बैङ्क वा वित्तीय संस्थामा परिणत गर्न उपयुक्त हुने देखेमा देहायका कुराहरूको अधीनमा रही पूर्व स्वीकृति दिन सक्नेछ ;
(क) माथिल्लो वर्गको बैङ्क वा वित्तीय संस्थाका लागि राष्ट्र बैङ्कले तोके बमोजिमको चुक्ता पूँजी पूरा भएको,
(ख) विगत पाँच वर्षदेखि लगातार राष्ट्र बैङ्कको निर्देशन बमोजिमको पूँजीकोष पर्याप्तता कायम रहेको, लगातार पाँच वर्ष नाफामा रहेको र विगत पाँच वर्षको औसत निष्क्रिय कर्जा राष्ट्र बैङ्कले तोकेको सीमाभित्र रहेको,
(ग) प्रारम्भिक खर्च अपलेखन गरिसकेको,
(घ) सार्वजनिक रूपमा निष्काशन गर्नु पर्ने शेयरको निष्काशन भई बाँडफाँट भइसकेको,
(ङ) माथिल्लो वर्गको बैङ्क वा वित्तीय संस्थामा परिणत हुन साधारण सभाले विशेष प्रस्ताव पारित गरेको,
(च) राष्ट्र बैङ्कले तोकेको अन्य सबै शर्त पूरा गरेको ।
३) उपदफा (२) बमोजिम पूर्व स्वीकृति प्राप्त गरेका बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको प्रबन्धपत्र वा नियमावलीमा प्रचलित कानुन बमोजिम संशोधन गर्न लगाई यस ऐन बमोजिम राष्ट्र बैङ्कले माथिल्लो वर्गको बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको इजाजतपत्र दिनेछ ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–५  इजाजतपत्र सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ३९ः सूची प्रकाशन गर्नु पर्ने
१) राष्ट्र बैङ्कले प्रत्येक महिना बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्दै आएका बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरूको सूची राष्ट्रियस्तरको दैनिक पत्रिका वा अन्य कुनै माध्यमबाट प्रकाशन गर्नेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम प्रकाशित सूचीमा बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको कारोबार सञ्चालन मिति, चुक्ता पूँजी, पूँजीकोषको अवस्था, कुल कर्जा, निष्क्रिय कर्जाको अवस्था तथा राष्ट्र बैङ्कले आवश्यक देखेको अन्य विवरण समेत समावेश गर्न सक्नेछ ।
बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–५  इजाजतपत्र सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ३९कः प्रदेशमा वित्तीय संस्थाको सञ्चालन सम्बन्धी व्यवस्था
1
१) नेपाल राष्ट्र बैङ्कले तोकेको सीमा, शर्त वा निर्देशनको अधीनमा रही प्रदेशस्तरका सीमित रही वित्तीय संस्थाको सञ्चालन गर्न सकिनेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिमको वित्तीय संस्थाले नेपाल राष्ट्र बैङ्कबाट निर्धारित इजाजत नीतिको अधीनमा रही प्रदेशले बनाएको कानुन बमोजिम ईजाजतपत्र लिनु पर्नेछ ।
३) यस दफा बमोजिम सञ्चालन भएका वित्तीय संस्थाको नियमन, निरीक्षण तथा सुपरीवेक्षण नेपाल राष्ट्र बैङ्कबाट हुनेछ ।
४) प्रदेशस्तरका वित्तीय संस्थाको सञ्चालन सम्बन्धी अन्य व्यवस्था यस ऐनको अधीनमा रही सम्बन्धित प्रदेशको कानुनमा व्यवस्था भए बमोजिम हुनेछ ।
1 नेपालको संविधान अनुकूल बनाउन केही नेपाल ऐनलाई संशोधन गर्ने ऐन, २०७५ द्वारा थप ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद–५  इजाजतपत्र सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ४०ः विदेशी बैङ्कको शाखा सम्बन्धी विशेष व्यवस्था
१) राष्ट्र बैङ्कले कुनै अन्तर्राष्ट्रिय श्रेणीकृत विदेशी बैङ्कलाई नेपालमा शाखा मार्फत बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार सञ्चालन गर्न स्वीकृति दिएमा सो बमोजिम नेपालमा प्रचलित कम्पनी कानुन अनुसार दर्ता भएको शाखा यस ऐन बमोजिम संस्थापना भएको बैङ्क वा वित्तीय संस्था सरह मानिनेछ र यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम, विनियम, आदेश वा निर्देशनले अन्यथा व्यवस्था गरेकोमा बाहेक अन्य सम्पूर्ण प्रावधानहरू त्यस्तो शाखाको हकमा समेत समान रूपले लागू हुने छन्।
२) विदेशी बैङ्कको शाखाको काम, कर्तव्य, अधिकार, जिम्मेवारी, दायित्व, जायजेथा, लेखा आदि काम कारबाहीको जिम्मेवारी लिने तथा त्यस्तो काम कारबाही सम्पादन गर्ने पदाधिकारी तथा कर्मचारीहरूको जिम्मेवारी सम्बन्धमा राष्ट्र बैङ्कले आवश्यक निर्देशन दिन सक्नेछ ।
३) विदेशी बैङ्कको नेपालस्थित शाखाले आफ्नो दायित्व पूरा गर्ने क्रममा आफ्नो सम्पत्ति प्रयोग गर्दा अन्य कुनै कानुनी व्यवस्थामा प्रतिकूल असर नहुने गरी नेपालको दायित्वलाई पहिलो प्राथमिकता दिई पूरा गर्नु पर्नेछ ।
४) यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि विदेशी बैङ्कको शाखाले थोक बैङ्किङ्ग कारोबार गर्न सक्नेछ ।
५) विदेशी बैङ्कको शाखा कार्यालयको काम कारबाही राष्ट्र बैङ्कले तोके बमोजिम हुनेछ ।
बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद-६ पूँजी, पूँजीकोष र तरल सम्पत्ति सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ४१ः पूँजी कायम राख्नु पर्ने
१) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको न्यूनतम चुक्ता पूँजी राष्ट्र बैङ्कले समय समयमा निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिमको न्यूनतम चुक्ता पूँजी बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले राष्ट्र बैङ्कले निर्धारण गरेको समयभित्र पुरा गरी सक्नु पर्नेछ ।
३) राष्ट्र बैङ्कले कुनै व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा संस्थाले कुनै एक बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको चुक्ता पूँजीको बढीमा पन्ध्र प्रतिशतसम्म मात्र लगानी गर्न सक्ने व्यवस्था गर्न सक्नेछ ।
४) उपदफा (३) बमोजिम कुनै एक बैङ्क वा वित्तीय संस्थामा लगानी गर्ने व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा संस्थाले अर्को बैङ्क वा वित्तीय संस्थामा लगानी गर्दा उक्त बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको चुक्ता पूँजीको एक प्रतिशतभन्दा कम हुने गरी मात्र लगानी गर्नु पर्नेछ ।
५) विदेशी संयुक्त लगानीमा खुल्ने बैङ्क वा वित्तीय संस्था, “घ” वर्गका वित्तीय संस्था र पूर्वाधार विकास बैङ्कमा कुनै व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा संस्थाले चुक्ता पूँजीमा लगानी गर्न सक्ने हद सम्बन्धी व्यवस्था राष्ट्र बैङ्कले तोके बमोजिम हुनेछ ।
६) बैङ्क वा वित्तीय संस्था संस्थापना गर्न वा सो बैङ्क वा वित्तीय संस्थामा कुनै व्यक्ति वा संस्थाले लगानी गर्न सक्ने शेयर पूँजीको प्रतिशत राष्ट्र बैङ्कले समय समयमा निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद-६ पूँजी, पूँजीकोष र तरल सम्पत्ति सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ४२ः पूँजीकोष
१) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले आफ्नो कुल सम्पत्ति वा कुल जोखिमभारित सम्पत्तिको आधारमा राष्ट्र बैङ्कले तोकिदिएको अनुपातमा पूँजीकोष कायम गर्नु पर्नेछ । राष्ट्र बैङ्कले त्यस्तो अनुपात तोक्दा अतिरिक्त पूँजीकोष अनुपात समेत तोक्न सक्नेछ ।
२) कुनै बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले उपदफा (१) बमोजिमको पूँजीकोष कायम गर्न नसकेमा त्यस्तो बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको सञ्चालक समितिले एक महिनाभित्र सोको जानकारी राष्ट्र बैङ्कलाई दिनु पर्नेछ ।
३) उपदफा (२) बमोजिमको जानकारीमा अन्य कुराका अतिरिक्त
पूँजीकोष कायम रहन नसकेको कारण तथा पूँजीकोषलाई वृद्धि गरी राष्ट्र बैङ्कले दिएको निर्देशन बमोजिमको अवस्थामा ल्याउन सञ्चालक समितिले तयार गरेको योजना वा कार्यक्रम समेत संलग्न गरेको हुनु पर्नेछ ।
४) उपदफा (२) र (३) बमोजिम सञ्चालक समितिले पेश गरेको जानकारी तथा योजना वा कार्यक्रम मनासिब देखेमा सोही बमोजिम र त्यसमा कुनै संशोधन वा हेरफेर गर्नु परेमा सोको कारण खुलाई प्रस्तावित योजना वा कार्यक्रम संशोधन वा हेरफेर गरी कार्यान्वयन गर्न सम्बन्धित बैङ्क वा वित्तीय संस्थालाई राष्ट्र बैङ्कले आवश्यक निर्देशन दिन सक्नेछ ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद-६ पूँजी, पूँजीकोष र तरल सम्पत्ति सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ४३ः सम्भावित नोक्सानी सम्बन्धी व्यवस्था
बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले आफ्नो कर्जा लगायतका सम्पत्ति र वासलात बाहिरको कारोबारको दायित्व सम्बन्धी सम्भावित जोखिमलाई खाम्न सक्ने गरी राष्ट्र बैङ्कले तोके बमोजिम नोक्सानी व्यवस्था कायम गर्नु पर्नेछ ।
बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद-६ पूँजी, पूँजीकोष र तरल सम्पत्ति सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ४४ः साधारण जगेडा कोष
१) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले एक साधारण जगेडा कोष कायम राख्नु पर्नेछ । त्यस्तो जगेडा कोषमा चुक्ता पूँजीको दोब्बर नभएसम्म प्रत्येक आर्थिक वर्षको खुद नाफाबाट कम्तीमा बीस प्रतिशत र त्यस पछिका आर्थिक वर्षमा कम्तीमा दश प्रतिशत रकम थप्दै जानु पर्नेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको साधारण जगेडा कोषमा जम्मा भएको रकम राष्ट्र बैङ्कको पूर्व स्वीकृति नलिई अन्य शीर्षकमा रकमान्तर गर्न वा खर्च गर्न पाइने छैन ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद-६ पूँजी, पूँजीकोष र तरल सम्पत्ति सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ४५ः सटही समीकरण कोष
१) विदेशी विनिमय कारोबार गर्ने बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले प्रत्येक आर्थिक वर्षमा भारतीय रुपैयाँ बाहेक अन्य विदेशी मुद्राको विनिमय दरमा परिवर्तन भएको कारणबाट आर्जन गरेको पुनर्मूल्याड्ढन मुनाफालाई सोही आर्थिक वर्षको अन्त्यमा नाफा-नोक्सान हिसाबमा आवश्यक हिसाब मिलान गर्नु पर्नेछ । त्यसरी नाफा-नोक्सान हिसाबमा हिसाब मिलान गर्दा कुनै आर्थिक वर्षमा पुनर्मूल्याड्ढन आम्दानी भएमा त्यस्तो मुनाफाको कम्तीमा पच्चीस प्रतिशत रकम सटही समीकरण कोषमा जम्मा गर्नु पर्नेछ ।
तर भारतीय रुपैयाँको विनिमय दरमा परिवर्तन भएको कारणबाट हुने पुनर्मूल्याड्ढन नाफा-नोक्सानीको हकमा राष्ट्र बैङ्कले तोके बमोजिम हुनेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम सटही समीकरण कोषमा जम्मा भएको रकम विदेशी मुद्राको विनिमय दरमा घटबढ भएको कारणबाट हुने नोक्सानी समायोजन गर्न बाहेक राष्ट्र बैङ्कको स्वीकृति नलिई अन्य काममा खर्च गर्न वा रकमान्तर गर्न पाइने छैन ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद-६ पूँजी, पूँजीकोष र तरल सम्पत्ति सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ४६ः तरल सम्पत्ति कायम गर्नु पर्ने
बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले राष्ट्र बैङ्कले समय समयमा तोके बमोजिमको तरल सम्पत्ति कायम राख्नु पर्नेछ ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद-६ पूँजी, पूँजीकोष र तरल सम्पत्ति सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ४७ः लाभांश घोषणा र वितरण
१) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले लाभांश घोषणा तथा वितरण गर्नु अघि राष्ट्र बैङ्कको स्वीकृति लिनु पर्नेछ ।
२) बैङ्क वा वित्तीय संस्थाले आफ्नो सम्पूर्ण प्रारम्भिक खर्च, अघिल्लो वर्षसम्म हुन गएको नोक्सानी, राष्ट्र बैङ्कले तोकिदिएको पूँजी, पूँजीकोष, सम्भावित नोक्सानी व्यवस्था र दफा ४४ बमोजिम साधारण जगेडा कोषमा छुट्याउनु पर्ने रकम पूरा नगरेसम्म तथा सर्वसाधारणलाई छुट्याइएको शेयर पूर्ण रूपमा बिक्री वितरण नगरेसम्म सेयरधनीहरूलाई लाभांश घोषणा गर्न वा वितरण गर्न पाउने छैन ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन २०७३

परिच्छेद-६ पूँजी, पूँजीकोष र तरल सम्पत्ति सम्बन्धी व्यवस्था

दफा ४८ः पूँजी घटाउन आदेश दिन सक्ने
प्रचलित कानुनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि राष्ट्र बैङ्कले बैङ्क वा वित्तीय संस्थाको जारी तथा चुक्ता पूँजी घटाउन आदेश दिन सक्नेछ ।