chhatramani/Nepal-Legal-Text-Corpus-44laws huggingface dataset:
नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ५ मौद्रिक कार्य र खुला बजार सञ्चालन

दफा ४९ः वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई कर्जा तथा पुनर्कजा
१) बैङ्कले आफूले निर्धारण गरेको शर्त तथा प्रक्रियाको अधीनमा रही वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई बढीमा एक वर्षको लागि देहायको जायजेथाको सुरक्षणमा कर्जा तथा पुनर्कर्जा प्रदान गर्न सक्नेछः-
(क) दफा ६६ को उपदफा (१) को खण्ड (ङ) मा उल्लेख भए बमोजिमको अन्तर्राष्ट्रिय विनिमेय अधिकारपत्र,
(ख) नेपाल भित्र भुक्तान हुने गरी नेपाल सरकारबाट जारी भएको ऋणपत्र,
(ग) बैङ्कमा जम्मा रहेको निक्षेप वा यस ऐन अन्तर्गत बैङ्कले कारोबार गर्न सक्ने सुन तथा बहुमूल्य धातु,
(घ) दफा ४८ को उपदफा (१) बमोजिमका विनिमयपत्र वा प्रतिज्ञापत्र, र
(ङ) तोकिए बमोजिमका अन्य सुरक्षणपत्रहरु।
२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नेपाल सरकारले सर्वसाधारणको हित र कल्याणका लागि कर्जा प्रवाह गर्न उपयुक्त देखी बैङ्कलाई अनुरोध गरेको खण्डमा र त्यस्तो कर्जाको नेपाल सरकारले प्रचलित बजार दरको सुरक्षणपत्रको ग्यारेन्टी दिएमा वा अन्तिम ऋणदाताको रुपमा कार्य गर्नु पर्दा बैङ्कले असाधारण अवस्थामा बढीमा एक वर्षसम्मका लागि वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई कुनै पनि किसिमको कर्जा प्रवाह गर्न सक्नेछ।
*३) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम प्रदान गरिएको कर्जा तोकिए बमोजिमका शर्तहरुको अधीनमा रही थप एक वर्षका लागि नवीकरण गर्न सकिनेछ।
* दोस्रो संशोधनद्वारा थप।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ५ मौद्रिक कार्य र खुला बजार सञ्चालन

दफा ५०: डिस्काउण्ट दर र पुनर्कर्जाको ब्याज दर
बैङ्कको डिस्काउण्ट दर र पुनर्कर्जाको ब्याज दर बैङ्कले समय समयमा निर्धारण गर्नेछ। यसरी निर्धारण गरेको डिस्काउण्ट दर र पुनर्कर्जाको ब्याज दरको सूचना बैङ्कले सम्बन्धित सबैको जानकारीको लागि प्रकाशन र प्रशारण गर्नेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ६ मौद्रिक एकाई, बैङ्क नोट र सिक्का

दफा ५१: मौद्रिक एकाई
१) नेपालको मौद्रिक एकाई रुपैयाँ हुनेछ र यस्तो रुपैयाँ एक सय पैसामा विभाजित हुनेछ।
२) उपदफा (१) बमोजिमको रुपैयाँ नेपाल भित्र कानूनी ग्राह्य (लिगल टेण्डर) हुनेछ र यस्तो रुपैयाँको जमानत नेपाल सरकारबाट प्राप्त हुनेछ।
नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ६ मौद्रिक एकाई, बैङ्क नोट र सिक्का

दफा ५२ः बैङ्क नोट र सिक्का निष्कासन गर्ने अधिकार
१) बैङ्कलाई नेपालभित्र बैङ्क नोट तथा सिक्का निष्कासन गर्ने एकाधिकार हुनेछ । यस्तो नोट तथा सिक्का नेपालमा कानूनी ग्राह्य हुनेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिम बैङ्कले नोट निष्कासन गर्दा सुरक्षण राखेर मात्र निष्कासन गर्नेछ र यस्तो निष्कासित नोटको दायित्व सुरक्षण बापत राखिएको सम्पत्तिको मूल्य बराबर हुनेछ। सुरक्षण बापत राखिने सम्पत्तिको कमसेकम पचास प्रतिशत सुन, चाँदी, विदेशी मुद्रा, विदेशी धितोपत्र र विदेशी विनिमेय अधिकारपत्रमध्ये एक वा एक भन्दा बढीमा र अरु बाँकी प्रतिशत सिक्का (मोहर, डबल र सो भन्दा बढी दरको), नेपाल सरकारले निष्कासन गरेको ऋणपत्र र बैङ्कबाट पुनः भुक्तानी दिएको बढीमा अठार महिनाभित्र नेपालमा नै भुक्तानी हुने प्रतिज्ञापत्र वा विनिमयपत्रमध्ये एक वा एक भन्दा बढीमा राखिनेछ ।
तर नेपाल सरकारले स्वीकृति दिएमा सुरक्षण बापत राखिने सम्पत्तिको कमसेकम चालीस प्रतिशत सुन, चाँदी, विदेशी मुद्रा, विदेशी धितोपत्र र विदेशी विनिमेय अधिकारपत्रमध्ये एक वा एक भन्दा बढीमा र अरु बाँकी प्रतिशत नेपाली सिक्का (मोहर, डबलर र सो भन्दा बढी दरको), नेपाल सरकारले निष्कासन गरेको ऋणपत्र र बैङ्कबाट पुनः भुक्तानी दिएको बढीमा अठार महिनाभित्र नेपालमा नै भुक्तानी हुने प्रतिज्ञापत्र वा विनिमयपत्रमध्ये एक वा एकभन्दा बढीमा पनि राख सकिनेछ ।
३) उपदफा (२) को प्रयोजनको लागि सम्पत्तिको मूल्याङ्कन देहाय बमोजिम गरिनेछः-
(क) सुनको मूल्य समितिको सिफारिसमा नेपाल सरकारले निर्धारित गरिदिए बमोजिमको दरमा।
(ख) चाँदीको मूल्य समितिले मनासिब ठहर्‍याएको दरमा।
(ग) विदेशी मुद्रा बैङ्कद्वारा निर्धारित विनिमय दरमा।
(घ) नेपाल सरकारले निष्कासन गरेको ऋणपत्र, विदेशी धितोपत्र र विनिमेय अधिकारपत्र बजार दर हेरी समितिले मनासिब ठहराएको दरमा।
(ङ) सिक्का अङ्कित दर (फेस भेल्यु) मा।
४) बैङ्कले आवश्यकता अनुसार विभिन्न दरका बैङ्क नोट निष्कासन गर्नेछ। यसरी बैङ्क नोट निष्कासन गर्दा नोटमा देखिने चित्र, आकार र दर नेपाल सरकारको स्वीकृतिमा र नोटमा नदेखिने चित्र, आन्तरिक सुरक्षाको व्यवस्था, बैङ्क नोट छपाई गर्ने वस्तु तथा अन्य पदार्थ समितिले निर्णय गरे बमोजिम हुनेछ।
५) समितिको राय लिई नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी जुनसुकै दरको बैङ्क नोट कुनै तोकिएको ठाउँ वा अड्डामा बाहेक अन्यत्र नचल्ने गराउन सक्नेछ।
६) च्यातिएको, मेटिएको अथवा झुत्रिएको नोट बैङ्कले पुनः निष्कासन गर्ने छैन।
७) बैङ्कले नेपाल सरकारको स्वीकृति लिई जुनसुकै मूल्य, नाप, तौल, शुद्धता, डिजाइन र धातुको वा मिश्रण भएको धातुको सिक्का चलन चल्तीको निमित्त वा विशेष अवसरमा टक्सारमा टक्मरी गराई चलन चल्तीमा ल्याउन सक्नेछ। बैङ्कले आवश्यक देखेमा यस्तो सिक्का कुनै विदेशी टक्सारमा समेत टकमरी गराउन सक्नेछ।
तर एक पटक स्वीकृति लिई टकमरी गराई सकेको सिक्कालाई पुनः टकमरी गराउन परेमा नेपाल सरकारको स्वीकृति लिनु पर्ने छैन।
८) बैङ्कले नेपाल सरकारको स्वीकृति लिई कुनै विदेशी सरकारले टकमरी गराउन पठाएको सिक्का टकमरी गर्न सक्नेछ।
९) बैङ्क स्थापना हुनुभन्दा अगाडि नेपाल सरकारबाट निष्कासन भएका नोट र बैङ्कबाट निष्कासन भएका बैङ्क नोटको तिरोभरो गर्ने जवाफदेही बैङ्कको हुनेछ।
१०) बैङ्क नोट निष्कासन बापत सुरक्षणमा रहेको सम्पत्तिबाट उपदफा (९) बमोजिमको दायित्व बाहेक अरु दायित्व पूरा गरिने छैन।
नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ६ मौद्रिक एकाई, बैङ्क नोट र सिक्का

दफा ५३ः बैङ्क नोट तथा सिक्का सर्वस्वीकार्य हुने
बैङ्कद्वारा कानूनी ग्राह्य बनाई निष्कासन गरिएका बैङ्क नोट तथा सिक्का नेपालभित्र सबै किसिमको सार्वजनिक तथा व्यक्तिगत ऋण चुक्ता गर्न त्यस्तो नोट वा सिक्कामा अङ्कित रकमसम्मको निमित्त सर्वस्वीकार्य हुनेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ६ मौद्रिक एकाई, बैङ्क नोट र सिक्का

दफा ५४: सिक्काको नाप, तौल र आकार
यस ऐन बमोजिम बैङ्कले निष्कासन गर्ने सिक्कामा अङ्कित हुने मूल्य, तिनको नाप, तौल, आकार र अन्य विशेषता समितिले तोके बमोजिम हुनेछ ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ६ मौद्रिक एकाई, बैङ्क नोट र सिक्का

दफा ५५ः मुद्रा र निष्कासन  सुरक्षा
बैङ्क नोट छाप्ने र टकमार्ने व्यवस्था गर्ने, जारी नगरिएको बैङ्क नोट र सिक्कालाई समुचित रुपमा राखी सुरक्षा प्रदान गर्ने र चलनचल्तीमा नरहेको पुरानो बैङ्क नोट वा सिक्का, प्लेट र डाईलाई सुरक्षित राख्ने वा नष्ट गर्ने वा निष्कासन सम्बन्धी व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ६ मौद्रिक एकाई, बैङ्क नोट र सिक्का

दफा ५६ः मुद्राको सटही व्यवस्था
बैङ्कले कुनै शुल्क वा दस्तुर नलिई नेपाल भित्र कानूनी ग्राह्य हुने बैङ्क नोट वा सिक्कालाई समान मूल्यको एकै वा विभिन्न दरको बैङ्क नोट वा सिक्कासँग सटही गरिदिने छ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ६ मौद्रिक एकाई, बैङ्क नोट र सिक्का

दफा ५७: झुत्रो वा खोटो मुद्रा
१) बैङ्कले झुत्रो मुद्रालाई खिच्ने, नष्ट गर्ने वा अन्य बैङ्क नोट वा सिक्कासँग सटही गरिदिन सक्नेछ।
२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बैङ्कले डिजाइन मेटिएको, च्यातिएको, विकृत वा पचास प्रतिशत भन्दा बढी भाग नभएको बैङ्क नोट वा सिक्का सटही गर्न इन्कार गर्न सक्नेछ।
३) बैङ्कले उपदफा (१) बमोजिमको बैङ्क नोट वा सिक्काको धनीलाई तोकिए बमोजिम क्षतिपूर्ति दिई वा नदिई त्यस्ता बैङ्क नोट वा सिक्का खिच्न वा नष्ट गर्न सक्नेछ।
४) हराएको वा चोरिएको बैङ्क नोट वा सिक्काको धनीलाई बैङ्कबाट सट्टाभर्ना पाउने हक हुने छैन। बैङ्कले कुनै मुआब्जा नदिई बाहिरी स्वरुप परिवर्तन गरिएको वा खोटो सिक्का वा नक्कली नोट जफत गर्न सक्नेछ ।
स्पष्टीकरणः यस दफाको प्रयोजनको लागि “खोटो सिक्का” भन्नाले बैङ्कले निष्कासन गरेको सिक्काको नक्कल गरी टक मारेको, डाली वा खोदी बनाएको नक्कली सिक्का वा बैङ्कबाट निष्कासन गरेको सिक्कालाई दुई वा दुई भन्दा बढी टुक्रा हुने गरी काटेको, फुटाएको वा सिक्कामा उल्लिखित अड्ढ, अक्षर तथा चिन्ह मेटिएको सिक्का सम्झनु पर्छ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ६ मौद्रिक एकाई, बैङ्क नोट र सिक्का

दफा ५८ः मुद्राको स्टक र निष्कासन सम्बन्धी व्यवस्था
मुद्राको स्टक र निष्कासन सम्बन्धी व्यवस्था तथा मुद्राको माग पूरा गर्न नियमित रुपमा बैङ्क नोट तथा सिक्काको आपूर्ति गर्ने कार्य बैङ्कले गर्नेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ६ मौद्रिक एकाई, बैङ्क नोट र सिक्का

दफा ५९ः जारी भएको मुद्राको हिसाब राख्ने
बैङ्कले चलन चल्तीमा रहेको कुल बैङ्क नोटलाई आफ्नो हिसाबमा मौद्रिक दायित्वको रुपमा छुट्टै देखाउनु पर्नेछ। स्टकमा रहेको अथवा चलनचल्तीमा आई नसकेको बैङ्क नोट यस्तो दायित्व अन्तर्गत पर्ने छैन।
नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ६ मौद्रिक एकाई, बैङ्क नोट र सिक्का

दफा ६०: जारी गरिएको मुद्रा खिच्ने वा फिर्ता लिने
१) बैङ्कले नेपालभित्र चलनचल्तीमा रहेका बैङ्क नोट तथा सिक्का सोधभर्ना दिने गरी खिच्न वा फिर्ता लिन सक्नेछ। त्यसरी खिच्ने वा फिर्ता लिने बैङ्क नोट तथा सिक्का कति दिनभित्र बैङ्कको कुन कार्यालयमा सट्टाभर्नाका लागि पेश गर्ने भन्ने व्यहोरा स्पष्टरुपमा किटान गरी बैङ्कले सार्वजनिक सूचना प्रकाशन र प्रसारण गर्नेछ।
२) दफा ५३ मा जुनसुकै कुरा उल्लेख गरिएको भए तापनि उपदफा (१) बमोजिम तोकिएको समय समाप्त भएपछि सट्टाभर्ना गर्नुपर्ने बैङ्क नोट तथा सिक्का कानूनी ग्राह्य हुने छैन।
३) बैङ्कले उपदफा (१) बमोजिम चलनचल्तीबाट खिचेका बैङ्क नोट तथा सिक्का तथा त्रुटियुक्त मुद्रा तोकिए बमोजिम धुल्याउन, काट्न, फुटाउन वा अन्य कुनै पनि किसिमले नष्ट गर्न सक्नेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ६ मौद्रिक एकाई, बैङ्क नोट र सिक्का

दफा ६१: प्रतिलिपि र जाली मुद्रा
१) कसैले पनि देहाय बमोजिमको कुनै काम कुरा गर्न, गराउन हुँदैन;
(क) नेपालभित्र चलनचल्तीमा रहेका कानूनी ग्राह्य बैङ्क नोट तथा सिक्का वा चेक वा भुक्तानी कार्डको जालसाजी वा कीर्ते गरी वा रुप फेरी वा अन्य कुनै प्रकारले नक्कली मुद्रा बनाउन वा सो को प्रतिलिपि बनाउन वा सो सम्बन्धी कुनै कार्य गर्न वा त्यस्तो कुनै कार्यमा सघाउ पुर्‍याउन, वा
(ख) बैङ्क नोट वा सिक्का, चेक वा भुक्तानी कार्ड, नक्कली, झुत्रा, कीर्ते वा जालसाजी गरी वा रुप फेरेर बनाएको हो भन्ने थाहा पाई पाई पनि त्यस्ता बैङ्क नोट वा सिक्का वा चेक वा भुक्तानी कार्ड कसैले आफूसँग राख्ने, ओसार पसार गर्न वा जारी गर्न वा त्यस्तो पुर्‍याउन, वा
(ग) बैङ्क नोट वा सिक्का, चेक वा भुक्तानी कार्ड, नक्कली, झुट्टा, कीर्ते वा जालसाजी वा रुप फेरेर बनाउनका लागि प्रयोग हुँदैछ भन्ने जानी जानी कुनै धातुको पाता, ढुङ्गा, कागज, डाई वा अन्य कुनै वस्तु वा पदार्थ कसैले आफ्नो साथमा राख्ने, उत्पादन गर्न वा ओसार पसार गर्न वा त्यस्तो कुनै कार्यमा सघाउ पुर्‍याउन।
२) नेपाली रुपैयाँमा अङ्कित मूल्यको बैङ्क नोट, सिक्का, चेक वा भुक्तानी कार्डको प्रतिलिपि उतार गर्दा र कुनै वस्तुको सृजना गर्दा त्यस्तो वस्तुको बनावट कुनै किसिमबाट बैङ्क नोट, सिक्का, चेक वा भुक्तानी कार्डसित मिल्न जाने भएमा सो गर्नु भन्दा पहिले बैङ्कको पूर्व स्वीकृति लिनु पर्नेछ
३) बैङ्कले जाली नोट वा खोटो सिक्का वा नक्कली चेक वा भुक्तानी कार्डको निष्कासन रोक्ने सम्बन्धमा आवश्यक कदम चाल्न सक्नेछ। यस्तो कदम चाल्दा बैङ्कले आवश्यक आदेश, निर्देशन वा सूचना जारी गर्न सक्नेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ७ विदेशी विनिमय नीति, नियमन र सञ्चिति

दफा ६२: विदेशी विनिमय नीति
बैङ्कलाई नेपालको विदेशी विनिमय नीति निर्माण गर्न, कार्यान्वयन गर्ने र गराउने पूर्ण अधिकार हुनेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ७ विदेशी विनिमय नीति, नियमन र सञ्चिति

दफा ६३: विदेशी विनिमय व्यवस्थापन
विदेशी विनिमयको व्यवस्थापन बैङ्कले गर्नेछ। यस्तो व्यवस्थापन गर्न बैङ्कलाई देहाय बमोजिमको अधिकार हुनेछः-
(क) विदेशी विनिमय कारोबार गर्न चाहने व्यक्तिलाई यस ऐन वा अन्य प्रचलित कानूनको अधीनमा रही इजाजतपत्र जारी गर्ने।
(ख) इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिबाट गरिने विदेशी विनिमय कारोबार नियमित तथा व्यवस्थित गर्नका लागि नियम तथा विनियम बनाउने, आवश्यक आदेश, निर्देशन वा सूचना जारी गर्ने।
(ग) इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिको निरीक्षण, अनुगमन गर्ने।
(घ) इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिको कारोबारको आधार, सीमा तथा शर्त निर्धारण गर्ने।
(ङ) नेपाली रुपैयाँको विदेशी विनिमय दर निर्धारण पद्धति तोक्ने।
नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ७ विदेशी विनिमय नीति, नियमन र सञ्चिति

दफा ६४: विदेशी विनिमय कारोबारको विवरण
१) बैङ्कले इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिलाई विदेशी मुद्रा सटही तथा सो सम्बन्धी सञ्चालनको विस्तृत विवरण बैङ्कमा पेश गर्न लगाउनेछ। त्यस्तो विवरण पेश गर्नुपर्ने अवधि, ढाँचा र तत्सम्बन्धी अन्य कागजात बैङ्कले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ।
२) उपदफा (१) बमोजिमको विवरण र बैङ्कले तोकेको कागजात बैङ्क समक्ष पेश गर्नु सम्बन्धित इजाजतपत्र प्राप्त व्यक्तिको कर्तव्य हुनेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ७ विदेशी विनिमय नीति, नियमन र सञ्चिति

दफा ६५: विदेशी विनिमयको कारोबार
१) बैङ्कले विदेशी विनिमय, सुन तथा बहुमूल्य धातु खरिद वा बिक्री गर्न सक्नेछ।
२) बैङ्कले उपदफा (१) बमोजिम गर्ने खरिद बिक्री स्पट, अग्रिम विनिमय दर, स्वाप, अप्सन वा यस्तै प्रकारका अन्य उपकरण, नगद वा कुनै पनि विनिमेय अधिकारपत्रको माध्यमबाट गर्न सक्नेछ।
३) बैङ्कले दफा ६६ को उपदफा (१) को प्रयोजनको लागि विदेशी विनिमय खरिद वा बिक्री गर्न सक्नेछ। त्यस्तो खरिद, बिक्री स्पट, अग्रिम विनिमय दर, स्वाप, अप्सन वा यस्तै अन्य उपकरणको आधारमा समेत गर्न सक्नेछ ।
४) बैङ्कले विदेशी मुद्राहरुको खरिद बिक्री दर कायम गरी कारोबार गर्नेछ। यसरी कारोबार गर्दा गरिने कारोबारको आधार, सीमा तथा शर्त बैङ्कले तोके बमोजिम हुनेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ७ विदेशी विनिमय नीति, नियमन र सञ्चिति

दफा ६६: विदेशी विनिमय सञ्चिति
१) बैङ्कले विदेशी विनिमय सञ्चितिको परिचालन गर्नेछ। यस्तै सञ्चिति सम्बन्धित विदेशी विनिमयमा अङ्कित हुनेछ र यस्तो सञ्चितिमा देहायको सम्पत्ति समावेश हुनेछः-
(क) बैङ्कले जिम्मा लिएको वा बैङ्कको खातामा रहेको सुन तथा बहुमूल्य धातु।
(ख) बैङ्कले जिम्मा लिएको वा बैङ्कको खातामा जम्मा रहेको विदेशी मुद्रा।
(ग) बैङ्कको नाममा विदेशी केन्द्रीय बैङ्क वा अन्य विदेशी बैङ्क खातामा रहेको विदेशी मुद्रा ।
(घ) बैङ्कको नाममा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषमा जम्मा रहेको स्पेशल ड्रइङ्ग राईट्स (एस.डि.आर)।
(ङ) बैङ्कको जिम्मामा रहेको विदेशी विनिमयमा भुक्तानी हुने गरी कुनै ऋणी वा दायित्वकर्ताले जारी गरेको विनिमयपत्र, प्रतिज्ञापत्र, बचत ऋणपत्र, बण्ड तथा अन्य ऋण सुरक्षण।
(च) तत्काल वा पुनर्खरिद गर्ने गरी विदेशी बैङ्क वा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थासँग वा ती संस्था जमानी बसेको र भविष्यमा खरिद गर्ने गरी बैङ्क तथा अर्को पक्ष बीच विदेशी विनिमयमा भुक्तानी हुने गरी भएको सम्झौता।
२) बैङ्कले उपदफा (१) बमोजिमको सम्पत्तिको चयन गर्दा बैङ्कको पूँजी र तरलताको सुरक्षालाई ध्यानमा राखी अधिकतम आम्दानी हुने किसिमले गर्नु पर्नेछ ।
३) बैङ्कले मौद्रिक तथा विदेशी विनिमय नीति कार्यान्वयन गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारमा शीघ्र भुक्तानीको लागि आवश्यक पर्ने यथोचित अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चिति कायम गर्नु पर्नेछ ।
४) अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चितिको मात्रा घटेको वा घट्ने अवस्थामा पुगेको कारणबाट मौद्रिक तथा विदेशी विनिमय नीति कार्यान्वयन गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारमा शीघ्र भुक्तानीको प्रक्रियामा प्रतिकूल असर पर्न जाने आशङ्का बैङ्कलाई लागेमा बैङ्कले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चितिको वर्तमान स्थिति, सो घटेको र घट्नुको कारणका साथै सोको रोकथाम गर्न अपनाउनुपर्ने उपाय समेत खुलाई नेपाल सरकार समक्ष प्रतिवेदन पेश गर्नेछ।
५) उपदफा (४) बमोजिमको स्थितिमा सुधार नआएसम्मको लागि बैङ्कले आवश्यकता अनुसार थप सुझाव सहितको प्रतिवेदन तयार गरी नेपाल सरकार समक्ष पेश गर्नेछ।
६) उपदफा (१) बमोजिमको विदेशी विनिमय सञ्चितिलाई बैङ्कले आफ्नो वासलातमा देखाउनेछ।
नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ७ विदेशी विनिमय नीति, नियमन र सञ्चिति

दफा ६७: सुन तथा विदेशी मुद्रामा ऋणपत्र जारी गर्ने
१) बैङ्कले नेपाल सरकारको स्वीकृति लिई कुनै निश्चित प्रयोजनका लागि सुन तथा विदेशी मुद्रामा अङ्कित कुनै एक वा एक भन्दा बढी प्रकारको ऋणपत्र जारी गर्न सक्नेछ।
२) उपदफा (१) बमोजिम जारी गरिने ऋणपत्रको किसिम, अवधि, साँवा ब्याजको भुक्तानी तथा अन्य कुराहरु बैङ्कले तोके बमोजिम हुनेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ७ विदेशी विनिमय नीति, नियमन र सञ्चिति

दफा ६८: अन्तर्राष्ट्रिय क्लियरिङ्ग र भुक्तानी सम्झौता
बैङ्कले आफ्नो खाता वा नेपाल सरकारको निर्देशन बमोजिम सरकारी खाताको लागि विदेश स्थित सार्वजनिक वा निजी केन्द्रीय क्लियरिङ्ग संस्थासँग क्लियरिङ्ग तथा भुक्तानी सम्झौता गर्न सक्नेछ। बैङ्कले यस्तो सम्झौताको उद्देश्य कार्यान्वयन गर्नको लागि आवश्यक अन्य सम्झौता समेत गर्न सक्नेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ८ नेपाल सरकारसँगको सम्बन्ध

दफा ६९: बैङ्कर, सल्लाहकार र वित्तीय ऐजेन्ट
१) बैङ्क नेपाल सरकारको बैङ्कर, आर्थिक विषयको सल्लाहकार तथा नेपाल को वित्तीय ऐजेन्ट हुनेछ ।
२) नेपाल सरकारले बैङ्कको क्षेत्राधिकारसँग सम्बन्धित विषयमा बैङ्कसँग परामर्श लिनेछ। यसरी नेपाल सरकारबाट माग भएका विषयमा परामर्श दिनु बैङ्कको कर्तव्य हुनेछ।
३) प्रत्येक वर्ष नेपाल सरकारले वार्षिक बजेट तयार गर्दा आन्तरिक ऋण लगायत अधिविकर्षको सम्बन्धमा बैङ्कसँग परामर्श लिनेछ ।
४) बैङ्कले प्रत्येक वर्ष आर्थिक तथा वित्तीय विषयमा नेपाल सरकार समक्ष पूर्व बजेटकालीन समीक्षा प्रतिवेदन पेश गर्नेछ ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ८ नेपाल सरकारसँगको सम्बन्ध

दफा ७०: बाह्य ऋण सम्बन्धी परामर्श तथा जानकारी
१) नेपाल सरकारले बाह्य क्षेत्रबाट ऋण लिँदा बैङ्कसँग परामर्श लिन सक्नेछ।
२) उपदफा (१) बमोजिमको परामर्शमा ऋण रकमको राशि, सोको प्राप्ति तथा ऋण सापटीका शर्त वा अवस्था तथा ऋणको भुक्तानी जस्ता विषय पर्नेछन्।
३) नेपाल सरकारले बाह्य ऋण लिएको जानकारी बैङ्कलाई
४) नेपाल सरकारले विदेशी विनिमयमा दायित्व सृजना हुने गरी निजी वा सार्वजनिक संस्थालाई बाह्य ऋण लिन स्वीकृति दिँदा बैङ्कसँग परामर्श लिनेछ ।
५) नेपाल सरकार, सार्वजनिक संस्था वा निजी क्षेत्रले विदेशी विनिमयमा दायित्व सृजना हुने गरी भए गरेका सम्झौताको जानकारी बैङ्कलाई दिनु पर्नेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ८ नेपाल सरकारसँगको सम्बन्ध

दफा ७१: निक्षेप सङ्कलन
१) बैङ्कले नेपाल सरकारको वा नेपाल सरकारले तोकिदिएको अन्य निकायको निक्षेप स्वीकार
२) उपदफा (१) बमोजिम निक्षेप जिम्मा लिने, भुक्तानी दिने, खाता प्रदान गर्ने जस्ता कार्य गर्नेछ।
३) बैङ्कले तोकेको शर्त पालना गर्ने गरी आवश्यकता अनुसार वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई उपदफा (२) बमोजिमको कारोबार गर्न पाउने गरी अधिकार प्रदान गर्न सक्नेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ८ नेपाल सरकारसँगको सम्बन्ध

दफा ७२: वित्तीय एजेन्टको कार्य
बैङ्कले नेपाल सरकारसँग भएको सम्झौताका आधारमा निर्धारित शर्त वा सीमाको अधीनमा रही देहायका विषयमा नेपाल सरकारको वित्तीय ऐजेन्टको रुपमा कार्य गर्नेछः-
(क) नेपाल सरकारद्वारा जारी गरिएका ऋणपत्रको खरिद बिक्री गर्ने, बजार व्यवस्था गर्ने, हस्तान्तरण गर्ने र सोको अभिलेख राख्ने जस्ता कारोबार।
(ख) खण्ड (क) बमोजिमको ऋणपत्रको साँवा, ब्याज र अन्य दस्तुरको भुक्तानी।
(ग) एजेन्टको रुपमा गर्नुपर्ने आवश्यक अन्य कार्य।
नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ८ नेपाल सरकारसँगको सम्बन्ध

दफा ७३: बैङ्कले विवरण, तथ्याङ्क तथा कागजात माग गर्न सक्ने
१) बैङ्कले आफ्नो काम कारबाही सञ्चालन गर्न आवश्यक पर्ने विवरण, तथ्याङ्क तथा कागजात सम्बन्धित निकायबाट माग गर्न सक्नेछ।
२) उपदफा (१) बमोजिम बैङ्कले मागेको विवरण, तथ्याङ्क तथा कागजात उपलब्ध गराउनु सम्बन्धित निकायको
कर्तव्य हुनेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ८ नेपाल सरकारसँगको सम्बन्ध

दफा ७४: कानून सुधारका सम्बन्धमा बैङ्कसँग परामर्श लिन सक्ने
१) बैङ्कको उद्देश्य वा यसको अधिकार क्षेत्रभित्रका मौद्रिक नीति तथा सञ्चालन, कर्जा, शोधनान्तर, विदेशी विनिमय र बैङ्किङ्ग जस्ता विषयसँग सरोकार राखे कानूनको संशोधन वा निर्माण वा सो सम्बन्धी कार्य सम्बन्धित निकायले बैङ्कसँग परामर्श लिन सक्नेछ।
२) उपदफा (१) बमोजिम माग भएको परामर्श दिनु बैङ्कको कर्तव्य हुनेछ।
३) बैङ्कको उद्देश्य वा यसको अधिकार क्षेत्र वा दक्षताभित्रका मौद्रिक नीति तथा सञ्चालन, कर्जा, शोधनान्तर, विदेशी विनिमय र बैङ्किङ्ग जस्ता विषयमा नयाँ कानूनको निर्माण वा भैरहेको कानूनमा संशोधन गर्ने प्रस्ताव नेपाल सरकार समक्ष पेश गर्ने अधिकार बैङ्कलाई हुनेछ ।
नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ८ नेपाल सरकारसँगको सम्बन्ध

दफा ७५:  नेपाल सरकारलाई जाने कर्जा र सरकारी ऋणपत्रको खरिद
१) यस ऐनमा अन्यथा व्यवस्था गरिएकोमा बाहेक बैङ्कले नेपाल सरकार वा नेपाल सरकारको पूर्ण, अधिकांश वा आंशिक स्वामित्व भएको संस्थालाई कुनै प्रकारको वित्तीय सहयोग प्रदान गर्ने छैन ।
२) यस दफाको अधीनमा रही बैङ्कले एक सय असी दिनभित्र चुक्ता हुने गरी नेपाल सरकारलाई कर्जा प्रदान गर्न सक्नेछ।
३) उपदफा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नेपालले कुनै अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको सदस्य हुँदा तिर्नुपर्ने दस्तुर वा सोसँग सम्बन्धित भुक्तानीको लागि लामो अवधिको विशेष कर्जा बैङ्कले नेपाल सरकारलाई प्रदान गर्न सक्नेछ।
४) बैङ्कले नेपाल सरकार वा नेपाल सरकारको पूर्ण, अधिकांश वा आंशिक स्वामित्व भएको संस्थालाई प्रदान गर्ने कर्जा नेपाली रुपैयाँमा मात्र भुक्तानी गर्नेछ। यसरी प्रदान गरिएको कर्जाको लागि नेपाल सरकारले सो कर्जा रकम बराबरको विनिमेय ऋणपत्र जारी गरी बैङ्कलाई प्रदान गर्नेछ। त्यस्तो ऋणपत्रको भुक्तानी अवधि कर्जा अवधिलाई खाम्ने र प्रचलित ब्याज दरको हुनु पर्नेछ। यसरी बैङ्कले नेपाल सरकारलाई प्रदान गर्ने सबै कर्जाका सम्बन्धमा बैङ्क र नेपाल सरकारका बीच लिखित सम्झौता हुनेछ। उक्त लिखित सम्झौतामा कर्जाको कुल रकम वा सीमा, त्यसको शर्त, भुक्तानी अवधि, ब्याज दर तथा अन्य दस्तुरको सम्बन्धमा स्पष्ट उल्लेख भएको हुनु पर्नेछ।
स्पष्टीकरणः यस दफाको प्रयोजनको लागि “विनिमेय ऋणपत्र” भन्नाले प्रमिसरी नोटको रुपमा जारी भएको ऋणपत्र सम्झनु पर्छ।
५) बैङ्कले नेपाल सरकारलाई प्रवाह गरेको अधिविकर्ष कुनै पनि समयमा नेपाल सरकारको अघिल्लो आर्थिक वर्षको राजस्व आयको पाँच प्रतिशत भन्दा बढी हुने छैन। यस्तो राजश्व आयको गणना गर्दा ऋण सापटी, आर्थिक अनुदान वा अन्य कुनै पनि किसिमका आर्थिक सहयोग तथा सम्पत्ति बिक्रीबाट भएको आर्जन समावेश हुने छैन।
६) उपदफा (५) बमोजिमको अधिविकर्षको भुक्तानी नेपाल सरकारले एक सय असी दिनभित्र प्रचलित बजार ब्याज दरमा नगद वा बजारयोग्य ऋणपत्र मार्फत गर्नु पर्नेछ ।
७) बैङ्कले नेपाल सरकारबाट खरिद गरी आफ्नो स्वामित्वमा लिएको ऋणपत्रको कुल रकम अघिल्लो आर्थिक वर्षको राजश्व आयको दश प्रतिशत भन्दा बढी हुने छैन।
८) देहायको अवस्थामा बैङ्कले खरिद गरेको नेपाल सरकारद्वारा निष्कासित ऋणपत्रलाई उपदफा (७) बमोजिम नेपाल सरकारलाई प्रदान गरिने ऋणको रुपमा लिइने छैनः-
(क) बैङ्कको मौद्रिक नीति अनुरुप खुल्ला बजार सञ्चालनको लागि दोस्रो बजारबाट खरिद गरेकोमा।
(ख) प्राथमिक निष्कासनको समयमा बैङ्कले बजारलाई उपयुक्त स्तरमा राख्न आवश्यक ठानी साठी दिनभित्रमा बेच्ने गरी खरिद गरेकोमा।
(ग) उपदफा (७) लागू हुनुअघि बैङ्कले नेपाल सरकारबाट खरिद गरी आफ्नो स्वामित्वमा लिएको ऋणपत्रको हकमा।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ९ बैङ्कको नियमन र निरीक्षण तथा सुपरिवेक्षण

दफा ७६: निक्षेप लिन वा कर्जा दिन बैङ्कको स्वीकृति लिनुपर्ने
१) कुनै पनि व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा संस्थाले कुनै पनि प्रकारको निक्षेप लिन वा कर्जा दिन बैङ्कबाट तोकिए बमोजिम स्वीकृति लिनु पर्नेछ।
२) उपदफा (१) बमोजिमको स्वीकृति प्रदान गर्दा बैङ्कले तोकिए बमोजिम आवश्यक शर्त समेत निर्धारण गरी स्वीकृति प्रदान गर्न सक्नेछ र त्यस्तो शर्तहरुको पालना गर्नु सम्बन्धित व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा संस्थाको कर्तव्य हुनेछ।

नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ९ बैङ्कको नियमन र निरीक्षण तथा सुपरिवेक्षण

दफा ७७:  ब्याज दरमा बन्देज
प्रचलित कानून बमोजिम निक्षेप लिने वा कर्जा दिने अधिकार भएका व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा संस्थाले निक्षेपमा दिने वा कर्जामा लिने ब्याज दर निर्धारण गर्दा बैङ्कले समय समयमा तोकिदिएको ब्याज दर सम्बन्धी व्यवस्था बमोजिम गर्नु पर्नेछ।
नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन २०५८

परिच्छेद ९ बैङ्कको नियमन र निरीक्षण तथा सुपरिवेक्षण

दफा ७८: बैङ्कबाट इजाजतपत्र लिनु पर्ने
१) वाणिज्य बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाले बैङ्किङ्ग तथा वित्तीय कारोबार गर्न बैङ्कबाट तोकिए बमोजिम इजाजतपत्र लिनु पर्नेछ ।
२) उपदफा (१) बमोजिमको इजाजतपत्र प्रदान गर्दा बैङ्कले तोकिए बमोजिम आवश्यक शर्त समेत निर्धारण गरी इजाजतपत्र प्रदान गर्न सक्नेछ र त्यस्तो शर्तको पालना गर्नु सम्बन्धित इजाजतपत्र प्राप्त बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको कर्तव्य हुनेछ।