\title{Kompo\.{z}ituri famu\.{z}i: Richard Wagner}
\author{Christopher Pisani}

\section{Richard Wagner}

F’dan l-artiklu li jmiss, idde\.{c}idejt li nibdel ix-xenarju, l-ambjent, u n-nazzjonalit\`a tal-kompo\.{z}itur li jmiss. Richard Wagner, il-\.{g}enju mu\.{z}ikali \.{G}ermani\.{z} li ta kontribut kbir g\.{h}all-mu\.{z}ika operistika kif ukoll g\.{h}all-letteratura. \.{H}a nibda billi nsemmi naqra kif \.{c}ertu esponenti prominenti fix-xena mu\.{z}ikali kienu j\.{h}arsu lejn Wagner.

\begin{figure}
\centering
\includegraphics{figure_1.pdf}
\label{figure_1}
\end{figure}

Peter Tchaikovsky kien qal li meta sema’ l-a\.{h}har noti tal-opra Gotterdammerung, hu \.{h}assu li kien qisu n\.{h}eles minn \.{h}abs. Gioacchino Rossini, meta kien sema’ Lohengrin kien qal li ma tista’ tgħid xejn dwar din l-opra sempli\.{c}iment meta tismag\.{h}ha l-ewwel darba, imma \.{z}gur li mhix se tinsa\.{h}\.{h}a\.{h} it-tieni darba. Aktar ri\.{c}enti, Woody Allen fil-film Manhattan Murder Mystery qal li hu ma jistax jisma’ \.{h}afna mu\.{z}ika ta’ Wagner g\.{h}ax inkella jaqbadlu l-aptit li jinvadi l-Polonja. F’idejkhom biex tidde\.{c}iedu jekk g\.{h}andkomx ra\.{g}un, kemm mill-\.{h}ajja tieg\.{h}u u kemm, forsi g\.{h}al min jinteressah, jisma’ naqra mu\.{z}ika tieg\.{h}u, mill-kompo\.{z}izzjonijiet tieg\.{h}u.

Wagner twieled f’Leipzig, nhar it-22 ta’ Mejju 1813. Kien id-disa’ wild ta’ Carl Friedrich Wagner (skrivan mal-pulizija ta’ Leipzig) u Johanna Rosine n\'ee Paetz. Wara biss 6 xhur mit-twelid, missier Wagner miet, u ommu Johanna marret tg\.{h}ix mal-\.{h}abib ta’ Carl, Ludwig Geyer. Dan Geyer kien attur u skriptur, u x’u\.{h}ud ja\.{h}sbu li kien hu l-veru missier. Li hu \.{z}gur hu li Johanna kienet issie\.{h}bet ma’ Geyer. Fl-awtobijografija \textit{Mein Leben}, Wagner jiftakar li darba baqa’ sehem f’re\.{c}ta b\.{h}ala an\.{g}lu. Fl-1820, Wagner da\.{h}al fl-iskola Pastor Wetzel ta’ Possendorf fejn kien qed jir\.{c}ievi tag\.{h}lim tal-pjano, liema tag\.{h}lim sabu diffi\.{c}li ferm, tant li kien jippreferi li joqg\.{h}od bl-uddit milli jaqra l-mu\.{z}ika.

Fl-1831, Wagner da\.{h}al jistudja fl-Universit\`a ta’ Leipzig, fejn \.{h}a t-tag\.{h}lim tal-kompo\.{z}izzjoni ta\.{h}t Theodor Weinlig. Dan Weinlig tant kemm kien impressjonat b’Wagner, li rrifjuta kull tip ta’ \.{h}las g\.{h}all-lezzjonijiet li kien jag\.{h}tih u li kien irran\.{g}alu biex jiġu ppubblikati l-ewwel kompo\.{z}izzjonijiet mu\.{z}ikali tieg\.{h}u, \textit{Piano Sonata in Si bemoll maggiore}. Sena wara, Wagner kien g\.{h}amel kompo\.{z}izzjoni ta’ \textit{Sinfonija in Do maggiore}, liema sinfonija smajt li verament g\.{h}og\.{g}bitni u nirrakkomanda lill-qarrejja biex jisimg\.{h}uha. Minn hawn, Wagner ma \.{h}arisx lura u beda jikkomponi l-ewwel opra tieg\.{h}u \textit{Die Hochzeit} (i\.{z}-\.{z}wie\.{g}).

Fl-1833, ta’ 20 sena, wara li \.{h}uh Albert kien irran\.{g}alu, da\.{h}al surmast tal-kor tat-teatru ta’ W\"urzburg. Fl-istess sena, kien lesta l-opra tieg\.{h}u \textit{Die Feen} (The Fairies). Interessanti \.{h}afna li din l-opra qatt ma ndaqqet l-ewwel darba fl-1833 imma wara l-mewt ta’ Wagner stess. Fl-1834, Wagner la\.{h}aq surmast direttur tat-Teatru ta’ Magdeburg, fejn hemm kiteb l-opra \textit{Das Liebesverbot} (The ban of love) li kienet ibba\.{z}ata fuq ir-re\.{c}ta ta’ Shakespeare \textit{Measure for Measure}. Din id-daqqa darba fl-1836 g\.{h}aliex it-teatru kien falla finanzjarjament. Minn hemm, Wagner kien iltaqa’ ma’ Christine Wilhelmine Planer ``Minna'', u li kien i\.{z}\.{z}ewwi\.{g}ha fl-24 ta’ Novembru 1836. Sena wara, Minna telqitu ma’ ra\.{g}el ie\.{h}or, i\.{z}da wara li Wagner mar fir-Russja b\.{h}ala direttur mu\.{z}ikali, permezz ta’ omm Minna Amalie, kien re\.{g}a’ rran\.{g}a ma’ Minna fl-1838.

Fl-1839, il-koppja Wagner akkumalat numru kbir ta’ djun, tant li kellhom jemmigraw lejn Riga, u wara lejn Pari\.{g}i. F’dan il-vja\.{g}\.{g} abbord vapur, f’lejl ta’ maltemp, Wagner \.{g}ietu l-ispirazzjoni biex jikteb l-opra \textit{Der Fliegende Holl\"ander} (The Flying Dutchman). Sakemm dam Pari\.{g}i, Wagner lesta din l-opra u anke \textit{Rienzi}. Wara l-g\.{h}ajnuna ta’ Giacomo Meyerbeer, kompo\.{z}itur ie\.{h}or famu\.{z}, Wagner esebixxa l-opra \textit{Rienzi} b’su\.{c}\.{c}ess kbir. Fl-1842, Wagner mar Dresden u hemm ikkompona opra o\.{h}ra kbira, \textit{Tannh\"auser}. F’dan i\.{z}-\.{z}mien, Wagner kien attiv