اگرچه دارو درمانی و انواع درمان‌های شناختی در مورد اختلالات افسردگی اساسی، مؤثر واقع شده است ولی در مورد سطوح پایین‌تر این اختلال، کمتر مؤثر بوده است \cite{16}. همچنین این درمان‌ها وقت‌گیر، گران و دارای عوارض جانبی هستند \cite{17,18}. بنابراین نیاز به توسعه درمان‌های غیر دارویی در سطوح مختلف این اختلال ضروری به نظر می‌رسد. امروزه ورزش و فعالیت جسمی به عنوان یک روش درمانی بسیار مورد توجه قرار گرفته است \cite{19}. در پژوهشی که توسط راسیا بر تأثیر ورزش در بهبود افسردگی مادران تأکید شده است \cite{20}. همچنین همکاران در تحقیقات خود به مقایسه فعالیت‌های جسمانی و غیر جسمانی بر ابعاد مختلف سلامتی و خلق افراد پرداختند. آنها اظهار کردند که افراد شرکت‌کننده در فعالیت‌های جسمانی پیشرفت بهتری در موارد مربوط به سلامتی و خلق نشان می‌دهند \cite{21}. بنابراین؛ از آنجایی که یکی از اقدامات مؤثر در جهت کاهش اثرات سوء ناشی از افسردگی پس از زایمان بر روابط مادر و نوزاد و پیشگیری از ایجاد اختلال در روابط با همسر و خانواده تمرینات ورزشی است، به نظر می‌رسد ضروری است که تأثیر ورزش بر افسردگی پس از زایمان در زنان مراجعه‌کننده به مراکز بهداشتی درمانی کاشان مورد بررسی قرار گیرد.

\section{مواد و روش‌ها}
این پژوهش یک کارآزمایی دوسوکور می‌باشد. همکاران مستقر در مراکز بهداشتی درمانی از تقسیم نمونه به دو گروه ۲۵ نفری مورد (ورزشی) و شاهد (غیرورزشی) آگاهی نداشتند و پیگیری انجام یا عدم انجام ورزش توسط پژوهشگر صورت گرفت. آزمودنی‌های گروه ورزشی از وجود گروه غیرورزشی اطلاعی نداشتند. از طریق مشابه آزمودنی‌های گروه غیرورزشی نیز از وجود گروه ورزشی آگاهی نداشتند. همکاران پژوهشگر هنگام ارائه مجدد ابزار یک پس از اتمام مطالعه از گروه بودن آزمودنی‌ها و انجام و عدم انجام ورزش توسط نمونه‌ها آگاهی نداشتند. جمعیت مورد مطالعه کلیه مادرانی بودند که از زمان طبیعی کرده و در هفته دوم بعد از زایمان (روز هفتم تا چهاردهم) به مراکز بهداشتی درمانی کاشان مراجعه نموده بودند. به کلیه افراد جمعیت مورد مطالعه، آزمون افسردگی بک ارائه گردید و در صورتی که نمره این تست (۱۱–۱۶) یا افسردگی خفیف را نشان می‌داد، این افراد به صورت یک در میان در دو گروه مطالعه قرار می‌گرفتند. حجم نمونه در این پژوهش ۵۰ نفر بود که به صورت تصادفی ساده، ۲۵ نفر در گروه تجربی و ۲۵ نفر در گروه مقایسه قرار گرفتند. موارد حذف نمونه شامل سابقه افسردگی، مصرف داروهای آرام‌بخش، زایمان چند قلو و نداشتن تلفن برای تماس بود یا مراجعه به مراکز بهداشتی درمانی شهر کاشان و ارائه آزمون افسردگی بک به همکاران مربوطه، از آنها خواسته شد تا به کلیه مادرانی که شرایط ورود به این مطالعه را دارند آزمون بک را ارائه کرده و افرادی را که افسردگی خفیف دارند انتخاب و به صورت تصادفی یک در میان در دو گروه قرار دهند. به گروه مورد انجام ورزش‌های بعد از زایمان آموزش داده و هر هفته از طریق تلفن اجرای تمرین را پیگیری کرده و در صورت عدم ادامه ورزش از مطالعه حذف می‌شدند. همچنین یک جزوه آموزشی در مورد ورزش‌های بعد از زایمان در اختیار مادران گروه مورد قرار گرفت، ولی به گروه دوم هیچ آموزشی یا جزوه آموزشی در این زمینه ارائه نشد. بعد از اتمام هفته ششم بعد از زایمان و همزمان با مراقبت‌های معمول، مجدداً ابزار بک به هر دو گروه ارائه شد و میزان افسردگی در دو گروه تعیین شد. در ضمن پژوهشگر از اینکه کدام گروه ورزش کرده‌اند اطلاع نداشت و لازم به ذکر است که در گروه‌های سنی مختلف تعداد نمونه یکسانی در هر دو گروه انتخاب شد تا اثر سن به عنوان مداخله‌گر کنترل شود. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش‌های آماری توصیفی و آزمون استفاده شد.

\section{یافته‌ها}
یافته‌های حاصل از این پژوهش نشان داد که از میان مادرانی که از افسردگی خفیف بعد از زایمان رنج می‌برند، ۶۰ درصد در گروه سنی ۲۰ تا ۳۰ سال بودند، ۵۵ درصد خانه‌دار، ۴۴ درصد دارای تحصیلات دیپلم و زیر دیپلم، ۵۲ درصد دارای تحصیلات دانشگاهی بودند. ۶۶ درصد سابقه دو بار زایمان داشتند (جدول شماره \ref{tab:table_1}). شش هفته بعد از زایمان ۸۱ درصد از گروه تجربی در مقابل ۴۴ درصد از گروه مقایسه بهبود یافته بودند. ۸ درصد از گروه تجربی در مقابل ۱۹ درصد از گروه مقایسه به مشورت با روان‌پزشک نیاز داشتند یعنی بیماریشان تشدید یافته بود. آزمون اختلاف آماری معنی‌داری در دو گروه نشان داد و به عبارت دیگر ورزش در بهبود افسردگی خفیف پس از زایمان تأثیر مثبت داشته است (۰/۰۴>p) (نمودار شماره \ref{figure_2}).

در تحلیل انجام شده با آزمون مجذور خی بین متغیرهای متعددی مثل سن مادر، تحصیلات مادر و تعداد زایمان، ارتباط معنی‌دار مشاهده گردید. افسردگی خفیف در گروه سنی زیر ۲۰ سال تفاوت معنی‌دار با سایر گروه‌های سنی دارد. همین‌طور افسردگی در مادران با تحصیلات دیپلم و زیر دیپلم و دارای ۴ فرزند تفاوت معنی‌دار با سایر گروه‌ها نشان داد. اما در این مطالعه متغیرهای دیگری مثل خواسته یا ناخواسته بودن حاملگی، سابقه قبلی مرگ نوزاد، شغل مادر، سابقه سقط و نوع تغذیه نوزاد، ارتباط معنی‌داری مشاهده نشد (جدول شماره \ref{tab:table_2}).