title: Historia ya Nairobi

text: Uchumi wa mji ulitegemea pale mwanzoni hasahasa mahitaji ya utawala wa serikali na reli na utalii; matajiri wengi kutoka pande zote za dunia waliFIka kwa kusudi la kuwinda wanyama wakubwa wakivutwa na wingi wa wanyama kwenye nyanda za juu na usafiri rahisi kwa reli. Baadaye ardhi katika mazingira ya mji ilitolewa kwa walowezi Wazungu na kilimo cha biashara kilianza kuchangia.


title: Historia ya Nairobi

text: Kiasili Nairobi ilikuwa imepangwa kwa ajili ya Wazungu wa reli na serikali pamoja na Wahindi; Waafrika hawakupewa makazi isipokuwa mabweni ya wanfanyakazi wa reli na vibanda vya wafanyakazi wasaidizi kandokando ya nyumba za mabwana wao.


title: Historia ya Nairobi

text: Lakini Waingereza waliajiri askari kutoka Sudan na Somalia katika jeshi na polisi, na hao walifuatwa na wafanyabiashara kutoka kwao. Wapagazi na askari kutoka sehemu mbalimbali za Afrika ya Mashariki walifika Nairobi kikazi na wengine waliamua kubaki. Mitaa ya vibanda iliota haraka nje ya mji wenyewe, mingine ilibomolewa haraka, mingine iliweza kubaki. Mnamo 1921 kulikuwa na Waafrika 12,000 waliokaa katika mitaa ya Waafrika iliyoitwa Mombasa, Masikini, Kaburini, Kariokor, Kibera, Pumwani na Pangani.


title: Historia ya Nairobi

text: Mwaka 1963 ikawa mji mkuu wa nchi huru ya Kenya ikaendelea kukua haraka hadi leo ambapo ni kama ya majiji makubwa zaidi duniani.


title: Hidrografia

text: Hidrografia (ing."hydrography") ni tawi la jiografia linalohusika upimaji wa magimba ya maji duniani kama vile bahari, maziwa na mito na tabia zao . Neno hidrografia latokana na maneno ya Kigiriki ὕδωρ (hidor), "maji" na γράφω (grafō), "andika".


title: Hidrografia

text: Kusudi muhimu ya kukusanya elimu hii ni usalama wa usafiri wa baharini na shughuli nyingine zinazohusika bahari na magimba ya maji mengine ya kimataifa kama matumizi ya kiuchumi, kijeshi, usalama, utafiti wa kisayansi na hifadhi ya mazingira.


title: Hidrografia

text: Shirika na taasisi mbalimbali za hidrografia zinakusanya data na kutoa ramani zimazoonyesha kina cha maji na njia za usafiri kwa maji kwa jumla kwa kusaidia usalama wa meli.


title: Hidrografia

text: Habari hii zilikusanywa tangu kale na kuoneshwa kwenye ramani zenye ilani kuhusu maeneo ambako kina cha maji kilikuwa kidogo na kudokeza kuwepo kwa miamba chini ya maji au mikondo katika maji zinazoweza kuhatarisha vyombo vya usafiri. Zamani habari hizi zilitunzwa mara nyingi kama siri kwa kusudi la kupata faida dhidi ya wafanyabiashara wengine au mataifa mengine.


title: Hidrografia

text: Tangu kuongezeka kwa usafiri kwa maji pamoja na vyombo vya usafiri wakati wa karne ya 19 habari hizi zimesanifishwa zaidi na zaidi na kutolewa kwa umma kwa njia ya ramani zilizochapishwa.


title: Hidrografia

text: Kuna taasisi nyingi za kitaifa zinazoshirikiana katika Shirika la Kimataifa la Hidrografia.


title: Shirika la Kimataifa la Hidrografia

text: Shirika la Kimataifa la Hidrografia (ing. "International Hydrographic Organization - IHO") ni taasisi ya kimataifa inayolenga kuunganisha juhudi za kitaifa katika fani ya hidrografia kwa kusudi la kuboresha hasa usalama wa usafiri kwa maji.


title: Shirika la Kimataifa la Hidrografia

text: Shirika hili lilianzishwa mwaka 1921 na mataifa 19 kwa jina la "International Hydrographic Bureau" (Ofisi ya Kimataifa ya Hidrolojia). Makao makuu yamepelekwa Monaco. Tangu 1970 iko jina la sasa.


title: Shirika la Kimataifa la Hidrografia

text: Shirika la IHO linasimamia upimaji wa bahari, maziwa na mito yanayotumiwa kwa usafiri wa kimataifa na usanifishaji wa ramani zinazoonyesha kimo cha maji, vizuizi au hatari kwa usafiri kwa maji.


title: Shirika la Kimataifa la Hidrografia

text: Shirika linatambuliwa na Umoja wa Mataifa kama mshauri mkuu katika mambo yote ya hidrografia.


title: Shirika la Kimataifa la Hidrografia

text: Mwaka 2006 kulikuwa na mataifa 74 wanachama. Wawakilishi hukutana kila baada ya miaka mitano huko Monaco.


title: Rasi Agulhas

text: Rasi Agulhas (ing. "Cape Agulhas") ni mahali pa kusini zaidi pa bara la Afrika. Iko karibu na mji wa Agulhas katika Afrika Kusini. Iko karibu pia na Rasi ya Tumaini Jema iliyo maarufu zaidi.


title: Rasi Agulhas

text: Ni mpaka kati ya maji za Atlantiki na Bahari Hindi na mstari unaoelekea kusini kutoka hapa umekubaliwa na Shirika la Kimataifa la Hidrografia kuwa mpaka kati ya bahari hizi mbili.


title: Kilomita ya ujazo

text: Kilomita ya ujazo (kifupi km³) ni kipimo cha mjao chenye urefu, upana na kimo cha kilomita moja. Ni kiwango katika vipimo sanifu vya kimataifa.


title: Kilomita ya ujazo

text: Kilomita moja ya ujazo inalingana na bilioni moja mita za ujazo.


title: Kilomita ya ujazo

text: 1 km³ = 10 m³ = 1 000 000 000 m³


title: Kilomita ya ujazo

text: Kwa mfano mjao wa bahari hutajwa kwa kipimo hiki. Bahari zote za dunia huhesabiwa kuwa na kiasi cha 1,385,990,800 km³ za maji.


title: Historia Kuu ya Afrika

text: Historia Kuu ya Afrika (kwa Kiingereza w: General History of Africa (GHA)) ni mradi wa UNESCO ulioanzishwa tangu mwaka 1964.


title: Historia Kuu ya Afrika

text: Shabaha ya mradi ni kusahihisha “maelezo mapotovu yaliyokuwa yakieleza umaskini na ushenzi katika bara hili” kwa “kufanya uchunguzi mwafaka wa habari usiokuwa na upendeleo” . Uliona Historia ya Afrika “imeharibiwa mno kutokana na kutokujua na ubinafsi wa watu walioiandika” .


title: Historia Kuu ya Afrika

text: Awamu ya kwanza hadi mwaka 1999 ilikuwa kuandika na kutoa vitabu 8 kuhusu Historia Kuu ya Afrika.


title: Historia Kuu ya Afrika

text: Awamu ya pili tangu mwaka 2009 inalenga kuandaa muhtasari wa historia na vitabu pamoja na misaada kwa walimu wa shule.


title: Historia Kuu ya Afrika

text: Vitabu vinane vilivyotolewa vimeandikwa na wataalamu mbalimbali kutoka Afrika na nje yake na kutolewa kwa lugha mbalimbali, zikiwa pamoja na Kiswahili. Vimetolewa mara mbili kama juzuu kamili na juzuu lililofupishwa.


title: Historia Kuu ya Afrika

text: Vyote vinane vya juzuu lililofupishwa vinapatikana kwa njia ya intaneti kwenye tovuti ya UNESCO. Hapa tunonyesha nakala za Kiswahili; viungo kwa nakala za Kiingereza zinapatikana kwenye makala pacha ya Kiingereza.


title: Ambohimanga

text:
Ambohimanga ni jina la mlima karibu na Antananarivo katika Madagaska. Katika karne ya 18 ilikuwa makao makuu ya sehemu ya wafalme wa Wamerina walioteka kutoka hapa sehemu nyingine za Imerina ikaendelea kuwa mahali pa makaburi ya wafalme wa Madagaska hadi 1897. Tangu mwaka 2001 imeandikishwa katika orodha ya urithi wa dunia ya UNESCO.
Etimolojia ya jina "Ambohimanga" inatokana maneno mawili ya Kimalagasi: "ambohi" inayomaanisha "kilima" na "manga" inayomaanisha "takatifu" . Kina lilitolewa na mfalme Andriamasinavalona wakati wa karne ya 18


title: Ambohimanga

text: Mlima huu pamoja na "rova" (boma la wafalme) juu yake hutazamiwa kama ishara muhimu zaidi wa utamaduni wa Wamerina. Pia ni kumbukumbu bora iliyohifadhiwa ya Ufalme wa Madagaska ya enzi kabla ya ukoloni na ufalme wa Imerina. Kuna ikulu na makaburi za wafalme mbalimbali yenye maana ya kiroho kwa Wamadagaska wengi.


title: Ambohimanga

text: Hadi leo miiko mbalimbali huheshimiwa kwa wakazi wa vijiji walio karibu ny mlima kama vile kuepukana na mahindi, mboga, nguruwe, vitunguu, matumizi ya manyasi katika upishi na kukata kuni kwenye msitu takatifu mguuni pa mlima .


title: Ambohimanga

text: Ambohimanga ilikuwa mahali muhimu tangu mwanzo wa karne ya 18 wakati mfalme Andriamasinavalona (1675–1710) aligawa Imerina kwa robo nne na kumpa mwanawe Andriantsimitoviaminiandriana robo ya kaskazini magharibi. Ugawaji huu ulisababisha vita ya wenyewe kwa wenyewe ya miaka 77. Watawala wa Ambohimanga walioboresha kuta za mji wao na kuenea. Mfalme Andrianampoinimerina aliweza kuunganisha Imerina chini ya utawala wake ahdi mwaka 1793. Baadaye alirudisha ikulu yake katika mji mkuu wa kihistoria Antananarivo akitangaza mii yote miwili kuwa mji mkuu na Ambohimanga kuwa mji mkuu wa kiroho. Yeye mwenyewe na wafalme waliomfuata walikuja hapa kwa ibada za kifalme na kupata makaburi yao hapa hadi Ufaransa ilivamia Madagaska na kuhamisha familia ya kifalme nje ya kisiwa.


title: Ambohimanga

text: Sehemu ya chini ya mlima inafunikwa kwa msitu ambayo ni mabaki ya misitu asilia iliyojaa nyanda za juu za Madagaska. Miti mbalimbali huwa na maana ya kiroho ikitumiwa kwa ibada ya wazimu.


title: Ambohimanga

text: Sehemu ya juu ya mlima penye ikulu na makazi zimezungukwa kwa mifereji ya ulinzi zenye urefu hadi mita 30 na kuta imara. Kuna geti imara 14 zilizofungwa kwa duara ya jiwe . Kila geti ina jina la pekee na geti moja ilikuwa haki ya mfalme pekee aliyeweza kupita hapa. Katika karne ya 19 wageni wa nje walikataliwa kuingia geti yoyote.


title: Ambohimanga

text: Kuna majengo ya ikulu 3 zilizohifadhiwa mlimani.


title: Ambohimanga

text: Kufuatana na mapokeo ya Wamerina majengo wa watu hai walijengwa kwa ubao na zana kutokana na mimea (zana hai), lakini majengo kwa wfu kama makaburi yelitengenezwa kwa kutumia mawe. Mwishoni mwa karne ya 19 baada ya kutokea kwa moto matumizi ya jiwe iliruhusiwa pia kwa majengo ya makazi. Tangu 1966 majengo mengi yaliona matengenezo kulingana na desturi za kale.


title: Ambohimanga

text: Kuna sehemu 3 za ikulu zenye majengo na makazi ya wafalme mbalimbali ambayo ni ikulu za Bevato, Mahandrihono na Nanjakana.


title: Ambohimanga

text: Sehemu ya majengo hasa ya Bevato yalibomolewa na wakoloni Wafaransa waliotaka kuondoa maana ya kiroho katika mahali wakilenga kudhoofisha kumbukumbu ya utamaduni wa kale. Waliteneneza majengo mengine na mengine kati ya haya majengo ya kikoloni yalibomolewa tena baada ya uhuru.


title: Ambohimanga

text:
Kiasili kulikuwa na makaburi 12 ya kifalme .
Wafaransa walihamisha makaburi ya wafalme kwenda Atananarivo mwaka 1897 na zawadi za mazishi kuonyeshwa kwenye makumbusho ya ethnolojia ya Antananarivo. Walikuwa na shabaha ya kuvunja roho ya upinzani kati ya wazalendo.


title: Ambohimanga

text: Serikali ya Madagaska iliamua mwaka 2008 kutengeneza makaburi upya na kurudisha mifupa ya wengine hapo.


title: Kwakifua

text:
Kwakifua ni jina la moja ya kata za Wilaya ya Muheza, nchini Tanzania yenye Postikodi namba 21412. Kulingana na sensa ya mwaka 2012, kata hii inakadiriwa kuwa na wakazi 3084.
Kata hii inaundwa na vijiji vitatu, ambavyo ni ngarani,mpakani na kwakifua kilichotoa jina la kata.
Kata hii imepakana na kata ya kilulu, kwafungo na bwembwera.


title: Kwakifua

text:
Shughuli za uchumi
Wakazi wa hii kata walio wengi ni wakulima kama shughuli kuu ya uchumi.


title: Michoro ya miambani

text: Michoro ya miambani (ing. "rock art") ni jina kwa michoro ya aina mbalimbali iliyofanywa na wanadamu kwenye uso wa miamba asilia. Ni aina ya sanaa inayoweza kuwa na umri mkubwa sana.


title: Michoro ya miambani

text: Wataalamu wa akiolojia hutofautisha kati ya


title: Michoro ya miambani

text: Michoro ya aina hii hupatikana katika mabara yote na nchi nyingi. Mfano mashuhuri ni Michoro ya Kondoa nchini Tanzania.


title: Michoro ya miambani

text: Inapatikana kwenye uso wa mwamba unaosimama kama ukuta ama kwenye mtelemko mkali wa mlima au ndani ya mapango.


title: Amani (Muheza)

text: Amani ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,553 Msimbo wa posta ni 21428


title: Genge

text: Genge ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21402. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,521 Msimbo wa posta ni 21402


title: Kwemkabala

text: Kwemkabala ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,672 Msimbo wa posta ni 21404


title: Mbomole

text: Mbomole ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,663 Msimbo wa posta ni 21431


title: Mhamba

text: Mhamba ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,391 Msimbo wa posta ni 21423


title: Mlingoni

text: Mlingoni ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,326 Msimbo wa posta ni 21416


title: Mpapayu

text: Mpapayu ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21409. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,225 Msimbo wa posta ni 21409


title: Pande Darajani

text: Pande Darajani ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,681 Msimbo wa posta ni 21415


title: Tanganyika (Muheza)

text: Tanganyika ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21406. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,580 Msimbo wa posta ni 21406


title: Tongwe

text: Tongwe ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,478 Msimbo wa posta ni 21426


title: Songo Mnara

text: Songo Mnara ni kisiwa katika funguvisiwa ya Kilwa, upande wa kusini mwa Kilwa Kisiwani. Kiutawala ni sehemu ya kata ya Songosongo kwenye Wilaya ya Kilwa, Tanzania.


title: Songo Mnara

text: Upande wa mashariki wa kisiwa kuna maghofu ya mji wa kale wa Songo Mnara. Maghofu haya yamepokelewa pamoja na yale ya Kilwa Kisiwani katika orodha ya urithi wa dunia wa UNESCO.


title: Songo Mnara

text: Katika karne za 13 - 16 ilikuwa mji muhimu wa biashara ya Bahari Hindi kutokana na mabaki ya bidhaa yaliyopatikana hapa. Mabaki ya dhahabu, fedha, lulu, marashi, vyombo vya Uajemi na kauri za China yalipatikana na kuonyesha upana wa biashara ya wenyeji.


title: Songo Mnara

text: Wataalamu wa akiolojia walitambua misikiti 6, makaburi 4, uwanja 3 na nyumba zaidi ya 20. Ujenzi ulikuwa wa matumbawe na simiti.


title: Songo Mnara

text: Haijulikana ni nini iliyosababisha kuanguka wa mji huu lakini mwisho wa mabaki unalingana takriban an kufika kwa Wareno katila Afrika ya Mashariki hivyo kuna watalaamu wanaohisi mvurugo uliosababishwa na kufika kwa Wareno ulileta pia anguko la Songo Mnara.


title: Mbinu

text: Mbinu ni hatua zinazofuatwa ili kufanya hadi kukamilisha kazi, jukumu au tendo fulani.


title: Mbinu

text: Ubunifu, yaani uwezo wa kubuni, umestawi sana katika binadamu na kumfanya asichoke kutafuta majibu mapya kwa maswali yanayomkera, na njia mpya za kutatua matatizo yake.


title: Mbinu

text: Pamoja na hayo, baadhi ya watu wana sifa ya pekee katika uwezo huo hata wakachangia zaidi maendeleo, k.mf. ya teknolojia.


title: Mbinu

text: Kwa kawaida mbinu iliyothibitisha ufanisi wake inaigwa na watu wengine.


title: Yatima

text: Yatima (kwa Kiingereza "orphan", kutoka Kigiriki ορφανός, "orfanós") ni mtoto aliyefiwa au kutelekezwa moja kwa moja na wazazi wake wote. Kwa kawaida mtoto aliyewapoteza wazazi wake wote wawili anaitwa yatima.


title: Yatima

text: Watu wazima pia wanaweza kuitwa mayatima. Ingawaje, watu waliofikia utu uzima kabla wazazi wao hawajafariki kwa kawaida hawaitwi hivyo.


title: Yatima

text: Kwa ujumla hili ni neno ambalo hutumika kuelezea watoto ambao wazazi wao walifariki kabla ya wao kufikia umri wa kujitegemea.


title: Yatima

text: Watoto yatima mara nyingi huishi katika ukoo wa wazazi, katika nyumba ya yatima au kwa walezi. Katika nchi maskini pasipo mfumo mzuri wa nyumba za yatima kuna idadi kubwa ya mayatima wanaopaswa kuishi kwa kuombaomba au kutafuta riziki kwa kufanya kazi duni na hatari.


title: Yatima

text: Kama yatima anaasiliwa na walezi anakuwa mtoto wao kisheria ingawa hali hii inaweza kuwa tofauti kulingana na sheria za nchi mbalimbali; hasa nchi nyingi za Kiislamu hazikubali mfumo wa kuasili kamili ila tu mfumo wa "kafala" ambayo ni aina ya ulezi ambapo mtoto anayepokelewa kisheria haitazamiwi kama mwanaukoo.


title: Yatima

text:
Vitabu mbalimbali vya dini, vikiwemo vile vya Biblia na Kurani
, vinasema sana kuhusu watoto yatima ili kutetea haki zao na kuhimiza huruma kwao. Muhammad mwenyewe alikuwa yatima.


title: Yatima

text: Mayatima si wengi katika nchi zilizoendelea, lakini ni wengi katika nchi zinazoendelea au zenye vita.


title: Miji bora

text: Miji bora duniani inatathminiwa kutokana na mazingira yake na maisha ya wakazi wake. Bila shaka vinaweza vikatumika vigezo tofauti pia.


title: Miji bora

text:
Ni mji mkuu wa Austria; utafiti wa kimataifa umegundua kuwa ni eneo lililo bora zaidi kuishi kuliko mengine duniani kutokana na
sifa mbalimbali, zikiwemo kiwango kidogo cha uhalifu na watu kuishi maisha bora na ya ustawi.
Ni mji ulioshika nafasi ya pili kuishi duniani. Ni mji wa biashara wa Uswisi; unakadiriwa kuwa na wakazi 400,000. Mji huo upo kwenye kona ya ziwa Zunchi.


title: Miji bora

text:
Ni mji unaoshika nafasi ya tatu. Upo katika fungukisiwa cha New Zealand, kusini mwa dunia. Una bandari kubwa na mpangilio mzuri wa barabara za juu na chini.
Ni makao makuu ya mkoa wa Bayer nchini Ujerumani na ni mji wa tatu kwa ukubwa kwenye taifa hilo. Ujerumani umeuimarisha mji huu kuwa wa kiutamaduni na teknolojia.


title: Miji bora

text: Ni mji uliopo Canada. Umeshika nafasi ya tano katika kumi bora. Ni mji wenye bandari na mandhari nzuri.


title: Miji bora

text: Ni mji wa pili kwa ukubwa nchini Ujerumani. Umeshika nafasi ya sita duniani: ni makao makuu ya jimbo la North Rhine-Westphalia


title: Miji bora

text: Ni mji mwingine wa Ujerumani ambao umeshika nafasi ya 7. Upo mbali na wakazi wake kwa kuwa na maisha mazuri inaeleza kuwa unatoa elimu bora.


title: Miji bora

text: Ni mji mkuu wa Uswisi; umeshika nafasi ya 8. Ni mji ambao una benki ambazo mataifa mengi duniani yamehifadhi fedha zao na ni makao makuu ya pili ya UN ambayo inahusika na machapisho mbalimbali.


title: Miji bora

text: Ni mji mkuu wa Denmark ambao unashika nafasi ya 9. Ni mji unaosifika kwa kuwa na watu wanaoheshimu usawa wa kijinsia na mvuto wa ubunifu wa ujuzi wa majengo ya kitamaduni.


title: Miji bora

text: Ni mji wa Australia ulioshika nafasi ya 10; ni mji wenye vivutio vingi kama vile ufukwe, mipango mizuri ya ujenzi na bandari, daraja kubwa la kwenda angani, pia limekuwa kivutio cha utalii.


title: Mjoho kaki

text: Mjoho kaki ni mti mkubwa kiasi ambao huzaa matunda yenye rangi ya machungwa. Majoho yana ukubwa wa chenza hadi chungwa. Mti huu ni miongoni mwa miti iliyopandwa tangu zamani sana. Asili yake ni katika Uchina.


title: Lualaba (mto)

text: Lualaba ni jina la mto Kongo juu ya Maporomoko ya Boyoma karibu na mji wa Lubumbashi.


title: Lualaba (mto)

text: Lualaba ni mto uliopo ndani ya mashariki ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Urefu wa mwendo wake ni kilomita 1,800. Vyanzo vyake viko katika sehemu za Katanga.


title: Lualaba (mto)

text: Tawimto mrefu ni mto Chambeshi unaoanza nchini Zambia.


title: Logi

text: Logi (kwa Kiingereza "logarithm") ni namna tofauti ya kuandika namba kipeo (kwa Kiingereza "exponent") katika fani ya hisabati.


title: Logi

text:
Kimsingi kazi ya logi ni kujibu swali:
"Idadi gani ya namba fulani tunahitaji kuizidisha ili kufikia namba nyingine?"


title: Logi

text:
Mfano:
Swali: Tunahitaji kuzidisha mara ngapi namba "2" ili tufikie 8?
Jibu: 2 x 2 x 2 = 8; kwa hiyo tunazidisha "2" tatu za kufikia 8.
Kwa hiyo logi ni 3.


title: Logi

text: Badala ya kuandika kwa kirefu ""idadi ya 2 zinazohitaji kuzidishwa ili kupata 8 ni 3"" tunatumia fomula log(8) = 3


title: Logi

text: Kwa hiyo hizi mbili ni sawa:


title: Logi

text: Humo tunatumia namba tatu


title: Logi

text:
Mifano mingine:
Mfano a) log(625) ni nini?
Swali letu ni: Tunahitaji kuzidisha "5" mara ngapi ili tupate 625?
5 × 5 × 5 × 5 = 625, hivyo tunahitaji 5 nne.
Jibu: log(625) = 4


title: Logi

text:
Mfano b): log(64) ni nini?
Swali letu ni: Tunahitaji kuzidisha "2" mara ngapi ili tupate 64?
2 × 2 × 2 × 2 × 2 × 2 = 64, hivyo tunahitaji 2 sita
Jibu: log(64) = 6


title: Logi

text:
Logi zina uhusiano wa karibu na namba kipeo.
Tukiandika


title: Logi

text:
tunamaanisha 2 = 2 × 2 × 2 = 8.
Yaani 2 inatumiwa mara 3 katika kuzidisha ili tupate 8.


title: Logi

text: Logi inatuambia namba kipeo ni ipi. Katika mfano hapo juu "kitako" ni 2 na "namba kipeo" ni 3.


title: Logi

text: Hivyo logi inajibu swali: tunahitaji namba kipeo gani kwa namba moja kuwa namba nyingine?


title: Logi

text: Hapo inaonekana ya kwamba fomula za logi na namba kipeo ni njia mbili za kutaja jambo lilelile, ila tu kwa mtazamo kutoka upande tofauti:


title: Logi

text: log()=


title: Mjoho

text: Mijoho ni miti mikubwa kiasi ya jenasi "Diospyros" katika familia Ebenaceae. Matunda yao huitwa majoho. Spishi kadhaa hupandwa ili kuvuna majoho, lakini spishi nyingi sana hukua misituni kwa kanda za tropiki na nusutropiki. Nyingine hukatwa ili kutumia ubao mzuri wao (abunusi), nyingine hutumiwa kwa kuvuna majoho, nyingine tena hazitumiki. Spishi nyingi hutishika na kutoweka kwa sababu zinakatwa sana au kwa sababu makazi yao yanaharibiwa.


title: Draft:Chanjo ya surua

text:
Chanjo ya surua ni chanjo ambayo hujenga kinga madhubuti dhidi ya surua.
Kiwango cha uchanjaji kikiwa katika umati maalum kinazidi 93%,mlipuko wa surua, kwa kawaida haitokei tena. Hata hivyo huenda ingetokea tena kama kiwango cha uchanjaji kitapungua. Kinga madhubuti ya dawa hudumu miaka mingi. Hakuna uhakika juu ya nguvu yake kupungua baada ya miaka mingi. Pia, chanjo hii huenda inajenga kinga dhidi ya maradhi mengine endapo inatendwa katika muda wa siku kumi na mbili baada ya mtu kuambukizwa.


title: Draft:Chanjo ya surua

text:
Usalama wa chanjo unahakikishwa hata kwa wale wanaoambukizwa na UKIMWI.
Hali hiyo ni pamoja na maumivu wakati wa upigaji wa sindano au homa isiyo kali. Anafilaksisi imeandikiwa nyaraka nyingi kutokea katika mtu mmoja katika idadi ya laki moja. Kiwango cha “Guillian-Barre syndrome”, otizimu na maradhi yawashayo ya utumbo hakionekani kuongezeka.
Upatakanaji wa chanjo upo katika aina mbili: Peke yake na kuchanganywa na chanjo zingine ambazo ni pamoja na chanjo ya rubela, chanjo ya matubwitubwi, chanjo ya tetekuwanga, chanjo ya SMR na chanjo ya SMRT.
Shirika la Afya Duniani linapendekeza chanjo itendwe kwa watoto wenye umri wa miezi tisa, katika maeneo ya dunia ambako maradhi yanaugua kwa wingi. Katika maeneo ambako maradhi ni chache, kuwatenda wale wenye umri wa miezi kumi na miwili kunafaa. Chanjo hii ni chanjo yenye uhai. Inakuja kama dutu kavu ya ungaunga ambayo inachanganywa na maji kabla ya kuingizwa na sindano chini ya ngozi au katika musuli. Ili kuhakikishia chanjo imefanya kazi yake, fanya majaribio ya damu.


title: Draft:Chanjo ya surua

text:
Takribin 89% ya watoto duniani walikuwa wamepewa chanjo hii hadi mwaka wa 2013. Mnamo mwaka wa 2008, idadi ya nchi isiyopungua 192 ilikuwa inatoa dosi mbili.
. Chanjo ya tetekuwanga iliongezwa kwa hizo tatu mnamo mwaka wa 2005 ikawa chanjo ya MMRT. Inapatikana katika Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Duniani. Orodha hiyo ni orodha ya dawa muhimu sana katika mfumo wa kimsingi wa afya. Chanjo si ghali sana.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Chanjo ya kipindupindu ni chanjo madhubuti katika kuzuia kipindupindu. Zinatenda vizuri 85% muda wa miezi sita wa kwanza na 50-60% muda wa mwaka wa kwanza.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Uponaji wake unapungua hadi kasoro 50% baada ya muda wa miaka miwili. Endapo asilimia kubwa ya idadi ya watu wa nchi moja imepata kinga madhubuti maslahi kutoka kwa kinga kuwepo kwa walio wengi, pengine yanatokea miongoni mwa wale wasio na kinga madhubuti. Shirika la Afya Duniani linapendekeza matumizi yao pamoja na mkusanyo wa namna za tiba nyingine kwa wale wenye hatari kubwa ya kuambukizwa. Dozi mbili au tatu ya aina ya kumezwa kwa kawaida zinapendekezwa. Aina ya kudungwa sindano inapatikana maeneo mengine ya dunia bali upatikanaji wake si sawa na ile ya kumezwa.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Aina zote mbili za chanjo za kumezwa hazina hatari, ni salama. Maumivu yasiyo makali ya fumbatio au kuharisha huenda yatatokea. Ni salama kwa akina mama waja wazito pamoa na wenye upungufu wa kingamwili.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Zimesajiliwa kutumika katika nchi zaidi ya 60. Zinatumika katika nchi ambako maradhi hutokea kwa wingi na bei ni nafuu.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Chanjo za kwanza zilizotumiwa dhidi ya kipindupindu ziliundwa katika enzi za mwisho za 1880. Zilikuwa za kwanza kutumiwa katika maeneo mengi ya dunia ambazo zilitengenezwa katika maabara.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Chanjo za kumezwa zilitumiwa kwa mara ya kwanza katika enzi za 1990. Ipo kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Duniani, dawa muhimu sana katika mfumo wa afya.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Bei ya kinga dhidi ya kipindupindu iko kati ya dola za Marekani 0.1 na 4.0


title: Tawimto

text: Tawimto (ing. "tributary") ni mto unaoishia katika mto mwingine na mkubwa zaidi.


title: Tawimto

text: Kwa kawaida maji ya eneo fulani hutiririka chini na kuwa vijito na mito hadi kuishia katika mto mkuu unaobeba maji yote hadi baharini, ziwa kubwa au wakati mwingine katika sehemu ya jangwa yanapopotea. Mto unaofikia mwishi hutazamiwa kuwa mto mikuu wa beseni, na yote mingini ni tawimito yake, ama moja kwa moja au kupitia tawimito mingine.


title: Tawimto

text: Wataalamu wakiorodhesha mito yote ya beseni ya mto fulani hutumia hasa taratibu miwili tofauti za kuorodhesha mito hii


title: Tawimto

text: Tawimito huorodheshwa kuwa ya kushoto au kulia. Hapo msimamo daima hufuata mwelekeo wa maji kutoka chazo kwenda mdomoni. kwa mfano pala ambako mto Ruvuma ni mpaka kati ya Tanzania na Msumbiji ukielekea Bahari Hindi, mito yote inayoingia Ruvuma kutoka upande wa Msumbiji ni tawimito ya kulia, tawimito yote inayoingia kutoka upande wa Tanzania ni tawimito ya kushoto.


title: Mizani

text: Mizani ni chombo kinachotumika kupimia uzito.


title: Mizani

text: Namna zake zimebadilika sana katika historia, hadi kufikia mizani ya kieletroniki inayotumika sana leo.


title: Mizani

text: Mizani inatumika pia kama alama ya haki, kwa kuwa hiyo inadai uamuzi utokane na tathmini makini ya mambo yote.


title: Anjela wa Msalaba

text: Anjela wa Msalaba (jina la awaliː María de los Ángeles Guerrero y González, Sevilia, Hispania, 30 Januari 1846 - Sevilia 2 Machi 1932) alikuwa sista mwanzilishi wa shirika la ambalo ndani ya Kanisa Katoliki linahudumia mafukara na wagonjwa waliosahaulika kabisa.


title: Anjela wa Msalaba

text: Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 5 Novemba 1982 na mtakatifu tarehe 4 Mei 2003.


title: Mapatano ya Laterano

text: Mapatano ya Laterano kati ya Ufalme wa Italia na Ukulu mtakatifu yanaitwa hivyo kwa sababu yalisainiwa katika jumba la Laterano tarehe 11 Februari 1929.


title: Mapatano ya Laterano

text: Lengo lake lilikuwa kumaliza suala la Roma lililovuruga Italia tangu mwaka 1870, nchi hiyo ilipoteka mji huo uliotawaliwa na Mapapa kwa karne nyingi.


title: Mapatano ya Laterano

text: Kwa mapatano hayo, Papa alikubali mji ubaki mikononi mwa Ufalme, isipokuwa mtaa wa Vatikano na majengo mengine machache. Ndivyo ilivyoundwa na kukubalika kimataifa nchi huru ya Mji wa Vatikani iliyomwezesha Papa kuwa huru katika kuongoza Kanisa Katoliki duniani kote.


title: Mapatano ya Laterano

text: Mapatano hayo yaliheshimika hata baada ya serikali ya Ufashisti kuanguka, Italia kugeuka Jamhuri na katiba mpya kutungwa. Tena hiyo ilijumlisha mapatano hayo ndani yake.


title: Dini nchini Eritrea

text: Dini nchini Eritrea hasa ni Dini za Abrahamu. Tangu Mei 2002, serikali ya Eritrea imetambua rasmi Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea (Tewahedo), Kanisa Katoliki la Eritrea, Kanisa la Kiinjili la Kilutheri na Uislamu tu.


title: Dini nchini Eritrea

text: Imani na madhehebu mengine yote yanatakiwa kufuata mchakato wa usajili; lakini yale ambayo yanajulikana kama ni madhehebu ya kawaida na yapo duniani, basi hayana haja ya kujisajili.


title: Dini nchini Eritrea

text: Miongoni mwa mambo mengine ni pamoja na muundo wa serikali kutaka kuwasilisha nyaraka binafsi za wanachama wa kikundi cha dini ili waruhusiwe kuabudu.


title: Ufalme wa Italia

text: Ufalme wa Italia (kwa Kiitaliaː Regno d'Italia) ni jina rasmi la nchi ya Italia miaka 1861-1946, yaani tangu rasi hiyo ilipounganishwa kwa kiasi kikubwa chini ya ukoo wa Savoia hadi wananchi walipopiga kura na kuamua iwe jamhuri.


title: Ufalme wa Italia

text: Miaka hiyo Italia ilishiriki vita mbalimbali ili kukamilisha umoja wa rasi na kuteka maeneo mengine.


title: Ufalme wa Italia

text: Baada ya kufaulu kwanza, vita vikuu vya pili vilimalizika kwa Italia kushindwa na kunyang'anywa maeneo mengi, hata ya rasi yake.


title: Moscow City

text: Moscow City (kwa Kirusi: Московский международный деловой центр «Москва-Сити»), ni mradi wa kiuchumi katika jiji la Moscow nchini Urusi.


title: Moscow City

text: Kwenye eneo la takriban hektari 60 lililopo kwenze ukingo wa kushoto la mto Moskva, takriban kilomita 4-5 kutoka uwanja mwekundu na Kremlin, kuna maghorofa 6 yenye urefu wa mita 300 au zaidi, kati yao maghorofa makubwa ya Ulaya. Pamoja na majengo mengine mradi huu unalenga kuunganisha maeneo ya ofisi, makazi na burudani kwa watu 250,000 – 300,000.


title: Uislamu nchini Gabon

text: Uislamu nchini Gabon unategemea hasa wahamiaji kutoka nchi nyingineː unakadiriwa kuwa asilimia 12 ya idadi ya wakazi wote wa Gabon ni waumini wa Kiislamu, ambao kati yao asilimia 80 hadi 90 ni wageni.


title: Uislamu nchini Gabon

text: Uislamu, Kanisa Katoliki, na madhehebu ya Uprotestanti yanaendesha shule za msingi na sekondari nchini Gabon. Shule hizi zinahitaji kujisajili kwa Wizara ya Elimu, ambapo hutozwa ili zifikie viwango vinavyohitajika kutoa huduma kama shule za umma. Serikali haichangii wala kutoa ruzuku kwa shule za binafsi, haijalishi ni ya kilimwengu au ya kidini.


title: Bwawa la Malebo

text:
Bwawa la Malebo (far. Pool Malebo, majina mengine Malebo Pool, zamani Stanley Pool, pia Ziwa Ngobila au Ziwa Nkunda) ni sehemu ya mwendo wa mto Kongo ambako mto unapanuka sana kwa urefu wa kilomita 35 ukifikia upana wa kilomita 23.
Jina la Malebo latokana na jina la kienyeji "lilebo (uwingi malebo)" kwa miti ya aina mchapa (Borassus flabellifer) inayopatikana kwa wingi hapo.


title: Bwawa la Malebo

text: Jina la zamani Stanley Pool latokana na Henry Morton Stanley aliyefika hapa mwaka 1877 akaanzisha kituo cha Léopoldville , kitangulizi cha mji wa Kinshasa.


title: Bwawa la Malebo

text: Miji mikuu ya Kinshasa na Brazzaville iko kando la bwawa hili ikitazamana.


title: Bwawa la Malebo

text: Sehemu ya mto Kongo inayopitika kwa meli ndogo za mtoni kwenda hadi Mbandaka, Kisangani na Bangui inaanza hapa. Chini ya bwawa kuna maporomoko ya Livingstone yanayozuia usafiri kwa maji hadi bahari.


title: Chambeshi (mto)

text: Chambeshi (pia Chambezi) ni tawimto mkubwa wa mto Lualaba na ilhali chanzo chake ni chanzo cha mbali katika ya tawimito ya beseni ya Kongo kinatazamiwa pia kama chanzo cha mto Kongo mwenyewe.


title: Chambeshi (mto)

text: Chanzo hiki kipo nchini Zambia karibu na Ziwa Tanganyika kwenye kimo cha mita 1,760 juu ya UB.


title: Uislamu nchini Gambia

text: Uislamu ni dini yenye wafuasi wengi nchini Gambia, ikiwa na asilimia 95.3 za idadi ya wakazi wote wa nchi hiyo. Sehemu kubwa ya Waislamu wa Gambia ni wa dhehebu la Sunni wanaofuata mwongozo wa Maliki, wenye athira pia ya Usufi. Vilevile kuna nyendo za Wahmadiyya.


title: Uislamu nchini Gambia

text: Uislamu nchini humo unasifika kwa kushirikiana na makundi mengine ya dini. Baadhi ya makundi hayo ni pamoja na Kanisa Katoliki, Uprotestanti na Dini asilia za Kiafrika.


title: Hati ya Thesalonike

text: Hati ya Thesalonike (maarufu pia kwa jina la Cunctos populos) ilitolewa tarehe 27 Februari 380 BK. Iliagiza raia wote wa Dola la Roma kukiri imani ya maaskofu wa Roma na Aleksandria, ikifanya Ukristo wa Kikatoliki kuwa dini rasmi ya dola hilo.


title: Hati ya Thesalonike

text: Kaisari Konstantino I aliongokea Ukristo mwaka 312.


title: Hati ya Thesalonike

text: KUfikia mwaka 325 uzushi wa padri Ario kuhusu Yesu Kristo ulikuwa umeshaenea kiasi cha kuvuruga Kanisa na hata jamii nzima.


title: Hati ya Thesalonike

text: Ili kurudisha amani katika dola, Konstantino aliitisha Mtaguso wa kwanza wa Nisea ili uamue imani sahihi ni ipi. Mtaguso mkuu huo ulitoa Kanuni ya imani ya Nisea iliyokanusha Uario kwa kumkiri Kristo kuwa "Mungu kweli" mwenye "hali moja na Baba".


title: Hati ya Thesalonike

text: Hata hivyo mabishano hayakuisha, hivyo Konstantino alidhani amekosea kuunga mkono imani ya Nisea akasimama upande wa Waario akivuta wengi upande huo. Hatimaye, alipobatizwa (337), alimchagua askofu wa Kiario Eusebio wa Nikomedia kumbatiza.


title: Hati ya Thesalonike

text: Mrithi wake upande wa mashariki, mwanae Constantius II, alikuwa vilevile mtetezi wa Uario akawa anafukuza maaskofu Wakatoliki.


title: Hati ya Thesalonike

text: Mwandamizi wake Kaisari Juliani aliasi kabisa Ukristo na kurudia Upagani wa Ugiriki, pamoja na kulinda dini na madhehebu yoyote.


title: Hati ya Thesalonike

text: Aliyemfuata, Kaisari Joviano, alitawala miezi 8 tu, akafuatwa na Kaisari Valens, muumini wa Uario.


title: Hati ya Thesalonike

text: Mwaka 379, Valens aliporithiwa na Theodosius I, Uario ulikuwa umeenea sana mashariki, lakini si magharibi. Theodosius, aliyezaliwa Hispania, alikuwa na imani kubwa katika mafundisho ya Nisea. Mnamo Agosti, Gratian, mtawala wa magharibi, alianza kudhulumu wazushi.


title: Hati ya Thesalonike

text: Makaisari Theodosius I, Gratian na Valentinian II kwa pamoja tarehe 27 Februari 380 walitoa hati hii:


title: Hati ya Thesalonike

text: Hati ilitolewa kwa athira ya Acholius, na hivyo ya Pope Damasus I aliyemteua. Ilisisitiza imani moja tu kuwa halali katika dola la Roma, ile "katholiki" (yaani, isiyo ya sehemu) na "orthodoksi" (yaani, sahihi).


title: Hati ya Thesalonike

text: Tangu hapo, Theodosius alitumia nguvu nyingi kuzima aina zote za Ukristo tofauti na hiyo, hasa Uario.


title: Hati ya Thesalonike

text: Hati ilifuatwa mwaka 381 na Mtaguso wa kwanza wa Konstantinopoli, uliothibitisha na kuongezea ungamo la Nisea katika Kanuni ya imani ya Nisea-Konstantinopoli.


title: Hati ya Thesalonike

text: Mwaka 383, Kaisari alidai madhehebu mengine yote yampatie maungamo yao ya imani, akayachambua na kuyachoma yote isipokuwa ya Wanovasyani. Hivyo madhehebu hayo hawakuruhusiwa tena kukutana, kuweka mapadri wala kueneza mafundisho yao. Theodosius alikataza wazushi wasiishi tena Konstantinopoli, na miaka 392-394 alitaifisha maabadi yao.


title: Sitini na moja

text: Sitini na moja ni namba inayoandikwa 61 kwa tarakimu za kawaida na LXI kwa zile za Kirumi.


title: Sitini na moja

text: Ni namba asilia inayofuata 60 na kutangulia 62.


title: Sitini na moja

text: 61 ni namba tasa.


title: Uislamu nchini Ghana

text: Uislamu ulikuwa moja kati ya dini zenye wafuasi wengi sana nchini Ghana. Uwepo wake umeanza tangu mnamo karne ya 10 ambapo pia uliendana sawa na ufaji wa Dola la Ghana.


title: Uislamu nchini Ghana

text:
Leo hii idadi ya Waislamu nchini humo ni takriban asilimia 30 za wakazi wa nchi nzima ya Ghana.
Sehemu kubwa ya Waislamu wa nchini Ghana wanafuata Sunni, huku kukiwa na makadirio ya kwamba asilimia 16 ni wafuasi wa Ahmadiyya na asilimia karibia 8 ni wafuasi wa Shia.


title: Nkuhungu

text: Nkuhungu ni kata iliyopo katika wilaya ya Dodoma mjini yenye postikodi namba 41117. Jina Nkuhungu linatokana na lile la jamii mojawapo ya kabila la Wagogo.


title: Afeli

text: Afeli (ing. "aphelion") ni mahali katika njiamzingo ya sayari au magimba mengine ya angani ambako ni mbali zaidi na jua. Jina linatokana na kigiriki από na Ήλιο "apo" (mbali) na "helio" (jua).


title: Afeli

text: Kinyume chake ni periheli inayomaanisha sehemu ya njiamzingo iliyo karibu kabisa na jua.


title: Afeli

text: Majina haya hutumiwa kama njiamzingo ina umbo la duaradufu, yasingekuwa na maana kama njiamzingo ingekuwa duara kamili lakini hii haitokei hali halisi.


title: Periheli

text: Periheli (ing. "perihelion") ni mahali katika obiti ya sayari au magimba mengine ya angani ambako ni karibu zaidi na jua. Jina linatokana na kigiriki Περι "peri (karibu)" na Ήλιο "helio" (jua).


title: Periheli

text: Kinyume chake ni afeli inayomaanisha sehemu ya obiti iliyo mbali kabisa na jua. Obiti ni jina la njia ya gimba kuzunguka jua.


title: Periheli

text: Majina haya hutumiwa kwa sababu obiti huwa na umbo la duaradufu na kwenye mzingo wa duaradufu kuna sehemu za karibu na sehemu za mbali na kitovu. Yasingekuwa na maana kama obiti ingekuwa duara kamili kwa sababi kwenye mzingo wa duara kila nukta ina umbali sawa na kitovu. Lakini obiti zenye umbo la duara kamili hazitokei hali halisi.


title: Sayari ya Tisa

text: Sayari ya Tisa (pia Sayari Tisa, kwa Kiingereza Planet Nine) ni jina la muda kwa sayari isiyojulikana bado lakini inayoaminiwa kuwepo kwenye sehemu za nje kabisa za mfumo wa jua letu.


title: Sayari ya Tisa

text: Hadi sasa Sayari Tisa haijaonekana moja kwa moja, hivyo ni sayari ya kinadharia tete.


title: Sayari ya Tisa

text: Kuwepo kwa sayari hii imependekezwa na wataalamu wa astronomia baada ya kutazama miendo ya ajabu katika kundi la magimba yaliyopo kwenye mpaka wa nje wa ukanda wa Kuiper; magimba hayo ni asteroidi na angalau sayari kibete moja. Hadi sasa magimba sita yametambuliwa ambayo obiti zake za kuzunguka jua hazifuati njia inayolingana na magimba mengine.


title: Sayari ya Tisa

text: Walipotafuta kwa nini obiti hizo si za kawaida, wataalamu walianza kuwaza ya kwamba kuna kitu chenye masi kubwa kinachoathiri magimba hayo na kubadilisha njia zake. Awali mawazo yalitofautiana kama ni kitu kimoja au labda vitu viwili huko nje.


title: Sayari ya Tisa

text: Mwaka 2004: kutambuliwa kwa asteroidi au sayari kibete inayoitwa Sedna inayotembea nje ya Ukanda wa Kuiper kwenye umbali wa vizio astronomia 76 - 936 kutoka jua. Umbo la obiti yake lilistaajabisha watazamaji. Walitafuta sababu za Sedna kuwa na njia hii nje ya Ukanda wa Kuiper; sababu zilizotajwa zilikuwa nyota nyingine iliyowahi kupita karibu na jua letu au sayari nyingine huko nje isiyojulikana bado. [1][2][3] Mwaka 2008: Hadi mwaka huo obiti nyingine za magimba ya ng'ambo ya Neptun zilitambuliwa zilizotembea nje ya obiti za kawaida. Mwanaastronomia wa Japani Tadashi Mukai na wenzake waliwaza kuwepo kwa sayari yenye ukubwa wa Dunia au Mirihi kwenye umbali wa vizio astronomia 100 hadi 200 .[4][5][6][7] Mwaka 2012: Rodney Gomez wa Brazil alichungulia obiti za magimba nje ya Neptun akaona kundi lenye obiti zisizo za kawaida; akaunda kielelezo cha hesabu iliyoonyesha ya kwamba kuwepo kwa sayari yenye masi kati ya Mirihi na Neptun ikitembea mbali sana na jua kunaeleza umbo la obiti zisizo za kawaida.[8][9] Wataalamu wengine walisema ya kwamba alishindwa kuonyesha uthibitisho wa kuwepo kwa sayari huko nje.[10] Mwaka 2014: Magimba mengine yanayofanana na Sedna na obiti yake yalitambuliwa. Ugunduzi huo uliongeza uwezekano wa kuwepo kwa sayari kubwa katika umbali ya nje.[11] 2014 tena: Uchunguzi wa obiti 12 za mbali nje ya Neptun, na hasa kulinganisha kwa afeli na periheli zake, uliofanywa na Trujillo na Sheppard ulileta tokeo ya kwamba usumbufu wa obiti zao hauwezi kuelezwa na nguvu za graviti zilizopo ndani ya mfumo wa jua jinsi unavyoonekana hadi sasa, sharti kuwe na kitu nje. [12][13]


title: Sayari ya Tisa

text: Kufuatana na makadirio ya Konstantin Batygin na Michael E. Brown wa California Institute of Technology (Caltech) ya mwaka 2016, uwezekano wa kuwepo kwa Sayari ya Tisa ni mkubwa. Waliingiza data zote za obiti katika vielelezo vya kompyuta, wakafikia suluhisho la kwamba, kuwepo kwa sayari kubwa inayozunguka jua katika umbali mkubwa nje ya ukanda wa Kuiper kunaweza kueleza mambo yasiyo ya kawaida ya obiti zilizochunguliwa. [14]


title: Sayari ya Tisa

text: Katika hesabu yao Sayari ya Tisa ingekuwa sayari jito ya gesi yenye masi takriban mara kumi kuliko dunia. Brown anawaza ya kwamba sayari itagunduliwa katika miaka mitano ijayo. [15] Kama ina masi hii na kama muundo wake unafanana na Uranus na Neptun, ni lazima sayari hii iwe na kipenyo mara 3.7 za dunia (km 46,600) na halijoto usoni ya K 47 (−226°C). [16]


title: Sayari ya Tisa

text: Katika kielelezo obiti ya Sayari ya Tisa ingekuwa kabisa nje ya obiti ya Neptun.


title: Sayari ya Tisa

text: Uwepo wa Sayari ya Tisa haujakubaliwa na wanaastronomia wote. Kuna nadharia mbadala. Zote zinakubali kuna kitu nje ambacho kutokana na graviti yake kinasumbua obiti za magimba zilizopimwa.


title: Sayari ya Tisa

text: Ann-Marie Madigan na Michael McCourt wameangalia uwezekano wa kuwepo kwa ukanda wenye masi kubwa kushinda ukanda wa Kuiper huko nje ambao haujatambuliwa bado. [17][18]


title: Sayari ya Tisa

text: Matthew J. Holman na Matthew J. Payne kwenye Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics walichungulia obiti ya Pluto wakaona mikengeuko mikubwa kushinda utabiri wa Batygin na Brown. Waliona njia tatu za kueleza tofauti hizo


title: Sayari ya Tisa

text: inawezekana data zinazohusu obiti ya Pluto zina makosa makubwa inawezekana bado kuna masi isiyotambuliwa ndani ya mfumo wa jua letu, kama vile sayari ndogo, pamoja na Sayari ya Tisa inayowezekana nje. inawezekana kuna sayari iliyo ama kubwa zaidi au iko karibu zaidi na jua kuliko Sayari ya Tisa iliyotabiriwa na Batygin na Brown.[19]


title: Sayari ya Tisa

text: Uhakiki wa nadharia unahitaji kutambua Sayari ya Tisa au magimba mengine kwa vipimo. Hii haitakuwa rahisi. Sayari zinaonekana kwa sababu zinaakisia nuru ya jua. Katika umbali mkubwa vile ni nuru ndogo sana inayofika kutoka jua na kiasi kidogo zaidi kinachoweza kuakisiwa tena. Kwa hiyo ingeonekana kama nukta hafifu sana kwa darubini za astronomia. Njia ya pekee inategemea tabia ya sayari inayobadilisha mahali pake angani hata kama ni polepole, tofauti na nyota zinazokaa mahali pamoja. Hapa watazamaji wanapiga picha nyingi za maeneo wanayochungulia wanapoona mamilioni ya nyota. Sasa wanalinganisha kwa kompyuta kama kuna nukta za nuru zinazobadili mahali. Katika chaguo la sehemu wanapochungulia wanategemea utabiri zinazowezekana kutegemeana na vielelezo.


title: Sayari ya Tisa

text: Uwezekano utategemea pia mahali pa Sayari ya Tisa kenye obiti yake - kama iko karibu na periheli yake itakuwa rahisi zaidi; kama iko karibu na afeli yake itakuwa vigumu zaidi.


title: Sayari ya Tisa

text: Jamii:Sayari Jamii:Mfumo wa jua


title: Uislamu nchini Guinea

text: Uislamu nchini Guinea ni dini yenye wafuasi wengi nchini humo, kukiwa na makadirio ya asilimia 85 ya wakazi wote wa Guinea kuwa ni Waislamu, hasa kwa mujibu wa takwimu yao ya mwaka wa 2005.


title: Uislamu nchini Guinea

text: Wengi wao ni wafuasi wa dhehebu la Sunni wanaofuata mafunzo ya Maliki na mila zake pamoja na Qadiria na Tijani katika miongozo ya Sufi. Vilevile kuna nyendo za Ahmadiyya nchini humo.


title: Uislamu nchini Guinea

text: Ijapokuwa Wafaransa walianzisha koloni lao mnamo mwaka wa 1891, udhibiti wao dhidi ya kanda ulikuwa dhaifu mno.


title: Uislamu nchini Guinea

text: Baada ya uhuru mnamo mwaka 1958, kiongozi Muislamu mwenye kufuata sera za Umarksi, Rais Sékou Touré hakupenda suala la kuendeleza Uislamu; hadi hapo uongozi na sifa ilivyoanza kwenda kombo kwenye miaka ya 1970 Touré ndipo akaomba taasisi za Kiislamu zirudishe uhusiano wake na serikali ili kuhalalisha utawala wake.


title: Uislamu nchini Guinea

text: Tangu kifo cha Touré mnamo 1984, ushirikiano baina ya jumuia za Kiislamu na serikali uliendelea.


title: Uislamu nchini Guinea-Bissau

text: Uislamu nchini Guinea-Bissau ni moja kati ya dini kubwa nchini humo, imekadiriwa kufikia asilimia 50 za wakazi wake ambapo kwa harakaharaka ni kama milioni 1.4  ya raia wa huko ni wafuasi wa dini ya Kiislamu.


title: Uislamu nchini Guinea-Bissau

text: Sehemu kubwa ya Waislamu wa Bissau ni dhehebu la Sunni wanaofuata mafunzo ya Maliki, yenye athira ya Usufi. Imekadiriwa asilimia 6 kuwa ni Shia na asilimia 2 ni Ahmadiyya nao pia wamo.


title: Uislamu nchini Kenya

text: Uislamu nchini Kenya unakadiriwa kufikia asilimia 11.1 ya wakazi wote wa Kenya, au makadirio ya milioni 4.3 ya watu.


title: Uislamu nchini Kenya

text: Sehemu kubwa ya pwani ya Kenya imejawa na wakazi wengi wa Kiislamu, lakini Nairobi pia ina misikiti kadhaa na Waislamu kadhaa maarufu.


title: Uislamu nchini Kenya

text: Sehemu kubwa ya Waislamu wa Kenya ni wafuasi wa dhehebu la Sunni wanaofuata mafundisho ya Shafi. Vilevile kuna kiasi kadhaa cha Waislamu wanaoafuata dhehebu la Shia na Ahmadiyya. Katika sehemu kubwa, Shia ni Waismailia waliotokana au wenye athira kutokana na wafanyabiashara wa majini/bahari kutoka Mashariki ya Kati na India. Hao Washia ni pamoja na Dawoodi Bohra, ambao wanakadiriwa kuwa kati ya 6,000-8,000 nchini humo.


title: Robert Huth

text: Robert Huth (alizaliwa Biesdorf, mashariki mwa Berlin, Ujerumani, tarehe 18 Agosti 1984) ni mchezaji wa mpira.


title: Robert Huth

text: Utotoni alichezea soka katika timu ya mtaani Vfb Forfuna Biesdorf, kisha Feunion Berlin.


title: Robert Huth

text: Alichezea timu za Chelsea, pia Bayern Munich walimtaka lakini hawakufanikiwa, akaenda Middlesbrough.


title: Robert Huth

text: Baada ya miaka miwili akaenda Stoke City aliichezea mechi ya 100 katika ligi kuu ya Uingereza dhidi ya Evarton mnamo 4 Oktoba 2009.


title: Robert Huth

text: Msimu wa 2010/2011 aliisaidia Stoke City kucheza fainali za FA na kufungwa na Manchester City goli 1-0 na Huth alitangazwa kuwa mchezaji bora wa Stoke City.


title: Robert Huth

text: Mwaka 2013 aliumia na kufanyiwa operesheni ambazo zilimweka nje msimu mzima na mwanzoni mwa 2014/2015 akaumia tena na kukaa nje kwa miezi miwili ambapo alirudi 9 Desemba 2014 akacheza dhidi ya Arsenal.


title: Robert Huth

text: Kwa misimu 6 alikuwa amechezea mechi 188.


title: Robert Huth

text: Tarehe 2 Februari 2015 hult alitua Leicester City kwa mkopo mpaka mwishoni mwa msimu: kuwasili kwa Huth kulisababisha washinde mechi 9 za mwisho na kubaki ligi kuu.


title: Robert Huth

text: Baada ya kusajiliwa na Leicester tarehe 24 Juni 2015, Huth amekuwa tegemeo kubwa kwenye kikosi hadi kukiwezesha kuchukua ubingwa wa ligi kuu ya Uingereza mwaka 2016.


title: Sitini na mbili

text: Sitini na mbili ni namba inayoandikwa 62 kwa tarakimu za kawaida na LXII kwa zile za Kirumi.


title: Sitini na mbili

text: Ni namba asilia inayofuata 61 na kutangulia 63.


title: Sitini na mbili

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 31.


title: Sitini na tatu

text: Sitini na tatu ni namba inayoandikwa 63 kwa tarakimu za kawaida na LXIII kwa zile za Kirumi.


title: Sitini na tatu

text: Ni namba asilia inayofuata 62 na kutangulia 64.


title: Sitini na tatu

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 7.


title: Sitini na nne

text: Sitini na nne (pia: arubasitini kutoka Kiarabu) ni namba inayoandikwa 64 kwa tarakimu za kawaida na LXIV kwa zile za Kirumi.


title: Sitini na nne

text: Ni namba asilia inayofuata 63 na kutangulia 65.


title: Sitini na nne

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 (au 2).


title: Sitini na tano

text: Sitini na tano ni namba inayoandikwa 65 kwa tarakimu za kawaida na LXV kwa zile za Kirumi.


title: Sitini na tano

text: Ni namba asilia inayofuata 64 na kutangulia 66.


title: Sitini na tano

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 13.


title: Sitini na sita

text: Sitini na sita (au sita na sitini) ni namba inayoandikwa 66 kwa tarakimu za kawaida na LXVI kwa zile za Kirumi.


title: Sitini na sita

text: Ni namba asilia inayofuata 65 na kutangulia 67.


title: Sitini na sita

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 11.


title: Sitini na saba

text: Sitini na saba ni namba inayoandikwa 67 kwa tarakimu za kawaida na LXVII kwa zile za Kirumi.


title: Sitini na saba

text: Ni namba asilia inayofuata 66 na kutangulia 68.


title: Sitini na saba

text: 67 ni namba tasa.


title: Sitini na nane

text: Sitini na nane ni namba inayoandikwa 68 kwa tarakimu za kawaida na LXVIII kwa zile za Kirumi.


title: Sitini na nane

text: Ni namba asilia inayofuata 67 na kutangulia 69.


title: Sitini na nane

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 17.


title: Sitini na tisa

text: Sitini na tisa (au tisa na sitini) ni namba inayoandikwa 69 kwa tarakimu za kawaida na LXIX kwa zile za Kirumi.


title: Sitini na tisa

text: Ni namba asilia inayofuata 68 na kutangulia 70.


title: Sitini na tisa

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 23.


title: Sabini

text: Sabini (kutoka neno la Kiarabu سبعون) ni namba inayoandikwa 70 kwa tarakimu za kawaida na LXX kwa zile za Kirumi.


title: Sabini

text: Ni namba asilia inayofuata 69 na kutangulia 71.


title: Sabini

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 5 x 7.


title: Sabini na moja

text: Sabini na moja ni namba inayoandikwa 71 kwa tarakimu za kawaida na LXXI kwa zile za Kirumi.


title: Sabini na moja

text: Ni namba asilia inayofuata 70 na kutangulia 72.


title: Sabini na moja

text: 71 ni namba tasa.


title: Pambo

text: Pambo ni zana zinazotumika katika ujenzi na sanaa ya mapambo kutia nakshi eneo au kitu fulani ili kuongeza uzuri wake.


title: Pambo

text: Mapambo kwa ajili ya majengo huchongwa kutoka kwenye mawe, mbao au vito vya thamani, udongo, au pia mengine huchorwa juu yake, k.mf. juu ya kitambaa.


title: Pambo

text: Tangu zamani za kale binadamu ameonyesha kipaji chake cha usanii kwa kupamba vitu mbalimbali, hasa vile vinavyomhusu zaidi, kama vile mavazi yake na mwili wake mwenyewe.


title: Pambo

text: Mitindo mbalimbali ya mapambo imegunduliwa kupitia sanaa na ujenzi, ikiwemo ya ufinyanzi, samani na kazi za uhunzi pia. Kwenye nguo, kuta na vitu vingine ambapo mapambo yaweza kuwa kitu pekee kinachosaidia kuwepo kwake, michoro na miundo pia hutumika zaidi.


title: Pambo

text: Miundo mbalimbali inayotumika katika michoro ya mapambo hutolewa katika maumbo ya kijiometri, na maumbo ya mimea na wanyama pia.


title: Pambo

text: Binadamu, haswa mwanamke, anapenda sana kujitia nakshi kwa mapambo yaliyotengenezwa kwa vito au hata plastiki za rangi. Mapambo hayo ni kama vile:


title: Pambo

text: Herini zinazovaliwa sikioni


title: Pambo

text: Mkufu unaovaliwa shingoni


title: Pambo

text: Kikuba kinachovaliwa nyweleni


title: Pambo

text: Kipini kinachovaliwa puani


title: Pambo

text: Bangili inayovaliwa mkononi


title: Nakshi

text: Nakshi ni kitu chochote kinachotumika kuongeza mvuto wa uzuri wa kitu fulani.


title: Nakshi

text: Toka zamani za kale binadamu ameonyesha kipaji chake cha usanii kwa kutia nakshi vitu mbalimbali alivyotengeneza au alivyotumia.


title: Nakshi

text: Nakshi zilitumika kwa namna ya pekee upande wa dini, katika maabadi na katika vifaa vya ibada, kama vile mavazi.


title: Sabini na mbili

text: sabini na mbili ni namba inayoandikwa 72 kwa tarakimu za kawaida na LXXII kwa zile za Kirumi.


title: Sabini na mbili

text: Ni namba asilia inayofuata 71 na kutangulia 73.


title: Sabini na mbili

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 3.


title: Sabini na tatu

text: Sabini na tatu ni namba inayoandikwa 73 kwa tarakimu za kawaida na LXXIII kwa zile za Kirumi.


title: Sabini na tatu

text: Ni namba asilia inayofuata 72 na kutangulia 74.


title: Sabini na tatu

text: 73 ni namba tasa.


title: Sabini na nne

text: Sabini na nne ni namba inayoandikwa 74 kwa tarakimu za kawaida na LXXIV kwa zile za Kirumi.


title: Sabini na nne

text: Ni namba asilia inayofuata 73 na kutangulia 75.


title: Sabini na nne

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 37.


title: Sabini na tano

text: sabini na tano ni namba inayoandikwa 75 kwa tarakimu za kawaida na LXXV kwa zile za Kirumi.


title: Sabini na tano

text: Ni namba asilia inayofuata 74 na kutangulia 76.


title: Sabini na tano

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 5 x 5.


title: Sabini na sita

text: Sabini na sita (au sita na sabini) ni namba inayoandikwa 76 kwa tarakimu za kawaida na LXXVI kwa zile za Kirumi.


title: Sabini na sita

text: Ni namba asilia inayofuata 75 na kutangulia 77.


title: Sabini na sita

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 19.


title: Sabini na saba

text: Sabini na saba (au saba na sabini) ni namba inayoandikwa 77 kwa tarakimu za kawaida na LXXVII kwa zile za Kirumi.


title: Sabini na saba

text: Ni namba asilia inayofuata 76 na kutangulia 78.


title: Sabini na saba

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 11.


title: Sabini na nane

text: Sabini na nane ni namba inayoandikwa 78 kwa tarakimu za kawaida na LXXVIII kwa zile za Kirumi.


title: Sabini na nane

text: Ni namba asilia inayofuata 77 na kutangulia 79.


title: Sabini na nane

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 13.


title: Kipaji

text: Kipaji ni sehemu ya uwezo wa kufanya jambo fulani kwa ngazi ya juu. Kipaji kinaweza kuwa cha kimwili au cha kiakili.


title: Kipaji

text: Kipaji ni uwezo wa kuzaliwa nao wa kufanya kazi fulani lakini kinaweza kikandelezwa au kutoendelezwa.


title: Kipaji

text: Ni uwezo, ujuzi ulioendelezwa, maarifa au uhodari na mtazamo alionao mtu.


title: Kipaji

text: Asili ya ndani ya kipaji ni kuonyesha ujuzi na mafanikio, ambayo huwakilisha maarifa au uwezo unaopatikana kupitia kujifunza.


title: Ziwa Ladoga

text: Ziwa Ladoga (Kirusi:Ладожское озеро, "Ladozhskoe ozero," yaani, "Ziwa Ladozhskoe;") ni ziwa huko nchinia Urusi. Liko baina ya mkoa wa Leningrad Oblast na Karelia. Lina ukubwa wa kilomita za mraba zipatazo 17,870.


title: Orodha ya milima ya Urusi

text: Hii ni orodha ya milima ya Urusi yenye kimo cha zaidi ya mita 5,000.


title: Bahari ya Azov

text: Bahari ya Azov ni bahari ya pembeni ya Bahari Nyeuri. Iko kati ya Ukraine, Urusi, Krim na Bahari Nyeusi. Eneo lake ni 39 000 км²


title: Bahari ya Barents

text: Bahari ya Barents ni tawi la Bahari ya Aktiki, kaskazini kwa Urusi, Norwei na Svalbard. Eneo la 1 424 000 км²


title: Bahari Nyeupe

text: Bahari Nyeupe ni bahari ya pembeni ya Bahari Aktiki upande wa kaskazini ya Urusi ya kiulaya ikipakana na mikoa ya Murmansk Oblast, Karelia na Arhangelsk Oblast. Inazungukwa na nchi kavu pande tatu hivo ni kama ghuba kubwa la Bahari ya Barents. Eneo lake ni 90,800 km².


title: Bahari Nyeupe

text: Bandari muhimu ni Arkhangelsk. Kupitia mito na mifereji kuna njia za maji hadi Bahari Baltiki na Bahari Nyeusi.


title: Bahari ya Chukchi

text: Bahari ya Chukchi ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Aktiki, kaskazini kwa Urusi na Alaska. Eneo lake ni 589.600 км²


title: Uislamu nchini Lesotho

text: Uislamu nchini Lesotho katika mwaka wa 2013 ulikadiriwa kuwa na wafuasi 3,000 kati ya wakazi milioni 2 nchi nzima.


title: Uislamu nchini Lesotho

text: Sehemu kubwa ya jamii ya Kiislamu nchini humo ni kutoka Asia ya Kusini (India, Pakistan, Bangladesh, na Sri Lanka), lakini pia kuna idadi kubwa ya wakazi kutoka Mashariki ya Kati, kama vile Afghanistan.


title: Uislamu nchini Lesotho

text: Waislamu wenye asili ya Asia Kusini, wamekuwa mashuhuri mno hasa kwa kuweza kuanzisha jumuia na taasisi za Kiislamu kadha wa kadha na kufanya biashara vilevile.


title: Uislamu nchini Liberia

text: Uislamu nchini Liberia unakadiriwa kufuatwa na watu karibia asilimia 12.2 ya idadi ya wakazi wote wa nchini humo.


title: Uislamu nchini Liberia

text: Sehemu kubwa ya Waislamu wa Liberia ni wale wanaofuata mafundisho ya Maliki dhehebu la Sunni, kukiwa na idadi kiasi ya Shia na Ahmadiyya. Kundi kubwa la Waislamu nchini humo ni la kabila la Wavai na Mandingo lakini pia Wagbandi, Kpelle na jamii zingine ndogondogo.


title: Uislamu nchini Libya

text: Uislamu nchini Libya ndio dini inayongoza kwa wingi wa wafuasi.


title: Uislamu nchini Libya

text: Sehemu kubwa ya waumini wa Libya ni wale wanaofuata dhehebu la Sunni, ambapo hutoa mafunzo ya kidini na mwongozo wa sera za utawala wa nchi na serikali kwa ujumla. Ni vigumu kubagusha dhana hii kwani hata kwa wale ambao hawakuamini Uislamu kikamilifu nao wamekuwa wafuasi wa utaratibu huu nchini humo.


title: Uislamu nchini Libya

text: Libya, wameweka vipaumbele juu ya thamani ya Uislamu na mafunzo yake, yaani, kuanzia utamaduni, mafunzo ya Qurani kwa kiwango cha juu mno, kiasi kwamba nchi hufuata miongozo ya sharia za Kiislamu.


title: Uislamu nchini Libya

text: Libya ina sehemu ndogo sana ya wafuasi wa Ahmadiyya na Shia hasa inahusisha wahamiaji kutoka Pakistani, kupitia majimbo yasiyojulikana nchini nzima.


title: Uislamu nchini Madagascar

text: Uislamu umeanzishwa vyema katika nchi ya leo ijulikanayo kama Madagaska. Kwa karne na karne na leo hadi leo hii Waislamu nchini humo wanawakilisha karibia asilimia 7 ya jumla ya wakazi wote wa nchini humo.


title: Uislamu nchini Madagascar

text: Karibia Waislamu wote wa Madagascar wanafuata dhehebu la Sunni katika mafundisho ya [Imamu]] Shafi, huku kukiwa na idadi ndogo ya wafuasi wa Ahmadiyya ambao walianza kuingia kwenye miaka ya 1980.


title: Mwanasheria Mkuu

text: Mwanasheria Mkuu ni mtaalamu wa sheria mwenye kazi ya kushauri serikali au mahakama katika utekelezaji wa majukumu yake.


title: Mwanasheria Mkuu

text: Nafasi hii inapatikana katika nchi mbalimbali hasa kama zinazothiriwa na haki ya Uingereza yaani katika koloni zake za zamani.


title: Mwanasheria Mkuu

text: Anaweza kuchaguliwa na bunge, na rais au kamati za pekee.


title: Mwanasheria Mkuu

text: Nchini Tanzania mwanasheria mkuu anashiriki katika mikutano ya baraza la mawaziri, kazi yake ni kuwa mshauri mkuu wa serikali katika masuala ya kisheria, kuwakilisha na kutetea serikali mahakamani au hata kutoa shauri la kisheria kwa mahakimu.


title: Mwanasheria Mkuu

text: Mwanasheria mkuu wa Tanzania anateuliwa na rais tu. Anaweza kuwa mbunge kutokana na wahifadhi wake na atashika madaraka yake mpaka uteuzi wake utakapofutwa na rais au mara tu kabla ya rais mteule kushika madaraka.


title: Jimbo Kuu la Juba

text: Jimbo Kuu la Juba (kwa Kilatini Archidioecesis Iubaensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.


title: Jimbo Kuu la Juba

text: Chini yake kuna kanda ya Kanisa yenye majimbo yafuatayo: Malakal, Rumbek, Tombura-Yambio, Torit, Wau na Yei.


title: Jimbo Kuu la Juba

text: Askofu mkuu wake ni Paulino Lukudu Loro, M.C.C.I..Viongozi wote wa jimbo mpaka leo wamepatikana katika shirika la Wamisionari la mtakatifu Daniel Comboni.


title: Jimbo Kuu la Juba

text: Eneo la jimbo lina kilometa mraba 25,137, ambapo kati ya wakazi 945,000 (2013) Wakatoliki ni 745,000 (sawa na 78.8%). Parokia ziko 12, mapadri ni 60 na watawa 76,


title: Jimbo Katoliki la Malakal

text: Jimbo la Malakal (kwa Kilatini Dioecesis Malakalensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.


title: Jimbo Katoliki la Malakal

text: Yote yanaunda kanda ya Kanisa yenye makao makuu katika Jimbo Kuu la Juba.


title: Jimbo Katoliki la Malakal

text: Askofu wake wa mwisho (hadi 2009) alikuwa Vincent Mojwok Nyiker, lakini kwa sasa hakuna mwingine.


title: Jimbo Katoliki la Malakal

text: Eneo la jimbo lina kilometa mraba 238,000, ambapo kati ya wakazi 4,562,000 (2013) Wakatoliki ni 898,000 (sawa na 19.7%). Parokia ziko 16, mapadri ni 22 na watawa 27,


title: Jimbo Katoliki la Rumbek

text: Jimbo la Rumbek (kwa Kilatini Dioecesis Rumbekensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.


title: Jimbo Katoliki la Rumbek


title: Jimbo Katoliki la Rumbek

text: Askofu wake wa mwisho alifariki mwaka 2011 na tangu hapo hakuna mwingine.


title: Jimbo Katoliki la Rumbek

text: Eneo la jimbo lina kilometa mraba 60,000, ambapo kati ya wakazi 4,697,000 (2012) Wakatoliki ni 150,000 (sawa na 3.2%). Parokia ziko 24, mapadri ni 33 na watawa 58,


title: Jimbo Katoliki la Tombura-Yambio

text: Jimbo la Tombura-Yambio (kwa Kilatini Dioecesis Tomburaënsis-Yambioensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.


title: Jimbo Katoliki la Tombura-Yambio


title: Jimbo Katoliki la Tombura-Yambio

text: Askofu wake ni Edward Iiboro Kussala (tangu mwaka 2008).


title: Jimbo Katoliki la Tombura-Yambio

text: Eneo la jimbo lina kilometa mraba 81,321, ambapo kati ya wakazi 1,691,000 (2014) Wakatoliki ni 1,072,000 (sawa na 63.4%). Parokia ziko 12, mapadri ni 32 na watawa 37,


title: Kabuku Ndani

text: Kabuku Ndani ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 15551 waishio humo.


title: Kwachaga

text: Kwachaga ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 10438 waishio humo.


title: Kwamgwe

text: Kwamgwe ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 7970 waishio humo.


title: Kwankonje

text: Kwankonje ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 10671 waishio humo.


title: Mazingara (Handeni)

text: Mazingara ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 15854 waishio humo.


title: Uislamu nchini Malawi

text: Uislamu nchini Malawi ni dini ya pili kwa ukubwa baada ya Ukristo.


title: Uislamu nchini Malawi

text: Karibia Waislamu wote wa Malawi ni wafuasi wa dhehebu la Sunni.Japokuwa ni vigumu kukadiria, kwa mujibu wa CIA Factbook, mnamo mwaka wa 2008 karibia asimilia 12.8 ya idadi ya wakazi nchini humo ni Waislamu; kiasi kidogo kama hicho kimekataliwa na jumuia za Kiislamu nchini humo, ambao wamelalamikia ya kwamba kiasi halisi ni asilimia 30-35 (ambacho kilielezewa kama "fikra za kujitakia").


title: Uislamu nchini Malawi

text: Kwa mujibu wa Mradi wa Dini wa Malawi unaoendeshwa na Chuo Kikuu cha Pennsylvania, mnamo 2010 makadirio ya idadi ya Waislamu ilikuwa asilimia 25, imetazamiwa hasa katika maeneo ya Kanda ya Kusini.


title: Jimbo Katoliki la Torit

text: Jimbo la Torit (kwa Kilatini Dioecesis Toritensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.


title: Jimbo Katoliki la Torit

text: Yote yanaunda kanda ya Kanisa yenye makao makuu katika Jimbo Kuu la Juba.


title: Jimbo Katoliki la Torit

text: Askofu wake wa mwisho amefariki mwaka 2013 na tangu hapo jimbo halina mwingine. .


title: Jimbo Katoliki la Torit

text: Eneo la jimbo lina kilometa mraba 76,000, ambapo kati ya wakazi 891,000 (2010) Wakatoliki ni 682,000 (sawa na 76.5%). Parokia ziko 19, mapadri ni 54 na watawa 43,


title: Jimbo Katoliki la Wau

text: Jimbo la Wau (kwa Kilatini Dioecesis Vavensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.


title: Jimbo Katoliki la Wau


title: Jimbo Katoliki la Wau

text: Askofu wake ni Rudolf Deng Majak (tangu mwaka 1995).


title: Jimbo Katoliki la Wau

text: Eneo la jimbo lina kilometa mraba 134,572, ambapo kati ya wakazi 4,000,000 (2013) Wakatoliki ni 2,800,000 (sawa na 70%). Parokia ziko 19, mapadri ni 43 na watawa 62,


title: Jimbo Katoliki la Yei

text: Jimbo la Yei (kwa Kilatini Dioecesis Yeiensis) ni mojawapo kati ya majimbo 7 ya Kanisa Katoliki nchini Sudan Kusini na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.


title: Jimbo Katoliki la Yei


title: Jimbo Katoliki la Yei

text: Askofu wake ni Erkolano Lodu Tombe (tangu mwaka 1985).


title: Jimbo Katoliki la Yei

text: Eneo la jimbo lina kilometa mraba 46,000, ambapo kati ya wakazi 740,250 (2012) Wakatoliki ni 348,620 (sawa na 47.1%). Parokia ziko 7, mapadri ni 18 na watawa 11.


title: Uislamu nchini Mali

text: Uislamu nchini Mali ndiyo dini inayoongoza. Waislamu kwa sasa wanakadiriwa kuwa asilimia 90 ya jumla ya wakazi wote wa nchini Mali.


title: Uislamu nchini Mali

text: Sehemu kubwa ya Waislamu wa Mali ni wale wa dhehebu la Sunni wanaofuata mafundisho ya Imamu Maliki, wenye athira ya Usufii.Matawi ya Ahmadiyya na Shia nayo yapo.


title: Uislamu nchini Mauritania

text: Uislamu nchini Mauritania ndiyo dini inayoongoza. Kwa ujumla watu wa Mauritania wote ni Waislamu wa dhehebu la Sunni wanaofuata mafundisho ya Maliki.


title: Uislamu nchini Mauritania

text: Tangu uhuru mnamo 1960, Mauritania imekuwa jamhuri ya Kiislamu.


title: Uislamu nchini Mauritania

text: Toleo la Katiba la 1985 linataja kuwa ni nchi ya Kiislamu na wanafuata sharia za Kiislamu katika kuongoza serikali.


title: Uislamu nchini Mauritius

text: Uislamu nchini Mauritius na taasisi zake unakadiriwa kuwa asilimia 17.3 ya idadi yote ya wakazi nchini humo.


title: Uislamu nchini Mauritius

text: Waislamu wengi wa Mauritius ni wale wenye asili ya India; hata hivyo, kuna idadi kubwa inayoongezeka hasa ya wale wanaobadili dini na kwenda Uislamu katika idadi ya jamii ijulikanayo kama Kreole na wengine kutoka Sino vilevile wale wenye asili ya Kichina. Ubadilishaji huu umesukuma jumuia za Kiislamu na kupanua wigo wa utamaduni wake.


title: Uislamu nchini Moroko

text: Uislamu nchini Moroko ni dini kubwa sana, ikiwa inachukua asilimia zaidi ya 99 ya jumla ya wakazi wote nchini.


title: Uislamu nchini Moroko

text: Sehemu kubwa ya Waislamu wa Moroko ni wale wa dhehebu la Sunni wanaofuta mafundisho ya imamu Maliki.


title: Uislamu nchini Mozambique

text: Uislamu nchini Mozambique ni dini inayokadiriwa kuwa na wafuasi wakifikiao asilimia 17.9 ya wakazi wote wa nchini humo.


title: Uislamu nchini Mozambique

text:
Sehemu kubwa ya Waislamu wa Mozambique ni wale wa dhehebu la Sunni wanaofuata mafundisho ya imamu Shafi, japokuwa kuna Waislamu wachache wa dhehebu la Shia ambao pia wamejisajili.
Waislamu nchini wanajumuishwa na Wamozambique wenyewe, raia wenye asili ya Asia Kusini (Wahindi na Wapakistani), na idadi ndogo kabisa ya wahamiaji wa Afrika Kaskazini na Mashariki ya Kati.


title: Uislamu nchini Namibia

text: Uislamu nchini Namibia ni dini ya tatu kwa ukubwa baada ya Ukristo na dini za jadi za wenyeji.


title: Uislamu nchini Namibia

text: Idadi kamili ya Waislamu nchini humo ina mgogoro kidogo; makadirio yanaonesha kuna asilimia chini ya 1 hadi 3 ya wakazi wote wa nchini humo.


title: Uislamu nchini Namibia

text: Karibia Waislamu wote wa Namibia ni wa dhehebu la Sunni.


title: Dead Can Dance

text: Dead Can Dance ni bendi ya muziki kutoka Melbourne, Australia iliyoanzishwa mwaka 1981.


title: Kideleko

text: Kideleko ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 5,414 waishio humo.


title: Konje (Handeni)

text: Konje ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 3,057 waishio humo.


title: Kwamagome

text: Kwamagome ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 9,188 waishio humo.


title: Kwediyamba

text:
Kwediyamba ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi zaidi ya 5000 waishio humo.
Kata ya kwediyamba inapatikana kusini magharibi mwa mji wa chanika.
Ni eneo ambapo mnada wa Nderema ambao ni gulio kubwa la mifugo hufanyika siku ya Jumamosi.
Kata hii ipo ipo chini ya uongozi wa Salehe Sebo ambae ndie diwani Tangu 2015.


title: Kwenjugo

text: Kwenjugo ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 7,115 waishio humo.


title: Mabanda

text: Mabanda ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 5,86 waishio humo.


title: Malezi (Handeni)

text: Malezi ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 8,077 waishio humo.


title: Mdoe

text: Mdoe ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 9,541 waishio humo.


title: Mlimani (Handeni)

text: Mlimani ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 5,252 waishio humo.


title: Msasa

text: Msasa ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 4,328 waishio humo.


title: Dule "B"

text: "B"


title: Dule "B"

text: ‘‘‘Dule "B" ni jina la kata ya Wilaya ya Lushoto katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 7,971 waishio humo.


title: Dule "M"

text: "M"


title: Dule "M"

text: Dule "M" ni jina la kata ya Wilaya ya Lushoto katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 8,834 waishio humo.


title: Kilole (Lushoto)

text: Kilole ni jina la kata ya Wilaya ya Lushoto katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 6,460 waishio humo.


title: Kwekanga

text: ‘‘‘Kwekanga ni jina la kata ya Wilaya ya Lushoto katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 11,858 waishio humo.


title: Kwemashai

text:
Kwemashai ni jina la kata ya Wilaya ya Lushoto katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 5,649 waishio humo.
Kata ya Kwemashai inapatikana kilomita nne mashariki kwa Lushoto mjini baada ya safu ya mlima Kwemsani wenye minara ya simu. Upande wa kaskazini inapakana na msitu mnene wa magamba, upande wa mashariki imepakana na kata ya Gare na upande wa kusini imepakana na kata ya Ubiri.


title: Kwemashai

text: Historia ya jina "Kwemashai" imetokana na kata hiyo kuwa na miti mingi aina ya Mishai, hivyo enzi za uundwaji wa vijiji watumiaji wa jina hilo waliita Kwemishai, lakini miti ya mishai ikiwa mikubwa sana huitwa mashai hivyo jina Kwemishai lilibadilika na kuwa Kwemashai.


title: Kwemashai

text: Kata ya Kwemashai imetokana na uendelezaji wa kijiji cha Kwemashai ambacho kilikuwa sehemu ya kata ya Ubiri kujitegemea yenyewe.


title: Kwemashai

text: Hali ya hewa ya Kwemashai ni baridi kali kipindi kirefu cha mwaka kutokana na kuwa nyanda za juu.


title: Kwemashai

text: Wakazi wa kata ya Kwemashai ni Wasambaa ambao ndani yake kuna makabila madogomadogo kama: Wambugu, Wahea, Washee, Wazigua, Wapare. Lugha kubwa ya mawasiliano ni Kisambaa ikifuatiwa na Kiswahili.


title: Kwemashai

text: Wasambaa ni wakarimu na wenye upendo kati yao na kwa wageni, pia ni wachapakazi.


title: Kwemashai

text: Shughuli kubwa za kiuchumi ni kilimo (kahawa, miwati, mbogamboga, viazi, miwa na matunda), ufugaji wa bandani, biashara, uchanaji mbao, utalii, uchomaji mkaa na ufundi.


title: Kwemashai

text: Huduma za kijamii zinapatikana kama shule ya msingi, shule ya sekondari, maduka ya bidhaa za nyumbani, mashine za kusagia nafaka n.k.


title: Kwemashai

text: Miundombinu ni barabara za vumbi zisizopitika kipindi cha mvua, hakuna huduma za afya: wananchi hulazimika kuzifuata hospitali ya wilaya wanapoumwa ambapo ni umbali usiopungua kilomita sita.


title: Kwemashai

text: Njia kuu za usafiri ni: miguu, pikipiki, taksi, daladala.


title: Kwemashai

text: Kata yote imeunganishwa na nguvu ya umeme wa TANESCO mwaka 2013.


title: Kwemashai

text: Kata ya Kwemashai ina taasisi za kitaaluma kama: Shule ya msingi Kwemashai, shule ya msingi Kirangwi, shule ya secondari Kwemashai.


title: Kwemashai

text: Kata bado haina miundombinu ya maji safi na maji taka, wananchi hulazimika kutumia maji ya chemchem ambapo kipindi cha kiangazi baadhi ya maeneo hukumbwa na shida ya maji.


title: Kwemashai

text:
Kata pia ipo mbele kimichezo, ina timu mbili za mpira wa miguu ambazo ni Kahe FC na Mlimani FC ambazo ni maarufu wilaya nzima ya Lushoto na zinatumia kiwanja kimoja cha Kwelugogo. Kuna wachezaji mahiri waliowahi kuichezea Kahe FC kama Sanguue, Rudovick Michael, M'baharia, Mhando, Khalid Kacim, Husein Said, Michael Makamba, Maghuju(Agogo), Juma na wengine wengi.
Kata ya Kwemashai ina vitongoji kama Kwelugogo, Misalai, Magira, Kunguli, M`bambala, Kwegundi, Bara, Tamota, Kirangwi, Makungwi, Mgwagwarai, Kwemlua, Kwendaga, Kizungu, Mheza, Kwetongo, Kizaa.


title: Kwemashai

text: Kwemashai kuna vivutio vya kitalii kama: Kivuga ambao ni mlima mrefu wa jimbo zima la Lushoto, mlima Kwemsani wenye kilele chenye mvuto mzuri, msitu mnene wenye wanyama kama: kima, mbega, fungo, paa, nguruwe mwitu, mwewe n.k.


title: Kwemashai

text: Kuna miti mbalimbali yenye mvuto kwa wageni kama vile: Muomboa, N'kwati, Mvumo, Mkuyu, Muua, Mshihwi, Mnyasa, Bangwe, Ghai, Kulo n.k.


title: Kwemshasha

text: ‘‘‘Kwemshasha ni jina la kata ya Wilaya ya Lushoto katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 8,093 waishio humo.


title: Lukozi

text: ‘‘‘Lukozi ni jina la kata ya Wilaya ya Lushoto katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 11,998 waishio humo.


title: Maheza Ngulu

text: Maheza Ngulu ni jina la kata ya Wilaya ya Lushoto katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 9,006 waishio humo.


title: Manolo

text: Manolo ni jina la kata ya Wilaya ya Lushoto katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 23,134 waishio humo.


title: Milingano

text: Milingano ni jina la kata ya Wilaya ya Lushoto katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 12,467 waishio humo.


title: Namba asilia

text: Namba asilia (ing. "natural numbers") katika hisabati ni namba zinazotumika kwa kuhesabu (kama hivi "kuna sarafu tatu mezani") na kwa kupanga (kama hivi "huu ni mji wa tatu kwa ukubwa hapa nchini"). Katika lugha za Kizungu, maneno yanayotumika kuhesabia huitwa "namba kadinali".


title: Namba asilia

text: Baadhi ya waandishi huanza kuhesabu namba asilia na 0, wakifuatia na namba kamili zisizo hasi 0, 1, 2, 3..., ambapo wengine huanza na 1, kisha wakifuatia na namba kamili chanya 1, 2, 3... Maandishi yatokanayo na namba asilia yasiyohusisha sifuri mara nyingine humaanisha namba asilia pamoja na namba nzima, lakini katika maandishi mengine, neno hili linatumika badala ya namba nzima (ikiwa ni pamoja na namba nzima hasi).


title: Namba asilia

text: Namba asilia ni msingi ambao katika huo makundi mengine ya namba yameundwa kwa kupitia upanuzi: namba nzima, namba kamili, namba wiano, namba halisi na nyingine nyingi. Minyororo hii ya upanuzi hufanya namba asilia (kutambuliwa) katika mifumo mingine ya namba.


title: Namba asilia

text: Tabia za namba asilia, ni kama kugawanyika na mgawanyiko wa namba tasa, husomwa katika nadharia ya namba.


title: Namba asilia

text: Katika lugha ya kawaida, kwa mfano kwenye shule ya msingi, namba asilia zinaweza kuitwa namba za kuhesabia, kuelezea utofauti ya namba za kuhesabia na mwendelezo wa vipimo, ulioanzishwa na namba halisi.


title: Sabini na tisa

text: Sabini na tisa (au tisa na sabini) ni namba inayoandikwa 79 kwa tarakimu za kawaida na LXXIX kwa zile za Kirumi.


title: Sabini na tisa

text: Ni namba asilia inayofuata 78 na kutangulia 80.


title: Sabini na tisa

text: 79 ni namba tasa.


title: Themanini

text: Themanini (kutoka Kiarabu ثمانون) ni namba inayoandikwa 80 kwa tarakimu za kawaida na LXXX kwa zile za Kirumi.


title: Themanini

text: Ni namba asilia inayofuata 79 na kutangulia 81.


title: Themanini

text: Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 5.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text:
Anthropolojia ya Kimarekani ni aina ya anthropolojia inayozingatia hasa wazo la utamaduni
ambao ulifafanuliwa kama uwezo wa kiubia wa binadamu wa kuainisha na kusimbika tajiriba zao kiishara na kuwasilisha kiishara tajiriba zilizosimbikwa kijamii.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Anthropolojia ya Kimarekani imepangiliwa katika mawanda manne. Kila mojawapo huchangia sana utafiti wa utamaduni. Mawanda yenyewe ni: anthropolojia ya kibiolojia, isimu, anthropolojia ya kiutamaduni, na akiolojia. Utafiti katika mawanda haya umewaathiri kwa kiwango fulani wanaathropolojia wanaofanya kazi katika nchi zingine.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Majadaliano kuhusu utamaduni miongoni mwa wanaathropolojia wa kibiolojia yanazungukia mijadala miwili. Kwanza, je utamaduni ni wa binadamu pekee au unahusisha binadamu pamoja na viumbehai wengine (hususan nyani)? Hili swali ni muhimu, kwa sababu nadharia ya ukuaji wa viumbe inashikilia ya kwamba binadamu anatokana na nasaba ya nyani. Pili utamaduni miongoni mwa binadamu ulikuwa vipi?


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Gerald Weiss alisema ya kwamba ingawa ufafanuzi mzuri wa Taylor kuhusu utamaduni ulijikita tu upande wa binadamu, wanaanthropolojia wengi hupuuza ufafanuzi kwa kuhusisha utamaduni na tabia yoyote iliyofundishwa au kuigwa. Hili ni tatizo kwa sababu katika miaka iliyotangulia ya primatolojia ya kisasa, baadhi ya wanaprimatolojia walipata mafunzo katika Anthropolojia (hao walielewa kuwa utamaduni unamaanisha tabia iliyofundishwa au kuigwa miongoni mwa binadamu) na wengine hawakupata mafunzo hayo. Wataalamu wasiokuwa wanaanthropolojia kama vile Robert Yerkes na Jane Goodall walisema sokwe wana utamaduni kwa kuwa wanadhihirisha tabia walizojifunza. Siku hizi wanaprimatolojia wa kianthropolojia wamegawanyika, kiasi kwamba kuna wale wanaodai kuwa binadamu wasiofanana na nasaba ya nyani wana utamaduni ilhali wengine wanadai kuwa hawana.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Mjadala huu wa kisayansi unatatizwa na masuala ya kiadili. Wanaozungumziwa katika primatolojia huwa si binadamu na utamaduni ule ambao wanaweza kuwa nao unatishiwa na shughuli za kibinadamu. Baada ya kupitia utafiti kuhusu utamaduni wa nyani, W. C. McGrew alihitimisha “mawanda ya usomi huhitaji wanaozungumziwa (wanaofanyiwa utafiti) na spishi nyingi za nyani hutishiwa maisha yao na binamu zao binadamu. Hatimaye licha ya uzuri wake, ni lazima primatolojia ya kiutamaduni ijikite upande wa kuendelea kuwepo kwa utamaduni (yaani kuendelea kuwepo kwa tamaduni za nyani).


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text:
McGrew anapendekeza ufafanuzi wa utamaduni ambao anauona kuwa wa manufaa kisayansi wakati mtu anaposoma kuhusu utamaduni wa nyani. Anaendelea kusema wanasayansi hawawezi kuyapata kwa urahisi mawazo au maarifa ya kibinafsi kuhusu nyani. Basi, ikiwa utamaduni unaweza kufafanuliwa katika muktadha wa maarifa, inaonekana wanasayansi wamebanwa katika jitihada zao za kuchunguza utamaduni wa nyani. Badala ya kufafanua utamaduni kama aina ya maarifa, McGrew anapendekeza kuwa tuuangalie utamaduni kama mchakato. Yeye orodhesha hatua sita katika mchakato:McGrew anaungama kuwa kigezo hiki cha hatua sita kinaweza kuwa kigumu kutokana na ugumu wa kuchunguza tabia za nyani wakiwa wameghadhabika. Lakini anasisitiza umuhimu wa ufafanuzi wa utamaduni "ulio mpana":
Utamaduni unachukuliwa kuwa tabia ya kikundi fulani mahsusi inayopatikana kutokana na athari za kijamii. Hapa kikundi kinachukuliwa kuwa kipashio halisi cha spishi iwe kikosi cha askari, ukoo, au kijikundi. "Prima facia" Ushahidi hasa wa utamaduni unatoka ndani ya spishi lakini unaweza kutolewa katika kikundi kizima pale tofauti za kitabia zinapodhihirika kwa mfano ikiwa mpangilio ni uleule katika jumuia moja ya sokwe lakini haupo katika jumuia nyingine au wakati ambapo jumuia tofauti zinapotenda aina tofauti za mpangilio mmoja. Pendekezo la utamaduni katika vitendo lina uzito pale tofauti katika kikundi haziwezi kuelezewa na mambo ya kiekolojia ...
kama anavyoelezea Charles Frederick Voegelin, ikiwa “utamaduni” utajikita tu katika ufafanuzi wa “tabia ambazo mja alijifundisha”, basi wanyama wana utamaduni.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Wataalamu wanakubaliana kwamba spishi zote za nyani hudhihirisha stadi sawa za kufikiria: ufahamu wa kudumu wa vitu, mpangilio wa fikira, uwezo wa kuainisha vitu katika kategoria mbalimbali na ubunifu wa kutatua matatizo. Isitoshe spishi zote za nyani hudhihirisha stadi sawa za kijamii: wanaweza kutambua wanachama wa kikundi chao; wanaunda mahusiano ya moja kwa moja kutegemea viwango vya ukoo na cheo; hutambua mahusiano mengine ya kijamii yaliyo mbali; wanabashiri tabia za usoni na hushirikiana katika utatuzi wa matatizo.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Hata hivyo istilahi “utamaduni” inaweza kuwahusu wanyama wasio binadamu ikiwa tutafafanua utamaduni kama tabia zote zilizoigwa au kufundishwa. Katika anthropolojia halisi wasomi hudhania ya kwamba ufafanuzi uliobanwa ndio unaofaa. Watafiti hawa wanajihusisha na namna binadamu walivyokuwa na hata kuwa tofauti na spishi zingine. Ufafanuzi wa uhakika kabisa wa utamaduni ambao unapuuza tabia za kijamii ambazo si za kibinadamu utawaruhusu wanaathropolojia kuchunguza jinsi binadamu walivyokuza uwezo wao wa kipekee wa “utamaduni”.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Sokwe "(Pan troglodytes" na "Pan paniscus)" wana uhusiano wa karibu sana na binadamu "(homo sapiens)": wote hao walitokana na babu mmoja aliyeishi miaka ipatayo milioni tano au sita iliyopita. Huu ndio muda ambao farasi na pundamilia, simba na simba marara, na panya walichukua kutoka kwa babu zao. Ukuaji wa binadamu wa kisasa ni wa haraka sana: "Australopithicenes" walikua miaka milioni nne zilizopita na binadamu mamia kadhaa ya miaka iliyopita. Wakati huu binadamu walikuza sifa tatu bainifu:


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Kulingana na mwanasaikolojia maendeleo Michael Tomasello ni vigumu sana kuelezea "chimbuko la tabia na stadi" hizi. Maadam binadamu wa sasa na sokwe wanatofautiana sana ikilinganishwa na farasi na pundamilia, au panya. Ukuaji wa tofauti hizi umejiri katika muda mfupi, “ni lazima tutafute tofauti ndogo ambazo zitaleta tofauti kubwa - uasilishaji wa kiwango fulani au viwango vidogo vya uasilishaji, ambavyo vimebadili mchakato wa ukuaji wa kifikira wa nyani kwa njia madhubuti sana." Kulingana na Tomasello, jibu kwa swali hili ni lazima liunde msingi kwa ufafanuzi wa kisayansi wa "utamaduni wa binadamu."


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Katika mapitio ya hivi karibuni ya tafiti kubwa juu ya matumizi ya vifaa vya binadamu na nyani, mawasiliano na mbinu za kujifunza; Tomasello anadai kuwa maendeleo makubwa kuhusu nyani (lugha, teknolojia changamano, mipangilio changamano ya kijamii,) yote haya ni matokeo ya binadamu kuweka pamoja rasilimali za akili. Hii inajulikana kama “the ratchet effect” (athari ya ratchet): uvumbuzi unasambaa na kutumika pamoja na kikundi na “kubwiwa na vijana ambao huwawezesha kusalia katika hali yake mpya na bora kikundini hadi mambo bora zaidi yatokee." Hoja muhimu hapa ni kwamba watoto wanazaliwa wakiwa weledi katika aina fulani ya mafunzo ya kijamii, hii huunda mazingira mazuri ya uvumbuzi wa kijamii, ambayo huyafanya yaweze kuhifadhiwa na kupitishwa kwa vizazi vipya kuliko uvumbuzi wa watu binafsi. Kwa mujibu wa Tomasello mafunzo ya kijamii ya binadamu - aina ya mafunzo yanayotofautisha binadamu na nyani na yaliyochangia pakubwa katika ukuaji wa binadamu - unajikita katika elementi mbili: kwanza, kile anachokiita “mafunzo ya kuiga”, (tofauti na mafunzo ya uigaji wa hiari, sifa ya nyani) na pili, kwa kuwa binadamu wanawasilisha tajiriba zao kiishara (na wala siyo kwa njia wazi inayojulikana kama wafanyavyo nyani). Pamoja, elementi hizi huwawezesha binadamu kuwa wabunifu na kuhifadhi uvumbuzi muhimu. Ni mchakato huu unaotoa “the ratchet effect”.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Aina ya mafunzo ambayo yanapatikana miongoni mwa nyani ni yale ya “mafunzo ya uigaji wa hiari” ambayo hujikita kwa matukio husika ya kimazingira - matokeo au mabadiliko ya hali katika mazingira yaliyosababishana na wala siyo vitendo vilivyosababisha matokeo hayo." Tomasello anasisitiza kwamba mafunzo ya uigaji wa hiari ni mbinu ya hali ya juu ya urekebikaji ya jamii ya nyani kwa sababu inajikita kwenye athari za kitendo. Katika maabara ya majaribio, sokwe walikuwa wameonyeshwa njia mbili tofauti za kutumia kifaa kama reki ili kupata chombo-kilicho-mbali. Wote mbinu walikuwa ufanisi, lakini mara moja ufanisi zaidi kuliko nyingine. Sokwe waliiga njia nzuri zaidi.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Mifano ya mafunzo ya uigaji wa hiari miongoni mwa sokwe imetolewa machapisho mengi. Baadhi ya mifano ni ule wa Kijapani wa uoshaji wa viazi wa macaque, matumizi ya vifaa ya masokwe, na mawasiliano ya ishara ya masokwe. Mnamo mwaka wa 1953 kima wa kike wa umri wa miezi kumi na nane kwa jina Macaque alitazamwa akipeleka vipande vya viazi vitamu vilivyomichiwa mchanga mtoni (kima huyu alipewa viazi hivi na watazamaji) (na baadaye alivipeleka baharini) kuosha mchanga kutoka kwenye viazi hivyo. Baada ya miezi mitatu tabia hii ilidhihirishwa na mama yake pamoja na wenzake waliokuwa wakicheza nao na mama zao. Kwa kipindi cha miaka miwili baadaye kima wengine saba wachanga aina ya macaques walitazamwa wakiviosha viazi vyao na kufikia mwishoni mwa mwaka wa tatu, asilimia 40 ya kikosi cha kima ilikuwa imeiga tabia hiyo. Ingawa kisa hiki kimewasilishwa kwa njia inayoonekana kuwa ya moja kwa moja kama mfano wa mafunzo ya kibinadamu, ushahidi unaoonyesha kuwa sivyo. Kima wengi kwa kawaida huosha mchanga kutoka kwa viazi; hii tabia ilikuwa imeshuhudiwa miongoni mwa kikosi cha kima hawa wa macaque kabla ya kuwatazama wakiosha. Isitoshe, kitendo cha kuwatazama kima wakiosha viazi kilishuhudiwa katika kikundi tofauti cha kima wanne wa aina ya macaque, kumaanisha ya kwamba kima walikuwa wamejifunza kuosha mchanga kutoka kwa viazi. Aina nyingine ya kima waliokuwa wamechukuliwa mateka walijifunza haraka kusafisha chakula chao. Mwisho, kusambaa kwa kusoma miongoni mwa macaques wa Kijapani kulifanyika polepole na kiwango cha kujifunza cha wanachama wapya katika kikosi cha kima hakikuwiana na kukua kwa kikosi hicho. Ikiwa mtindo wa kujifunza ni wa kuiga, kiwango cha kujifunza kingekuwa cha haraka. Kuna uwezekano mkubwa kuwa tabia ya kima ya kuosha inatokana na tabia sawa ya kuosha vyakula na kima hutumia muda wao mwingi karibu na maji wakijifunza kuosha badala ya kupanguza chakula. Hii inaelezea kwa nini kima waliandamana na kima muosha wa kwanza ambaye alishinda karibu na maji, vilevile akifikiria jinsi ya kuosha viazi. Hali kadhalika inaelezea kwa nini kiwango cha kusambaa kwa tabia hii ni cha polepole.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Masokwe hudhihirisha matumizi mbalimbali ya kutumia vifaa: uvuvi wa mchwa, kutovua, kutoogelea, kuvunja kokwa, na kuoga kwa kutumia majani. Sokwe wa Gombe huvua mchwa wakitumia vijiti vidogo lakini sokwe wapatikanao Afrika Magharibi hutumia vijiti vikubwa kutoboa mashimo katika vichuguu kisha wakatumia mikono yao kutoa mchwa. Baadhi ya tofauti hizi zinaweza kuwa zinatokana na maumbile ya kimazingira (kuna mvua nyingi Afrika Magharibi, vichuguu viororo ambavyo huweza kupasuka kwa urahisi ukilinganisha na mbuga ya Gombe huko Afrika ya Mashariki. Hata hivyo sokwe wanaonekana kumudu vizuri mafunzo ya kuiga kwa hiari. Watoto wa sokwe wanafahamu vizuri namna ya kubingirisha mashina ya miti na kula wadudu. Watoto wanapowaona mama zao wakibingirisha mashina ya miti ili kula wadudu walio chini yake, wao vilevile hujifunza kufanya hivyo. Njia hii ya kujifunza huimarisha sana mambo ambayo tayari watoto wanafahamu.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Aina ya kujifunza mahususi kwa watoto ni ile ya “kujifunza kwa kuiga”: hii inamaanisha kukirudia tena kitendo kilichoeleweka makusudi." Watoto huanza kudhihirisha namna hii ya kujifunza kati ya umri wa miaka tisa na kumi na mbili. Huu huwa wakati ambapo watoto huweka akili yao kwa kifaa fulani huku wakimtazama mtu mzima anavyofanya mambo ili waige." Kuna machapisho mengi kuhusu hali hii na hujulikana kama “mahusiano ya pamoja” au “makini ya pamoja.” Muhimu kwa hali ni ule uwezo wa watoto kuweza kutambua wengine kama “wakala wa makusudi” yaani watu walio na uwezo wa kudhibiti tabia yao inayojiri kimaumbile na wale walio na malengo na wanafanya maamuzi fulani ya kitabia ili waweze kutimiza malengo hayo."


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Ukuzaji wa stadi katika makini ya pamoja kufikia mwishoni mwa mwaka wa kwanza wa mtoto hutoa msingi wa ukuzaji wa mafunzo ya kuiga katika mwaka wa pili.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Katika utafiti uliohusu watoto wa miezi kumi na minne watoto hao waliuiga mtindo wa mtu mzima wa kuzima taa hata ingawa wangeweza kutumia njia rahisi kutenda kitendo hicho. Na katika utafiti mwingine uliohusisha watoto wa umri wa miezi 16 waliotangamana na watu wazima na kubadilishabadilisha mkururo changamano wa miendo iliyoonekana kuwa ya maksudi ikilinganishwa na ile iliyojiri kiajali; watoto hawa waliiga ile miendo ilioonekana kuwa ya kiajali. Na katika utafiti uliowahusisha watoto wa umri wa miezi 18 ilionekana kuwa watoto waliiga vitendo ambavyo watu wazima walikusudia kufanya ingawa kwa namna moja walishindwa kufanya.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Tomasello anasisitiza kuwa kujifunza huku kwa kuiga ‘kimsingi kunategemea sana tabia ya watoto ya kujitambulisha na watu wazima na uwezo wao wa kutofautisha malengo ya vitendo vya watu wengine na njia zilizotumika kuyafikia malengo hayo." Anakuita kujifunza kwa aina hii kujifunza kwa kitamaduni kwa sababu mtoto hajifunzi tu kuhusu vitu kutoka kwa watu wengine bali anajifunza kupitia kwao - ni lazima afahamu kitu kuhusu mtazamo wa watu wazima kuhusu hali fulani ili aweze kujifunza matumizi ya tendo lilokusudiwa." Anahitimisha kwamba sifa kuu ya kujifunza kwa kitamaduni ni kuwa hufanyika tu wakati ambapo mtu anapowaelewa watu wengine kama mawakala wa makusudi kama wana mtazamo fulani kuhusu ulimwengu unaoweza kufuatwa, kuelekezwa na wa pamoja.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Kujifunza kwa kuiga kwa hiari na kule kujifunza kwa kuiga tu ni uasilisho wa aina mbili tofauti ambao unaweza kupimwa katika mazingira yake mapana na katika mikitadha ya ukuaji. Katika jaribio moja sokwe na watoto wa miaka miwili walitengwa na kukabidhiwa kifaa kilichofanana na reki na kitu kilichokuwa hakifikiki kimasafa. Watu wazima wawili tofauti wakaonyesha njia mbili tofauti za kutumia kifaa hicho, njia moja ni ya kukitumia kifaa hicho vizuri na nyingine, kutokitumia vizuri sana. Sokwe waliweza kukitumia vizuri wakifuata njia zote mbili. Watoto wengi wa binadamu waliiga njia moja tu ambayo ilitumiwa na watu wazima. Kama ulinganishaji ungetumiwa kwa mujibu wa matokeo haya ingehitimishwa kwamba sokwe ni werevu zaidi ya binadmu. Ukizingatia mtazamo wa ukuaji, wote ni werevu na wana aina tofauti za werevu ulioasilishwa katika mazingira tofauti. Mbinu za kujifunza za sokwe zinafaa zaidi katika mazingira thabiti yasiyohitaji sana ushirikiano wa kijamii (ukilinganisha na binadamu). Mbinu za kujifunza kwa binadamu zinafaa zaidi katika mazingira changamano ya kijamii ambamo kuelewa nia za watu wengine huenda kukawa muhimu zaidi kuliko kutimiza majukumu fulani. Tomasello anasema kuwa mkakati huu imefanya inawezekana "ratchet athari" kwamba enabled binadamu na kufuka tata mifumo ya kijamii ambayo enabled binadamu kukabiliana na mazingira karibu kila kimwili juu ya uso wa dunia.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Tomasello anadai zaidi ya kwamba mafunzo ya kitamaduni ni muhimu kwa kujifunza lugha. Watoto wengi katika jamii na wote katika jamii zingine hawajifunzi maneno yote kupitia kwa juhudi za watu wazima. "Kwa jumla watoto hujifunza maneno mengi kupitia kwa mitagusano ya kijamii na wakati mwingine kupitia kwa maongezi ambayo hayaelekezwi kwao." Matokeo haya yamethibitishwa kupitia kwa majaribio mengi ambapo watoto walijifunza maneno mengi hata kama kile kilichokuwa kikirejelewa hakikuwepo, virejelewa vingi viliwezekana na watu wazima hawakuwa wanajaribu kuwafunza watoto maneno moja kwa moja. Tomasello anahitimisha kuwa ishara ya lugha ni kitambulishi cha kumsaidia mtu kuelewa hali ya pamoja.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Mapitio ya utafiti wa mwaka wa 1999 yanayolinganisha mbinu za kujifundisha baina ya binadamu na zile za nyani zinathibitisha madai ya Ralph Holloway ya anthropolojia ya kibayolojia ya mwaka wa 1969 yanadai kuwa aina Fulani ya ujamaa yanayohusishwa sana na uelewaji wa kiishara ndilo wazo kuu katika ukuaji wa kibinadamu. Na ndiyo huunda hali halisi ya “utamaduni”ni vile binadamu hupangilia tajiriba yake ya maisha." Utamaduni ni ""kule kulazimishia hali fulani isiyo na sababu yeyote kwa mazingira."" Jambo hili, Holloway anadai kuwa ndilo msingi wa kuelewa mbinu za kujifunza kwa binadamu, matumizi ya vifaa na lugha. Utengenezaji wa vifaa wa binadamu na lugha huelezea michakato sawa ya fikira na hutoa ushahidi muhimu wa namna binadamu alivyokua.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Kwa maneno mengine, ingawa McGrew anadai kuwa wanaathropolojia lazima wajikite kwa tabia kama vile mawasiliano na matumizi ya vifaa kwa sababu hawawezi kufikia kwenye akili, Holloway kwa upande wake anadai kuwa lugha ya binadamu na matumizi ya vifaa, vikiwemo vifaa vya awali kabisa vya mawe vinaonyesha tofauti za kiakili baina ya binadamu na viumbe wengine. Tofauti hizi za kiakili ndizo huelezea ukuaji wa binadamu. Kulingana na Holloway, suala siyo kama nyani huwasiliana, hujifunza, au hutengeneza vifaa, lakini muhimu ni namna wanavyofanya vitu hivyo. "Kuosha viazi baharini…kutoa majani kwenye miti kutafuta mchwa na mifano mingine ya nyani kutumia vifaa na kujifunza ni viwakilishi na havina thibitisho kutoka katika mazingira kwa mnyama." Vifaa vya binadamu hata hivyo huelezea kujisimamia kutoka kwa hali halisi inayodhihirisha fikira za kiishara. "Katika maadalizi ya kijiti kwa ajili ya kula mchwa, tofauti baina ya bidhaa na malighafi ni viwakilishi tu. Katika kutengeneza vifaa vya mawe ukilinganisha, hakuna uhusiano baina ya bidhaa ya mwisho na malighafi asilia.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Katika mtazamo wa Holloway mababu wa viumbe wasio binadamu kama vile sokwe na nyani, wengine walikuwa na stadi sawa za fahiwa, kutaka kujua, kumbukizi na werevu. "Tofauti labda huwa katika viwango. “Ni wakati sifa zinapowekwa pamoja na ishara, pamoja na hali ya kulazimishiwa ndipo utamaduni wa binadamu hudhihirka.”


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Hii inaweza kulinganishwa na kipengele cha “ratcheting” alichopendekeza Tomasello na wengine kilichowezesha ukuaji wa binadamu kwenda kwa haraka. Holloway anahitimisha kuwa mfano wa kwanza wa mawazo kiishara miongoni mwa binadamu ulitoa mwanzo kwa ukuaji wa akili, uchangamano wa vifaa, muundo wa kijamii, na lugha na matokeo yake kuonekana. "Huu mtagusano baina ya hali ya kubadili mazingira bila mpangilio na kupata hakikisho kutoka kwa mazingira yenyewe hadi kwa kiumbe ni mchakato unaoibuka, mchakato tofauti wa aina yake kutokea hapo kabla."


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Wanaisimu Charles Hockett na R. Ascher wametambua sifa kumi na tatu zizoundwa za lugha, baadhi zinatumiwa pamoja na hali nyingine za mawasiliano ya wanyama. Sifa moja ambayo inatofautisha lugha ya binadamu ni hali yake ya juu ya uzalishi; kwa maneno mengine, wasemaji walio na umilisi mzuri wa lugha wana uwezo kutoa matamko asilia yasiyohesabika. Uzalishaji huu inaelekea unawezekana kupitia sifa chache muhimu sana ambazo hubainika tu katika lugha ya binadamu. Moja ni “uwili wa mabombwe”,hii ni kumaanisha ya kwamba huhusisha utamkaji wa michakato mingi bayana, kila mchakato huwa na sheria zake: kuunganisha fonimu kuunda mofimu, kuunganisha mofimu kuunda maneno na kuunganisha maneno kuunda sentensi. Hii ni kumaanisha ya kwamba mtu anaweza kubwiya ishara na sheria chache kuunda vipashio vingi vya lugha. Elementi nyingine muhimu ni kuwa lugha ya binadamu hutumia ishara: sauti za maneno (au maumbo yao, zinapoandikwa) hazina uhusiano wowote na kile yanacho kiwakilisha. Kwamba maneno yana maana ni suala la ukubalifu. Kwa kuwa maana ya maneno ni ile ambayo haijapangwa. Neno lolote linaweza kuwa na maana nyingi, na kitu fulani kinaweza kurejelewa kwa kutumia maneno mbalimbali. Neno lenyewe linalotumiwa kuelezea kitu hutegemea muktadha, lengo la msemaji, na uwezo wa msikilizaji wa kupima haya kikamilifu. Kama aelezavyo Tomasello,


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Hii ndiyo maana uelewaji wa kiishara na mawasiliano pamoja na kujifunza kwa kuiga unaendana.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Holloway anadai kuwa vifaa vya mawe vinavyohusishwa na "homo" vina sifa sawa na lugha ya binadamu:


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Kama Tomasello alivyodhihirisha, fikira za kiishara zinaweza kutukia tu katika mazingira mahusi ya kijamii:


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Mwanaanthropolojia wa kibiolojia Terrence Deacon katika mkusanyiko wake wa miaka ishirini ya utafiti kuhusu ukuaji wa binadamu, nurolojia ya kibinadamu, na primatolojia anaelezea hii athari ya ratchet kama namna ya ‘ukuaji wa Kibaldwin.” ambao umepata jina kutoka kwa mwanasakolojia, James Baldwin. Hii huelezea hali ambamo tabia ya mnyama inaweza kuwa na matokea ya kiukuaji mnyama anapobadilisha mazingira yake halisi na hivyo nguvu fulani zinazoathiri mnyama huyo.


title: Anthropolojia ya Kimarekani

text: Kulingana na Deacon, hii ilijiri kati ya miaka milioni 2 na 2.5 iliyopita wakati tulipokuwa na ushahidi wa fosili ya kwanza ya matumizi ya vifaa vya mawe na mwanzo wa kuongezeka katika kimo cha akili. Lakini ni ukuaji wa lugha ya kiishara ambao ni kisababishi - na matokeo - cha mtindo huu. Hakika Deacon anapendekeza kuwa "Australopithecines," kama walivyo nyani wa sasa walitumia vifaa; inawezekana kuwa zaidi ya mamilioni ya miaka ya historia ya "Australopithecine" vikosi kadhaa vilikuza mifumo ya mawasiliano ya kiishara. Kilichokuwa muhimu, mojawapo ya vikundi hivi kilibadilisha mazingira yake hivi kwamba kilianzisha uteuzi wa uwezo tofauti kabisa wa kujifunza kuliko ilivyoathiri spishi zilizotangulia." Kikosi au kikundi hiki kilianzisha mchakato wa Baldwin (athari ya ratchet) uliosababisha ukuaji wake kwa jenasi iitwayo "Homo."