title: Wasangu (Tanzania)

text:
Mfalme huyo hula kiapo cha kutawala nchi kama hivi:
Uleke ukobo - acha kuwanyima watu. Uleke ugoni ugoni - acha mambo ya uzinifu. Uleke upekeupeke - acha uwongo.


title: Wasangu (Tanzania)

text: Wewe jina lako liwe "Nifenazo" - yaani "Wewe uwe mtunza siri, cheka na kila mtu". "Mhasemwe wadala" - usisahau wazee. Halafu mfalme anatiwa mafuta ya nyonyo kichwani pake, halafu mafuta yale hutiririka kuja usoni - puani mpaka mdomoni; halafu mtani wake wa kike huja na kuyalamba mafuta yale yaliyotiririka karibu na mdomo wa mfalme na kuyameza.


title: Wasangu (Tanzania)

text: Mtani anayefanya kazi hii ya kumtawaza mfalme hupewa mbuzi kama zawadi yake kwa kazi aliyoifanya siku hiyo. Halafu huyo mtani huingia ndani ya nyumba ya mfalme na kulala juu ya kitanda cha mfalme na kumwita mke wake mtani na kulala naye juu ya hicho kitanda cha mfalme ila hawatendi jambo lolote. Nyumba ya mfalme hunyunyiziwa hoza ill kuipooza.


title: Wasangu (Tanzania)

text: Maji ya kunywa ilikuwa lazima yatoke kisimani ambacho kilichimbwa katika kila kijiji cha Wasagara - hasa kisima kilichimbwa chini ya mti mbali kidogo na kijiji kuhakikisha kuwa maji hayakuchafuliwa na chochote. Maji ya mto Mkondoa hayakutumika kwa kunywa ila kwa kumwagilia mashamba tu. Kisima chenyewe kilifunikwa na magome ya miti. Maji ya kufulia nguo na kuoga yalitoka kisimani, na yalitekwa na kutiwa katika chungu kikubwa kilichotengenezwa kilichoitwa "Ponda".


title: Wasangu (Tanzania)

text:
Wasagara walikuwa wanatengeneza mavazi ya wao wenyewe kabla ya kuletwa mavazi mapya na wakoloni. Walitengeneza mavazi yao toka kwenye
magome ya miti ya "Mlenye". Gome la mti huu liliondolewa vizuri sana kwa kutumia shoka na tezo, halafu likalainishwa vizuri sana kwa kulipon-daponda na jiwe au kipande cha mti na kisha likavaliwa kiunoni. Kofia vile vile zilitengenezwa kutokana na magome ya miti hii ya "Mlenye".


title: Wasangu (Tanzania)

text: Mbeleko ya kubebea mtoto na viatu vyote vilitengenezwa kutokana na hayo hayo magome ya miti. Wakati mwingine viatu vilitengenezwa kutokana na ngozi ya mbuzi.


title: Wasangu (Tanzania)

text: Mwanamke alijipaka mafuta ya nyonyo ambazo zilikuwa zikipandwa sana wakati huo na ambazo mpaka wakati huu zapandwa sana kama zao la kuwaletea fedha. Masikio ya wanawake yalitobolewa na kutiwa mpingo. Nywele zao zilikatwa halafu zikatiwa mafuta.


title: Wasangu (Tanzania)

text: Mila na desturi za Wasagara ni kwamba watu hawa wana asili ya kushirikiana sana katika shughuli za kuzalisha mali karibu kila kazi walioifanya walishirikiana pamoja kama kijiji na kazi zao za kulima mashamba ziliisha mara moja kabla ya mvua kunyesha. Mkuu wa kijiji, baada ya kusikia ngurumo ya mvua alipiga mbiu ya mgambo na kuwatahadharisha wanakijiji wote kuanza kulima mashamba yao. Na kazi hii walifanya kwa zamu hata ikatokea kwamba mashamba yao mengi yalilimwa mapema. Umoja ni nguvu na Utengano ni udhaifu. Kuna haja kubwa ya kufufua desturi hii ya kufanya kazi pamoja ili wananchi waweze kushirikiana kama zamani katika kutekeleza kazi zao barabara na upesi zaidi.


title: Wasangu (Tanzania)

text:
Zaidi ya hayo, zamani Wasagara walikuwa hawana shida yachakula-yaani chakula kilipatikana kwa urahisi wakati wo wote wa kiangazi au wa
masika.


title: Wasangu (Tanzania)

text: Wasagara walilima na kupanda mazao ya chakula mara mbili kwa mwaka. Wakati wa masika mimea yao mashambani ilitumia maji ya mvua na wakati wa kiangazi mimea yao ilitumia maji ya kumwagilia ya mto Mkondoa. Mboga nyingi za majani zilipandwa wakati huu kwa kutumia maji ya mto lakini jambo hiii sasa halifanyiki hata kidogo kwa sababu utaalamu ule wa zamani umepotea na pia mto wa Mkondoa sasa uko chini kidogo kuliko ilivyokuwa hapo zamani. Manufaa yote ya kutumia maji ya kumwagilia ya mto Mkondoa kwa kumwagilia mashamba hamna sasa isipokuwa mto huu unatumika tu kwa kuogelea, kufulia na kuvua samaki.


title: Wasangu (Tanzania)

text: Mto wenyewe haukauki na tena ni mkubwa, kwa hiyo ingalikuwa vyema zaidi kama mifereji midogo midogo ingalitengenezwa ili ipeleke maji katika mashamba au bustani wakati wa kiangazi.


title: Wasangu (Tanzania)

text: Na wakati wa masika mifereji hii ingaliweza kuzibwa kwa sababu wakati huu hakuna haja ya kutumia maji ya mto wakati ipo mvua. Isipokuwa kama mvua imeshindwa kunyesha. Kitendo hiki kingekuwa cha manufaa sana kwa Taifa zima kwa kutumia utaalamu wa kisasa.


title: Wasangu (Tanzania)

text: Jambo jingine la kulifufua ni ulinzi wa Taifa.


title: Wasangu (Tanzania)

text:
Wasagara walikuwa na ulinzi mkubwa wa vijiji vyao kila mwananchi alikuwa najukumu hilo. Tukifanya Kama walivyolinda Taifa lao hawa jamaa
tutaweza kwenda mbali zaidi katika kulilinda Taifa la Watanzania lisiingiliwe na maadui wowote.


title: Wasangu (Tanzania)

text: Katika kufanya kazi, kila mtu katika nchi ya Wasagara alikuwa na wajibu wa kufanya kazi, kila mtu alipewa kazi ya kufanya na jamii. Mvivu aliadhibiwa na kuzomewa na pia alipewa kazi ya kufanya kwa kupimiwa ngwe yake Mwenyewe ili aimalize Mgonjwa na mtoto ndio hawakupewa kazi kwa sababu walikuwa hawajiwezi. Lakini mtu mzima yeyote mwanamke kwa mwanaume, wote walifanya kazi pamoja bila kutegeana. Desturi hii ilikuwa nzuri sana kwa maoni yangu naona kama ingalifufuliwa na kuenezwa kila mahali nchini ili kila mtu awe na kazi ya kufanya.


title: Wasangu (Tanzania)

text: Heshima na adabu vilitiliwa mkazo sana katika jamii ya Wasagara, hasa heshima kwa wakubwa na viongozi wa Wasagara. Huu ni mfano wa kuiga sana toka kwa watu hao. Heshima na adabu kwa viongozi wetu ni wajibu wetu. Ni lazima tuwape heshima wanaostahili kupewa na walio chini yao. Kwa sababu vijana wengi wameanza kupoteza heshima na adabu kwa viongozi wetu, ingalifaa kama jambo hili lingefufuliwa upesi sana kwa sababu heshima hainunuliwi.


title: Wasangu (Tanzania)

text:
Development of museal Activities on local Level in Tanzania; 1974.
Development in Tanzania, 1974.


title: Wasandawe

text: Wasandawe ni kabila linaloishi hasa katika eneo la wilaya ya Chemba, mkoa wa Dodoma, katikati ya nchi ya Tanzania.


title: Wasandawe

text: Wasandawe katika wilaya ya Chemba wanaishi hasa katika tarafa mbili, yaani Farkwa na Kwamtoro.


title: Wasandawe

text: Wengi ni wafupi na wa rangi ya njano. Wanawake wana maumbo ya kuvutia na wanaume wana muonekano wa pekee.


title: Wasandawe

text: Mpaka mwaka 2012 kabila hilo la pekee lilionekana katika vipimo kuwa na viini nasaba vya zamani kuliko makabila yote duniani.


title: Wasandawe

text: Ndugu zao wa jirani ni hasa Wakhoisan wa Kusini mwa Afrika, halafu Waethiopia.


title: Wasandawe

text: Mwaka 2000 idadi ya Wasandawe ilikadiriwa kuwa 40,000 , wengi wao wakiwa Wakristo, hasa Wakatoliki.


title: Wasandawe

text: Lugha yao ni Kisandawe, ya jamii ya Kikhoisan: ina fonimu nyingi kuliko lugha zote duniani, zikiwa ni pamoja na "click sounds". Inafikiriwa kuwa ya zamani kuliko zote, kwa kuwa inafanana bado na zile za wenzao Kusini mwa Afrika, ingawa walitengana miaka 40,000 hivi iliyopita. Inasemekana ni lugha tamu isiyochosha kusikiliza.


title: Wasandawe

text: Miaka ya nyuma wengi wao walikuwa hawajasoma bali sasa wanasomesha vijana wao, hasa baada ya kuanzishwa shule za kata kama Farkwa Secondary, Kwamtoro Secondary, Makarongo Secondary, Gwandi Secondary, Kurio Secondary n.k.


title: Wasandawe

text: Vilevile Wasandawe wengi wanajihusisha na kilimo japo bado wanaendelea na uwindaji, kwa kuwa chakula chao cha asili ni nyama.


title: Wasagara

text: Wasagara ni kabila la watu kutoka eneo la kati ya nchi ya Tanzania.


title: Wasagara

text: Mwaka 1987 idadi ya Wasagara ilikadiriwa kuwa 79,000 .


title: Wasagara

text: Lugha yao ni Kisagara.


title: Wasafwa

text:
Wasafwa ni kabila la watu kutoka eneo la milima ya mkoa wa Mbeya, kusini mwa nchi ya Tanzania.
Wako hasa katika wilaya za Mbeya mjini, Mbeya vijijini, Mbozi na Chunya


title: Wasafwa

text: Mwaka 1987 idadi ya Wasafwa ilikadiriwa kuwa 158,000 .


title: Wasafwa

text: Lugha yao ni Kisafwa.


title: Wasafwa

text: Rangi kuu ya mavazi yao ni njano.


title: Wasafwa

text: Kiongozi wa Wasafwa huitwa "mwene" kwa lugha yao.


title: Wasafwa

text: Mwene maarufu sana alikuwa Mwene Paul Mwashinga aliyekuwa tajiri na msomi; makao makuu yake yalikuwa Igawilo, Mbeya mjini; naye aliaga dunia mwaka 1987; msiba wake ulihudhuriwa na watu mashuhuri sana.


title: Wasafwa

text: Mwene mwingine ni Mwene Mwalyego wa Mbalizi.


title: Bahari ya Karibi

text: Bahari ya Karibi ni bahari ya pembeni ya Atlantiki iliyoko kusini ya Ghuba ya Meksiko. Upande wa magharibi imepakana na Amerika ya Kati, kusini na Amerika ya Kusini. Pinde la Visiwa vya Karibi linaitenga na Atlantiki yenyewe.


title: Bahari ya Karibi

text: Bahari ya Karibi ina eneo la 2,754,000 km². Inafunika sehemu kubwa ya bamba la Karibi. Kina kikubwa kipo katika mfereji wa Kayman kati ya visiwa vya Kuba na Jamaika mwenye urefu wa 7,686 m chini ya UB.


title: Bahari ya Karibi

text: Kuna hori za bahari na ghuba mbalimbali kama ghuba ya Venezuela na ghuba ya Honduras.


title: Bahari ya Karibi

text: Bahari hii inajulikana kwa miamba yake ya tumbawe ambayo ni mazingira ya aina nyingi za mimea, samaki na kasa. Miamba ya tumbawe ni msingi wa uvuvi na zinavuta watalii wengi.


title: Bahari ya Karibi

text: Katika miaka ya nyuma tumbawe ziko hatarini kutokana na kupanda kwa halijoto ya maji. Tayari sehemu za tumbawe zimekufa. Mapatano ya nchi za Karibi yanatafuta njia za kuhifadhi mazingira haya ya pekee.


title: Bahari ya Karibi

text: Kupanda kwa halijoto ya maji kumesababisha kuongezeka kwa dhoruba za tufani kali. Majira yake ni Juni na Desemba hasa wakati wa Agosti na Septemba. Kwa wastani kuna dhoruba kali 9 kila mwaka na 5 kati yao hufikia kiwango cha tufani. Dhoruba kali huanzia katika sehemu ya mashariki ya bahari ya Karibi kutokana na shindikizo duni la hewa. Dhoruba hizi huelekea mara nyingi upande wa magharibi-kaskazini lakini hugeuza kuelekea mashariki wakati wa kufikia maeneo yenye halijoto ya chini zaidi.


title: Bahari ya Karibi

text: Tufani zinaleta uharibifu mwingi zikipita kwenye visiwa na makao ya watu lakini huharibu pia miamna ya tufani kutokana na kutupa kiasi kikubwa cha machanga na matope kwenye miamba hii.


title: Bahari ya Karibi

text: Jina la Karibi limetokana na makabila ya Wakaribi wenyeji waliokalia visiwa nya Antili Ndogo (kati ya kisiwa cha Puerto Rico na pwani la Venezuela) wakati wa kufika kwa Kristoforo Kolumbus mnamo mwaka 1500. Visiwa vikubwa vilikaliwa na wenyeji Waarawaki Wenyeji hawa walipotea kabisa kutokana na magonjwa yaliyoletwa na Wazungu Wahispania na vita dhidi ya wakoloni hawa.


title: Bahari ya Karibi

text: Wahispania hawakuona umuhimu sana kutawala visiwa vyote vidogo hivyo Wazungu wengine walifuata na kuvamia visiwa mbalimbali. Waingereza, Wafaransa, Waholanzi na Wadenmark walishika visiwa mbalimbali na kuvifanya koloni zao.


title: Bahari ya Karibi

text: Hata hivyo maharamia walipata nafasi zao katika visiwa vidogovidogo wakishambilia hasa meli za Wahispania zilizobeba dhahabu na fedha kutoka migodi ya Meksiko na Peru. Kipindi hiki cha uharamia kilianza mnamo mwaka 1560 BK na kuendelea hadi 1720. Kati ya maharamia mashuhuri wa nyakati zile walikuwa Blackbeard ("ndevu mweusi"), Henry Morgan na William Kidd. Aina nyingine ya waharamia walikuwa watu kama Sir Francis Drake aliyetekeleza uharamia wake kwa niaba ya malkia ya Uingereza dhidi ya meli za Wahispania.


title: Bahari ya Karibi

text: Mataifa ya Ulaya yalitumia visiwa vya Karibi kwa ajili ya kilimo hasa cha sukari. Mashamba makubwa yalilimwa kwa kutumia watumwa kutoka Afrika. Kutokana na historia hii visiwa vingi vina idadi kubwa ya watu wenye asili ya kiafrika kama kwa mfano kisiwa cha Hispaniola chenye nchi mbili za Haiti na Jamhuri ya Dominika.


title: Bahari ya Karibi

text: Visiwa vingi vya Karibi vimepata uhuru katika karne ya 20. Athira ya Amerika ni kubwa siku hizi.


title: Bamba la Karibi

text: Bamba la Karibi ni bamba la gandunia lililopo chini ya Amerika ya Kati na Bahari ya Karibi. Limepakana na mabamba ya Amerika ya Kaskazini, Amerika ya Kusini na Nazi (Cocos Plate). Eneo lake ni takriban milioni 3.2 km².


title: Bamba la Karibi

text: Mipaka yake na mabamba mengine ni mahali pa matetemeko ya ardhi na milipuko ya volkeno. Baharini mpaka huu unaonekana kwa pinde la visiwa vya Karibi.


title: Bamba la Karibi

text: Nadharia ya asili yake inasema ya kuwa bamba hili lilikuwa sehemu ya juu ya bamba la Pasifiki. Wakati bamba la Atlantiki ilisukuma mabamba ya Amerika ya Kaskazini na Kusini kuelekea magharibi bamba hili la Karibi ilijisukuma juu ya bamba la Atlantiki. Kutokea kwa mlango wa nchi ya Amerika ya Kati kulitenganisha bamba hili na Pasifiki.


title: Melvin Schwartz

text: Melvin Schwartz (2 Novemba 1932 - 28 Agosti 2006) alikuwa mwanafizikia Mwamerika. Mwaka 1988 alipokea Tuzo ya Nobel ya Fizikia pamoja na Leon Max Lederman na Jack Steinberger kwa mafanikio yao ya kugundua mbinu za kushughulika maneutrino ambazo ni chembe ndogo sana ya kinyuklia isiyo na chaji na haipasuliki.


title: Melvin Schwartz

text: Alikuwa mtoto wa mji wa New York akasoma Bronx High School of Science na chuo kikuu cha Columbia University alipokuwa mwanafunzi wa mshindi wa Tuzo Nobel Isidor I. Rabi na profesa msaidizi tangu 1958.


title: Melvin Schwartz

text: 1966 alihamia Chuo Kikuu cha Stanford alipokuta machine mpya ya kuharakisha mwendo wa chembe za kinyuklia iliyomsaidia kuendeleza utafiti wake.


title: Melvin Schwartz

text: 1991 akawa mkurugenzi msaidizi wa idara ya fizikia ya kinyuklia kwenye taasisi ya "Brookhaven National Laboratory" (yaani Maabara ya Kitaifa kule Brookhaven, Marekani) alipowahi kutekeleza majaribio yake yaliyompatia tuzo ya Nobel baadaye. Wakati ule akawa pia profesa kamili huko Columbia.


title: Melvin Schwartz

text: Alistaafu mwaka 2000.


title: Warungwa

text: Warungwa ni kabila la watu kutoka eneo la wilaya ya Mpanda, mkoa wa Katavi, magharibi mwa nchi ya Tanzania. Mwaka 1987 idadi ya Warungwa ilikadiriwa kuwa 18,000.


title: Warungwa

text: Lugha yao ni Kirungwa .


title: Warungwa

text: Ni dhahiri kuwa Warungwa waliishi eneo/kijiji kilichoitwa Rungwa ambapo walipapenda, hasa kutokana na shughuli zao, kwani wao shughuli zao kubwa ni kilimo, ufugaji, uvuvi na uwindaji wa wanyamapori.


title: Warungwa

text: Eneo la Rungwa kwa sasa lipo ndani ya hifadhi ya Katavi baada ya kuwaondoa wakazi wa eneo hilo mwaka 1974, kipindi cha operesheni vijijini na mpaka sasa jamii ya Warungwa inapatikana katika maeneo mbalimbali ya mkoa wa Katavi kama vile: Kasansa, Majimoto, Mamba, Inyonga, Mpanda, Sitalike, Mpimbwe na sehemu nyingine amabapo walikwenda kwa lengo la kuendeleza shughuli zao za maisha.


title: Warungu

text: Warungu ni kabila la watu kutoka eneo la kusini-magharibi la Tanzania na kaskazini-mashariki mwa Zambia.


title: Warungu

text: Mwaka 1987 idadi ya Warungu nchini Tanzania ilikadiriwa kuwa 34,000. Nchini Zambia, idadi ya Warungu haijakadiriwa peke yao, lakini mwaka 1993 idadi ya Warungu pamoja na Wamambwe ilikadiriwa kuwa 262,800 .


title: Warungu

text: Kilungu, lugha ya Warungu, na Kimambwe ni lahaja za lugha moja.


title: Warungi

text: Warungi ni kabila la watu kutoka eneo la pwani ya kusini-mashariki ya Ziwa Tanganyika, nchini Tanzania. Mwaka 1987 idadi ya Warungi ilikadiriwa kuwa 166,000 .


title: Warungi

text: Kwa sasa wataalamu wanakanusha uwepo wa lugha maalumu ya Kirungi.


title: Warufiji

text: Warufiji ni kabila la watu kutoka eneo la pwani ya Tanzania, karibu na Mto Rufiji. Mwaka 1987 idadi ya Warufiji ilikadiriwa kuwa 200,000 .


title: Warufiji

text: Lugha yao ni Kirufiji.


title: Warangi

text: Warangi ni mojawapo kati ya makabila yanayopatikana katika wilaya ya Kondoa, mkoa wa Dodoma, mji ambao ndiyo makao makuu ya nchi ya Tanzania.


title: Warangi

text: Kirangi ndiyo hasa lugha ya Warangi, ambayo wao huiita "Kilaangi".


title: Warangi

text: Warangi wamegawanyika katika dini ya Uislamu na Ukristo, hasa wa Kanisa Katoliki.


title: Warangi

text: Ni kati ya makabila yaliyotokea Mijikenda (leo nchini Kenya).


title: Warangi

text:
Mwaka 1999 idadi ya Warangi ilikadiriwa kuwa 350,000. .
Kuhusu utamaduni wa Warangi, kijitabu kimetolewa juu ya vifaa vya zamani, kama kirindo, kyome kipekecho na vinginevyo.


title: Warangi

text: Chakula kikuuu cha Warangi ni ugali wa mahindi au uwele, na mboga zinazotumika ni kama vile maziwa(masusu), kirumbu (mlenda) na nyama.


title: Warangi

text: Pia Warangi hujishughulisha na kilimo cha mazao ya chakula na biashara; mazao ya chakula ni kama uwele, mtama, mahindi n.k. na mazao ya biashara ni kama vile karanga, alizeti, njugu mawe na kunde.


title: Warangi

text: Vazi rasmi la kabila hili ni kaniki, japo wengi wao wameelemewa na mavazi ya Kiarabu yakiwemo hijjab, kanzu na n.k.


title: Warangi

text: Kuhusu ngoma, kuna ngoma kama mdundiko wa Kirangi ambao huchezwa na watu wa kabila hilo, mara nyingi ukiwa mchana.


title: Warangi

text: Majina mara nyingi huendana na wakati uliopo, kwa mfano: Mwasu (jua), Mbula (mvua), Nchira (ngozi), Nyange, Ndudya, Kichiko (masika), Salala (kimvua kidogo), Mnjira, Kifuta, Mwapwani, Ichuka, Luji, Kidunda n.k.


title: Wapogolo

text: Wapogolo ni kabila la watu kutoka kusini-kati ya nchi ya Tanzania, hususan mkoa wa Morogoro. Lugha yao ni Kipogolo.


title: Wapogolo

text: Mwaka 1987 idadi ya Wapogolo ilikadiriwa kuwa 185,000 .


title: Wapogolo

text: Inasemekana asili yao ni Afrika Magharibi, hasa katika nchi ya Senegal, pia Afrika ya Kati Congo. Kuna mila nyingi Senegal na ngoma zake nyingi zinafanana na Sangula. Sababu ya kuhamia Tanzania ilikuwa utafutaji wa ardhi ya kilimo na mabadiliko ya hali ya hewa. Waliendelea kuhama zaidi kutoka Senegal na wengine walikimbilia pia Zambia, Zimbabwe na Malawi. Ndiyo maana kuna ukoo mkubwa wa Matimba kule Malawi na huko Zimbabwe.


title: Wapimbwe

text:
Wapimbwe ni kabila la watu kutoka Mkoa wa Rukwa, magharibi mwa nchi ya Tanzania. Mwaka 1987 idadi ya Wapimbwe ilikadiriwa kuwa 29,000 .
Lugha yao ni Kipimbwe.


title: Wapare

text: Wapare ni kabila kutoka milima ya Pare, Mkoa wa Kilimanjaro, kaskazini mwa nchi ya Tanzania.


title: Wapare

text: Wanakadiriwa kuwa 1,000,000 hivi.


title: Wapare

text: Lugha yao ni Kipare (au "Chasu").


title: Wapare

text: Wapare wanatokea katika wilaya za Same na Mwanga, mkoa wa Kilimanjaro, lakini pia wapo katika wilaya ya Moshi sehemu za Chekereni, Himo, Mabungo, Uchira, Moshi mjini, na pia katika wilaya ya Hai sehemu za Rundugai na mto Weruweru. Wapare pia wanaishi katika wilaya ya Lushoto mkoani Tanga, sehemu za Bumbuli na Mavumo.


title: Wapare

text: Lakini kutokana na mahusiano yaliyopanuka nchini Tanzania, Afrika na dunia kwa jumla, kutokana na suala la utandawazi Wapare wametapakaa kote Tanzania kwa shughuli mbalimbali, kwa mfano jamii kubwa ya Wapare waliohamia mkoa wa Morogoro na kujenga makazi, na hali imekuwa hivyo katika mikoa yote nchini na kwingineko.


title: Wapare

text: Maeneo ya Wapare yamekuwa na mvuto wake mfano katika milima ya Upareni kwenye maeneo kama Chome na Kwizu kuna mandhari ya kijani kibichi ambayo inavutia japo shughuli za binadamu za kila siku zimekuwa zikiharibu mazingira ya Upareni kadhalika. Kuna maeneo yanayovutia kama milimani (Usangi, Ugweno, misitu ya Shengena n.k.) Pia skimu ya umwagiliaji iliyopo Ndungu inasaidia katika shughuli za kilimo kama kilimo cha mpunga. Pia kuna mwamba wa kuvutia Same unaofanana na pua ya binadamu maarufu kama ikamba la fua. mji mkuu katika kabila la upare ni maore ulioko wilaya ya same ma chief wake alikuwa mfumwa boaz mashambo


title: Wapare

text: Kuna mto Yongoma, Hingilili, Mhoke vuta, Nakombo, Rika, Mweta nano hii mito yote iko Pare ya kusini. Katika mto Hingilili kuna maporomoko makubwa na yanayosadikiwa kuwa marefu kuliko yale ya Victoria Falls, haya yanajulikana kama Ndurumo yapo eneo la Gonja Bombo umbali wmfupi kutoka mtaa wa Mang'ang'a katika eneo linaloitwa Mbula.


title: Wapare

text: Kuna ziwa Jipe, bwawa la Nyumba ya Mungu na Kalemawe n.k.Wapare wanasemekana wametoka katika nchi ya Kenya sehemu za Taita, Taveta na Ukamba.


title: Wapare

text: Wapare pia wana ukaribu na makabila ya Mkoa wa Tanga hasa Wasambaa, Wazigua na Wanguu. Ukaribu wao uko katika lugha ambapo maneno mengi ya makabila haya yanafanana. Vile vile majina ya baadhi ya maeneo yaliyopo kwa Wapare yapo pia kwenye maeneo wanamoishi makabila hayo. Kwa mfano, kwa Wapare kuna majina ya maeneo kama vile Gonja, Ndeme, Ndolwa n.k. Majina haya yapo pia maeneo ya Wanguu na Wasambaa. Hii inaonesha kwamba makabila haya yana asili moja.


title: Wapare

text: Kuna watu wanadai kwamba Wapare asili yao ni Uchagani. Eti Wapare kwa Kichagga maana yake ni "wapige". Hii si kweli kabisa. Isipokuwa watu wa makabila haya wote walitokea Kenya. Wachagga walitangulia wakawahi kuishi maeneo yenye rutuba hasa kuzunguka mlima Kilimanjaro. Wapare walikuja baadaye na walipotaka kuishi na Wachagga ndipo vita vikatokea kati ya Wapare na Wachagga. Ili kuepusha umwagaji damu zaidi Wapare walisogea kusini zaidi kuelekea mkoa wa Tanga. Wapare wenyewe kwa asili hujiita Vaasu ikiwa na maana ya "vareasa" au "watu wanaotumia pinde na mishale".ikiwemo ya sumu


title: Wapare

text: Wapare ni miongoni mwa makabila ambayo watu wake wamesoma sana na wana ushawishi mkubwa katika nyanja za siasa na uchumi wa Tanzania.


title: Wapare

text: Wapare pia ni kabila la watu wanaopenda haki (yaani hawapendi kuonewa wala kumuonea mtu). Ndiyo maana watu wengine wanadhani wanapenda kesi, bali kesi ni njia mojawapo ya kuhakikisha haki inatendeka katika jamii. Utawasikia watu wengine wakidai kuwa Mpare yupo tayari kuuza ng'ombe kwa kesi ya kuku. Dhuluma kwa Wapare ni kitu kilichokuwa kimepigwa marufuku hata kwenye matambiko yao, japo siku hizi kuna uwezekano baadhi yao wakawa hawana sifa hii tena.


title: Wapare

text: Wapare walianza kufua chuma kabla ya mwaka 1700 na wafuaji walikuwa wakiitwa Washana, na huo ukoo upo hata leo hii. Wapare walikuwa wakiuza bidhaa zinazotengenezwa na chuma kama majembe, mapanga, visu, silaha kama mikuki kwa makabila ya jirani mfano Wachaga, na wamekuwa na uhusiano tangu siku nyingi. Bidhaa zao hizi ziliuzwa hata kwa Wasambaa.


title: Wapare

text: Jamii za Wapare zimegawanyika katika makundi ya wafugaji na wakulima. Wakati wafugaji wengi walihamia katika tambarare za Upareni, wakulima waliishi milimani na wafuaji wa chuma walikaa maeneo yote yaliyokuwa na uwezekano wa kupata chuma.


title: Wapare

text: Kwa asili Wapare hupeleka vijana wa kiume jando (mshitu) ambako walipata mafunzo jinsi ya kuishi na familia, japo siku hizi utamaduni wa kupeleka vijana mshitu hufanywa na watu wachache.


title: Wapare

text: Wapare ni wachapakazi sana wakichanganya kilimo, ufugaji na biashara, ndiYo maana hata leo wana uchumi mzuri katika viwango vya Tanzania.


title: Wapare

text: Tamaduni, mila na desturi za wapare zimekuwa zikifanana sana kwa koo karibu zote. Hapo kale Wapare pia waliweza kutengeneza au kuifunga mvua kwa shughuli za jadi, jambo ambalo wapo baadhi ya Wapare ambao mpaka leo wanaweza. Kwa mfano Mtemi wa Same Mohammedi Kibacha Singo, ambaye aliacha uongozi mara baada ya Rais wa kwanza wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kupiga marufuku utawala wa jadi. Kiongozi huyo aliyefariki dunia mwaka 1981 alikuwa na ujuzi mkubwa wa kuleta mvua.


title: Wapare

text: Pia walikuwepo hata watu maarufu maeneo ya wilaya ya Same ambao waliamini dawa fulani ambazo waliziweka shambani na hapo hakuna hata mdudu wala ndege atakayeweza kutua eneo hilo. Mambo haya na mengine mengi kwa sasa yanapotea kama si kwisha kabisa.


title: Wapare

text: Wapare pia wamekuwa wakihusishwa na imani za uchawi na ushirikina kama ilivyo kwa makabila mengine Tanzania, lakini suala hili ni la mtu binafsi zaidi na si la jamii fulani peke yake kwa sababu ni imani ambazo zipo kote Tanzania na hatuwezi kunyooshea kidole eneo fulani.


title: Wapare

text: Kwa wapare walio wengi, uchawi na wizi vilipigwa marufuku hadi kwenye matambiko. Mchawi na mwizi waliombewa wafe kama ikitokea wapo kwenye jamii. Kuna utamaduni unaoitwa "mma" ambapo matambiko yalifanyika mahali fulani na mwizi akaitwa pale yanapofanyikia kisha mwombaji akaulizwa angependa mwizi apewe adhabu gani.


title: Wapare

text: Kwa kawaida adhabu mbili kuu ndizo zilikuwepo: kumfanya mwizi augue sana kwa muda mrefu kabla ya au kumuuwa mara moja. Mwombaji akimamua mwizi auawe basi kwa vile anaonekana kwenye matambiko, mtaalamu wa matambiko humuuwana akafariki mida hiyohiyo huko aliko. Tatizo la kuu la "mma" ni kwamba lilikuwa linaua watu wote wa ukoo wa mwizi au mchawi (lakini mwizi akiwa wa kwanza). Ni mpaka watakaopjua kuwa ni "mma" ndipo watafanya matambiko ya kutoa mnyama kafara kwa ajili ya kuzima athari za mma. Kwenye kuuzima mma ni lazima aliyedhulumiwa ahusishwe kwenye matambiko ikiwa ni pamoja na kuombwa radhi, vinginevyo mma hautazimika. Athari zingine za "mma" ni kwamba aliyeomba tambiko hilo (yaani aliyeibiwa au aliyedhulumiwa), ni lazima atoe kafara mnyama kama vile kondoo au ng'ombe kabla na baada ya tambiko. Baada ya mwizi kufa ni lazima mwombaji atoe mnyma kafara ili kuzima madhara ya "mma". Vinginevyo vifo vitokanavyo na mma humrudia mwombaji na ukoo wake.


title: Wapare

text: Kuna watu maalum waliokuwa wamebobea kwenye mambo ya "mma". Kwa sababu ya matambiko hayo ndio maana wapare wengi si wezi - japokuwa siku hzi baadhi yao wamejiingiza kwenye wizi. Tambiko lingine linalofanana na hilo liliitwa " kubigha nyungu" (kwa Kiswahili - kupiga chungu). Chungu hicho kilipigwa kama tambiko la kumuuwa mtu aliyedhulumu (au ukoo wao uliohusika na dhuluma) watu wengine. Chungu hicho hupigwa chini mara moja kwa kishindo, ambapo tendo hilo lilambatana na matambiko fulani. Mara chngu hicho kipasukapo kwa mshidno ndipo ukoo wa waliodhulumu huanza kufa mmojammoja. Iliaminika kwamba kitendo cha chungu kusambaratika vipande vipande ndivyo na ukoo uliodhulumu husambaratika. Tambiko hili lilichangia kwa kiasi kikubwa Wapare kuwa kabila la wapenda haki. Nasikia tambiko hili lilikuwepo hata kwa makabila ya jirani kama vile wasambaa, Wameru n.k. Hata hivyo matambiko hayo kwa sasa hivi hayapo. Yamebaki historia kwenye kabila la wapare na hayo makabila mengine.


title: Wapare

text: Ngoma za jadi zilipigwa kwa matukio maalumu kama kwenye jando au unyago, pia nyimbo za Kipare zilitumika katika ngasu kama harusi na sherehe nyingine na kupendezesha tukio husika. Baadhi ya nyimbo huimbwa hadi leo hata kwenye sherehe za ukumbini na baadhi zimerekodiwa.


title: Wapare

text: Wapare walikuwa na utamaduni wa shughuli za sanaa kama methali, hadithi, maigizo n.k. wakati wa mapumziko na matukio fulani. Hali hii imepelekea kuwepo wasanii wengi maarufu wa maigizo na nyimbo kama Halima Madiwa, Jacob Steven (JB), Sinta, Sara Mvungi, Roma Mkatoliki na wengineo wengi


title: Wapare

text: Kabla ya kuingia kwa tiba za magharibi Wapare walikuwa wakiamini tiba za mitishamba kwa kutibu magonjwa mbalimbali kama kirumu, kirutu n.k. Ipo miti maarufu kama mwori ambayo ilitumika. Mchango wa dawa za mitishamba kwa watoto na watu wazima ulionesha mafanikio tangu zamani na hata sasa.


title: Wapare

text: Chakula kikuu kwa wapare kilikuwa ni makande (mchanganyiko wa mahindi na maharage). Aghalabu chakula hiki kiliandaliwa siku ya Ijumaa jioni hadi Jumapili jioni ili watu waweze kupumzika vizuri mwisho wa wiki bila kuwaza masuala ya upishi.


title: Wapare

text: Samaki pia ni kipenzi cha Wapare wengi na ndiyo maana utawasikia watani wao wakuu yaani Wachaga wakiwatania kuwa Wapare wanakula ugali kwa picha ya samaki. Huu ni utani ulioasisiwa na wachagga baada ya kutembelea kaya nyingi za wapare na kukuta wamehifadhi samaki. Hapo ndipo mchagga mmoja alisikika akisema "Yesu yaani wapare wanapenda samaki, kila nyumba unayoingia utakutana na samaki. Yaani siku wakikosa samamki watakula ugali kwa picha ya samaki". Utani huo ulikuzwa na wachagga hadi ukaonekana kama ni kweli, ukizingatia wachagga wametapakaa nchi nzima.


title: Wapare

text: Hata hivyo wapare nao wana utani wao kwa wachagga unaosema "Muagha wedi ni ula efwie". Yaani "mchagga mzuri ni yule aliyekufa" wakimaanisha kwamba wachagga wote ni walaghai na wadhulumishi wakati wote wa maisha yao. Ni mpaka atakapokufa ndipo ulaghai na udhulumishi wake vitaisha.


title: Wapare

text: Kuna miiko ya Wapare kama vile kufuatilia maji kwenye mabirika yao yaliyokuwa yakijulikana kama NDIVA; kwa wakinamama ilikuwa ni marufuku kusogelea maeneo hayo hasa wakiwa na vyungu vyao vyenye masizi au hata bila kitu.


title: Wapare

text: Pia kulikuwa marufuku kwa wakinababa kula meza moja na wakinamama: walikula sehemu tofauti wanaume na wanawake bila kujali umri walizingatia jinsia tu.


title: Wapare

text: Zamani Wapare walikuwa na sala tofauti kwa kila ukoo na eneo lao la tambiko. Katika karne ya 19 hadi 20 wamisionari wa Ukristo waliingia maeneo mengi ya Upare.


title: Wapare

text: Imani za Wapare kwa sasa zinatofautiana kutokana na maeneo: walio kusini mwa wilaya ya Same katika maeneo ya Ndungu, Kihurio, Bendera, Hedaru, Makanya, Suji, Chome, Tae, Gonja, Mamba hadi Vunta kuna waumini wa kanisa la Sabato wengi sana.


title: Wapare

text: Maeneo kama Chome, Mbaga, Gonja, Vudee yana waumini wengi wa Kanisa la Kilutheri.


title: Wapare

text: Katika Wilaya ya Mwanga kuna idadi kubwa ya Walutheri na Waislamu.


title: Wapare

text: Wakatoliki, japo ni wachache, wanapatikana zaidi katika maeneo ya Kisangara Juu, Vumari na Mbaga.


title: Wapare

text: Wapare wana koo nyingi na majina mengi yakiwa na maana ya maeneo ya asili yao au mazingira ya kuzaliwa kwao, mfano Mbwambo, Mjema, Msangi, Mgweno, Mvungi, Msuya, Mgonja n.k. wana asili ya maeneo yao kama Bwambo, Mjema, Usangi, Vungi, Suya, Gonja n.k.


title: Wapare

text: Majina ya kike: (Mazina a vabora va Chasu)


title: Wapare

text: Ingiahedi, Itikija, Kafue, Kapingu, Kapwete, Kodawa, Kokiambo, Komkwavi, Kompeho, Kondisha, Ludao, Mchikirwa, Mshinwa, Mwajuma, Naanjela, Nacharo, Naelijwa, Naetwe, Nafue, Nahuja, Nakadori, Nakiete, Nakijwa, Nakimo, Nakunda, Nakundwa, Namkunda, Nabera, Namangi, Nangasu, Naomba, Nambike, Nampingu, Namshitu, Namsi, Namwai, Namwasi, Nangena, Nanguji, Nanguma, Nankondo, Nanyika, Nanza, Nanzano, Nanzighe, Narindwa, Nasero, Nashumbwe, Natujwa, Navoneiwa, Navuri, Navushiku, Ngalakere, Nghuhia, Niendiwe, Nietiwe, Ntevona, Sangiwa, Shode, Yunesi.


title: Wapare

text: Majina ya kiume:


title: Wapare

text: Bumija, Chali, Chaligha, Charo, Charema, Chedieli, Chuma, Elieseri, Eliesikia, Elinighenja, Elibariki, Elifazi, Elitumaini, Fue, Ghuheni, Gurisha, Ibwe, Igaria, Irema, Irigo, Irira, Kadio, Kadiva, Kajiru, Kakore, Kalage, Kalimbo, Kalinga (jina hili pia lipo Mkoa wa Iringa), Kalutu, Kambaita (jina hili lipo pia kwa Wachagga), Kaniki, Kanyempwe, Karia (jina hili lipo pia kwa Wachagga), Kateri, Kazeni, Kazoka, Kejo, Kiandiko, Kiandiko, Kiangi, Kiariro, Kideghedo (Same), Kideghesho (Mwanga), Kihara, Kijo, Kilave, Kileghe, Kileng'a, Kinenekejo (wengine hufupisha na kuita Kejo), Kintungwa, Kipesha, Kisamo, Kisenge, Kitojo, Koshuma, Kutua, Letei, Liana, Linga, Lukiko, Lukio, Lukungu, Lusingu, Macha (jina hili lipo pia kwa Wachagga ambapo kwao ni ukoo), Machwa, Madoffe, Maghembe (jina hili lipo pia kwa Wasukuma likiwa na maana ya majembe), Maliondo, Mapunjo, Mashuve, Mbajo, Mbasha, Mbazi, Mbonea, Mbuji, Mcharo, Mding'i, Mgheni, Mhando (jina hili pia lipo mkoa wa Tanga), Minja (jina hili pia lipo kwa Wachaga ambapo kwao ni ukoo), Mkodo, Mkwavi, Mlavwasi, Mmari (jina hili lipo pia kwa Wachaga lakini maana zikiwa tofauti. Kwa Wapare lina maanisha "mtafuta mali"), Mnaro, Mndima, Mntambo, Mntindi, Mnyindo, Mrekwa, Mrimi, Mrinde, Mrindwa, Mrindoko, Mrio, Mroki, Mshigheni, Mtango, Mtengeti, Mtera, Mteti, Mwanyika (jina hili pia lipo Mkoa wa Njombe), Mweri, Mweta, Mzangaze, Nachai, Ndago, Ngasu, Ngomoi (Same), Ngomuo (Ugweno), Nguve, Ngwijo, Niarira, Nisaghurwe, Nkima, Ntarishwa, Ntekaniwa, Nyange (jina hili lipo zaidi kwa Wachagga lakini linatumika hata kwa Wapare. Kwa Wachagga ni ukoo ambapo kwa Wapare ni jina tu la kawaida), Nzao, Nziajose, Nziamwe, Ojuku, Ombeni, Pekea, Ringo (jina hili lipo pia kwa Wachagga ambapo kwao ni ukoo), Sechome, Sechuma, Sefue, Semboja, Sempeho, Sempombe, Semu, Sengasu, Sengondo (Mwanga), Senguji, Senkondo (Same), Senkoro, Senzia, Senzota, Sevuri, Shaghude, Taseni, Tenga (jina hili pia lipo kwa Wachagga ambapo kwao ni ukoo), Tenshigha, Teri, Twazihirwa, Warema, Zihirwa, Zihirwani.


title: Wapare

text: Ikumbukwe kwamba majina haya si ya koo bali ni majina ambayo Mpare yeyote anaweza akachukua au akamwita mtoto wake. Pia majina haya ni baadhi tu kati ya majina mengi ya Wapare yakiwa na maana tofautitofauti.


title: Wapare

text: Kama ilivyo kwa makabila mengine Wapare nao wamepiga hatua kubwa kwenye maendeleo ya elimu, siasa na uchumi. Zipo shule nyingi za zamani na mpya katika maeneo ya Wapare. Mazao ya chakula na biashara kama mpunga, katani, mahindi n.k. zimeinua maendeleo ya uchumi.


title: Wapare

text: Pia miundombinu kwa kiasi chake imeboreshwa, kuna mabasi ya Kilenga yafanyayo safari mkoani Kilimanjaro, pia magari yafanyayo safari za mikoani kama Ngorika.


title: Wapare

text: Kwa upande wa siasa wapo pia Wapare ambao wamepiga hatua kubwa katika nyanja za siasa kama Cleopa Msuya aliyewahi kuwa Waziri Mkuu, Asha Rose Mtengeti Migiro aliyewahi kuwa Naibu Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa, Halima Mdee ambaye ni Mbunge wa jimbo la Kawe, na wengineo wengi kama Anna Kilango Malechela, Profesa Jumanne Maghembe, Michael Kadeghe n.k. Pia Chediel Yohane Mgonja aliyewahi kuwa mwanasiasa maarufu nchini.


title: Wapare

text: Hata hivyo Wapare wa Mwanga wamegawanyika katika jamii mbili: Wasangi na Wagweno. Wakati Wasangi anaongea Kipare kinachoongelewa pia na Wapare wa maeneo mengine, Wagweno wao wana lugha yao iitwayo Kigweno. Kigweno ni mchanganyiko wa Kipare na Kichagga. Hii inaonesha kuwa asili ya Wagweno ni Uchagani, japo zipo nadharia kadha wa kadha zinazoeleza asili ya Wagweno kuwa huenda hata hawana asili ya Uchaga wala Upare lakini mbali na uhusiano wa lugha kinachofanya waonekane kuwa ni sehemu ya Wapare ni namna tamaduni zao nyingine zinavyofanana na Wapare, pia kuchanganyika katika maisha ya kila siku kwenye milima ya Wapare pamoja na Wagweno wengine kuwa na majina ya koo zinazofanana na za Wapare kama Wasuya na Wavungi. Hata hivyo mila na desturi nyingi za Wagweno zinafanana zaidi na zile za Wapare wengine.


title: Wapare

text: Pia ifahamike kuwa Wagweno wana lugha tofauti kabisa na Wapare; maneno yafuatayo ni uthibitisho wa dai hilo:


title: Wapare

text:
Embea – chunga-kitendo cha kuchunga wanyama-mfano; anachunga n`gombe.
Mndu (nm) (umoja) bvandu (wingi) – mtu-watu
Mwana (nm) umoja (wingi) watoto –mtoto-watoto
Mfu (nm) – msichana
Mthoro – mvulana
Mka – mke
Mmi – mme
Mwali – mwali
Ngathu – sherehe/karamu
Papa – baba
Mama – mama
Lumbwio – dada
Koko (Mkeku – mlala) – Bibi
Kaka – babu
Chacha – babu wa baba/mama
Chocho – bibi wa mama/baba
Mborere – mbaraka/Baraka
Ndima (nm) – kazi
Kiamba (nm) – hekari/kipande cha shamba
Itara (nm) – 1.Chatu 2.namna ya kuhesabu
Mfiri/mifiri (nm) –siku
Fura – penda
Njicha kv – nzuri
Mwiri – 1.mwezi 2.mbalamwezi; usiku wa giza
Mmbari (nm) – jua
Mkwabvi (nm) – mmasai
Mfwi (nm) – mshale
Bvura – upinde
Mnyika – wakuja
Mringa (nm) – maji
Bvota – ushindi
Ifuru – Nyumba za kigweno zinazo ezekwa kwa majani na zinajengwa na miti na matope na juu ya paa huwekwa chungu.
Ifire – mjinga
Nyungu – chungu
Njiu – nyeusi
Njewa – nyeupe
Ndhinya/nguju – nguvu
Kijo nm – chakula
Ngwi – kuni
Ngwia – mboga za majani/mchicha
Mnafu – Mboga ya majani/mchicha
Makungu – Makweme. Mmea unao tambaa katika miti na unatambaa kwa urefu mkubwa sana.
Mabele – Chakula cha ndizi na magimbi yaitwayo maruma.
Mghubva – Muwa
Ipodo – Parachichi
Makafi – Ndizi zilizo menywa na kukaushwa juani na kisha kutwangwa katika kinu tayari kwa kutoa unga.
Ibada – Ni ugali upikwao kwa unga wa ndizi (ibada)
Mwindu – Shami
Mara – 1.Majani 2.mate
Mkunga – Samaki aina ya kambale
Kyaru – kiatu
Ipere – Samaki aina ya perege
Bvughai – Ugali
Maruma – Aina ya magimbi yalimwayo Ugweno
Ngumba – Kiazi kitamu
Ghira – Zaa
Unyonge – ujauzito
Mda – mimba
Kibvocha – motto mchanga
Agha – jenga
Mshomo – mnon`gono
Ukunga – yowe
Kia – kiazi kitambaacho katika miti bali huenda chini zaidi ardhini na kuzaa kiazi.
Kichumbi – kiti
Mghombo – Ni mmea utumikao kutibu magonjwa kama malaria/homa
Mthabvi – mchawi
Logha – Loga
Kigoda – Kiti kidogo kikaliwacho jikoni
Mshombe – supu
Embea – kuchunga
Mrungu/rubva – Mungu
Mfumwa – Bwana
Mwiri - Mkwe
Wau – Mke mwenza
Chamwi – 1.Sura 2.Paji la uso
Marwi – Masikio
Mitho – Macho
Mumu – Mdomo
Mbua – Pua
Mamua –Kamasi
Mithori - Mchozi
Maghegho – Meno
Mara – Mate
Mabvoko – Mikono
Mnyu – Kidole
Njwala – Kucha
Mbafu – Kifua
Mbari – Mbavu
Mabvele – Matiti
Ndenyi – Tumbo
Ndii - Magoti
Ngobvori – Kishikizo cha mzinga
Njuki – Nyuki
Kolo – Ndevu
Irende – Mguu
Mrwe – Kichwa
Mwiri -Mwili
Munyu – Chumvi
Mwaru – Mzinga
Mnyuka – Dawa ya kutibu tumbo
Mri – 1.Mti 2. Mji
Mrinyi – Mjini
Mwera – Mvua
M`mbari – Jua
Mkuta – Upepo
Lukungu – Ukungu
Thari – Samadi
Maumagho – Mkojo
Ighwe – Jiwe
Maobva – Maua / iobva-ua
Mghomba – Mgomba
Irughu - Ndizi
Lugho – Ungo
Mwinu – Mtwangio
Kitela – Chungu kidogo (hutumika kupikia mboga)
Kichinga – Kijinga
Mriko – Mwiko
Figha – Figa
Mti – Moshi
Maifu – Majivu
Mtiri – Masinzi
Mlale –
Kilui – Vumbi
Ubvuva – Sokoni
Kali - Dari
Logha – Loa
Irinda – Gauni
Makuru – Mavi ya kuku
Marufi – Mavi/kinyesi
Kenyi – Nyumbani
Bvuki – Asali
Kala – Zamani
Bvuwaji – Ugonjwa
Nganda – Ukuta
Ghari – Chumba
Mtiru – Msitu
Ighwe – Jiwe
Ndege – Ndeghe
Kitonga – Zawadi
Mbuta – Faini
Shina – Kitininyi
Maemba – Mahindi
Ingobe – Barage
Mafura – Mafuta
Moro – Moto
Kithungi – Kiyota
Mdegho – Mtego
Teri – Udongo
Mfwa –M`ba
Mbeghu - Mbegu
Kaka – Zamani
Ibore – Yai
Mshundi – Yai bovu
Ighua – Mfupa
Iboho – Zizi
Mbinga – Kibuyu
Mbingu – Hirizi
Ngwaru – Kata
M`bala – Magadi
Ishamba – Shamba
Mwaka – Mpaka (mpaka wa shamba)
N`ganda – Ukuta
Matanonyi – Njia panda
Irabva – Kuti
Ifumburughu – Bundi
Choti/mlango - Mlango
Lungo – Ungo
Kirero – Msemo
Njafi – Pombe
Itondo – Tope
Mbirimbiri – Pilipili
Ibata – Bata
Idungunya – Nyanya
Ibvula – Utumbo
Bvwarimu – Wazimu
Mkwaju – Mkongojo
Ndhata – Fimbo
Ngalawa – Boti
Mwenyi – Mwenyeji
Ibwe – Ndizi moja
Kiringo – Kichane
Imwaran`ga –
Mfwi – Mshale
Bvura – Upinde


title: Wapare

text:
Majina ya rangi
Nyiu – Nyeusi
Njewa – Nyeupe
Mrotoma – Nyekundu


title: Wapare

text:
Kuhesabu siku/majira.
Icho – Juzi
Ithanya – Leo
Ngama – Kesho
Ighuo – Jana
Lubvaha – Sasa
Ikero-kakero – Asubuhi
Mthaghari – Mchana
Ikindia - Jioni


title: Wapare

text:
Kuhesabu namba
Ibvoka – Moja
Ibvi – Mbili
Iraru – Tatu
In`nya – Nne
Ithwanu – Tano
Thita – Sita
Thaba – Saba
Mnane – Nane
Kenda – Tisa
Ikumi – Kumi


title: Wapare

text:
Kuhesabu miezi
Mwiri webvoka – Mwezi wa kwanza
Mwiri wa kabvi – Mwezi wa pili
Mwiri wa kararu – Mwezi wa tatu


title: Wapare

text:
Kuhesabu makumi
Ikumi yebvoka – Kumi
Ikumi ya kabvi – Ishirini
Ikumi ya kararu – Thelathini
Ikumi ya kana – Arobainoi
Ikumi ya kathwanu – Kumi na tano
Ikumi ya thita – Kumi na sita
Ikumi ya thaba – Kumi na saba
Ikumi ya mnane – kumi na nane
Ikumi ya kenda – Kumi na tisa
Maghana/ighana (umj) – Mia moja


title: Wapare

text:
Kuhesabu mamia (kwa wingi na umoja)
Ma/ighana yebvoka – mia moja
Ma/ighana abvi – mia mbili
Ma/ighana kararu – Mia tatu
Ma/ighana kanya – Mia nne
Ma/ighana athwanyu – Mia tano
Ma/ighana thita – Mia sita
Ma/ighana thaba – Mia saba
Ma/ighana mnane – Mia nane
Ma/igihana makenda – Mia tisa
Maelfu yebvoka


title: Wapare

text:
Matunda
Ibera – pera
Mkwachu – ukwaju
Ipapayu – Papai
Mkwachu – Mkwaju
Mbvambarau – Zambarau


title: Wapare

text:
Wadudu
Nditi – Sisimizi
Machichi – Chungu
Thafu – Siafu
Mthaghu – Mchwa
Kimae – Malkia/mama wa mchwa
Madude – Funza
Maenje – Mende
Mandhi – Mainzi
Kirawi – M`bu


title: Wapare

text:
Wanyama
Itara nm - chatu
Njoka nm – nyoka
Mlula nm – chui
Kite nm – mbwa
Ngubve nm – Nguruwe
Mbebva nm – Panya
Kinyau nm – Paka
Kisheghe/mrondwe nm – Kicheche
Kibiba nm – Panyabuku
Iobo nm – Nyani
Kichakoro nm –
Njefu nm – Tembo
N`gumbe nm – N`gombe
Mburi nm –Mbuzi
Ngache nm – Ndama
Igonji nm – Kondoo
Maeneo
Barebarenyi – Barabarani
Mbai – Chini
Ughu – Juu
Botonyi – Bondeni
Mfonyi – Mtoni
Mtiru – Msitu
Fumbu – Jangwa/eneo wazi
Ubvanja – Uwanja
Bwan`ga – Nje
Bvoshi – Ndani


title: Wapare

text: Maneno takribani yote hayahusiani kabisa na Kipare bali yanakaribiana sana na Kichaga cha Rombo.


title: Wapangwa

text: Wapangwa ni kabila kutoka Milima Livingstone karibu na pwani ya mashariki ya Ziwa Nyasa, wilaya ya Ludewa, Mkoa wa Njombe, kusini ya nchi ya Tanzania. Mwaka 2002 idadi ya Wapangwa ilikadiriwa kuwa 150,000.


title: Wapangwa

text:
Chakula chao ni ugali wa mahindi, ulezi na mtama kidogo. Kitoweo cha vyakula hivyo ni maharage, samaki, nyama na jamii ya mboga mboga. Kinywaji chao ni pombe (ukhimbi) yaani kangala, komoni, ulanzi ambao hugemwa kutoka katika mmea uitwao mlanzi. Pia Wapangwa ni hodari sana kwa utegaji na uwindaji wa wanyama pori kama vile ( kwa lugha yao)
Nyhaluchi,mahtu ngwehe, sudi,ng'ese,ng'wali ni videke.


title: Wapangwa

text:
Hulima mazao mbalimbali ya chakula katika maeneo ya miinuko na mabondeni kandokando ya mito.Hulima kwa ushirika unaoitwa njhiika.Pia ni wafugaji wa makundi madogomadogo ya ng'ombe, mbuzi, kondoo na nguruwe (kitimoto). Pia hulima mazao ya biashara kama kahawa, chai, pareto, mahindi. Kabila hili pia hupata matunda ya asili kama vile; masada, savula, makuhu, mahofita,mafudo, minhingi, vudong'o na nisongwa.
Usafiri wao wa asili ni kwa chombo kiitwacho ngwichili ambacho kinatengenezwa kwa kutumia miti asilia.


title: Wapangwa

text: Nyumba zao za asili kwa sasa ni za matofali ya udongo ya kuchoma na kuezekwa kwa bati, hata hivyo nyumba zao za asili zinajengwa kwa kutumia miti asili kugandikwa kwa udongo wa mfinyanzi na kuezekwa kwa nyasi aina ya hunji na lihanu.


title: Wapangwa

text: Mavazi yao ya asili ni nguo zilitengenezwa kwa ngozi za wanyama pamoja na magome ya miti ya misambi ambayo hupondwapondwa,hufumwa na kupakwa mono.


title: Wapangwa

text: Lugha yao ni Kipangwa.


title: Wapangwa

text: Ethnologue


title: Manowari

text: Manowari ni meli yenye silaha iliyojengwa kwa kusudi la kuitumia katika vita.


title: Manowari

text: Asili ya neno "manowari" ni kiing. "man-of-war" au kifupi chake "man-o'-war" (mtu wa vita) ambacho ni Kiingereza cha karne za 16 hadi 19 BK kinachotaja hasa jahazi kubwa ya kivita lakini pia jahazi au meli yoyote ya kivita.


title: Manowari

text: Muundo wake huwa ni tofauti na meli zinazokusudiwa kubeba mizigo au watu.


title: Manowari

text: Tabia muhimu za manowari ni kasi na kinga pamoja na uwezo wa kubeba silaha. Hasa tabia za kasi na kinga zimeshindana mara nyingi katika historia ya ujenzi ya meli hizi.


title: Manowari

text: Manowari inaweza kukingwa dhidi ya silaha kwa kuweka mabamba mazito ya metali nje ya bodi yake au kujenga bodi yake moja kwa moja kwa kutumia metali nzito. Ila tu kinga inaongeza uzito na kupunguza mkasi; kwa hiyo manowari yenye kinga mzuri inaweza kuwa lengo la silaha za adui kwa sababu mwendo wake ni polepole mno.


title: Manowari

text: Manowari yenye kasi kubwa inahitaji kupunguza uzito wake hivyo haiwezi kujikinga vile. Ikipigwa na silaha za adui inazama haraka lakini faida yake ni mwendo unaoepukana na kupigwa.


title: Manowari

text: Mara nyingi katika historia kutokea kwa aina mpya ya kinga kulibatilisha silaha za mashambulio yaliyokuwepo. Lakini baadaye silaha mpya ziliweza kutoboa kinga mpya na kulibatilisha. Hadi sasa imekuwa mashindano ya kurudiarudia.


title: Manowari

text: Zamani manowari zilibeba hasa wanajeshi wenye silaha kama pinde na mishale na pia vifaa vya kurusha mawe au vyombo vya moto kwa jahazi nyingine.


title: Manowari

text: Mara nyingi ilishambulia kwa kukaribia boti au jahazi nyingine ili askari zake waliweza kurukia meli ile na kuiteka sawa na mapigano kwenye nchi kavu.


title: Manowari

text: Njia nyingine ilikuwa kumgonga mwadui na kwa kusudi hii omo la manowari liliimarishwa kwa metali lililengwa kwa upande wa pembeni ya jahazi ya adui kwa shabaha ya kuutoboa na kuuvunja ili izame.


title: Manowari

text: Tangu kupatikana kwa baruti manowari zilibeba mizinga.


title: Manowari

text: Katika karne ya 20 manowari zilianza kubeba makombora kama silaha za kulenga mbali.


title: Manowari

text: Manowari zimepatikana tangu zamani za jeshi la Babiloni au Misri hadi leo.


title: Manowari

text: Asili ya manowari ni katika boti ndogo zilizoendeshwa kwa makafi. Boti kubwa inaweza kuendeshwa na watu wengi hivyo kupata kasi nzuri. Zaidi na hayo inaweza hata kubeba askari wanaorusha mishale au mikuki au kurukia boti nyingine.


title: Manowari

text: Manowari ya pekee imejulikana kwa jeshi la Wamisri, Wababiloni au Wachina tangu milenia ya kwanza KK. Ziliendeshwa pia kwa makafi pamoja na tanga. Katika bahari isiyo na dhoruba kali makafi yalitumiwa kwenye manowari hadi karne ya 18 BK.


title: Manowari

text: Kwa muda mrefu manowari makubwa yalijengwa kwa muundo wa jahazi. Mataifa yaliyofaulu hasa walikuwa kwanza Wachina baadaye Wareno.


title: Manowari

text: Jahazi hizi zilikuwa za ubao.


title: Manowari

text: Tangu karne ya 19 BK injini mpya za mvuke ziliruhusu kuongeza kinga kwa kutumia maganda ya metali juu ya ubao. Baadaye meli yote ilijengwa kwa chuma. Manowari aina ya "Dreadnought" ilipatikana tangu 1906 ikikingwa kwa chuma nene na kuwa pia na bunduki kubwa.


title: Manowari

text: Karne ya 20 iliona aina mpya za manowari:


title: Manowari

text: nyambizi (au sabmarini - chombo cha bahari kinachosafiri chini ya mawimbi) manowari ndege zinazobeba ndege za kivita Hovercraft: boti kubwa linalokaa takriban mita moja juu ya maji ikilala kwenye mto wa hewa inayopulizwa chini - inatembea baharini na pia kwenye nchi kavu tambarare pasipo na korongo au milima.


title: Manowari

text: Jamii:Meli Jamii:Vita


title: Australia

text: Australia ni bara pia ni nchi. Ni bara dogo kuliko yote duniani, na ni kisiwa kikubwa kuliko vyote.


title: Australia

text: Iko kusini kwa Indonesia na magharibi kwa New Zealand. Ikiwa na eneo la 7.682.300 km² ni bara dogo kabisa duniani, kama nchi ni ya sita kwa ukubwa. Mara nyingi visiwa vya New Zealand huhesabiwa kuwa sehemu ya bara la Australia. Vilevile Australia huangaliwa pamoja na visiwa vya Pasifiki katika orodha ya mabara ya dunia kama "Australia na Pasifiki".


title: Australia

text: Idadi ya wakazi ni 23,648,300 (mwaka 2014).


title: Australia

text: Bara la Australia linakaa juu ya bamba la Australia likiwa na eneo la 7,617,930 km². Umbali kati ya magharibi na mashariki ni km. 4,000, na kati ya kaskazini na kusini umbali ni km. 3,700.


title: Australia

text: Kwa jumla ina pwani yenye urefu wa kilomita 34,218.


title: Australia

text: Australia huzungukwa na bahari ya Hindi, bahari ya Pasifiki na Bahari ya Kusini.


title: Australia

text: Bara linakaa kwenye sehemu imara ya bamba la Australia bila mipaka ya gandunia na kwa hiyo hakuna volkeno; matetemeko ya ardhi ni madogo tu.


title: Australia

text: Great Barrier Reef mbele ya pwani ya mashariki-kaskazini ni vipwa vya matumbawe vikubwa duniani; ina urefu wa kilomita 2,000.


title: Australia

text: Sehemu kubwa ya bara ni jangwa au maeneo yabisi sana. Takriban asilimia 40 ya eneo limefunikwa na matuta ya mchanga. Ardhi yenye rutuba iko kusini-mashariki na kona ya kusini-magharibi pamoja na hali ya hewa isiyo na joto kali. Hali ya hewa kaskazini ni ya kitropiki na hapa kuna misitu minene pamoja na savana na jangwa.


title: Australia

text: Sehemu kubwa ya uso wa nchi ni tambarare na majangwa. Kwenye pwani ya mashariki na pia upande wa magharibi kuna safu za milima inayopanda hadi kimo cha mita 2,200. Sehemu ya juu kabisa huitwa milima ya theluji au Alpi za Australia na mlima wa Kosciuszko unafikia kimo cha mita 2,229. Huko kuna barafuto za kudumu.


title: Australia

text: Sehemu ya duni iko kwenye beseni la ziwa Eyre iliyopo mita 17 chini ya usawa wa bahari. Tako la beseni hili mara nyingi ni kavu kabisa, panajaa mara chache tu baada ya mvua kubwa sana.


title: Australia

text: Mahali pakavu kabisa ni jangwa la Simpson lenye usimbishaji chini ya 200 mm kwa mwaka.


title: Australia

text: Sehemu kubwa ya bara haina watu. Wakazi wengi pamoja na miji yote wako kwenye pwani ya mashariki na kusini.


title: Australia

text: Uchumi katika maeneo yabisi ni hasa ufugaji wa kondoo milioni 130 na ng'ombe milioni 25.


title: Australia

text: Miji mikubwa ni Sydney (wakazi milioni 3.7), Melbourne (wakazi milioni 3.6), Brisbane (wakazi milioni 1.7), Perth (wakazi milioni 1.4) na Adelaide (wakazi milioni 1.1).


title: Australia

text: Mji mkuu, Canberra (wakazi milioni 308,700) ulijengwa kati ya Sydney na Melbourne kwa sababu miji hiyo miwili ilishindwa kukubaliana kati yao ni mji upi unaostahili kuwa mji mkuu.


title: Australia

text: Mito muhimu inaanza katika Alpi za Australia: ni Murray na Darling inayomwagilia beseni la Murray-Darling na hii ni eneo muhimu la kilimo cha Australia.


title: Australia

text: Mingine ni Mto Snowy na Mto Murrumbidgee, halafu mto Fitzroy (Queensland), mto Ord, mto Swan (Australia ya Magharibi), mto Derwent, mto Tamar (Tasmania) na mto Hawkesbury (New South Wales).


title: Australia

text: Australia ilitengana na mabara mengine miaka milioni mingi iliyopita. Kwa sababu hiyo kuna aina nyingi za pekee za mimea na wanyama zisizopatikana penginepo duniani. Wanyama wa pekee ni kwa mfano kanguru na koala. Miti ya Australia kama vile mkalitusi imepelekwa kote duniani katika nchi zenye hali ya hewa ya kufaa.


title: Australia

text: Watu wa kwanza walifika Australia takriban miaka 50,000 iliyopita. Walitunza utamaduni wa wavindaji-wakusanyaji hadi kufika kwa ukoloni.


title: Australia

text: Hakuna habari kama watu wa Asia walifikia Australia lakini tangu karne ya 17 BK Waholanzi halafu Waingereza walifika kwa jahazi zao.


title: Australia

text: Australia ikawa mahali pa koloni la kigereza na wafungwa kutoka Uingereza walipelekwa hapa katika karne ya 19. Baadaye walifika pia walowezi huru.


title: Australia

text: Idadi ya Waustralia asilia imepungua sana kutokana na magonjwa mapya wakiambukizwa na Wazungu, pia walitendewa vibaya na kufukuzwa katika sehemu kubwa ya nchi yao.


title: Australia

text: Australia ilipata uhuru wake mwaka 1901 lakini inaendelea kumkubali malkia ya Uingereza kama Mkuu wa Dola akiwasilishwa na Gavana Mkuu. Mamlaka imo mikononi mwa waziri mkuu na serikali yake.


title: Australia

text: Muundo wa utawala ni ya shirikisho. Kuna majimbo 6 ya kujitawala pamoja na maeneo ambayo yako moja kwa moja chini ya serikali ya shirikisho.


title: Australia

text: Australia haina lugha rasmi, lakini 81% ya wakazi wanaongea Kiingereza cha Kiaustralia. Angalia pia Orodha ya lugha za Australia.


title: Australia

text: Katika sensa ya mwaka 2011, Wakristo walikuwa 61.1% ya wakazi wote, wakiongozwa na Wakatoliki (25.3%) na Waanglikana (17.1). 22.3% walisema hawana dini yoyote, na 9.4% hawakujibu swali la namna hiyo.


title: Australia

text: Orodha ya nchi kufuatana na wakazi


title: Australia

text: CS1 maint: multiple names: authors list (link) CS1 maint: multiple names: authors list (link) CS1 maint: multiple names: authors list (link)


title: Australia

text: Denoon, Donald, et al. (2000). A History of Australia, New Zealand, and the Pacific. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-17962-3 Goad, Philip and Julie Willis (eds) (2011). The Encyclopedia of Australian Architecture Cambridge University Press, Port Melbourne, Victoria. ISBN 978-0-521-88857-8 Hughes, Robert (1986). The Fatal Shore: The Epic of Australia's Founding. Knopf. ISBN 0-394-50668-5. Powell JM (1988). An Historical Geography of Modern Australia: The Restive Fringe. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press. ISBN 0-521-25619-4 Robinson GM, Loughran RJ, and Tranter PJ (2000) Australia and New Zealand: economy, society and environment. London: Arnold; NY: OUP; 0340720336 paper 0-340720328 hard.


title: Australia

text: from the Department of Foreign Affairs and Trade website (federal, states and territories) at UCB Libraries GovPubs at Curlie


title: Australia

text: Jamii:Nchi za Australia na Pasifiki Jamii:Bara Jamii:Jumuiya ya Madola


title: Kiingereza cha Kale

text: Kiingereza cha Kale ni Kiingereza kilichokuwa kikizungumzwa Uingereza kati ya karne ya 5 na 11.


title: Kiingereza cha Kale

text: Wasemaji wa Kiingereza cha kisasa kwa kawaida hawaelewi tena lugha ya kale ambayo ni karibu zaidi na Kijerumani, hasa Kijerumani cha Kaskazini.


title: Kiingereza cha Kale

text: Kiingereza cha Kale kilianzishwa na Waangli na Wasaksoni waliovamia kisiwa cha Britania wakitokea Ujerumani ya Kaskazini. Wavamiaji wengine walikuwa Wadenmark. Lugha hizi za Kigermanik ziliunganika kuwa Kiingereza cha Kale.


title: Kiingereza cha Kale

text: Uvamizi wa Wanormandi mwaka 1066 ulileta athira kubwa ya lugha ya Kifaransa. Kiingereza cha Kale kilibadilika kwa kupokea maneno mengi ya Kifaransa na kuwa lugha ya mchanganyiko inayoitwa "Kiingereza cha Kati".


title: Kiingereza cha Kale

text: Mfano wa Kiingereza cha Kale ni maneno ya sala ya Kikristo ya "Baba Yetu" katika lahaja ya Kisaksoni cha Magharibi:


title: Kiingereza cha Kale

text: Mfano mashuhuri wa fasihi ya Kiingereza cha Kale ni shairi la "Beowulf" ambayo ni shairi refu la aya 3183. Linasimulia habari za kijana Beowulf anayetokea Uswidi pamoja na marafiki 14 kwa kusudi la kumsaidia mfalme wa Denmark Hrodgar. Hrodgar anateswa na Grendel ambaye ni zimwi mbaya anayemeza watu. Beowulf anamshinda Grendel na mama yake na kupokea zawadi nyingi kutoka Hrodgar.


title: Kiingereza cha Kale

text: Kuna sehemu ya pili ya shairi ambamo Beowulf mzee ni mfalme mwenyewe. Anapaswa kushindana na joka anayeharibu nchi. Safari hii Beowulf anauawa akitetea nchi yake kwa sababu kati ya wafuasi wake ni mmoja tu anayemsaidia.


title: Pluto

text: Kuhusu matumizi ya jina "Utaridi" kwa sayari hii tazama chini kwa "jina" Pluto ni sayari kibete inayozunguka jua ng'ambo ya Neptuni.


title: Pluto

text: Masi yake ni hasa mwamba na barafu. Kipenyo chake ni km 2,390.


title: Pluto

text: Katika mwendo wake inakata njia ya Neptune kwa sababu njia yake ina umbo la duaradufu kali.


title: Pluto

text: Pluto ina miezi mitano inayoitwa Charon, Styx, Nix, Kerberos na Hydra. Charon ni kama nusu ya ukubwa wa Pluto (kipenyo km 1200) na umbali wa wastani ni km 19,410. Styx, Nix, Kerberos na Hydra ni miezi midogo (vipenyo: km 10-25, 56x26, 31 na 43x33) yenye umbali wa km 42,600, 48,600, 57,700 na 64,700 kutoka Pluto.


title: Pluto

text: Pluto ilikuwa ikitambulika kama sayari ya tisa katika mfumo wa jua na sayari zake toka mwaka 1930 hadi Agosti 2006. Vipimo vipya vilileta wasiwasi juu ya swali: Je, sayari ni kitu gani?, hasa baada ya kugundua magimba ya ziada nje ya Pluto yanayokaribia ukubwa wake lakini hayafai kuitwa sayari.


title: Pluto

text: Umoja wa kimataifa wa wanaastronomia uliondoa Pluto katika orodha ya sayari kwenye mkutano wake wa mwaka wa 2006. Badala yake wameiita sayari kibete. Hata hivyo baadhi ya wanaastronomia walipinga uamuzi huu.


title: Pluto

text: Jina "Pluto" linamtaja mungu mtawala wa kuzimu katika mitholojia ya Roma ya Kale. Limechaguliwa kwa sayari hii kutokana na umbali wake na jua na giza kubwa liliko sawa na hali ya giza ambayo ni mfano wa kuzimu.


title: Pluto

text: Vitabu kadhaa vinatumia jina la Kiswahili Utaridi[1] [2] [3] kwa kufuata kamusi ya KAST; lakini mabaharia Waswahili wametumia jina hili la "Utaridi" tangu miaka mingi kwa ajili ya sayari ya kwanza (ing. "Mercury").[4]


title: Pluto

text: Jamii:Sayari kibete Jamii:Mfumo wa jua


title: Elijah Masinde

text: Elijah Masinde (au Elija Masinde) alianzisha jumuiya ya Dini ya Musambwa kati ya Wabukusu huko magharibi mwa Kenya na kuiongoza tangu mwaka 1943 hadi mauti yake mwaka 1987.


title: Elijah Masinde

text: Masinde alizaliwa kati ya mwaka 1910-1912 katika eneo la Kimilili (leo: wilaya ya Bungoma) karibu na mlima Elgon. Ukoo wake ni Wabukusu ambao ni kati ya koo 18 za Waluhya.


title: Elijah Masinde

text: Alipokuwa kijana alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu. Aliwahi kuchezea timu za Kimilili Location Football team na Bukusu Union team.


title: Elijah Masinde

text: Mnamo mwaka 1940 alipokuwa na umri wa miaka 30 hivi alianza kuonekana jinsi alivyochukizwa na utawala wa kikoloni.


title: Elijah Masinde

text: Mwanzo wa 1943 aliota ndoto aliyosikia sauti ya Mungu. Kitabu cha James Bandi Shimanyula “Elijah Masinde and the Dini ya Musambwa” ( kufuatana na ) kina taarifa ifuatayo:


title: Elijah Masinde

text: “Usiku mmoja Aprili 1943 Mungu alimjia Masinde alipolala usingizi akamwambia:


title: Elijah Masinde

text: "Mimi ni Wele wa Musambwa. Ninasema kutoka Sayoni kwenye mlima mtakatifu wa Elgon. Nimekuita wewe Masinde uwe kiongozi wa Dini ya Musambwa. Uwaambie Wabukusu wote kumwamini roho wa Musambwa. Watakuwa na chakula tele. Wafuasi wa Musambwa wasivae nguo za Mzungu. ... Nitawaponya walio bubu, vipofu na walemavu. Mnapaswa kuchukia Wazungu. Utakapofika mwisho wa dunia nitafungua mlango na wewe Masinde pamoja na wafuasi wa dini ya Musambwa mtaingia mbinguni."


title: Elijah Masinde

text: Kitabu kinataja maneno ya Masinde mwenyewe: “Mungu ameniteua kuwa msemaji wake. Ameniambia kuwaunganisha Waafrika na kuwafudisha neno lake. Nimeongea na Mungu mara nyingi. Ananiahidi ya kwamba mimi nitakuwa mtu wa pekee atakayebaki wakati dunia hii itakapokwisha."


title: Elijah Masinde

text: Masinde alianza kuhubiri mbele ya Wabukusu wenzake juu ya wito wake. Alipowaambia wasilipe kodi na kuchoma vipande vyao vya kitambulisho alitupwa jela na Waingereza. Baada ya kutoka alijenga jumuiya ya "Dini ya Musambwa" na kuwa na wafuasi wengi kati ya Waluhya.


title: Elijah Masinde

text: Masinde alikuwa na uwezo na kipaji kikubwa cha kuhubiri. Alihubiri bila woga akiwataka wakoloni kuondoka Afrika na kuacha kila walichokikuta. Aliwataka pia kuwaacha Waafrika kuabudu kufuatana na mila zao. Mara ya kwanza kwa Masinde kuonyesha chuki yake kwa utawala wa kikoloni ni pale alipoamua kuacha kazi aliyokuwa akifanya chini ya utawala huo kwa kutotaka kutumikia wakoloni. Cheo chake kilikuwa ni "Native Tribunal Process Server."


title: Elijah Masinde

text: Mara ya kwanza kabisa kufungwa ilikuwa ni mwaka 1945. Serikali ya kikoloni ilishindwa kumwelewa Masinde na kuamua kumchukilia kama mwendawazimu na hivyo kumweka katika hospitali ya vichaa ya Mathare kwa maiaka miwili. Mwaka 1948 Masinde alishtakiwa kwa kosa la uhaini na kupelekwa uhamishoni huko Lamu ambako alikaa hadi mwaka 1961. Baada ya kuachiliwa huru, Masinde aliendelea na shughuli za kidini na kisiasa. Alikuwa akiunga mkono chama cha Kenya African National Union (KANU) jambo ambalo lilimpunguzia umaarufu wake kwakuwa watu wengi wa eneo analotoka walikuwa wakiunga mkono chama cha Kenya African Democratic Union (KANU).


title: Elijah Masinde

text: Hata hivyo Rais wa kwanza wa Kenya, Mzee Jomo Kenyatta alisajili jumuiya yake ya Dini ya Musambwa na hivyo kutambulika rasmi kwa mara ya kwanza hapo mwaka 1964.


title: Elijah Masinde

text: katika uhai wake Masinde alifikishwa mahakamani na kufunguliwa kesi mbalimbali. Baada ya uhuru wa Kenya alifungwa jela tena na serikali ya Jomo Kenyatta kwa miaka 15. Serikali mpya ya Rais Daniel Arap Moi ilimrudishia uhuru wake akaishi maisha ya utulivu huko Kimilili hadi kifo chake tarehe 9 Juni 1987.


title: Elijah Masinde

text: Wafuasi wa Dini ya Musambwa wamepungua lakini bado wako. Mara mbili kwa mwaka hupanda mlima Elgon na kufanya ibada ya sadaka wakichinja mwanakondoo, hua au dume wa ng'ombe.


title: Elijah Masinde

text: Jamii:Watu wa Kenya Jamii:Dini za Afrika Jamii:Waliofariki 1987


title: Wabukusu

text: Wabukusu ni kati ya koo kubwa za Waluhya (Abaluhya) katika magharibi ya Kenya na mashariki-kusini ya Uganda kwenye mitelemko ya mlima Elgon. Eneo lao katika Kenya ni hasa wilaya ya Bungoma (Mkoa wa Magharibi). Wako pia Kitale huko mkoa wa Bonde la Ufa.


title: Wabukusu

text: Idadi yao ilikadiriwa kuwa karibu lakhi sita mwaka 1987.


title: Wabukusu

text: Wakati wa kuja kwa ukoloni Wabukusu walijaribu kuwazuia Waingereza. Mwaka 1895 walijitetea katika Boma la Chetambe karibu na Bungoma lakini walishindwa na silaha kali za Waingereza.


title: Wabukusu

text: Upinzani ulirudiwa katika miaka ya 1940 na 1950 Wabukusu wengi walipomfuata Elijah Masinde na jumuiya yake ya Dini ya Musambwa.


Wabukusu


title: Waluhya

text: Waluhya (Abaluhya) ni kabila kubwa la pili katika Kenya wakikalia hasa Mkoa wa Magharibi. Wako pia Uganda na Tanzania.


title: Waluhya

text: Katika Kenya kuna koo 18, Uganda koo 4 na Tanzania ukoo mmoja wa Kiluhya. Koo kubwa zaidi ni Wabukusu, Wamaragoli, Wawanga, Wanyore, Waidakho, Wakisa, Waisukha, Watiriki, Wakabras, Wagisu na Wasaamia.


title: Dini ya Musambwa

text: Dini ya Musambwa ni jumuiya ya kidini iliyoanzishwa na Elijah Masinde kati ya Wabukusu wa Kenya ya magharibi mnamo mwaka 1943. "Musambwa" ni neno la Kibukusu chenye maana ya "roho, pepo".


title: Dini ya Musambwa

text: Chanzo chake kilikuwa ufunuo ambamo Masinde alisikia sauti ya roho au mungu aliyejitambulisha kwa jina "Wele wa Musambwa". Wito la Musini ilikuwa kuwarudisha Wabukusu kwa dini na utamaduni asilia na kutangaza mwisho wa ukoloni kuwa karibu.


title: Dini ya Musambwa

text: Wafuasi wa Dini ya Musambwa hutazama mlima Elgon kama mlima mtakatifu penye makazi ya roho au mungu huyu. Ibada yao ni kwa mungu Wele na mizimu kwa njia ya sala na sadaka.


title: Dini ya Musambwa

text: Zamani waliambiwa kutolipa kodi na kutosomesha watoto wao kwenye shule za serikali. Kwa sababu kama hizo na upinzani wao dhidi ya serikali ya kikoloni kundi likapgwa marufuku.


title: Dini ya Musambwa

text: Baada ya uhuru likakubaliwa na serikali lakini kwa sababu ya mahubiri ya kisisasa ya Masinde likapigwa marufuku tena.


title: Dini ya Musambwa

text: Baada ya kifo cha Masinde mwaka 1987 idadi ya wafuasi ilipungua lakini kikundi hakikukwisha jinsi walivyotegemea wengine.


title: Dini ya Musambwa

text: Katika miaka ya nyuma habari za wafuasi wake walisikika kwenye nafasi mbalimbali.


title: Dini ya Musambwa

text: Mwaka 2001 wafuasi 300 ya 'Dini ya Musambwa' waliripotiwa kuwa walikataa kuchanjwa kwa watoto wao dhidi ya ugonjwa wa polio wakidai ya kwamba chanjo hili lingeudhi amri za imani yao.


title: Dini ya Musambwa

text: Mwaka 2005 wafuasi wa Dini ya Musambwa wakiongozwa na Wamalwa Manai walipinga mipango ya kanisa katoliki la kuhamisha maiti ya marehemu Kardinali Otunga kutoka makaburi yake kwenda bustani ya Resurrection Gardens huko Nairobi wakidai ya kwamba tendo hili lapinga utamaduni wa Kibukusu.


title: Dini ya Musambwa

text: Jamii: Dini za Kenya


title: Kamusi za Kiswahili

text: Kamusi za Kiswahili ni zile zinazofafanua maana ya maneno ya lugha hiyo ya Afrika Mashariki ambayo inazidi kuenea hasa barani Afrika.


title: Kamusi za Kiswahili

text: Kamusi hizo ni vyombo muhimu kwa kukuza na kuimarisha Kiswahili, ambacho kwa sasa ni lugha rasmi ya Jumuia ya Afrika Mashariki na mojawapo kati ya lugha za mawasiliano za Umoja wa Afrika.


title: Kamusi za Kiswahili

text: Kamusi za lugha hiyo zilianza kupatikana katika karne ya 19 BK.


title: Kamusi za Kiswahili

text: Waswahili wenyewe, watu wa pwani ya Afrika Mashariki na visiwa vya jirani (kama Unguja na Pemba), hawajulikani kuwa wametunga kamusi kabla ya wakati huo.


title: Kamusi za Kiswahili

text: Kamusi ya kwanza inayojulikana ilitungwa mnamo 1848 na Ludwig Krapf huko Rabai Mpya / Mombasa (Kenya); ilikamilishwa na kutolewa kama "A Dictionary of the Suahili language, London 1882".[1] Kamusi inapatikana pia mtandaoni[2].


title: Kamusi za Kiswahili

text: Tahajia ya maneno mara nyingi ni tofauti kidogo na mazoea ya leo kwa sababu usanifishaji wa lugha ulitokea tu miaka 40-50 baada ya kutokea kwa kamusi yake; pia alikusanya maneno mengi huko Rabai / Mombasa kwa hiyo athira ya Kimvita ni kubwa. Pia si rahisi kutumia kamusi yake kwa sababu ilhali alitoa maana ya maneno ya Kiswahili kwa Kiingereza aliongeza maelezo juu ya matumizi na etimolojia kwa lugha ya Kilatini.


title: Kamusi za Kiswahili

text: Wengine walioendelea kukusanya maneno na kutoa kamusi ni


title: Kamusi za Kiswahili

text: Askofu Mwanglikana Edward Steere (A handbook of the Swahili language: as spoken at Zanzibar. London: Bell & Daldy, 1870) A. C. Madan (English-Swahili Dictionary, Oxford 1901 A. C. Madan Swahili-English Dictionary Oxford 1903 [3]).


title: Kamusi za Kiswahili

text: Kamusi ya Kiswahili - Kijerumani zilipatikana mwaka 1890 na Büttner (Wörterbuch der Suaheli-Sprache, Berlin 1891) na mwaka 1911 wakati wa Afrika ya Mashariki ya Kijerumani na Carl Velten (Suaheli Wörterbuch, Berlin 1910).


title: Kamusi za Kiswahili

text: Kamusi ya Kiswahili - Kifaransa ilitolewa na Charles Sacleux (Sacleux, Charles. 1939. Dictionnaire Swahili - Français. (Travaux et Mémoires de l'Institut d'Ethnologie, Vols. 36/37)[4]. Paris: Institut d'Ethnologie, Université de Paris. (Reprint 1959)). Kamusi hii imesifiwa kuwa ya pekee iliyokusanya pia maneno ya lahaja za Kiswahili nje ya Kiunguja (Zanzibar) na Kimvita (Mombasa). Inasifiwa pia kwa upana wa maelezo yake kuhusu historia ya maneno.


title: Kamusi za Kiswahili

text: Hadi mwanzo wa karne ya 20 Kiswahili kilipatikana katika lahaja zake tu. Baada ya Vita Kuu ya Kwanza kamati iliundwa na serikali ya kikoloni kwa kusudi la kuunda Kiswahili sanifu kitakachotumiwa kote Afrika ya Mashariki. Kamusi mbili za "Inter-territorial Language (Swahili) committee to the East African Dependencies" zilitolewa mwaka 1939 na zimechapishwa upya mara nyingi. Mhariri mkuu wa kamati alikuwa katibu wake Frederick Johnson. Msingi wa kamusi hizi ulikuwa kazi ya Madan (taz. juu). Hivyo kamusi hizi hutajwa kama "Madan-Johnson".


title: Kamusi za Kiswahili

text: Tangu kupatikana kwa uhuru wa nchi za Afrika ya Mashariki Kiswahili kiliendelea sana. Azimio la serikali ya Tanzania la kufanya Kiswahili kuwa lugha ya elimu katika shule za msingi lilianzisha masharti ya kutunga vitabu vya shule na kupanua msamiati wa Kiswahili. Orodha za maneno zilitungwa kwa ajili ya masomo mbalimbali.


title: Kamusi za Kiswahili

text: Taasisi ya Uchunguzi wa Kiswahili (leo: TATAKI) katika Dar es Salaam ilianza kuandaa kamusi mbalimbali, hasa "Kamusi ya Kiswahili Sanifu" inayoeleza maana ya maneno kwa kutumia lugha yenyewe. Kamusi mbalimbali zilifuata.


title: Kamusi za Kiswahili

text: Vifupisho katika mabano si vya kawaida lakini vimeingizwa hapa kwa kusudi la kurahisisha marejeo katika makala za Wikipedia.


title: Kamusi za Kiswahili

text: Kamusi ya Kiswahili Sanifu (KKS). Dar es Salaam, Tanzania: Oxford University Press. 1981, 2004, 2013. (imetungwa na TATAKI, awali TUKI) Kamusi la Kiswahili Fasaha (KKF), (imetungwa na BAKIZA), Oxford 2010 - ISBN 978 019 5736182. Kamusi ya Karne ya 21 (KK21). Nairobi, Kenya: Longhorn. 2011 - ISBN 978 9966 36 120 0. Kamusi Teule ya Kiswahili (KTK). Nairobi, Kenya: East Africa Educational Publishers, 2014. Kamusi Kuu ya Kiswahili (KKK). Nairobi, Kenya; Kampala, Uganda; Dar es Salaam, Tanzania: Longhorn, 2015. (imetungwa na BAKITA) Bakhressa, Salim K., Kamusi ya Manaa na Matumizi (KMM). Nairobi, Kenya: Oxford University Press, 1992 Kiputiputi, Omari M. Kamusi Sanifu ya Kompyuta (KSK), Taasisi ya Taaluma za Kiswahili, toleo la kwanza 2011, ISBN 978 9987 531 12 7 Kamusi Sanifu ya Biolojia, Fizikia na Kemia / English-Swahili Dictionary of Biology, Physics and Chemistry - TUKI/UNESCO/SIDA, Dar es Salaam, 1990 Kamusi ya Tiba (KyT), TUKI, dar es Salaam 2003, ISBN 9976-911-65-3 Kamusi Sanifu ya Isimu na Lugha - TUKI/UNESCO/SIDA, Dar es Salaam, 1990, ISBN 9976 911 10 6 Massamba, D.P.B., Kamusi ya Isimu na Falsafa ya Lugha, TUKI, Dar es Salaam, 2004, ISBN 9976 911 73 4 Wamitila, K.W., Kamusi ya Tashbihi, Vitendawili, Milio na Milingano, Longhorn 2003, ISBN 9966 49 768 4 Wamitila, K.W., Kamusi ya Fasihi. Istilahi na Nadharia, Focus Books, Nairobi 2003, ISBN 9966 882 79 6 Mwansoko H.T.Z. - Tumbo-Masabo Z.N. - Sewangi S.S., Kamusi ya Historia - TUKI, Dar es Salaam, 2004 - ISBN 9976 911 75 0 Mkota, A., Kamusi ya Methali, Vide-Ruwa, Nairobi 2009 Arege, T. - Nyanje, M., Kamusi Fafanuzi ya Methali, Target Publications Ltd, Nairobi 2011, ISBN 9966 002 41 3 Tumbo-Masabo, Z.N. - Chuwa A.R., Kamusi ya Biashara na Uchumi, TUKI, Dar es Salaam, 1995, ISBN 9976 911 37 8 Mwita, A.M.A. - Mwansoko, H.J.M., Kamusi ya Tiba (TUKI) 2003 Mlingwa, C.O.F. - Kiango, J.G., Kamusi ya Ndege kwa Picha, TUKI 2006ù Mdee T.S. - Kiango J.K., Kamusi ya Wanyama - TUKI 2008, ISBN 978 9987 442 263 Mkota, A. - Sakara, F., Kamusi ya Semi, Vide-Ruwa, Nairobi 2011 King'ei, K. - Ndalu, A., Kamusi ya Semi, EAEP Ltd, Nairobi, Kampala, Dar es Salaam, 1988-2007, ISBN 9966 46 898 6 Mohamed, H.A. - Mohamed, S.A., Kamusi ya Visawe, Swahili Dictionary of Synonims, EAEP, Nairobi, Kampala, Dar es Salaam, 1998 Nyenyembe, J. - Kamusi ya Ukristo, Mkuki na Nyoka, Dar es Salaam, 2016, ISBN 978-9987-753-17-8


title: Kamusi za Kiswahili

text: Kamusi ya Kiswahili - Kiingereza (Swahili-English Dictionary KKK/SED) (imetungwa na Taasisi ya Taaluma za Kiswahili, toleo la pili Dar es Salaam 2014, ISBN 9976-911-44-0; [5]) Kamusi Awali ya Sayansi na Tekinolojia (KAST). Dar es Salaam, Tanzania: Ben & Co. Ltd., 1995.(imetungwa na TUKI) Madan-Johnson, A Standard Swahili-English Dictionary (M-J SSE) (hutolewa na Oxford University Press, Nairobi & Dar es Salaam, 1939 na kuchapishwa upya mara nyingi)


title: Kamusi za Kiswahili

text: English-Swahili Dictionary (Kamusi ya Kiingereza-Kiswahili KKK/ESD) (imetungwa na TUKI, third edition Dar es Salaam 2006, ISBN 9976-911-29-7; [6]) Madan-Johnson, A. Standard English-Swahili Dictionary (M-J SES) (Oxford University Press, Nairobi & Dar es Salaam, 1939 na kuchapishwa upya mara nyingi) Snoxall R.A. - Mshindo H.B., Concise English-Swahili Dictionary / Kamusi ya Kiingereza-Kiswahili (Oxford University Press, Nairobi & Dar es Salaam, 1998 na kuchapishwa upya mara nyingi) Kirkeby, Willy A. English Swahili Dictionary (Kamusi ya Kiingereza-Kiswahili) (Kirkeby Publishing Company, Dar es Salaam and Skedsmokorset, Norwei, 2002, ISBN 82-994573-2-7) Mlacha, S.A.K., Kamusi ya Sheria Kiingereza-Kiswahili, TUKI 1999 Familia za Maamkio, English-Kiswahili Catholic Dictionary (a first English-Swahili dictionary of terms in use in the Catholic Church - with glosses in Latin and Italian) - Ndanda Mission Press, 2001, ISBN 9977 663 625 3 Kamusi sanifu ya Biolojia, Fizikia na Kemia (English-Swahili dictionary of Biology, Physics and Chemistry), David P.B. Massamba & alii, kutolewa na TUKI/UNESCO/SIDA,TUKI 1990, chapa ya tatu 2012, ISBN 9976 911 09 2


title: Kamusi za Kiswahili

text: Pick, M. Vocabolario Kiswahili-Italiano Italiano-Kiswahili (Kamusi ya Kiswahili - Kiitalia - Kiswahili) (EMI, Bologna, 1978)


title: Kamusi za Kiswahili

text: Handwörterbuch Swahili-Deutsch, von Hildegard Höftmann, Irmtraud Herms (Langenscheidts Handwörterbuch München 2000, ISBN 3468043902) Handwörterbuch Deutsch-Swahili von Karsten Legere (Langenscheidts Handwörterbuch München 2000, ISBN 3468043910)


title: Kamusi za Kiswahili

text: M.A.J.E. CHIPA, Francais-Kiswahili-English / Misamiati ya msingi kwa wanaojifunza lugha Kifaransa-Kiswahili-Kiingereza - MAJEC-AJEJER, Dar es Salaam 2006, ISBN 9987 451 16 0


title: Kamusi za Kiswahili

text: ILSD) Chuo Kikuu cha Leipzig


title: Kamusi za Kiswahili

text: Gudrun Miehe & Henrike Fiersching, , utathmini wa kamusi ya Krapf, pamoja na orodha ya maneno, katika Swahili Forum 16, Special Edition 2009; ilitazamiwa Juni 2015


title: Sentimita

text: Sentimita (pia: sentimeta; kifupi: cm) ni kipimo cha urefu. Ni sawa na sehemu ya mia moja au asilimia moja ya urefu wa mita ambayo ni kipimo cha kimataifa cha SI.


title: Sentimita

text: Kipimo cha kulingana kwa eneo ni sentimita ya mraba (cm²).


title: Sentimita

text: Sentimita si kiwango rasmi katika utaratibu wa SI, lakini inafaa sana katika matumizi ya kila siku. Sentimita moja huwa ni upana wa kucha ya kidole cha mtu mzima.


title: Sentimita

text: millimita « sentimita « desimita « mita « kilomita


title: Sentimita

text: Sentimita moja ni sawa na:


title: Bamba la gandunia

text: Bamba gandunia ni jina kwa vipande vinavyofanya sehemu ya nje ya dunia yetu. Sehemu hii ya nje huitwa ganda la dunia na chini yake kuna sehemu ya dunia ambayo ni joto kiasi ya kwamba miamba na elementi zote zinapatikana katika hali ya giligili yaani kuyeyushwa. Hii sehemu ya nje ya dunia si kipande kimoja bali kuna vipande mbalimbali kandokando vinavyoelea juu ya mata ya moto ndani yake. Unaweza kusoma zaidi katika makala kuhusu muundo wa dunia.


title: Bamba la gandunia

text: Gandunia ni elimu kuhusu ganda la dunia. Hoja la sayansi kuhusu gandunia ni ya kwamba ganda la dunia limevunjika kwa vipande mbalimbali vinavyoitwa mabamba. Kila bamba lapakana na mabamba mengine. Mabamba yasukumwa na mikondo ya moto chini yao kama majani yanayokaa usoni wa maji inayoanza kuchemka katika sufuria. Hivyo kila bamba lina mwendo wake wa pekee pamoja na au dhidi ya mabamba mengine. Tetemeko la ardhi ni dalili ya kwamba mabamba yamesuguana na hivyo kusababisha mishtuko tunayojua kama tetemeko la ardhi.


title: Bamba la gandunia

text: Mabamba haya ni sehemu ya nje ya tabakamwamba (lithosferi). Tabaka hili limevunjika katika vipande vikubwa 7 na vingine vidogo vinavyoelea juu ya tabaka lenye hali ya kiowevu chenye mnato mzito.


title: Bamba la gandunia

text: Mabamba haya yote yameonekana kuwa na mwendo wa sentimita kadhaa (2 - 20 cm zimepimwa) kwa mwaka. Mwendo huu husababishwa na nguvu ya magma (mwamba moto wa kiowevu) inayopanda juu na kusukuma mabamba haya.


title: Bamba la gandunia

text: Mabamba makubwa ya ganda la nje ya dunia ni:


title: Bamba la gandunia

text:
Kati ya mabamba madogo ni:
Mwendo wa mabamba haya umesababisha kutokea na kuvunjika kwa mabara katika historia ya dunia yetu.


title: Bamba la gandunia

text: Wataalamu hufikiri ya kwamba dunia ilikuwa na bara kubwa moja tu (Pangaea) miaka milioni 300 - 150 iliyopita iliyovunjika katika vipande au mabamba mbalimbali.


title: Bamba la gandunia

text: Hata mabamba yaliyopo kwa sasa yanategemewa kuendelea kuhamahama, kuvunjika au kupotea kabisa.


title: Bamba la gandunia

text: Kwa mfano Afrika iko katika mwenendo wa kupasuliwa kwenye mstari wa Bonde la Ufa yaani Afrika ya Mashariki inaelekea kujitenga na sehemu nyingine ya bara ikiwa bamba la pekee. Penye Bonde la Ufa la sasa bahari itatandiwa baada ya miaka milioni 20.


title: Bamba la gandunia

text: Bara Hindi au bamba la Uhindi inaendelea kusukuma dhidi ya bamba la Asia na kujisukuma chini ya milima ya Himalaya - kuna uwezekano ya kwamba itaingia kabisa na kutoweka.


title: 1

text: Makala hii inahusu mwaka 1 BK (Baada ya Kristo).


title: 2006

text: Makala hii inahusu mwaka 2006 BK (Baada ya Kristo).


title: 2

text: Makala hii inahusu mwaka 2 BK (Baada ya Kristo).


title: 3

text: Makala hii inahusu mwaka 3 BK (Baada ya Kristo).


title: Kitabu cha Yobu

text: Kitabu cha Yobu (kinaitwa pia Ayubu) ni kati ya vitabu vya hekima katika Biblia ya Kiebrania (Tanakh), hivyo pia cha Agano la Kale ya Biblia ya Kikristo.


title: Kitabu cha Yobu

text: Miongoni mwa aina nyingi za vitabu vya Biblia vipo hivyo vinavyojulikana kuwa vitabu vya hekima. Kati ya vitabu hivyo, pamoja na Yobu, kuna Methali na Mhubiri, ingawa hata baadhi ya Zaburi na sehemu za vitabu vingine pia vinaweza kuhesabiwa kuwa ni maandiko ya hekima. Tena, kati ya Deuterokanoni, vingi ni vitabu vya hekima.


title: Kitabu cha Yobu

text: Hakuna hakika kuhusu wakati wa kuandikwa habari za Ayubu wala haijulikani mwandishi wa kitabu chake alikuwa nani. Lakini kutojua mambo haya si kizuizi cha kuelewa ujumbe wa kitabu. Jambo muhimu ili kuelewa kitabu cha Ayubu si kumjua mwandishi wake au wakati wa kuandikwa kwake, bali jinsi kilivyoandikwa na muundo wake.


title: Kitabu cha Yobu

text: Ukitoa mwanzo na mwisho wake, kitabu hiki chenye sura 42 kiliandikwa namna ya shairi, na swali lake hasa ni: “Mbona Mungu aliye mwema anaruhusu mateso?”


title: Kitabu cha Yobu

text: Hadithi hii inasimulia mateso ya Yobu aliyemcha na kumwabudu Mungu vizuri kabisa. Hata hivyo mali yake yote ilipotea, watoto wake wote walikufa, na mke wake alimshauri kumlaani Mwenyezi Mungu. Yeye lakini hakufanya dhambi.


title: Kitabu cha Yobu

text: Alipotembelewa na marafiki watatu katika huzuni yake, walijadiliana naye sababu ya mateso. Sehemu kubwa ya kitabu inaleta majadiliano hayo.


title: Kitabu cha Yobu

text: Mwishoni, baada ya Elihu kuingilia kati, Mungu mwenyewe akamjibu Yobu kutoka katika dhoruba.


title: Kitabu cha Yobu

text: Inafaa tukisoma kitabu cha Ayubu sawasawa tunavyosoma vitabu vile vya Agano la Kale vyenye lugha ya mjazo wa masimulizi, maagizo ya haki au hotuba zenye wito. Hayo siyo kwa sababu kitabu kina alama za maandiko yenye hekima tulivyokwishaona, bali kwa sababu kiliandikwa kwa mtindo wake. Haya yanaonekana katika kitabu chote, yaani katika masimulizi ya mwanzo wa kitabu, katika mifululizo ya majadiliano na katika mwisho wake wa kuvutia sana.


title: Kitabu cha Yobu

text: Kama ilivyo katika utunzi wowote, msemo wake na aina ya utunzi wa maneno unastaajabisha wala maneno yake hayakukusudiwa kutafsiriwa moja kwa moja kila mara. Wala kitabu hiki hakikuandikwa ili kichunguzwe mstari kwa mstari, kwa sababu mara nyingine mstari mzima au hata mfululizo wa mistari kadhaa hutumiwa kueleza wazo moja tu la msingi. Mashairi ya Kiebrania kwa jumla, na hasa maandiko ya hekima ya Kiebrania, yalikuwa na maana ya pekee ambayo iliyafanya yatofautiane na maandiko mengine ya kawaida ya Agano la Kale.


title: Kitabu cha Yobu

text: Kwa kuelewa maana hiyo zaidi, kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.


title: Kitabu cha Yobu

text: Ayubu alikuwa tajiri aliyesoma na kumcha Mungu. Aliishi katika nchi ya Usi iliyokuwa mashariki kwa Palestina. Alipopatwa na mfululizo wa maafa, marafiki zake walikazania kwamba shida zile lazima zilisababishwa na dhambi zake za siri. Ayubu alikataa maneno yao. Alijua kwamba hakuwa mtu mkamilifu, lakini pia alijua kwamba maoni ya kawaida ya desturi za nchi ile, kama yalivyoelezwa na marafiki zake, hayakueleza jambo lo lote. Majadiliano marefu yenye uchungu yaliyofuata yalijaza nafasi kubwa ya kitabu chote.


title: Kitabu cha Yobu

text: Elifazi (Ayubu 42:7) alikuwa ametoa mashtaka kwa Mungu kwamba watu humtumikia Mungu tu kwa sababu ya vitu wanavyoweza kupata kutoka kwake. Kama wangepata matatizo na shida wangemlaani (1:9-11; 2:4-5). Mungu akaruhusu maafa yaje juu ya Ayubu ili kupima uthabiti wa imani yake, na hivyo kuimarisha imani hiyo na kuongeza uzoefu wa Ayubu na Mungu (taz. Yak 5:11). Mateso ya Ayubu hayakuthibitisha hukumu ya Mungu juu yake, bali yalithibitisha matumaini yake katika Mungu na jinsi alivyomwamini.


title: Kitabu cha Yobu

text: Mkazo wa marafiki zake kwamba mateso au shida lazima vitokane na dhambi za mtu binafsi ulimfikisha Ayubu katika hali ambayo nusura ashindwe kuwavumilia zaidi. Lakini pia hali hiyo ilimsababisha amkaribie Mungu zaidi ambaye Ayubu alimwona kuwa tumaini lake pekee. Alipomlalamikia Mungu, inawezekana kuwa alikosa alipotumia lugha isiyostahili, lakini kwa hali yoyote alipeleka malalamiko yake kwa Yule aliyehusika.


title: Kitabu cha Yobu

text: Mwisho aliridhishwa, si kwa sababu maswali yake yote yalijibiwa, bali kwa sababu alikutana na Mungu ambaye alimlilia. Inawezekana kwamba Ayubu hakuelewa makusudi ya Mungu, lakini alijifunza kwamba Mungu huyo ambaye hekima yake ni kubwa sana kuliko ufahamu wa wanadamu, alistahili kutegemewa. Mungu hakuhitaji kujitetea kwa wanadamu, bali aliweza kufanya jambo lo lote alilopenda.


title: Kitabu cha Yobu

text: Mungu alipomthibitisha Ayubu, aliwaonyesha marafiki kwamba walikosa walipodai kwamba kila shida ni matokeo ya dhambi za mtu binafsi. Pia alionyesha kwamba Elifazi alikosa alipodai kwamba watu wanamwabubu Mungu tu, kwa sababu anawapa mambo mema na fanaka. Ayubu alidumu kuwa mwaminifu kwa Mungu, ingawa alipoteza kila kitu, lakini mwisho Mungu alimbariki kwa mibaraka mikubwa kuliko aliyokuwanayo hapo awali.


title: Kitabu cha Yobu

text: 1:1-2:13 Elifazi amjaribu Ayubu


title: Kitabu cha Yobu

text: 3:1-14:22 Mfululizo wa kwanza wa mahojiano


title: Kitabu cha Yobu

text: 15:1-21:34 Mfululizo wa pili wa mahojiano


title: Kitabu cha Yobu

text: 22:1-26:14 Mfululizo wa tatu wa mahojiano


title: Kitabu cha Yobu

text: 27:1-31:40 Mfululizo wa Ayubu


title: Kitabu cha Yobu

text: 32:1-37:24 Hoja za Elihu


title: Kitabu cha Yobu

text: 38:1-42:17 Jibu la Mungu


title: Alcuin Mtakatifu

text: Alkuin wa York (mnamo 732 – 19 Mei, 804) alikuwa mtaalamu mkuu wakati wa enzi ya Karoli Mkuu.


title: Alcuin Mtakatifu

text: Alizaliwa karibu na mji wa York kule Uingereza ambapo alikuwa mwalimu mkuu wa shule ya Kanisa kuu la mji huo kwa miaka mingi.


title: Alcuin Mtakatifu

text: Mwaka 781 alisafiri Italia na kumkuta mfalme Karoli aliyemwalika kuwa mwalimu katika kitala chake kule mji wa Aachen. Huko Alkuin alianzisha chuo kilichohudhuriwa hata na Karoli Mkuu mwenyewe na familia yake. Kupitia chuo hicho elimu iliboreshwa na shule nyingi zilianzishwa katika ufalme mzima.


title: Alcuin Mtakatifu

text: Mwaka 796 Alkuin alitoka Aachen kwenda mji wa Tours ambapo alikuwa mkuu wa watawa mpaka kifo chake.


title: Alcuin Mtakatifu

text: Orodha hii inafuata hasa maelezo ya jumla ya Robert Levine and Whitney BoltonZiko zaidi ya 310.


title: 804

text: Makala hii inahusu mwaka 804 BK (Baada ya Kristo).


title: 1839

text: Makala hii inahusu mwaka 1839 BK (Baada ya Kristo).


title: 1907

text: Makala hii inahusu mwaka 1907 BK (Baada ya Kristo).


title: 1845

text: Makala hii inahusu mwaka 1845 BK (Baada ya Kristo).


title: 1924

text: Makala hii inahusu mwaka 1924 BK (Baada ya Kristo).


title: 1830

text: Makala hii inahusu mwaka 1830 BK (Baada ya Kristo).


title: 1914

text:
Makala hii inahusu mwaka 1914 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1889

text: Makala hii inahusu mwaka 1889 BK (Baada ya Kristo).


title: 1957

text:
Makala hii inahusu mwaka 1957 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1835

text: Makala hii inahusu mwaka 1835 BK (Baada ya Kristo).


title: 1871

text: Makala hii inahusu mwaka 1871 BK (Baada ya Kristo).


title: 1936

text:
Makala hii inahusu mwaka 1936 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehebila tarehe


title: 1941

text: Makala hii inahusu mwaka 1941 BK (Baada ya Kristo).


title: 1859

text: Makala hii inahusu mwaka 1859 BK (Baada ya Kristo).


title: 1916

text: Makala hii inahusu mwaka 1916 BK (Baada ya Kristo).


title: 1846

text: Makala hii inahusu mwaka 1846 BK (Baada ya Kristo).


title: 1954

text: Makala hii inahusu mwaka 1954 BK (Baada ya Kristo).


title: 1866

text: Makala hii inahusu mwaka 1866 BK (Baada ya Kristo).


title: 1933

text: Makala hii inahusu mwaka 1933 BK (Baada ya Kristo).


title: 1867

text: Makala hii inahusu mwaka 1867 BK (Baada ya Kristo).


title: 1902

text: Makala hii inahusu mwaka 1902 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1968

text:
Makala hii inahusu mwaka 200 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1901

text: Makala hii inahusu mwaka 1901 BK (Baada ya Kristo).


title: 1903

text: Makala hii inahusu mwaka 1903 BK (Baada ya Kristo).


title: 1904

text: Makala hii inahusu mwaka 1904 BK (Baada ya Kristo).


title: 1905

text: Makala hii inahusu mwaka 1905 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1906

text: Makala hii inahusu mwaka 1906 BK (Baada ya Kristo).


title: 1908

text: Makala hii inahusu mwaka 1908 BK (Baada ya Kristo).


title: 1909

text: Makala hii inahusu mwaka 1909 BK (Baada ya Kristo).


title: 1910

text: Makala hii inahusu mwaka 1910 BK (Baada ya Kristo).


title: 1911

text: Makala hii inahusu mwaka 1911 BK (Baada ya Kristo).


title: 1912

text:
Makala hii inahusu mwaka 1912 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1913

text:
Makala hii inahusu mwaka 1913 BK (Baada ya Kristo).
[[Jamii:Karne ya 20]]


title: 1915

text: Makala hii inahusu mwaka 1915 BK (Baada ya Kristo).


title: 1917

text: Makala hii inahusu mwaka 1917 BK (Baada ya Kristo).


title: 1918

text: Makala hii inahusu mwaka 1918 BK (Baada ya Kristo).


title: 1918

text: Novemba: Mwisho wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia


title: 1919

text:
Makala hii inahusu mwaka 1919 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1920

text:
Makala hii inahusu mwaka 1920 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1921

text: Makala hii inahusu mwaka 1921 BK (Baada ya Kristo).


title: 1922

text:
Makala hii inahusu mwaka 1922 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1923

text: Makala hii inahusu mwaka 1923 BK (Baada ya Kristo).


title: 1925

text: Makala hii inahusu mwaka 1925 BK (Baada ya Kristo).


title: 1926

text:
Makala hii inahusu mwaka 1926 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1927

text: Makala hii inahusu mwaka 1927 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1928

text: Makala hii inahusu mwaka 1928 BK (Baada ya Kristo).


title: 1929

text: Makala hii inahusu mwaka 1929 BK (Baada ya Kristo).


title: 1930

text: Makala hii inahusu mwaka 1930 BK (Baada ya Kristo).bila tarehebila tarehe


title: 1931

text: Makala hii inahusu mwaka 1931 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1932

text: Makala hii inahusu mwaka 1932 BK (Baada ya Kristo).


title: 1934

text: Makala hii inahusu mwaka 1934 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1935

text: Makala hii inahusu mwaka 1935 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1937

text: Makala hii inahusu mwaka 1937 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1938

text:
Makala hii inahusu mwaka 1938 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1939

text:
Makala hii inahusu mwaka 1939 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1940

text: Makala hii inahusu mwaka 1940 BK (Baada ya Kristo).


title: 1942

text: Makala hii inahusu mwaka 1942 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1943

text: Makala hii inahusu mwaka 1943 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1944

text: Makala hii inahusu mwaka 1944 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1945

text:
1945 ilikuwa mwaka wa mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Majaribio ya Ujerumani na Japani ya kutawala dunia yalishindwa na mataifa yalitafuta ushirikiano mpya. Ilikuwa pia chanzo cha vita baridi kati ya vikundi wa washindi wa vita kuu baada ya Umoja wa Kisovyeti kujenga utawala wake juu ya nchi za Ulaya ya Mashariki.
bila tarehe


title: 1946

text: Makala hii inahusu mwaka 1946 BK (Baada ya Kristo).


title: 1947

text:
Makala hii inahusu mwaka 1947 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1948

text:
Makala hii inahusu mwaka 1948 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1949

text:
Makala hii inahusu mwaka 1949 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1950

text: Makala hii inahusu mwaka 1950 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1951

text: Makala hii inahusu mwaka 1951 BK (Baada ya Kristo).


title: 1952

text:
Makala hii inahusu mwaka 1952 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1953

text:
Makala hii inahusu mwaka 1953 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1955

text: Makala hii inahusu mwaka 1955 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1956

text: Makala hii inahusu mwaka 1956 BK (Baada ya Kristo).


title: 1958

text: Makala hii inahusu mwaka 1958 BK (Baada ya Kristo).


title: 1959

text: Makala hii inahusu mwaka 1959 BK (Baada ya Kristo).


title: 1960

text: Makala hii inahusu mwaka 1960 BK (Baada ya Kristo).


title: 1961

text:
Makala hii inahusu mwaka 1961 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1962

text: Makala hii inahusu mwaka 1962 BK (Baada ya Kristo).


title: 1963

text:
Makala hii inahusu mwaka 1963 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1964

text: Makala hii inahusu mwaka 1964 BK (Baada ya Kristo).


title: 1965

text:
Makala hii inahusu mwaka 1965 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1966

text: Makala hii inahusu mwaka 1966 BK (Baada ya Kristo).


title: 1967

text:
Makala hii inahusu mwaka 1967 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1969

text: Makala hii inahusu mwaka 1969 BK (Baada ya Kristo).


title: 1970

text: Makala hii inahusu mwaka 1970 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1971

text:
Makala hii inahusu mwaka 1971 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1972

text:
Makala hii inahusu mwaka 1972 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehebila tarehe


title: 1973

text:
Makala hii inahusu mwaka 1973 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1974

text:
Makala hii inahusu mwaka 1974 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1975

text: Makala hii inahusu mwaka 1975 BK (Baada ya Kristo).


title: 1976

text:
Makala hii inahusu mwaka 1976 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehebila tarehe


title: 1977

text: Makala hii inahusu mwaka 1977 BK (Baada ya Kristo).


title: 1978

text: Makala hii inahusu mwaka 1978 BK (Baada ya Kristo).


title: 1979

text:
Makala hii inahusu mwaka 1979 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1980

text:
Makala hii inahusu mwaka 1980 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1981

text:
Makala hii inahusu mwaka 1981 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1982

text:
Makala hii inahusu mwaka 1982 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1983

text: Makala hii inahusu mwaka 1983 BK (Baada ya Kristo).


title: 1984

text: Makala hii inahusu mwaka 1984 BK (Baada ya Kristo).


title: 1985

text: Makala hii inahusu mwaka 1985 BK (Baada ya Kristo).


title: 1986

text:
Makala hii inahusu mwaka 1986 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1987

text: Makala hii inahusu mwaka 1987 BK (Baada ya Kristo).


title: 1988

text: Makala hii inahusu mwaka 1988 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1989

text: Makala hii inahusu mwaka 1989 BK (Baada ya Kristo).


title: 1990

text:
Makala hii inahusu mwaka 1990 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1991

text: Makala hii inahusu mwaka 1991 BK (Baada ya Kristo).


title: 1991

text: bila tarehe


title: 1992

text: Makala hii inahusu mwaka 1992 BK (Baada ya Kristo).


title: 1993

text:
Makala hii inahusu mwaka 1993 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1994

text: Makala hii inahusu mwaka 1994 BK (Baada ya Kristo).


title: 1995

text: Makala hii inahusu mwaka 1995 BK (Baada ya Kristo).


title: 1996

text: Makala hii inahusu mwaka 1996 BK (Baada ya Kristo).


title: 1997

text: Makala hii inahusu mwaka 1997 BK (Baada ya Kristo).


title: 1997

text: Ni mwaka mbao Steve Iwatta alizaliwa


title: 1998

text: Makala hii inahusu mwaka 1998 BK (Baada ya Kristo).


title: 1999

text: Makala hii inahusu mwaka 1999 BK (Baada ya Kristo).


title: 1831

text: Makala hii inahusu mwaka 1831 BK (Baada ya Kristo).


title: 1832

text: Makala hii inahusu mwaka 1832 BK (Baada ya Kristo).


title: 1833

text: Makala hii inahusu mwaka 1833 BK (Baada ya Kristo).


title: 1834

text: Makala hii inahusu mwaka 1834 BK (Baada ya Kristo).


title: 1836

text: Makala hii inahusu mwaka 1836 BK (Baada ya Kristo).


title: 1836

text: bila tarehe


title: 1837

text: Makala hii inahusu mwaka 1837 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1838

text: Makala hii inahusu mwaka 1838 BK (Baada ya Kristo).


title: 1840

text: Makala hii inahusu mwaka 1840 BK (Baada ya Kristo).


title: 1841

text: Makala hii inahusu mwaka 1841 BK (Baada ya Kristo).


title: 1842

text: Makala hii inahusu mwaka 1842 BK (Baada ya Kristo).


title: 1843

text: Makala hii inahusu mwaka 1843 BK (Baada ya Kristo).


title: 1844

text: Makala hii inahusu mwaka 1844 BK (Baada ya Kristo).


title: 1847

text: Makala hii inahusu mwaka 1847 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1848

text: Makala hii inahusu mwaka 1848 BK (Baada ya Kristo).


title: 1849

text: Makala hii inahusu mwaka 1849 BK (Baada ya Kristo).


title: 1850

text: Makala hii inahusu mwaka 1850 BK (Baada ya Kristo).


title: 1851

text: Makala hii inahusu mwaka 1851 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1852

text: Makala hii inahusu mwaka 1852 BK (Baada ya Kristo).


title: 1853

text: Makala hii inahusu mwaka 1853 BK (Baada ya Kristo).


title: 1854

text: Makala hii inahusu mwaka 1854 BK (Baada ya Kristo).


title: 1855

text: Makala hii inahusu mwaka 1855 BK (Baada ya Kristo).


title: 1856

text:
Makala hii inahusu mwaka 1856 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1857

text: Makala hii inahusu mwaka 1857 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1858

text: Makala hii inahusu mwaka 1858 BK (Baada ya Kristo).


title: 1860

text: Makala hii inahusu mwaka 1860 BK (Baada ya Kristo).


title: 1861

text: Makala hii inahusu mwaka 1861 BK (Baada ya Kristo).


title: 1862

text: Makala hii inahusu mwaka 1862 BK (Baada ya Kristo).


title: 1863

text: Makala hii inahusu mwaka 1863 BK (Baada ya Kristo).


title: 1864

text: Makala hii inahusu mwaka 1864 BK (Baada ya Kristo).


title: 1865

text: Makala hii inahusu mwaka 1865 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1868

text:
Makala hii inahusu mwaka 1868 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1869

text: Makala hii inahusu mwaka 1869 BK (Baada ya Kristo).


title: 1870

text: Makala hii inahusu mwaka 1870 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1872

text:
Makala hii inahusu mwaka 1872 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1873

text: Makala hii inahusu mwaka 1873 BK (Baada ya Kristo).


title: 1874

text: Makala hii inahusu mwaka 1874 BK (Baada ya Kristo).


title: 1875

text: Makala hii inahusu mwaka 1875 BK (Baada ya Kristo).


title: 1876

text: Makala hii inahusu mwaka 1876 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1877

text: Makala hii inahusu mwaka 1877 BK (Baada ya Kristo).


title: 1878

text: Makala hii inahusu mwaka 1878 BK (Baada ya Kristo).


title: 1879

text: Makala hii inahusu mwaka 1879 BK (Baada ya Kristo).


title: 1880

text: Makala hii inahusu mwaka 1880 BK (Baada ya Kristo).


title: 1881

text:
Makala hii inahusu mwaka 1881 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1882

text: Makala hii inahusu mwaka 1882 BK (Baada ya Kristo).


title: 1883

text: Makala hii inahusu mwaka 1883 BK (Baada ya Kristo).


title: 1884

text: Makala hii inahusu mwaka 1884 BK (Baada ya Kristo).


title: 1885

text: Makala hii inahusu mwaka 1885 BK (Baada ya Kristo).


title: 1886

text: Makala hii inahusu mwaka 1886 BK (Baada ya Kristo).


title: 1887

text: Makala hii inahusu mwaka 1887 BK (Baada ya Kristo).


title: 1888

text: Makala hii inahusu mwaka 1888 BK (Baada ya Kristo).


title: 1890

text: Makala hii inahusu mwaka 1890 BK (Baada ya Kristo).


title: 1891

text: Makala hii inahusu mwaka 1891 BK (Baada ya Kristo).


title: 1892

text: Makala hii inahusu mwaka 1892 BK (Baada ya Kristo).


title: 1893

text:
Makala hii inahusu mwaka 1893 BK (Baada ya Kristo).
bila tarehe


title: 1894

text: Makala hii inahusu mwaka 1894 BK (Baada ya Kristo).


title: 1895

text: Makala hii inahusu mwaka 1895 BK (Baada ya Kristo).


title: 1896

text: Makala hii inahusu mwaka 1896 BK (Baada ya Kristo).


title: 1897

text: Makala hii inahusu mwaka 1897 BK (Baada ya Kristo).


title: 1898

text: Makala hii inahusu mwaka 1898 BK (Baada ya Kristo).


title: 1898

text: kati ya Machi na Mei - Hastings Kamuzu Banda, rais wa Malawi (1966-1994)


title: 1898

text: bila tarehe


title: 1899

text: Makala hii inahusu mwaka 1899 BK (Baada ya Kristo).


title: Kumasi

text: Kumasi ni mji mkubwa wa pili nchini Ghana na mji mkuu wa Mkoa wa Ashanti. Tangu mwaka 1695 ilikuwa mji mkuu wa Ufalme wa Ashanti na Asantehene (mfalme wa Ashanti) anakalia hadi leo jumba lake mjini. Ndipo kilipo "kikalio cha dhahabu" cha Asantehene ambacho kinaaminiwa kimeteremshwa kutoka mbinguni.


title: Kumasi

text: Mwaka 2005 mji ulikuwa na wakazi 862.000. Umbali kutoka Accra ni 250 km. Kuna Chuo Kikuu cha Kwame Nkrumah cha Sayansi na Teknolojia.


title: Kumasi

text: Katibu Mkuu wa UM Kofi Annan amezaliwa Kumasi.


title: Kamusi Awali ya Sayansi na Tekinologia

text: KAST ni kifupi chake cha "Kamusi Awali ya Sayansi na Tekinologia" iliyoandaliwa na wataalamu wa TUKI na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam mwaka 1995.


title: Kamusi Awali ya Sayansi na Tekinologia

text: Kamusi hii inakusanya maneno ya kisayansi na ya kiteknolojia kwa utaratibu ufuatao:Mwishowe kuna faharasa ya Kiingereza inayoweza kutumiwa kama kamusi ndogo ya Kiingereza-Kiswahili ya maneno ya kisayansi.


title: Kamusi Awali ya Sayansi na Tekinologia

text: Kati ya kamusi za Kiswahili hii ni hatua kubwa mbele katika ukuzaji wa Kiswahili hata ikionyesha bado mapengo na kasoro mbalimbali.


title: Kamusi Awali ya Sayansi na Tekinologia

text: Hali halisi kuna kiasi kikubwa cha maneno yaliyokusanywa hapa ambayo hayatumiwi tena.


title: 1695

text: Makala hii inahusu mwaka 1695 BK (Baada ya Kristo).


title: 4

text: Makala hii inahusu mwaka 4 (Baada ya Kristo).


title: 5

text: Makala hii inahusu mwaka 5 (Baada ya Kristo).


title: 6

text: Makala hii inahusu mwaka 6 (Baada ya Kristo).


title: 8

text: Makala hii inahusu mwaka 8 (Baada ya Kristo).


title: 7

text: Makala hii inahusu mwaka 7 (Baada ya Kristo).


title: 9

text: Makala hii inahusu mwaka 9 (Baada ya Kristo).


title: 10

text: Makala hii inahusu mwaka 10 BK (Baada ya Kristo).


title: 10

text: Jimbo la Illyria katika Dola la Roma lagawiwa kwa majimbo mawili ya Pannonia na Dalmatia.


title: 11

text: Makala hii inahusu mwaka 11 BK (Baada ya Kristo).


title: 12

text: Makala hii inahusu mwaka 12 BK (Baada ya Kristo).


title: 13

text: Makala hii inahusu mwaka 13 BK (Baada ya Kristo).


title: 14

text: Makala hii inahusu mwaka 14 BK (Baada ya Kristo).


title: 15

text: Makala hii inahusu mwaka 15 BK (Baada ya Kristo).


title: 16

text: Makala hii inahusu mwaka 16 BK (Baada ya Kristo).


title: 17

text: Makala hii inahusu mwaka 17 BK (Baada ya Kristo).


title: 18

text: Makala hii inahusu mwaka 18 BK (Baada ya Kristo).


title: 20

text: Makala hii inahusu mwaka 20 BK (Baada ya Kristo).


title: 19

text: Makala hii inahusu mwaka 19 BK (Baada ya Kristo).


title: 100

text: Dola la Roma


title: 200

text: Makala hii inahusu mwaka 200 BK (Baada ya Kristo).


title: 200

text: bila tarehe


title: 1000

text: Makala hii inahusu mwaka 1000 BK (Baada ya Kristo).


title: 1829

text: Makala hii inahusu mwaka 1829 BK (Baada ya Kristo).


title: 1828

text: Makala hii inahusu mwaka 1828 BK (Baada ya Kristo).


title: 1827

text: Makala hii inahusu mwaka 1827 BK (Baada ya Kristo).


title: 1826

text: Makala hii inahusu mwaka 1826 BK (Baada ya Kristo).


title: 1825

text: Makala hii inahusu mwaka 1825 BK (Baada ya Kristo).


title: 1824

text: Makala hii inahusu mwaka 1824 BK (Baada ya Kristo).


title: 1823

text: Makala hii inahusu mwaka 1823 BK (Baada ya Kristo).


title: 1822

text: Makala hii inahusu mwaka 1822 BK (Baada ya Kristo).


title: 1821

text: Makala hii inahusu mwaka 1821 BK (Baada ya Kristo).


title: 1820

text: Makala hii inahusu mwaka 1820 BK (Baada ya Kristo).


title: 1819

text: Makala hii inahusu mwaka 1819 BK (Baada ya Kristo).


title: 1818

text: Makala hii inahusu mwaka 1818 BK (Baada ya Kristo).


title: 1817

text: Makala hii inahusu mwaka 1817 BK (Baada ya Kristo).


title: 1816

text: Makala hii inahusu mwaka 1816 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: 1815

text: Makala hii inahusu mwaka 1815 BK (Baada ya Kristo).


title: 1814

text: Makala hii inahusu mwaka 1814 BK (Baada ya Kristo).


title: 1813

text: Makala hii inahusu mwaka 1813 BK (Baada ya Kristo).


title: 1812

text: Makala hii inahusu mwaka 1812 BK (Baada ya Kristo).


title: 1811

text: Makala hii inahusu mwaka 1811 BK (Baada ya Kristo).


title: 1810

text: Makala hii inahusu mwaka 1810 BK (Baada ya Kristo).


title: 1809

text: Makala hii inahusu mwaka 1809 BK (Baada ya Kristo).


title: 1808

text: Makala hii inahusu mwaka 1808 BK (Baada ya Kristo).