title: Raphael

text: Baldassare Castiglione, (1514-1515) Guidobaldo wa Montefeltro, Palazzo degli Uffizi huko Firenze Papa Julius II, (1511-1512) Kardinali Tommaso Inghirami (1515-1516) Mt. Sebastiano Maria na mtoto Yesu Maria na mtoto Yesu (mnamo 1507) Kristo (1507) Agnolo Doni, (1506), Firenze Maddalena Doni, (1506) Mwanamke aliyeitwa "La Muta", Galleria Nazionale delle Marche mjini Urbino La Fornarina (1518-1520) Msalaba (1507) Warembo watatu (1504-1505) Mt. George akipigana na joka (1505) Plato, (1509) Francesco Maria della Rovere (1514), (Czartoryski Museum), Kraków (Polandi)


title: Raphael

text: (in French) (in French) Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead.


title: Raphael

text: Raphael Raphael Raphael Jamii:Wafransisko


title: Federico Fellini

text: Federico Fellini (amezaliwa tar. 20 Januari 1920 mjini Rimini - amefariki mjini Roma, 31 Oktoba 1993) alikuwa mwongozaji na mtayarishaji wa filamu wa Kitaliano. Filamu za Fellini zilikuwa zikihusu mambo ya ukumbusho, ndoto na fantasia au uzushi-vichekesho.


title: Alfred Hitchcock

text: Mh. Alfred Joseph Hitchcock (13 Agosti 1899 – 29 Aprili 1980) alikuwa mwongozaji na mtayarishaji filamu mkubwa wa Kiingereza. Yaaminika kwamba Alfred Hitchcock ndiyo mgunduzi na mwanzilishi wa mtindo mingi ya filamu za kusisimua na za aina ya kutisha. Baada ya kuongoza baadhi ya filamu za huko Uingereza, Alfred alielekea mjini Hollywood na akaja kuwa raia wa Marekani kunanko mwaka wa 1956.


title: Alfred Hitchcock

text: Moja kati ya filamu alizoongoza Alfred ni kama ifuatavyo: The Lodger (1927), The Lady Vanishes (1938), Rebecca (1940), The Man Who Knew Too Much (1934 na ilijengwa upya mnamo 1956), Rear Window (1954), Vertigo (1958), North by Northwest (1959), Psycho (1960), The Birds (1963), Topaz (1969) na Frenzy (1972). Alfred vilevile ni mtangazaji na mwongozaji wa kipindi cha TV kiitwacho Alfred Hitchcock Presents.


title: Rembrandt

text: Rembrandt Harmenszoon van Rijn (15 Julai 1606 – 4 Oktoba 1669) alikuwa mchoraji mashuhuri nchini Uholanzi wakati wa karne ya 17.


title: Rembrandt

text: Alizaliwa mjini Leyden kama mtoto wa tisa wa msagi Harmen Gerritszoon van Rijn na mke wake Cornelia Neeltgen Willemsdochter van Zuytbrouck.


title: Rembrandt

text: Alianza kuchora akiwa bado mtoto na mwanafunzi. Baada ya kumaliza shule alianza masomo kwenye chuo kikuu cha Leyden lakini aliacha masomo, badala yake aliingia katika mafunzo kwa mchoraji Jacob van Swanenburgh mjini Leyden.


title: Rembrandt

text: Tangu mwaka 1631 alihamia Amsterdam alipopata wateja wengi waliomwajiri kuchora picha zao. Huko mwaka 1634 alimwoa Saskia van Uylenberg akazaa naye watoto wanne, lakini ni mmoja tu aliyeishi na kufikia umri mkubwa.


title: Rembrandt

text: Katika sanaa yake alipata umaarufu kutokana na umakini wa picha zake. Alijua kucheza na giza na mwanga na picha ya "Walinzi wa Usiku" ni mfano bora.


title: Stanley Kubrick

text: Stanley Kubrick (26 Julai 1928 - 7 Machi 1999) alikuwa mwongozaji wa filamu wa Kimarekani. Kubrick anafikiriwa kuwa mmoja kati ya waongozaji filamu wakubwa wa karne ya 20.


title: Stanley Kubrick

text: Alizaliwa mjini New York lakini maisha yote alikuwa akiishi Uingereza. Filamu zake ziliheshimika sana kwakuwa na maelezo ya msingi na kueleweka-kuwa na wapenzi wengi. Filamu zilizonyingi zilikuwa gumzo mara tu inapoanza kuonyeshwa.


title: Stanley Kubrick

text: Filamu maarufu za Kubrick ni Dr. Strangelove or: How I Learned To Stop Worrying na Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey na The Shining. Stanley Kubrick alifariki dunia kutokana na ugonjwa wa moyo mnamo tarehe 7 Machi ya mwaka wa 1999.


title: Dante Alighieri

text: Dante Alighieri (14 Mei/13 Juni 1265 - 13/14 Septemba 1321) alikuwa mshairi bora wa lugha ya Kiitalia, mwenyeji wa mji wa Firenze, Italia.


title: Dante Alighieri

text: Anasifiwa kama baba wa lugha ya Kiitalia akiwa mwanashairi maarufu wa kwanza aliyeandika kwa lugha ya watu badala ya Kilatini cha wataalamu na wasomi. Hutazamwa pia kama mshairi muhimu zaidi wa kipindi cha zama za kati za Ulaya.


title: Dante Alighieri

text: Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.


title: Dante Alighieri

text: Kazi yake kuu ni shairi refu la "Divina Commedia" ambamo anatoa habari za safari yake ya kidhahania huko ahera akipitia jehanamu, toharani hadi paradiso. Ndiyo sehemu tatu za shairi lake zinazomwezesha kukiri imani yake ya Kikristo na kuchukua msimamo kuhusu watu na matukio hasa ya wakati wake.


title: Ludwig van Beethoven

text: Ludwig van Beethoven (16 Desemba 1770 - 26 Machi 1827) alikuwa mtungaji wa muziki na mpiga piano kutoka nchi ya Ujerumani.


title: Ludwig van Beethoven

text: Alizaliwa mjini Bonn akiwa mtoto wa mwanamuziki aliyemfundisha kupiga kinanda tangu utotoni.


title: Ludwig van Beethoven

text: Mwaka 1787 akiwa kijana alisafiri hadi Vienna uliokuwa mji mkuu wa Dola Takatifu la Kiroma kwa matumaini ya kukutana na Wolfgang Amadeus Mozart akarudi huko mwaka 1792 alipopata mafunzo kutoka kwa Joseph Haydn.


title: Ludwig van Beethoven

text: Tangu mwaka 1793 alikuwa maarufu mjini Vienna kama mpigakinanda akaendelea kutunga muziki wake. Alipata msaada wa wateja kati ya makabaila wa makao makuu ya Kaisari.


title: Ludwig van Beethoven

text: Tangu mwaka 1796 alianza kupoteza uwezo wake wa kusikia akazidi kuwa kiziwi lakini aliamua kuendelea na muziki wake. Kuna hadithi ya kwamba aliongoza simfonia ya tisa na mwishowe watu walimgeuza aangalie wasikilizaji kwa sababu hakusikia jinsi walivyopiga makofi.


title: Ludwig van Beethoven

text: Alijitahidi kuendelea kutunga na kuongoza muziki na kupiga piano. Alifunga fimbo kwenye kinanda akaishika kwa meno na kusikia walau tetemeko la piano kupitia fimbo na meno yake.


title: Ludwig van Beethoven

text: Aliaga dunia alipokuwa na umri wa miaka 57.


title: Ludwig van Beethoven

text: Brandenburg, Sieghard (ed.): Ludwig van Beethoven: Briefwechsel. Gesamtausgabe. 8 vols. Munich: Henle 1996. Missing or empty |title= (help)(subscription required) Lorenz, Michael: "Die 'Enttarnte Elise'. Elisabeth Röckels kurze Karriere als Beethovens 'Elise'". Bonner Beethoven-Studien 9, 2011, pp.169–190 . Sachs, Harvey, The Ninth: Beethoven and the World in 1824, London, Faber, 2010. ISBN 978-0-571-22145-5. CS1 maint: extra text: authors list (link) CS1 maint: multiple names: authors list (link)


title: Ludwig van Beethoven

text: , official website , (San José State University) at Curlie at Project Gutenberg Free scores by Main Page at the International Music Score Library Project (IMSLP) Free scores by Main Page in the Choral Public Domain Library (ChoralWiki) at Internet Archive and Google Books (scanned books original editions color illustrated)


title: Ludwig van Beethoven

text: Jamii:Waliozaliwa 1770 Jamii:Waliofariki 1827 Jamii:Wanamuziki wa Ujerumani Jamii:Watunzi wa Ujerumani


title: Baisikeli

text: Baisikeli (kwa kawaida baiskeli; pia basikeli; kutoka Kilatini "bis", "mara mbili" na Kigiriki "κύκλος", kyuklos, "duara" kupitia Kifaransa/Kiingereza "bicycle") ni chombo cha usafiri kinachoendeshwa kwa nguvu ya misuli ya binadamu.


title: Baisikeli

text: Baisikeli huwa na magurudumu mawili yanayoshikwa na fremu, kiti kimoja, kanyagio, breki na usukani. Tabia nyingine za kawaida ni kuwa na taa mbele na nyuma. Baisikeli bora huwa pia na gia zinazorahisisha kazi ya kukanyaga kanyagio.


title: Baisikeli

text: Kwa kawaida nguvu hupelekwa kwa nyororo kutoka kanyagio kwenda gurudumu la nyuma. Magurudumu huwa na matairi yaliyojaa hewa.


title: Baisikeli

text: Katika nchi nyingi baisikeli ni chombo muhimu cha usafiri. Zamani baisikeli ilikuwa usafiri wa maskini lakini pia katika nchi kadhaa zilizoendelea watu hutumia baisikeli ama kwa usafiri wa mjini au kwa burudani.


title: Baisikeli

text: Sayansi imegundua ya kwamba baisikeli ni usafiri wa haraka mjini katika umbali wa kilomita chache. Katika nchi nyingi kuna njia za pekee kwa ajili ya baisikeli kando ya barabara ya magari.


title: Baisikeli

text: Baisikeli ni usafiri unaotumia nishati kidogo na hivyo kuwa nafuu kwa hifadhi ya mazingira.


title: Baisikeli

text: Mashindano ya baisikeli ni tawi muhimu la michezo ya kimataifa.


title: Baisikeli

text: Aina ya pekee ya baiskeli hutengenezwa kwa magurudumu matatu (kwa Kiingereza ). Mara nyingi kuna gurudumu moja mbele sawa na baisikeli ya kawaida na magurudumu mawili nyuma, lakini muundo wa kinyume hutumiwa pia.


title: Baisikeli

text: Hivyo magari ya kubeba abiria aina ya riksha yaliendelezwa kuwa riksha ya baisikeli iliyoendelea kuwa mtangulizi wa bajaji.


title: Hali ya hewa

text: Hali ya hewa (pia: halihewa) ni namna ya kutaja yale yanayotokea katika sehemu ya chini ya angahewa juu ya uso wa dunia katika eneo fulani na wakati fulani.


title: Hali ya hewa

text: Hali hizi hutofautishwa kulingana na upepo, halijoto, mawingu, unyevuanga, kanieneo, mnururisho wa jua, uvukizaji na kadhalika.


title: Hali ya hewa

text: Athari muhimu zaidi katika mabadiliko ya halihewa ni mzunguko wa angahewa unaotawaliwa na nishati ya mnururisho wa jua na uwiano wa kanieneo katika sehemu mbalimbali za angahewa.


title: Hali ya hewa

text: Tabia muhimu za halihewa hutokea kama upepo, dhoruba, kimbunga, radi, mvua, theluji na baridi au joto zikiathiri maisha ya binadamu.


title: Hali ya hewa

text: Hali ya hewa inaenda sambamba na tabianchi yaani, kama ni ya joto au baridi, bichi au yabisi. Mabadiliko ya hali ya hewa hurahisisha maisha au kuongeza ugumu wake, hasa kama mabadiliko yanavuruga kukua kwa mimea kwa njia ya ukame au mafuriko.


title: Hali ya hewa

text: Watu hujenga makao na kuvaa nguo kulingana na halihewa na kwa njia hiyo tabianchi imekuwa nguvu ya kufinyanga utamaduni wa watu.


title: Hali ya hewa

text: Sayansi ya metorolojia huifanyia halihewa utafiti kwa kupima hali mbalimbali hadi kutabiri mabadiliko yanayokuja karibuni.


title: Hali ya hewa

text: Sayansi hii inafundishwa kwenye vyuo vikuu na siku hizi kila nchi huwa na idara ya serikali inayoangalia hali ya hewa, kwa mfano Idara ya Metorolojia Kenya au Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania.


title: Hali ya hewa

text: Hali ya hewa hutazamwa tofauti katika tamaduni na nchi mbalimbali. Katika Afrika penye hatari ya ukame kwa kawaida mvua hutazamwa kama baraka; lakini Ulaya penye mvua nyingi watu hufurahia jua na watoto wanaweza wakaambiwa: "Usipomaliza chakula kwenye sahani yako mvua itanyesha" (msemo wa Kijerumani).


title: Mwamba (jiolojia)

text: Mwamba katika jiolojia ni namna ya kutaja mawe au zaidi mchanganyiko au mkusanyiko wa mabao ya aina moja au zaidi ya madini ulio imara katika hali asilia. Jiwe ni kipande cha mwamba.


title: Mwamba (jiolojia)

text: Takriban madini 30 hufanya sehemu kubwa ya miamba ya dunia, ni hasa silikati na kabonati.


title: Mwamba (jiolojia)

text: Mwamba hutokea kwa namna tatu:


title: Mwamba (jiolojia)

text: Miamba hubadilishwa umbo katika muda wa miaka mamilioni. Madini yao huingia katika hali mbalimbali ya mwamba. Meteori ni mwamba wa pekee mwenye asili isiyo ya dunia yetu. Meteori nyingi zimejitokeza katika anga ya nje kutokana na mabaki ya mada ya nyota au pia kutokana na kuvunjika kwa sayari nyingine.


title: Mwamba (jiolojia)

text: Miamba imekuwa ikitumiwa na binadamu katika historia yake yote. Hivyo mwamba ni muhimu katika utamaduni wa watu. Madini na metali zinazopatikana katika miamba zimekuwa muhimu katika kustaarabika kwa binadamu.


title: Mwamba (jiolojia)

text: Kihistoria vifaa vya kwanza vya kudumu vilikuwa vifaa vya mawe yaliyokatwa kuwa visu, shoka au nyundo. Tangu zama za mawe miamba ilitumiwa na binadamu kama zana. Wakati wa zama za mawe watu walikuwa hodari kutengeneza vifaa vya aina nyingi kutokana na mwamba.


title: Mwamba (jiolojia)

text: Vilevile katika ujenzi mataifa mbalimbali yalitumia mwamba au mawe kwa majengo yao.


title: Mwamba (jiolojia)

text: Mifano ya kale kabisa ya mwandiko ni mwandiko juu ya mwamba: ingawa kuna uwezekano wa kwamba watu walitumia pia ubao au kitu kingine lakini miandiko hii haikudumu na kutunzwa hadi leo.


title: Mwamba (jiolojia)

text: Mawe ya thamani kama almasi hutafutwa na watu kwa kuwa yapendeza.


title: Banguko

text: Banguko (ing. "avalanche") ni kiasi kikubwa cha theluji au barafu, pia cha mawe au ardhi, kinachoanza kusogea kwenye mtelemko wa mlimani na kuteleza au kuanguka kwa kuelekea bondeni.


title: Banguko

text: Mwendo wa masi kubwa inaweza kusukuma miamba, miti na chochote kilichopo njiani kwenye mtelemko wa mlima na kuongeza banguko.


title: Banguko

text: Banguko ni hatari kwa watu waliopo mlimani na pia kwa vijiji bondeni ambavyo vinafikiwa na banguko kubwa.


title: Banguko

text: Katika Alpi za Ulaya takriban watu 100 hufariki kila mwaka kutokana na banguko.


title: Banguko

text: Kwenye Andes za Peru watu 4,000 waliuawa na banguko kubwa tar. 11 Januari 1962. Banguko ya theluji ilitelemka mlima Huascaran na kufunika mji wa Yungay; mengine yalianguka katika mto na kusababisha mafuriko.


title: Jibini

text: Jibini ni chakula kinachotokana na maziwa.


title: Jibini

text: Maziwa ya ng'ombe, kondoo au mbuzi hugandishwa. Hupikwa katika sufuria na dawa asilia kutoka tumbo la ndama ya ng'ombe (kimeng'enya cha renini) humwagwa humo pamoja na chumvi. Maziwa yanaganda mara moja na kumwagwa katika kitambaa ili majimaji yatoke na hatimaye sehemu imara pekee ibaki.


title: Jibini

text: Jibini mbichi inaweza kukandamizwa na kuwa imara zaidi. Baadaye, ilhali ni bado laini, huwekwa katika bakuli na kupokea umbo lake wakati inaendelea kukauka.


title: Jibini

text: Baadaye inakaa na kuiva. Aina mbalimbali za jibini huiva kwa muda tofautitofauti.


title: Jibini

text: Katika nchi za joto ni vigumu zaidi kutengeneza jibini bila mashine na friji, lakini katika nchi nyingi jibini ni sehemu ya utamaduni. Jibini ni chakula bora chenye protini na mafuta sawa na maziwa. Kiuchumi ni muhimu kama njia ya kutunza maziwa kwa miezi mingi.


title: Jibini

text: Nchi kama Uholanzi, Ufaransa, Uswisi na Italia ni maarufu kwa aina nyingi za jibini, kila moja ikiwa na ladha na rangi tofauti.


title: George Lucas

text: George Walton Lucas, Jr. (amezaliwa tar. 14 Mei 1944 mjini Modesto, California) ni mwongozaji, mtayarishaji na mwandikaji wa script wa filamu wa Kimarekani. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kutayarisha mfululizo wa filamu za Star Wars na mfululizo wa filamu za Indiana Jones.


title: George Lucas

text: Lucas pia aliongoza filamu za THX 1138 (1970) na American Graffiti (1973). Akiwa pamoja na rafiki yake wa karibu Bw. Steven Spielberg, walifanikisha kutengenezwa kwa mfululizo wa filamu za Indiana Jones. Lucas vilevile ni mtaalam wa kuweka vionjo mbalimbali vya kizushi, yaani, sayansi fiksheni, na pia ameanzisha kampuni yake inayoandaa mambo mengi yahusianayo na filamu na kadharika. Alikuwa mwandishi sugu na aliyeshamiri katika uwanja wa uigizaji (sonkolimike@gmail.com).


title: Kylie Minogue

text: Kylie Ann Minogue (amezaliwa tar. 28 Mei 1968 mjini Melbourne, Australia) ni mwimbaji na mwigizaji wa filamu wa Kiaustralia. Alianza kujibebea umaarufu kunako miaka ya 1980 hivi, kwa sababu ya kucheza katika moja ya sehemu ya tamthilia ya Neighbours, kabla ya kuwa dansa-mwimbaji wa pop.


title: Andy Warhol

text: Andy Warhol (jina la kuzaliwa ni Andrew Warhola, 6 Agosti 1928- 22 Februari 1987) alikuwa kati ya wasanii mashuhuri wa Marekani katika sehemu ya pili ya karne ya 20. Akumbukwa kama mwanzilishaji wa mtindo wa Pop Art alioitekeleza katika picha na filamu.


title: Andy Warhol

text: Alizaliwa Pittsburgh kwenye jimbo la Pennsylvania. Wazazi walikuwa wahamiaji kutoka Slovakia baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na baba alifanya kazi katika migodi ya makaa.


title: Andy Warhol

text: Baada ya shule Andy alisoma uchoraji kwenye Carnegie Institute of Technology mjini Pittsburgh (sasa Carnegie Mellon University). 1949 alihamia New York City akawa mchoraji kwa ajili ya magazeti na biashara ya matangazo. Tangu 1952 alianza kuonyesha michoro yake katika maonyesho. Alipata jina nzuri akaajiriwa na kampuni ya muziki RCA Records na kutunga kawa kwa sahani za santuri.


title: Andy Warhol

text: Tangu 1960 alianza kutumia teknolojia ya kuchapisha kwa kutumia sten seli ya kitambaa.


title: Andy Warhol

text: Alitumia picha zilizopatikana katika mazimgira ya kila siku. Aliona wasanii wenzake mara nyingi walichora picha zisizoeleweka na watu wa kawaida. Kinyume chake aliamua kutumia picha zilizopo katika mazingira ya watu akilenga kwa "popular art" - au Pop Art. Hapa aliona sawa kutmia picha za kila siku zilizokuwa mara nyingi matangazo ya kibiashara. Alichora chupa za Coca Cola na bidhaa nyingine. Kati ya picha mashuhuri ni ile ya kopo la supu ya nyanya ya Campbell Tomato Soup.


title: Andy Warhol

text: Katika chapa zake aliendelea kutumia picha za mazingira ya kila siku kutoka matangazo au magazeti akirudia sehemu ya picha tena na tena na kubadilisha rangi. Mfano ni chapo ya Marylin Monroe.


title: Andy Warhol

text: Mwanzoni watu hawakuelewa picha zake wakidai eti hii si sanaa lakini baada ya muda watu waliongezeka waliomwelewa na kumpenda.


title: Andy Warhol

text: Warhol alianza pia kupiga filamu fupifupi.


title: Frank Lloyd Wright

text: Frank Lloyd Wright (8 Juni 1867 – 9 Aprili 1959) alikuwa msanifu majengo nchini Marekani aliyekuwa maarufu mwanzoni wa karne ya 20. Alilenga kubuni majengo kulingana na mazingira asilia ya mahali ("organic architecture").


title: Frank Lloyd Wright

text: Alisoma usanifu majengio kwenye chuo kikuu cha Wisconsin lakini aliondoka 1887 bila cheti. Alipata kazi kwa wasanifu mbalimbali na kuanza kampuni yake 1893.


title: Frank Lloyd Wright

text: Katika falsafa yake alilenga kujenga nyumba inayofaa mazingira yake. Hii inaonekana katika nyumba ya maporomoko (Falling Water) alipojenga nyumba juu ya poromoko ya mto bila kulizuia.


title: Frank Lloyd Wright

text: Kwa jumla alibuni zaidi ya 1,000 na kutekeleza majengo zaidi ya 400.


title: Plato

text: Plato (kwa Kigiriki: Platon; 427 KK - 347 KK) alikuwa kati ya wanafalsafa muhimu zaidi wa Ugiriki ya Kale. Alikuwa mwanafunzi wa Sokrates na mwalimu wa Aristoteles.


title: Plato

text: Alibuni mawazo mengi yenye maana hadi leo. Wanafalsafa wa kisasa wamesema ya kwamba falsafa yote inamtegemea Plato.


title: Plato

text: Aliandika mafundisho yake kwa umbo la majadiliano - yaani watu wawili au zaidi wanajadili mawazo wakikubaliana au kutokubaliana nayo. Kwa njia hiyo Plato alipenda kueleza fikra zake.


title: Plato

text: Mara nyingi Sokrates ni msemaji mkuu katika majadiliano ya Plato. Huonyeshwa akiwauliza watu juu ya yale wanayoyaamini akiendelea kuuliza maswali kama mawazo yao yanalingana na mantiki. Haieleweki ni kiasi gani Plato alitumia kweli mafundisho ya Sokrates mwenyewe au kama alimtumia zaidi kwa njia ya kifasihi akieleza fikra zake Plato kupitia mdomo wa Sokrates wa majadiliano.


title: Plato

text: Kati ya maandiko muhimu ya Plato ni "Politeia" yaani "kuhusu dola".


title: Plato

text: Katika falsafa ya Plato kuna tofauti muhimu kati ya dhana na kitu. Dunia ya kweli ni dunia ya dhana. Vitu ni


title: Indus (mto)

text: Mto Indus {Kiurdu: سندھ Sindh; Kipunjabi Sindhu; Kihindi na Sanskrit: सिन्धु Sindhu; Kifarsi: حندو Hindu; Kigiriki: Ινδός Indos} ni mto mrefu wa Bara Hindi na mto mkubwa nchini Pakistan.


title: Indus (mto)

text: Chanzo chake kipo katika China (Tibet) ikiendelea kupitia Uhindi na Pakistan. Jina la Uhindi limetokana na jina la mto.


title: Indus (mto)

text: Maji ya Indus hutumiwa kwa mwagiliaji ni uti wa mgongo kwa sehemu kubwa ya kilimo cha Pakistan.


title: Treni

text: Treni (kutoka Kiingereza train; huitwa pia gari la moshi au garimoshi) ni chombo cha usafiri kwenye reli za garimoshi.


title: Treni

text: Treni inamaanisha jumla ya mabehewa inayovutwa au kusukumwa na injinitreni kwenye njia ya reli. Mfumo wa usafiri kwa treni huitwa kwa kifupi reli.


title: Treni

text: Mabehewa haya yanaweza kubeba watu au mizigo, hivyo kuna tofauti kati ya treni ya abiria na treni ya mizigo.


title: Treni

text: Mahali ambako treni inasimama na kupokea abiria au mizigo huitwa kituo cha reli.


title: Mahindi

text: Mahindi ni mbegu za mmea wenye asili ya Amerika ambao unaitwa mhindi na chakula muhimu cha watu katika pande nyingi za dunia.


title: Mahindi

text: Ni nafaka yenye wanga na katika Afrika ya Mashariki huliwa hasa kama ugali. Ugali unatengenezwa kwa kutumia unga wa mahindi.


title: Mahindi

text: Mahindi mabichi yasiyokauka huliwa pia kwa kubanika suke lote juu ya moto.


title: Mahindi

text: Mahindi yaliyosagwa hutumiwa pia kwa kutengeneza pombe ya kienyeji.


title: Mahindi

text: Mhindi (jina la kisayansi: "Zea mays"), ni unyasi ulioanza kulimwa na watu wa Amerika tangu nyakati za kale. Watu wa Amerika walilima mahindi ya aina mbalimbali.


title: Mahindi

text: Tamaduni za Mississippi, jimbo ambalo mji wake mkuu na nyumbani mwa utawala wa Cahikia ambako sasa ilipo Illinois ya sasa, ulifikia kilele chake mwaka 1250, na kuwa na watu wengi na kukua kibiashara kutokana na kilimo cha mahindi.


title: Mahindi

text: Mfano mwingine ni wanawake wa Pawee, kwenye Nyanda za juu, walifahafamika kwa kulima aina kuu mbili za mahindi mwishoni mwa karne ya 18.


title: Mahindi

text: Baada ya watu wa Ulaya kufika Marekani, wafanyabiashara na wachunguzi walibeba mahindi mpaka Ulaya na kuyatambulisha kwenye nchi nyingine kupitia biashara. Matumizi yake yakaenea dunia nzima.


title: Mahindi

text: Mahindi ndiyo zao linalolimwa kwa wingi kuliko yote huko Amerika (tani za metriki milioni 332 kila mwaka kwa Marekani pekee). Mahindi mahuluti yanapendwa na wakulima wengi kwa sababu ya mazao yake mengi baada ya kubadilisha kizazi chake.


title: Mahindi

text: Wakati baadhi ya mimea ya mahindi’ ikikua hata kufikia urefu wa mita 7, yale yanayokuzwa kibiashara mengi huwa na urefu wa mita 2.5.


title: Mahindi

text: Mahindi aina ya Sweet corn ni fupi kuliko aina nyingine za mahindi.


title: Mahindi

text: mmea mchanga wa mahindi.


title: Mahindi

text:
Mashina ya mahindi hufanana kwa nje na miti ya mianzi, na pingili zake zinaweza kufikia hata sm 20 – 30 kwa urefu. Mahindihukua haraka kwa utaratibu maalumu; majanii ya chini yakiwa kama bendera pana, yenye urefu wa sm 50 – 100 naupana wa sm 5 – 10; mashina husimama wima, maranyingi mita 2 – 3, na ki=uw ana majani mengi yaliyomwagika kila upande. Chini ya majani haya nakaribu ya shina hukua mashuke. Hukua na kuongezeka urefuk wa milimita 3 kwa siku.
Mashuke haya ni sehemu ya kike yam mea wa mahindi, ikiwa imefungwa vizuri na majani ya kutosha, na hivyo kufunikwa kwenye shina mpaka pale itakapojitokeza ndevu za njano mweishoni mwa mashuke hayo. Mashuke hayo kimsingi ni stigima ndefu ambazo huonekana kama mrundikanao wa nywele, awali wenye rangi ya kijanai lakini baadae huw ana rangi ya njano. Jamii nyingine za mahindi zimezalishwa kuzalisha mashuke mengi zaidi.
mmea wa mahindi ukionesha mashuke, kikojyo na ndevu za mahindi.
Ncha ya shina huishia kwa shada, iitwayo mbelewele, sehemu ya ua ya kiume ya mmea wa mahindi. Kisha mbelewele kukomaana hali ikiwa kavu na yenye joto la kutosha, basi poleni kutoka sheme hiyo ya kiume ya ua huachiwa tayari kw auchavushaji. Poleni za mahindi husafirishwa kwa upepo na huweza kusafirimita kadhaa. Ndevu zile huweza kupokea poleni, kila shuke huzalisha muhindi. Na huweza kuliwa yakiwa mabiichi lakini kadiri muda unavyozidi kwenda nayo huzidi kuw makavu. Na mpaka mwisho wa msimu wa mavuno huwa ni vigumu kabisa kutafuna na huhitaji kwanza kulainishwa kwa kuchemshwa. Namana bora za kilimo hupenda kuzalisha muhindi mmoja kwa kila mmea ilikupata wenye ukubwa mzuri na wenye kufaa.


title: Mahindi

text: Mbegu za mahindi huwa na sehemu ya nje iliyoungana na gamba la nje la mbegu, kama ilivyo kawaida kwa mimea mingi ya jamii ya nyasi. Muhindi huwa na mbegu nyingi, ambazo huwa hazuungani hata maramoja , na nkila moja ikiwa na ukubwa wa kama njegere hivi, zikiwa zimejipanga kwenye mistari kuzunguka gunzi ambamo zimejishikiza. Gunzi moja huweza kuwa na punje za mahindi takribanui 200 – 400, na huwa na urefu wa sentimita 10 -25. Pia huwa na rangi mbalimbali: nyeusi, kijivu, nyekundu, hudhurungi, nyeupe na njano. Zinaposagwa kuwa unga, unga wa mahindi hupatikana kwa kiasi kikubwa, huku ukiwa na makapi kidogo kuliko ngano. Lakini unga wa mahindi huwa unakosa protini muhimu ya ngano, na hivyo, kufanya uokaji kushindwa kuwa na uwezo mkubwa wa kuumuka na kufanana.


title: Mahindi

text:
kiwango cha uzalishaji wa mahindiduniani 2005
uvunaji wa mahindi wakati wa uvunaji wa rekodi huko Jones County, Iowa, mnamo 2009


title: Mahindi

text: Mahindi yanalimwa duniani kote, na uzito wa mahindi huzalishwa kila mwaka zaidi ya mwaka uliopita. Wakati Marekani ikizalisha karibu nusu ya mahindi yote duniani, ( ~42.5%), nchi nyingine zinazoafanya vizuri ni China, Brazili, Meksiko, Argentina, India an Ufaransa. Uzalishaji wa dunia ni karibu tani milioni 800 mwaka 2007, juu kidogo tu ya mchele ( tani milioni 650) na ngano ( ~tani milioni 600). Mwaka 2007, zaidi ya hekta milioni 150 za mahinid zilipandwa duniani nzima, kwa zaidi ya kg 4970.9 kwa hekta. Mazao yanaweza kuwa zaidi ya hapa kwa baadhi ya maeneo mengine duniani; utabiri wa mwaka 2009 unaonesha Iowa ingezalisha kg 11614 kwa hekta.


title: Mahindi

text:
Mahindi hutumika kama chakula kikuu kwa maeneo mengi duniani. Mlo wa mahindi huliwa kama uji mzito (mfano Tanzania na Nchi nyingi wa Afrika Mahsariki huita “ugali”), katika tamaduni nyingi: kuanzia huko Italia kama poleta, Brazili kama angu, Romania kama mamaliga mpaka mush huko Marekani au sadza, nshima, ugali na mealie pap katika Afrika. Mlo wa mahindi pia hutumika badala ya unga wa ngano, kutengeneza baadhi ya aina ya mikate na vyakula vingine vya kuoka.
Bisi ni mahindi ya pekee ambayo hupasuka na kufanyiza chakula kitamu ambacho huliwa kama chakula cha kutafuna. Pia mahindi yakiwa bado lauini kidogo yaweza kuchomwa na kuliwa tena kwa kutafuna, na huweza kuongezwa ladha kwa kutia chumvi, pilipili au viungo vingine. Hicho ni baadhi ya chakula maarufu huko Vietnamu.
Chicha na “chicha morada” ni baadhi ya vinywaji maarufu vinavyotengenezwa kwa aina fulani ya mahindi. Hicho cha kwanza huchachushwa na huwa na kilevi, huku cha pili ni kinywaji baridi na hunywewa sana huko Peru.


title: Mahindi

text: mahindi pia yana wezsakutunmiwa yakiwa hayajaiva, wakati yamekomaa lakini bado ni laini. Katika hali hii huweza kuchemshwa ili kuwa na ladha nzuri, na kula punje zake kutoka kwenye gunzi. Wakati mwingine mbegu hizo kisha kuchemshwa hupukuchuliwa na kuchanganywa na mboga majani nyingine kama vile saladi wakati wa kuandaa chakula. Pia huweza kupikwa na vykula vingine kutoa mchanganyiko wa makande, purée, tamales, pamonhas, curau, keki, n.k. mahindi aina ya Sweet Corn huwa na ladha nzuri sababu ya kiasikikubwa cha sukari na wanga mpaka kuweza kuliwa yakiwa katika hali ya ubuchi.


title: Mahindi

text:
Kiwango cha virutubisho vya mahindi
Carbohydrates
19.02 g
Sugars 3.22 g
Dietary fiber
2.7 g
Fat
1.18 g
Protein
3.22 g
Tryptophan
0.023 g
Threonine
0.129 g
Isoleucine
0.129 g
Leucine
0.348 g
Lysine
0.137 g
Methionine
0.067 g
Cystine
0.026 g
Phenylalanine
0.150 g
Tyrosine
0.123 g
Valine
0.185 g
Arginine
0.131 g
Histidine
0.089 g
Alanine
0.295 g
Aspartic acid
0.244 g
Glutamic acid
0.636 g
Glycine
0.127 g
Proline
0.292 g
Serine
0.153 g
Water
75.96 g
Vitamin A equiv.
9 µg (1%)
- lutein and zeaxanthin
644 µg
Thiamine (Vit. B1)
0.200 mg (15%)
Niacin (Vit. B3)
1.700 mg (11%)
Folate (Vit. B9)
46 µg (12%)
Vitamin C
6.8 mg (11%)
Iron
0.52 mg (4%)
Magnesium
37 mg (10%
Potassium
270 mg (6%)


title: Mahindi

text:
Huko Marekani na Kanada mahindi hutumiwa sana kwaajili ya chakula cha mifugo, au mbegu. Mlo wa mahindi pia ni viungo vya chakula maalumu cha mazao ya wanyama kama vile, hot dog.
Mahindi pia hutumika huko ulaya kama chambo cha kuvulia samaki.
Kemikali na madawa.


title: Mahindi

text: Wanga unaopatikana kwenye mahindi unaweza kutumika kutengeneza plastiki, madawa na bidhaa nyingine za kikemikali.


title: Mahindi

text: Stigima kutoka kwenye sehemu ya kike ya ua la mmea wa mahindi huuzwa kama dawa.


title: Mahindi

text: Mahindi pia hutumika kutengenezea fueli kutoka kwenye mabaki yake ya mimea. Magunzi yake pia hutumika kama chanzo cha nishati. Mahindi hupatikana kwa urahisi, na kufanya upatikanaji wa nishati hiyo nyumbani kuwa rahisi zaidi.


title: Muhindi

text: Muhindi (pia: mhindi) ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu za mhindi ni mahindi ambayo ni chakula muhimu katika sehemu nyingi za dunia pamoja na Afrika ya Mashariki na Afrika ya Kusini.


title: Muhindi

text: Mhindi ni kati ya nafaka ya kwanza kulimwa kama chakula cha binadamu. Asili yake ni Amerika ya Kati ulipogundiliwa na Maindio. Wahispania walipeleka nafaka hii Ulaya; taarifa za kwanza za mashamba ya muhindi katika Hispania zilipatikana mwaka 1525 yaani miaka michache tu baada ya safari ya Kolumbus.


title: Muhindi

text: Katika Afrika mmea huu ulifika kupitia Wareno. Maelezo ya jina la muhindi/mhindi yaani etimolojia yake kuna wezekano mkubwa ya kwamba jina hili linahifadhi imani ya Wazungu ya kuwa Kolumbus alifika Uhindini ya Asia na Wahispania pamoja na Wareno waliendelea kuita nchi mpya "India" kwa miaka mingi. Hivyo nafaka kutoka "India" ile iliingia katika Kiswahili kwa jina lililolingana na imani ya Wareno kuhusu asili yake. Jina hili ni sawa na jina la Kifaransa "froment des Indes" (ngano ya Uhindi) au "Indian corn" jinsi inavyoitwa katika Kiingereza cha Marekani (kwa kawaida leo kifupi "corn"). Lakini katika nchi nyingi jina la Kiindio la "maiz" limeenea kutoka neno la Kiindio "mahiz" katika lugha ya taino kwenye kisiwa cha Haiti. Ilhali historia ya kufika kwa muhindi katika Afrika ya Mashariki haijulikani kikamilifu kuna pia uwezekano ya kwamba wenyeji walijua ni nafaka kutoka mbali na wenyewe walichagua jina "Uhindi" kama ishara ya asili ya mbali. [1][2][3]


title: Muhindi

text: Muhindi ni nafaka inayolimwa kwa wingi zaidi duniani. Mavuno ya dunia ya mwaka 2005 yalileta matokeo yafuatayo: mahindi tani milioni 710.3; mchele tani milioni 628.5 na ngano tani milioni 620.0.


title: Muhindi

text: Sababu ya kupendelea muhindi ni kivuno kikubwa. Dunia muhindi inaleta kwa wastani mahindi tani 47.5 kwa hektari moja. Hii inashinda mpunga unaoleta mchele wastani tani 40/ha na ngano yenye tani 29/ha.


title: Muhindi

text: Kwa jumla kuna tofauti katika matumizi: - nchi za viwanda hulima muhindi hasa kama chakula cha wanyama; hapa mhindi wote huvunwa ukitumiwa kama sileji. - nchi zinazoendelea hutumia zaidi mahindi yaani nafaka yake kama chakula cha kibinadamu.


title: Muhindi

text: Jamii:Nyasi na jamaa Jamii:Mimea ya mazao Jamii:Nafaka


title: Wali

text: "Kwa Wali kama cheo tazama "liwali""


title: Wali

text: Wali ni nafaka iliyopikwa kama chakula na hasa mbegu ya mpunga inayoitwa mchele baada ya kazi ya kuikoboa yaani kutoa maganda yake.


title: Wali

text: Neno "wali" hutumiwa pia kwa nafaka za mtama au ngano zikipikwa, lakini kwa kawaida watu huelewa wali wa mchele.


title: Wali

text: Wali ni kati ya vyakula muhimu zaidi duniani. Kama chakula cha watu inashindana kidunia na ngano. Hasa watu wa Asia ya Mashariki na Asia ya Kusini hutegemea wali kama chakula cha kila siku.


title: Wali

text: Katika Afrika wali ni chakula cha pekee kwa watu wengi, isipokuwa pale ambako mpunga unalimwa. Nje ya hapo wali ni chakula cha sikukuu au cha nafasi ya pekee au ya matajiri.


title: Wali

text: Katika Afrika ya Mashariki chakula kinachopendwa ni kuku kwa wali au samaki kwa wali. Chakula cha pekee kabisa ni pilau ambayo ni wali unaochanganywa na viungo maalumu na nyama.


title: Wali

text:
Kuna njia mbalimbali za kupika wali. Mara nyingi hupikwa katika maji. Wapishi hupima kikombe kimoja cha mpunga na vikombe viwili vya maji na kupika hadi maji yamekwisha, hapo basi wali umeiva. Wengine hupendelea kuonja mara kwa mara mpaka wameridhika. Kuna pia sufuria za umeme maalum hasa kwa upishi wa wali.
Katika nchi kama Hispania mpunga kwanza hukaangwa katika mafuta na maji huongezwa baadaye.


title: Wali

text:
Watu wengine wanapendelea kutumia supu badala ya maji kwa kuongeza utamu wa wali. Wengine hutumia pia
tui la nazi.
Aina mbalimbali za mpunga huleta vyakula tofauti. kuna wali unaotokea laini sana na aina nyingine unatokea imara zaidi.


title: Mpunga wa kiasia

text: Mpunga wa kiasia ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za mpunga zikisafishwa huitwa mchele na mchele ukipikwa ni chakula cha wali. Wali ni chakula muhimu cha watu katika sehemu nyingi za dunia hasa Asia lakini pia Afrika na penginepo.


title: Mpunga wa kiasia

text: Asili ya mpunga iko katika Asia. Wataalamu huamini ilipatikana mwanzoni ama China ya kusini au Uhindini. Wengine huona ya kwamba manyasi ya aina Oryza sativa yaliendelezwa na wakulima China na Uhindi kila mahali bila kutegemeana. Wakulima waliona manyasi yenye mbegu nzito kushinda manyasi mengine waliteua yale yaliyokuwa kubwa hasa na kuyapanda kwenye matuta ya bustani. Kwa njia hiyo manyasi yenye nafaka nzito yalipatikana. Wataalamu wa akiolojia walitambua alama za mpunga na matumizi yake katika mabaki yenye asili ya mwaka 6000 KK katika China na mwaka 5000 katika Uhindi.


title: Mpunga wa kiasia

text: Mnamo karne ya 3 KK mpunga ulipelekwa Japani kutoka China na kuwa chakula kikuu.


title: Mpunga wa kiasia

text: Aina nyingine ya "Oryza" (k.m. "O. glaberrima" na "O. barthii") zilikuzwa katika Afrika ya Magharibi. Baadaye Waarabu walileta aina ya kiasia iliyopandwa zaidi kutokana na mavuno makubwa. Hata sasa mpunga wa kiafrika ("O. glaberrima") hupandwa kidogo kidogo. Tangu miaka ya 1990 haibridi za "O. sativa" na "O. glaberrima" zinakuzwa zinazoitwa "Nerica" (New Rice for Africa).


title: Mpunga wa kiasia

text: Kutoka Bara Hindi mpunga ulipelekwa magharibi. Waroma wa Kale walijua mpunga wakala wali iliyolimwa Misri. Baadaye Waarabu walipeleka mpunga wa aina ya O. sativa katika sehemu mbalimbali za Afrika.


title: Mpunga wa kiasia

text: Wahispania na Wareno walipeleka mpunga hadi Amerika walipoulima katika koloni zao.


title: Mpunga wa kiasia

text: Hadi leo maeneo makuu ya kilimo cha mpunga yako Asia hasa China, Bara Hindi na Asia ya Kusini-Mashariki. Asilimia 95 ya mavuno ya dunia hupatikana huko. Maeneo mengine ya maana ni kusini ya Marekani na Italia ya Kaskazini. Penginepo mavuno hayana maana ya kimataifa hata kama kilimo cha mpunga kwenye nchi kama Tanzania au Kenya ina umuhimu fulani wa kimahali.


title: Mpunga wa kiasia

text: Mpunga hulimwa hasa kwa njia mbili:


title: Mpunga wa kiasia

text: Kwenye mtindo "bichi" mpunga hupandwa katika maji na mimea hukua kwenye maji vilevile. Maji huzuia majani ya kando yasiyotakiwa na wadudu wengi. Wakulima wengine wanatumia mabwawa yale pia kwa kukuza samaki kwenye shamba wakati wa mafuriko. Wakati wa kuiva maji huondolewa ili mpunga upate kukauka kabla ya mavuno.


title: Mpunga wa kiasia

text:
Mpunga
Kutoka Wikipedia, ensaikopidia huru.
mpunga mrefu wa Amerika.
aina ya mpunga, Oryza sativa.
Mpunga ni mbegu ya mmea wa jamii ya monokotiledoni ya mmea wa Oryza sativa. Ukiwa ni miongoni mwa nafaka, ni chakula kikuu kwa sehemu kubwa duniani, hasa Mashariki, Kusini na Kusini Mashariki mwa Asia, Kati na Masharik mwa Amerika ya Kusini na India Mashariki. Ni nafaka inayolimwa kwa wingi zaidi duniani baada ya mahindi.


title: Mpunga wa kiasia

text: Kwasababu mahindi hulimwa kwa makusudi mbalimbali mbalina matumizi ya binadamu, nafaka iliyomuhimu kwa binadamu kwa maana hiyo hubakia kuwa mpunga huku ikichangia zaidi ya kalori ya moja ya tano ya kalori inayotumika duniani kote.


title: Mpunga wa kiasia

text:
Kama chakula cha asili huko Afrika, mpunga husaidia kuinua na kuboresha mlo, kuongeza ulinzi wa chakula, kukuza maendeleo ya eneo husika na kusaidia maendeleo endelevu ya ardhi ya eneo husika.
Mpunga marra zote hukuzwa kama zao la mwaka mmoja, japo mara kdhaa katika maeneo ya tropiki huweza kudumu kwa miaka mingi, hata kwa miaka ishirini. Mpunga hukua kufikia urefu wa mita 1 -1.8 ka kimo, na hutegemea hasa aina ya udongo na rutuba yake. Mmea huwa na majani marefu kufikia hata sentimita 50 – 100 kwa urefu na upana wa sentimita 2 – 2.5. Maua madogo yanayochvushwa kwa upepohuzalishwa, na hujishikiza kwenye fimbo ndefu zenye urefu wa sentimita 30 – 50. Mbegu yenyewe huwa na urefu takribani milimita 5 – 12 na upana milimita 2 -3.


title: Mpunga wa kiasia

text: Kilimo cha mpunga kinafanikiwa sana kwenye maeneo yenye ufanyaji kazi rahisi na kiwango kikubwa cha mvua, sababu ulimaji wake ni kazi kubwa na huhitaji mvua ya kutosha. Mpunga kwa kawaida unaweza kulimwa popote, hata kwenye kilima kikali au hata milimani haswa. Japokuwa mimea yake ya asili imetokea huko Kusini mwa Asiana sehemu Fulani za Afrika, biashara na safari za kale zimeufanya utawanyike mahali pengi duniani.


title: Mpunga wa kiasia

text:
Kitamaduni, njia itumikayo kuzalisha mpunga ni kujaza maji shambani, huku au baada ya kuweka vimea vya mpunga kuanzisha shamba jipya. Njia hii rahisi huhitaji mpango na huduma ya umwagiliaji, lakini pia hupunguza idadi ya magugu na magonjwa yasiyostahimili hali ya ubichi na kuzama majini kwa muda mrefu. Wakati kukuza mpunga ndani ya maji ikiwa si lazima, njia zote nyingine huhitaji uangalizi mkubwa sana wa magugu na magonjwa ya mimea pamoja na namna mbalimbali ya kuweka mbolea katika mimea.
Maandalizi kama chakula.
namna ya kale ya ukoboaji wa mpunga.


title: Mpunga wa kiasia

text: Katika kaskazini mwa Iran, katika Gilan Province, aina nyingi mchele indica ikiwa ni pamoja na Gerdeh, Hashemi, Hasani, na Gharib wamekuwa bred na wakulima.


title: Mpunga wa kiasia

text:
Mpunga ndiyo chakula kinacholiwa zaidi duniani. Mbegu za mpunga hukobolewa kuondoa maganda yake ya nje na kupata mchele. Mchele uliokobolewa sana hata kuondoa sehemu ya kahawia ya mchele na kupata mchele mweupe husababisha ugonjwa wa beriberi.
Mchele mweupe huweza kuchanganywa na virutubisho vingine ili kuuongezea kiwango cha virutubisho na kuufanya uwe bora zaidi kwa afya ya mlaji.
kilimo cha umwagiliaji cha mpunga katika vilima vya Indonesia.
Huko India mchele hupikwa kwa kuchanganywa na maziwa na kuongezewa vionjo vingine na chakula huitwa ‘payash’ au ‘ksheer’. Mchele mbichi pia huweza kusagwa kuwa unga na kutumika katika matumizi mbalimbali, ikiwa pamoja na kutengeza vinywaji mbalimbali kama vile amazake, horchata, na sake.


title: Mpunga wa kiasia

text: Mpunga ni chanzo kizuri cha protini na ni chakula kikuu katika maeneo mengi duniani, japo si protini kwa asilimia mia: haina kiasi chote cha aside za amino muhimu kwa afya, na hulazimika kuchanganywa na vyanzo vingine vya protini kama vile maharagwe, samaki na nyama.


title: Mpunga wa kiasia

text:
mchele kabla ya kupikwa.
mlo wa mchele wa Kichina.


title: Mpunga wa kiasia

text: Mchele hupikwa kwa kawaida kwa kuchemsha au kuvukiza mvuke, na kufyonza maji. Inaweza kupikwa kulingana nakisi cha maji inachoweza kuchukua, au kiasi kikubwa cha maji inachokifyonza kabla ya kupikwa. Siku hizi kuna majiko maalumu ya kupikia mchele, yanayofanya kazi kuwa rahisi zaidi.


title: Mpunga wa kiasia

text: Mchele pia waweza kutumika kupikia uji kwa koungeza maji mengi kuliko kawaida, ili kwamba wali unaopikwa unakuwa na maji mengi zaidi na kutanuka zana na kuwa laini mno. Uji huu hutumika mara nyingi kama kifungua kinywa na ni chakula cha asili kwa wagonjwa.


title: Mpunga wa kiasia

text:
kiwango cha uzalishaji wa mpunga duniani.
Uzalishaji wa mpunga duniani [25] kiliongezeka sana kutoka tani milioni 200 mnamo 1960 mpaka tani milioni 600 mwaka 2004. Wazalishaji wanaoongoza ni China (26% ya mazao ya dunia), India (20%), Indonesia (9%) na Bangladeshi (5%).


title: Chakula

text: Chakula ni kile kinacholiwa na watu kwa kudumisha maisha yao. Mwili unahitaji virutubishi, nishati na maji. Haya yote hupatikana katika chakula.


title: Chakula

text: Virutubishi vya mwili ni hasa yafuatayo:


title: Chakula

text: Protini, mafuta na wanga huleta nishati ya mwili. Vilevile hukuza mwili yaani katika mfumo wa mmeng'enyo wa chakula (tumboni) zinapasuliwa kwa sehemu asilia zao na kuingizwa katika muundo wa seli za mwili.


title: Chakula

text: Chakula kinatoka kwenye mimea na pia kwenye wanayama. Sehemu ya mahitaji yanatoka pia moja kwa moja kwenye mazingira bila kupita mimea au wanyama hasa madini kwa mfano chumvi.


title: Chakula

text: Lakini chakula si pekee kazi ya kibiolojia na kifiziolojia kina upande wa kiutamaduni na kijamii vilevile.


title: Chakula

text: Kila nchi ina chakula chake na watu wamezoea vyakula pamoja na namna ya kutayarisha vyakula vyao.


title: Chakula

text: Chakula kinatakiwa kuwa na sehemu zote zinazohitajika na mwili. Uhaba wa sehemu mmoja utasababisha utapiamlo na magonjwa mbalimbali. Kuna matatizo hasa kama watoto hukosa chakula chenye ulinganifu. Mara nyingi wakinamama wanaowapa watoto chakula wanajali tu ya kwamba mtoto ashibe. Mtu anaweza kushiba kutokana na wanga pekee yake lakini uhaba wa protini na vitamini huleta utapiamlo na kusababisha magonjwa na ikitokea kwa watoto upungufu wa kukua kwa sehemu za ubongo na mwili.


title: Chakula

text: Vilevilekuna tatizo la mara kwa mara ni uhaba wa minerali fulani katika mazingira ya pekee.


title: Chakula

text: Chakula kinahusiana na afya pia kuhusu uwingi au uhaba wake. Inaeleweka ya kwamba uhaba wa chakula yaani njaa kwa muda mrefu unadhoofisha mwili na afya. Lakini kinyume chake kuzidi kwa chakula kinaleta hatari pia. Katika maisha ya mjini na familia waliotoka katika umaskini kali hali ya kunona tangu utotoni imekuwa tatizo kubwa. Kunona kunafupisha maisha na kuandaa mwili kwa magonjwa mengi yasiyotokea kwa uzito wa wastani mwilini.


title: Maziwa

text: Maziwa ni kiowevu cheupe kinachotolewa na majike wa mamalia kama lishe kwa ajili ya watoto wao. Wanyama wadogo hulishwa maziwa katika miezi ya kwanza ya maisha yao hadi kuzoea chakula cha kawaida.


title: Maziwa

text: Nje ya lishe ya wanyama changa, maziwa hutumiwa na binadamu kama kinywaji na chakula. Watu hufuga wanyama wanaotoa maziwa, hasa ng'ombe, kwa kusudi la kukamua maziwa yao. Wanyama wengine wanaofugwa na kukamuliwa kwa maziwa yao ni mbuzi, kondoo na ngamia, farasi, punda na nyati.


title: Maziwa

text: Maziwa hunyewa au kuungwa katika upishi wa chakula. Tatizo la matumizi ya maziwa ni ya kwamba yanabadilika haraka. Inakamuliwa pamoja na vidubini ndani yake na pia vidubini vilivyomo hewani hupenda kuingia ndani yake kwa sababu maziwa yana lishe nyingi. Vidubini hivi vinasababisha kuchachuka kwa maziwa; mara nyingi ladha inaweza kubadilika kwa namna isiyotakiwa.


title: Maziwa

text: Kwa hiyo maziwa yanayotolewa kwenye viwanda vya maziwa hupata upasteurishaji na hutunzwa kwenye baridi chini ya kiwango cha sentigredi 7. Katika mazingira asilia maziwa yaliyochachuka hunyewa au, kama yameganda, huliwa.


title: Maziwa

text: Katika nchi nyingi maziwa hugandishwa na kukaushwa kuwa jibini. Maziwa katika umbo la jibini hutunzwa muda mrefu na ni chakula bora. Njia nyingine ya kutunza maziwa ni kuondoa maji ndani yake kabisa na kutunza unga la maziwa.


title: Maziwa

text: Mafuta ya maziwa hutolewa mara nyingi kuwa krimu au siagi.


title: Kizio

text: Kizio ni kiasi cha upimaji ambacho kimekubaliwa kutumika kama kipimo sanifu. Jumla la vitu hugawiwa kwa vizio vilevile kwa kusudi ya kulinganisha jumla hii na kiasi kingine cha kiti kilekile.


title: Kizio

text: Kwa mfano urefu unaweza kupimwa kwa njia mbalimbali. Kulinganisha uzito wa bidhaa kunahitaji vizio vilivykubaliwa.


title: Kizio

text: Zamani watu walikuwa na vizio vya upimaji tofauti kila mahali.


title: Kizio

text: Tangu karne ya 19 kuna utaratibu wa vipimo sanifu vya kimataifa (SI) na vizio vyao ni vilevile kote duniani.


title: Kizio

text: Vipimo vya SI vimekubaliwa zaidi na zaidi lakini si vyote katika kila nchii kwa sababu kuna bado desturi za kitaifa zinazopendelea vizio wanavyozoea tangu kale.


title: Kizio

text: Nchi zilizoathiriwa na Uingereza pamoja na Marekani huendelea kutumia vizio vya vipimo va Uingereza kama futi, inchi na maili kwa urefu, galoni kwa mjao au pauni (ratili) kwa uzani. Vizio hivi vinaendelea kutumiwa na watu hata kama rasmi nchi nyingi zimeshakubali vipimo vya SI.


title: Kizio

text: Kwa jumla vipimo vya Uingereza pamoja na nchi nyingi za Ulaya viliendeleza utaratibu wa vizio vya vipimo vya Kiroma kwa kuchanganya na desturi za kikabila.


title: Kizio

text: Vipimo hivi vya kale vilitegemea mara nyingi ukubwa wa mguu, mkono, urefu wa hatua kwa sababu hivi vilikuwa vipimo vilivyofanana kati ya watu. Isipokuwa baada ya kusanifisha vipimo asilia hivi ilionekana ya kwamba vilikuwa tofauti kati ya eneo na eneo au nchi na nchi. Kwa mfano katika Ujerumani palikuwa na vizio vya futi makumi kati ya urefu wa sentimita 25 hadi sentimita 33.5.


title: Kizio

text: Tofauti hizi pamoja na mahitaji ya biashara yalisababisha kuundwa kwa utaratibu mpya wa vipimo sanifu kwanza vya kitaifa na baadaye vya kimataifa.


title: Kizio

text: Pamoja na vipimo vya kale kuna aina moja ya pekee ya vizio visivyolingana na utaratibu wa SI na hivi ni vipimo vya astronomia. Kwa kusudi la kuepukana na namba kubwa mno zinazotokea kama vipimo kama kilomita vinatumiwa kwa umbali katika anga la ulumwengu wataalamu wa astronomia walipatana kutumia vipimo kama mwaka wa nuru, kizio astronomia na parsek visivyolingana na muundo wa SI.


title: Upimaji

text: Upimaji ni kazi ya kutambua tabia za kitu kwa umakinifu. Mara nyingi tabia hizi zinatazamiwa kwa njia ya makadirio lakini kila kadirio hutegemeana na mtu mwenyewe anayekadiria. Pale ambako watu mbalimbali wanataka kulinganisha vitu viwili wakati wanatofautiana katika makadirio yao upimaji unaweza kuamua juu ya ukubwa, uzito na tabia nyingine.


title: Upimaji

text: Mwnazo wa vipimo ilikuwa biashara yaani tendo la kubadilishana vitu na bidhaa. Kazi hii ilihitaji vizio vya kulinganisha vitu mbalimbali.


title: Upimaji

text: Haiwezekani kupima kila tabia ya kitu fulani kwa mfano urembo au uzuri. Lakini tabia za kifizikia kama urefu, uzani, ujao, kasi n.k. zinapimika.


title: Upimaji

text: Kila utamaduni ulianzisha utaratibu wake wa vizio vya upimaji ukawa na vipimo vyake. Mara nyingi vizio vya kulingana na mwili wa kibinadamu vilitumiwa kama vile kidole, mkono, mguu au hatua. Isipokuwa kutokana na tofauti katika maumbile ya watu ilionekana ya kwamba vipimo asilia hivi vilikuwa tofauti kati ya eneo na eneo au nchi na nchi. Kwa mfano katika Ujerumani ya karne ya 19 palikuwa na vizio vya futi makumi kati ya urefu wa sentimita 25 hadi sentimita 33.5.


title: Upimaji

text:
Nchi kadhaa zilisanifisha vipimo hivi na mfano wake ni muundo wa vipimo vya Uingereza vilivyoenea katika nchi nyingi wakati wa ukoloni na vingine kama futi au maili vinatumiwa mahali pengi hadi leo.
Baada ya mapinduzi ya Ufaransa ya 1789 utaratibu mpya ulianzishwa uliolenga kutumia vizio vya kisayansi vilivyolingana na muundo wa dunia yote. Mwanzo wake ulikuwa mita iliyoamuliwa ni sehemu moja kati ya sehemu milioni 40 za meridiani ya Paris (mstari kutoka ikweta hadi ncha ya kaskazini unaopita mji wa Paris). Vipimo vingine vilikuwa sehemu ya 10 (desimita), ya 100 (sentimita), ya 1000 (milimita) na kadhalika ya mita hii au kizidisho yake mara 10, 100 na 1,000 (kilomita).


title: Upimaji

text: Kizio hiki kilikuwa chanzo cha utaratibu wa vipimo sanifu vya kimataifa ulioendelezwa hata kwa tabia nyingine za kifizikia kama uzani, ujao, kasi na kadhalika. Matumizi na maendeleo ya utaratibu huo huangaliwa na Ofisi ya Kimataifa ya Vipimo mjini Paris.


title: Jouli

text: Jouli ni kizio cha upimaji wa nishati, kazi na joto.


title: Jouli

text: Fomula yake ni nyutoni moja zidisha kwa mita moja (1 J = 1 N × 1 m = 1 W × s)


title: Jouli

text: Maelezo yake ni kazi inayofanywa kama kani ya nyutoni moja inatumiwa kwa umbali wa mita moja.


title: Newton

text: Newton:


title: Nyutoni

text: Nyutoni (pia: newton) ni kizio cha kupima kazi.


title: Nyutoni

text:
Fomula yake ni 1N = 1kg x m/s².
Maelezo yake ni nyutoni moja ni sawa na kani ikitumiwa kwa masi ya kilogramu 1 ikisogezwa kwa mchapuko wa mita 1 kwa sekunde.


title: Nyutoni

text: Kwa lugha nyingine: Nyutoni 1 ni kani inayohitajika kuharakisha gimba linalolala kufika kasi ya formula_1 katika kipindi cha sekunde moja.


title: Nyutoni

text: Nyutoni ni kipimo cha SI. Jina linetokana na mwanafizikia Isaac Newton aliyegundua misingi ya fizikia umekanika.


title: Nyutoni

text: 1 N inalingana na kani ya uvutano wa dunia kwenye gimba dogo lenye masi ya gramu 102 kwenye uwiano wa bahari. Yaani mtu akishika tofah kando la bahari anatumia kani ya nyutoni moja.


title: Wati

text: Wati (pia:watt) ni kizio cha kupimia nguvu. Kifupi chake ni W. Fomula yake ni kg·m·s.


Wati


title: Wati

text: Inaelezwa kuwa ni nguvu inayotokea kama juli moja ya nishati inatumiwa kwa muda wa sekunde moja. Hivyo inawezekana kuiandika pia kama J/s.


title: Wati

text: Wati ni kizio cha vipimo sanifu vya kimataifa. Imepewa jina lake kwa heshima ya mwanafizikia na mhandisi James Watt (1736 - 1819).


title: Wati

text: Wati moja ni sawa na volti-ampea moja (1 V·A). Uwezo wa majenereta huonyeshwa kwa kutaja kiasi cha wati yanachoweza kuzalisha. Kwa majenereta makubwa, kama vile vituo vya umeme vya diseli, umememaji au nyuklia kiasi hutajwa kwa megawati.


title: Wati

text: Vizio vidogo sana kama pW vinatumika katika makadirio ya redio na radar; vifaa vya kiganga kama EEG na ECG mara nyingi hupimwa kwa µW.


title: Wati

text: daW na hW hali halisi havitumiwi; kama balbu ina 60 W hatusemi "6 daW" wala "15 hW" kwa balbu ya 150 W.


title: Wati

text: Kilowati (kW) ni kizio kwa vifaa vingi vya kila siku, kwa mfano kwa matumizi ya jiko la umeme au pia nguvu ya injini. Injini ya gari la kawaida huwa na 30 kW hadi 80 kW.


title: Wati

text: Megawati (MW) ni kizio cha kupima injini kubwa sana kama injini za meli na manowari kubwa lakini vinginevyo hutumika kwa kutaja nguvu ya majenereta ya kituo cha umeme.


title: Wati

text: Vizio vikubwa zaidi vinaweza kutokea katika matumizi ya vifaa vichache kama laser kubwa ya majaribio au kutaja jumla ya uzalishaji wa nguvu wa lambo la majiumeme; kwa mfano lambo la magenge matatu huwa na nafasi ya uzalishaji wa 22 GW.


title: Wati

text: Terawati ni nguvu ya radi ya kawaida.


title: Wati

text: Petawati inaweza kutumiwa kutaja nishati ya jua: nishati yote inayofika kwa njia ya nuru yake duniani ni takriban 174 PW.


title: Johari

text: Johari I na II ni filamu ya mapenzi na maisha iliyoltolewa mwaka wa 2007 nchini Tanzania.


title: Johari

text:
Johari (Blandina Changula) na Mainda (Mwanaidi Suka) ni marafiki waliokuwa pamoja na kusoma pamoja, wakiwa shuleni.
Kanumba anatokea kumpenda Johari na kumbembeleza awe mpenzi wake ambaye Johari anaona Kanumba hamfai kwani alikuwa anampenda bwana mwingine (Ray-Vincent Kigosi) ambaye alikuwa mtu mkubwa mwenye kazi yake na uwezo pia, bila kutambua kuwa Ray anatumia pesa zake kuwaghilimu wasichana tofauti na kutoka nao kimapenzi ambao wanamuambukiza maradhi ya ukimwi.


title: Johari

text: Mainda nae anampenda Kanumba ambaye anashindwa kumpa nafasi moyoni kwakuwa Kanumba moyo wake wote ulikuwa umetawaliwa na fikra juu ya kuwa mmoja wa mpenzi wa Johari.


title: Johari

text: Siku ya siku Johari anagundua maovu ya Ray na kuamua kujinasua kwenye penzi hilo na Ray anamwambia kwa kebehi umeisha Johari kwani anajua alishamuambukiza maradhi ya ukimwi, bila kujua anamkubali Kanumba ambaye hajui kama Johari ameathirika nae kuja kustuka anajikuta ameshaambukizwa akistuka arudi kwa Mainda, Mainda nae keshastuka kuwa Kanumba ameambukizwa kwakuwa anajua miyenendo ya shoga yake.


title: Johari

text: Johari nae yupo njia panda hajui aolewe na Ray au Kanumba.


title: James Watt

text: James Watt (19 Januari 1736 - 19 Agosti 1819) alikuwa mhandisi kutoka Uskoti. Amekuwa maarufu kwa kuboresha injini ya mvuke kufikia kiwango kilichowezesha matumizi ya mashine hii kwa viwanda. Kwa njia hiyo alikuwa katiy a watu waliweka msingi kwa mapinduzi ya viwanda wa karne ya 18 na karne ya 19.


title: James Watt

text: Alizaliwa Uskoti katika familia ya kipresbiteri kama mtoto wa mjenzi wa meli. Shuleni alipenda hisabati na kusoma mengi lakini lugha na historia aliacha kando. Angependa kuwa daktari lakini wazazi walishindwa kumgharamia masomo ya chhuoni. Alipofikia umri wa miaka 17 aliingia katika mafunzo ya fundi makanika huko London. Aliamwacha fundi mwalimu alipoona hajifunzi kitu kipya tena bila kusubiri kutimiza miaka saba ya kawaida na kwa sababu hiyo hakutambuliwa kama fundi kamili.


title: James Watt

text: Watt alibahatika alipopata kazi ya fundi kwa vifaa vya upimaji kwenye chuo kikuu cha Glasgow. Alipendwa na walimu na wanafunzi waliokutana katika karakana ndogo ya Watt kwa majadiliano. Profesa wa fizikia Joseph Black na mwanauchumi Adam Smith wakawa marafiki zake.


title: James Watt

text: Mwaka 1760 Watt alimwoa Margaret Miller. Kati ya watoto wao ni mwanawe James pekee aliyeishi kufikia umri mkubwa.


title: James Watt

text: Mwaka 1764 rafiki mwingine Profesa John Robison alimwonyesha injini ya mvuke. Watt alianza kusoma yote juu ya teknolojia hii yaliyopatikana kwake. Chuo kikuu kilikuwa na injini moja iliyoharibika na Watt alipewa kazi ya kuitengeneza. Alifaulu lakini aliona ya kwamba injini ilikuwa na tatizo la muundo wake kwa sababu kiasi kikubwa cha nishati kilipotea badala ya kufanya kazi.


title: James Watt

text: Watt alitengeneza sampuli ndogo ya injini bora. Marafiki kwenye chuo kikuu walimsaidia kwa kumpa pesa alipotengeneza injini kubwa. Utengenezaji wa mashine hizi ulikuwa na matatizo makubwa. Wafanyakazi wa wakati ule hawakuzoea kutekjeleza shughuli kwa umakinifu uliohitajika kwa mashine hii. Mtajiri aliyomsaidia kwa pesa alishindwa kuendelea na mwenye kiwanda mwingine aliingia akiamini ubora wa muundo wa Watt.


title: James Watt

text: Ilichukua miaka kadhaa na msaada wa watu mbalimbali hadi injini ya mvuke iliyoboreshwa ilikuwa tayari kwa uzalishaji na matumizi. Tangu 1785 kiwanda cha Watt na mwenzake kilianza kuleta faida ya kifedha na hali yake ya kiuchumi kilikuwa nzuri.


title: James Watt

text: Watt aliendelea kutengezea aina mpya za gia kwa mashine yake iliyowezesha matumizi yake kwa shughuli nyingi. Alibuni pia kizio cha kupima nguvu akaiita "nguvu ya farasi" (horsepower) kinachoendelea kutumiwa duniani kama kipimo kwa nguvu ya injini hata kama kipimo kipya cha SI kinachoitwa "Watt" (wati) kimechukua nafasi yake kitaalamu.


title: James Watt

text: Jamii:Waliozaliwa 1736 Jamii:Waliofariki 1819 Jamii:Watu wa Uskoti Jamii:Wavumbuzi


title: Johannes Gutenberg

text: Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg, anayejulikana kifupi kama Johannes Gutenberg, (mnamo 1398 - 3 Februari 1468) alikuwa fundi dhahabu na mvumbuzi kutoka Ujerumani anayekumbukwa hasa kama mbuni wa uchapaji vitabu kwa herufi za kusogezeka.


title: Johannes Gutenberg

text: Alitengeneza mashine ya kwanza ya kuchapa vitabu, alibuni aloi ya kufaa kwa herufi alizotumia katika mashine hii pamoja na wino.


title: Johannes Gutenberg

text: Alitengeneza pia kifaa kilichomwezesha kusubu herufi za metali haraka.


title: Johannes Gutenberg

text: Kabla ya Gutenberg vitabu vingi viliandikwa kwa mkono. Kunakili kitabu kimoja kama Biblia kwa mkono kulichukua angalau mwaka mmoja.


title: Johannes Gutenberg

text: Teknolojia ya kuchapisha vitabu ilipatikana tayari lakini haikuridhisha. Kwa kawaida ukurasa wote ulichorwa halafu kukatwa katika ubao. Ubao ulipakwa wino na karatasi zilisukumwa kwenye ubao huu. Shida zilikuwa: kwanza kazi kubwa ya kutengeneza bao, halafu bao hizi hazikudumu sana.


title: Johannes Gutenberg

text: Mbinu ya Gutenberg ilikuwa hasa kutumia herufi metalia za kusogezeka.


title: Johannes Gutenberg

text: Metali inadumu kuliko ubao ikamwezesha Gutenberg kuandaa ukurasa na kuuchapisha mara maelfu. Aliweka maandishi kwa kuandaa herufi metalia nyingi alizounganisha kuwa maneno, mistari hadi ukurasa wote.


title: Johannes Gutenberg

text: Ukurasa ulibanwa pamoja ukawa tayari kwa uchapishaji. Kama makosa yalionekana au mabadiliko yalihitajika aliweza kufungua ukurasa, kuongeza au kutoa herufi na kubana ukurasa upya.


title: Johannes Gutenberg

text: Alitengeneza herufi kwa kumwaga aloi ya plumbi (metali ya risasi), stani na antimoni katika kalibu ilipopoa. Kwa njia hii aliweza kusubu herufi nyingi zilizokuwa sawa kabisa, tofauti na herufi zilizokatwa kwa mkono katika ubao.


title: Johannes Gutenberg

text: Baada ya kupanga herufi na kuzibana aliweza kuchapisha ukurasa mara nyingi jinsi ilivyohitajika. Aliweza pia kufungua mbano wa ukurasa na kutumia herufi kwa kazi nyingine au kutunza ukurasa kwa marudio yaliyotarajiwa.


title: Johannes Gutenberg

text: Pamoja na hayo alibuni mgandamizo uliokuwa mashine bora ya kuchapa vitabu.


title: Johannes Gutenberg

text: Kazi ya kwanza ya Gutenberg ilikuwa Biblia (1455 hivi). Imesifiwa kama kazi bora kifundi na kisanii.


title: Johannes Gutenberg

text: Uvumbuzi huo wote ulianzisha mapinduzi ya teknolojia na utamaduni. Vitabu vilianza kupatikana haraka kuliko awali. Bei ya vitabu ilishuka. Baada ya kuongezeka kwa vitabu, watu wengi zaidi walianza kusoma. Shule zilienea kushinda zamani.


title: Johannes Gutenberg

text: Teknolojia ya Gutenberg iliwezesha uenezi wa harakati ya matengenezo ya kiprotestanti iliyoanzishwa na Martin Luther mwaka 1517. Maandiko ya Luther yalisambaa haraka kote Ulaya. Maandiko ya wafuasi na wapinzani wake yalifuata. Watu wengi walishiriki na kufuatilia habari hizi.


title: Johannes Gutenberg

text: Gutenberg amehesabiwa kati ya watu 100 wa historia ya dunia wenye athira kubwa. Gazeti la Newsweek alimteua kama "Mtu wa milenia 1000-2000".


title: Nafaka

text: Nafaka ni mbegu za aina mbalimbali za manyasi. Ni pia jina la aina za manyasi yanayolimwa mashambani ambazo mbegu zake zinatumiwa kama chakula cha binadamu.


title: Nafaka

text: Manyasi za nafaka ni kati ya mimea muhimu zaidi inayotumiwa kama chakula cha watu duniani.


title: Nafaka

text: Nafaka muhimu ni pamoja na


title: Nafaka

text: Aina tatu za nafaka, ambazo ni 87 % za mavuno ya nafaka zote duniani, ni: mahindi, ngano na mchele.


title: Nafaka

text: Nafaka zina wanga (kabohaidreti) ndani yake ambayo ni lishe muhimu ya watu. Kuna pia kiasi kidogo cha protini.


title: Nafaka

text: Punje za nafaka zinaliwa baada ya kuzivunja kiasi na kuzilainisha ndani ya maji. Kwa kawaida nafaka huliwa baada ya kupondwa au kusagwa kuwa unga.


title: Nafaka

text: Ugali, uji, maandazi, chapati, mkate, keki na spaghetti ni mifano ya vyakula vinavyotengenezwa kwa kutumia unga wa nafaka.


title: Ngano

text: Ngano ni mmea wa familia ya manyasi katika ngeli ya monokotiledoni. Mbegu au punje za ngano ni nafaka ambayo ni chakula muhimu katika sehemu nyingi za dunia hasa kwenye kanda zisizo na joto au baridi kali.


title: Ngano

text: Ngano ni kati ya nafaka muhimu zaidi zinazoliwa na watu pamoja na mhindi na mpunga. Ngano hutumiwa hasa kwa kuisaga kuwa unga. Unga wa ngano hutumiwa kwa mkate, chapati na pasta.


title: Vita

text:
Vita ni mapambano baina nchi, mataifa au angalu vikundi vikubwa vya watu yanayoendeshwa kwa nguvu ya silaha.
Katika vita kuna pande mbili au zaidi. Husababisha mateso, vifo na kuharibika kwa mali ya watu pamoja na mazingira asilia.


title: Vita

text: Kuna aina nyingi za vita:Asili ya vita ilikuwa mapambano kwa silaha kati ya makabila au vijiji mbalimbali. Baada ya kutokea kwa madola ilikuwa zaidi serikali au watawala wa madola walioamua juu ya vita.


title: Vita

text: Watekelezaji wa vita huitwa askari au wanajeshi. Historia imejua vipindi ambako wanaume wote wa nchi fulani walitakiwa kushika silaha na kushiriki katika mapigano. Palikuwa pia na vipindi na utamaduni ambako wapiganaji walikuwa watu wa pekee wenye jukumu hii ama kwa sababu walipaswa kuwa askari kufuatana na sheria za nchi au kwa sababu walikodiwa kwa kazi hii.


title: Vita

text: Wanajeshi rasmi huwa chini ya kanuni za vita lakini sehemu kubwa na vita inashirikisha watu wasofuata kanuni hizi kama wanamigambo hasa katika vita za wenyewe kwa wenyewe.


title: Vita

text: Wanadamu wametumia akili nyingi kuboresha vifaa vya vita yaani silaha na mbinu za vita. Maendeleo ya silaha yamesababisha kupungua kwa idadi ya askari wanaopigana moja kwa moja lakini uharibifu wa silaha umeongezeka.


title: Vita

text: Silaha za kale zilitegemea nguvu ya mkono wa mtu zikifikia umbali mdogo. Silaha zimebadilika kulenga mahali ambapo ni mbali na mbali zaidi. Silaha kali za kisasa zina uwezo wa kuharibu nchi yote; jumla ya silaha za nyuklia inatosha kuua maisha yote duniani.


title: Vita

text: Kutokana uharibifu mkubwa unaosababishwa na vita palikuwa tena na tena na makubaliano juu ya kanuni za vita. Kanuni hizi hulenga kupakana hasara inayosababishwa na mapigano. Lakini historia inajaa pia mifano ambako kanuni hizi zilivunjwa au kupuuzwa.


title: Vita

text: Katika karne ya 20 mataifa mengi yalipatana mikataba ya kimataifa juu ya kanuni za vita. Chanzo ilikuwa Mapatano ya Geneva baada ya kuundwa kwa Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu mwaka 1863.


title: Vita

text: Baada ya vita kuu ya kwanza ya dunia nchi nyingi ziliunda Shirikisho la Mataifa kwa shabaha ya kuzuia vita lakini hii ilishindikana baada ya nchi kubwa kama Urusi, Ujerumani na Italia kupuuza maazimio yake. Kuundwa kwa Umoja wa Mataifa kulikuwa jaribio jipya la kuwa na taasisi ya kimataifa yenye uwezo wa kuzuia vita.


title: Vasili Vereshchagin

text: Vasili Vasilyevich Vereshchagin (Kirusi: Василий Василиевич Верещагин; 26 Oktoba 1842 - 13 Aprili 1904) alikuwa mchoraji kutoka Urusi aliyefahamika sana kutokana picha zake za vita na mapigano.


title: Vasili Vereshchagin

text: Alikuwa mtoto wa mkulima aliyepata elimu kwenye shule ya kijeshi akandelea kuwa afisa wa jeshi la Urusi. Aliondoka jeshini akawa mwanafunzi wa uchoraji huko Sankt Peterburg akamaliza masomo yake kwenye Chuo cha Sanaa mjini Paris.


title: Vasili Vereshchagin

text: Kama afisa wa jeshi alipata nafasi ya kuongozana na jeshi la Kirusi kwenye kempeni zake katika Asia ya Kati. Aliona vita kali na mauaji mengi akaamua kuonyesha uharibifu wa vita kwa umakini kwa matumaini ya kwamba watu wangekataa vita baada ya kuona ubaya wake. Kwa hiyo alichora mara nyingi maiti, askari wajeruhiwa, uharibifu wa vijiji na mahospitali.


title: Vasili Vereshchagin

text: Sehemu ya picha zake zilifichwa baadaye na serikali ya Kirusi.


title: Vasili Vereshchagin

text: Alifariki wakati wa vita ya Japani dhidi ya Urusi ya 1904-1905 aliposafiri kwa manowari ya Kirusi iliyozamishwa na Wajapani. Picha yake ya mwisho aliyochora kwenye manowari iliokolewa kutoka katika maji.


title: Vasili Vereshchagin

text: Madervish wakivaa mavazi ya sikukuu (1870) Shambulio la ghafla, Picha kutoka Turkestan (1871) Kuhusu vita, Picha kutoka Turkestan (1873) Napoleon kwenye mapigano ya Borodino (1897) Uzuri wa vita (1871) Uwanja wa mapigano Mauaji wa Masepoy (1857) Washindi (1878-1879)


title: Vasili Vereshchagin

text: Jamii:Wasanii wa Urusi Jamii:Wachoraji wa Urusi Jamii:Waliozaliwa 1842 Jamii:Waliofariki 1904


title: Upanga

text: Upanga ni silaha inayoshikwa mkononi kwa ajili ya kukata. Hutengenezwa kwa metali, hasa feleji, ikifanana na kisu ila tu ni kubwa. Hasa kengee yake ni ndefu na mpini wake ni mkubwa kwa sababu mkono wote unahitaji kushika silaha hii.


title: Upanga

text: Mara nyingi kuna chuma cha kupandana kinachokusudiwa kukinga mkono unaoshika upanga. Umbo la upanga ni muhimu kwa mbinu za mapigano.


title: Upanga

text: Kuna aina nyingi za upanga zinazotofautiana hasa katika urefu na pia uzito.


title: Upanga

text: Panga hutengezwa kutokana na malighafi ya shaba na chuma. Panga za kwanza zilitengenezwa na wahunzi (wafua chuma) wa Misri na China wakitumia bronzi. Tangu kupatikana kwa bunduki umuhimu wa upanga umepungua. Katika vita vya silaha za kisasa panga zimepotea kabisa. Lakini katika vita vya wenyewe kwa wenyewe au ghasia ya Kenya ya mwaka 2008 panga zilikuwa silaha muhimu tena.


title: Risasi

text: "Kwa elementi na metali angalia Risasi (metali)"


title: Risasi

text: Risasi ni gimba dogo la metali linalorushwa kutoka kasiba ya bunduki. Mara nyingi risasi hutengenezwa kwa plumbi yaani metali inayoitwa pia "risasi". Jina la metali imekuwa jina kwa ajili ya silaha.


title: Risasi

text: Zamani risasi zilitengenezwa kwa kwa kutumia plumbi pekee. Bunduki za zamani kama gobori ziliweza kurusha hata vipande vya mawe au vipande vidogo vya metali yoyote. Risasi ilipendezwa kutokana na uzito wake ulioipeleka mbali zaidi na kwa nguvu zaidi; pia ni metali inayoyeyushwa kirahisi kwa kutumia joto kidogo kuliko metali nyingine.


title: Risasi

text: Hivyo askari mwenye gobori alitengeneza risasi kwa ajili ya bunduki yake kabla ya kila mapigano. Kwa kazi hii askari alikuwa na kifaa alimomwaga risasi iliyoyeyuka ikatoka kwa umbo la tufe. Alibeba baruti yake katika chupa, kumwaga kiasi cha baruti katika silaha, kuongeza risasi juu yake na kukandamiza yote kwa fimbo ndefu ndani ya kasiba ya silaha, halafu kuipashia moto kupitia shimo ndogo kando la kasiba.


title: Risasi

text: Baadaye risasi zilifungwa katika karatasi pamoja na kiasi cha baruti kwa kila matumizi ya silaha. Hii ilikuwa ramia ya kwanza na askari alipaswa kufungua ramia kwa meno yake, kumwaga baruti katika bunduki na kuongeza risasi juu yake.


title: Risasi

text: Katika karne ya 19 muundo wa bunduki imebadilika na kasiba imepata mifuo ndano yake kwa mwendo wa sukurubu iliipa risasi mwendo wa kuzunguka na kuongeza ukamilifu wa kupiga shabaha. Sasa ramia zilizotengenezwa kiwandani zilikuwa za metali hasa shaba na risasi ilibanwa kwenye kichwa cha ramia. Baruti iliwaka kwa pigo la sindano ya silaha na risasi ilirushwa nje.


title: Risasi

text: Siku hizi risasi zote zinatengenezwa kiwandani na kuuzwa kama sehemu ya ramia. Risasi yenyewe mara nyingi bado ni ya plumbi (elementi ya risasi) lakini kwa kawaida risasi ina koti ya metali gumu zaidi kama shaba au feleji.


title: Risasi

text: Aina ya ganda inasababisha tabia tofauti tofauti za risasi. Ganda kamili ya kufunika risasi yote inaongeza nguvu; kama mtu anapigwa nayo risasi itapita kwenye mwili. Aina hii ni risasi ya kijeshi. Risasi kwa uwindaji zina ganda la sehemu tu inayopasuka wakati wa kupiga shabaha. Inaacha nichati yake katika shabaha maana yake ina nguvu zaidi ya kuua. Kufuatana na kanuni za kimatifa aina hii hairuhusiwi kwa matumizi ya kijeshi.


title: Risasi

text: Kuna pia risasi zinazojaa metali nzito zaidi kuliko plumbi kama vile urani. Hizi zatumiwa kwa ajili ya shabaha gumu.


title: Uwanja wa Ndege wa Rhein-Main

text: Kiwanja cha Ndege cha Rhein-Main ni kiwanja cha ndege cha kimataifa cha Frankfurt am Main nchini Ujerumani. Ni kati ya nyanja za ndege kubwa ikiwa abiria zaidi ya milioni 55 wanaopita.


title: Uwanja wa Ndege wa Rhein-Main

text: Jina kamili kwa Kiholanzi ni Flughafen Frankfurt am Main au kwa Kiingereza Frankfurt international Airport. Kifupi chake ni FRA.


title: Uwanja wa Ndege wa Rhein-Main

text: Ni kituo kikuu cha Lufthansa.


title: Uwanja wa Ndege wa Rhein-Main

text: Kiwanja cha ndege kipo kilomita 12 kusini ya Frankfurt na safari kwa treni kutoka mjini ni dakika 20.


title: Bunduki

text: Bunduki ni silaha inayorusha risasi dhidi ya shabaha yake. Ndani ya bunduki inatokea mlipuko wa baruti na gesi joto za mlipuko zinasukuma risasi kuelekea mwendo wa kasiba yake. Kutokana na sifa hii huitwa pia silaha ya moto.


title: Bunduki

text: Bunduki ya kisasa huwa na akiba ya ramia katika chemba yake isipokuwa silaha kadhaa za kuwinda. Silaha za kijeshi huwa na chemba zonazoshika risasi zaidi ya 100.


title: Bunduki

text: Kwa kawaida neno lataja silaha za moto zenye kasiba ndefu zinazoshikwa mkononi.


title: Baruti

text: Baruti ni mchangayiko wa dutu za kikemia inayotumiwa kurusha risasi kutoka bunduki. Ina mmenyuko wa haraka kati ya kemikali zake ikipashwa moto inatoa gesi nyingi. Kama mmenyuko huo unatokea penye nafasi kubwa inachoma haraka na ghafla lakini kama unatokea mahali unapobanwa kuna mlipuko. Kwa hiyo baruti ni kilipukaji.


title: Baruti

text: Tabia hii inatumiwa kurusha risasi kutoka silaha za moto. Gesi ya mlipuko zinapanua zikifuata nafasi ya pekee inayopatikana kwenye kasiba ya bunduki kueleka mdomo wake. Risasi iliyopo mbele inasukumwa na kupata mbio.


title: Baruti

text: Baruti iligunduliwa na Wachina mnamo mwaka 1200. Kuna taarifa kutoka karne ya 13 kuhusu matumizi ya baruti kwa mabomu vitani. Kutoka China teknolojia ya baruti ilienea magharibi kupitia Waarabu na kufika Ulaya katika karne ya 13.


title: Baruti

text: Aina asilia ya baruti ilikuwa baruti nyeusi inayotengenezwa kwa kuchanganya nitriti ya potasiamu, makaa na sulfuri. Inachoma kwa moshi mwingi na nguvu yake ni hafifu kulingana na baruti za kisasa. Siku hizi hutumiwa tu katika fataki za burudani.


title: Baruti

text: Baruti za kisasa ziligunduliwa Ulaya wakati wa karne ya 19. Wanajeshi walizipendelea kwa sababu zililipuka bila moshi. Nguvu ya mlipuko iliongezeka iliyomaanisha ya kwamba kiasi kidogo cha baruti kilitosha; risasi zilifika mbali zaidi na wanajeshi waliweza kubeba ramia nyingi kuliko awali.


title: Silaha

text: Silaha ni kifaa cha upiganaji dhidi ya wanadamu au wanyama.


title: Silaha

text: Inafaa kumtisha, kumwumiza au kumwua adui au kumletea hasara nyingine inayokusudiwa.


title: Silaha

text: Kusudi la silaha ni matumizi


title: Silaha

text: Katika historia watu wameweka nguvu nyingi katika maendeleo ya silaha. Kila sayansi na kila teknolojia huangaliwa na watu kwa faida yake katika utengenezaji wa silaha.


title: Silaha

text: Silaha zimepatikana tangu zama za mawe. Upanga, pinde na mshale pamoja na mikuki zilikuwa silaha kwa milenia nyingi lakini ziliboreshwa tena na tena.


title: Silaha

text: Tangu nyakati za kati silaha za moto zilianza kuenea duniani na kuboreka. Bunduki, mzinga na bombomu zilibadilisha uso wa vita. Karne ya 20 iliongeza vifaru na ndege za vita pamoja na viumbe vya sayansi ya kisasa kama silaha za nyuklia.


title: Kyoto

text: Kyoto ni mji wa Japani uliokuwa mji mkuu wa nchi kati ya 794 na 1868. Ilikuwa makao makuu ya Tenno (Kaisari) wa taifa. Iko takriban kilomita 400 kusini magharibi ya Tokyo kwenye kisiwa cha Honshu.


title: Kyoto

text: Sasa Kyoto ni mji mkubwa wa tatu nchini iliwa na wakazi milioni moja na nusu. Ni makao makuu ya mkoa wa Kyoto. Kuna taasisi za utamaduni na elimu pamoja vyuo vikuu.


title: Kyoto

text: Kyoto ni kati ya miji ya kale ya Japani. Kuna majengo mengi ya kihistoria kama mahekalu, majumba ya matenno na nyumba za kidesturi. Majengo kadhaa yameigizwa na UNESCO katika orodha ya urithi wa dunia.


title: Kyoto

text: Mazingira ya Kyoto pana milima mingi. Imepoteza cheo cha mji mkuu wakati Tenno Meiji alipohamisha makao yake kutoka hapa kwenda boma la Edo iliyokuwa Tokya baadaye.


title: Melbourne

text: Melbourne ni mji mkubwa katika Australia ya kusini na mji mkuu wa jimbo la Victoria. Ina wakazi 3,720,300.


title: Melbourne

text: Mji uliundwa mwaka 1835 kando ya hori ya Port Phillip Bay ya Pasifiki. Ilikua haraka baada ya kupatikana dhahabu tangu mwaka 1851. Imekuwa kitovu cha uchumi, utamaduni na michezo. Katika karne ya 19 ilikuwa mji mkubwa wa Australia na pia mji mkuu wa taifa hadi uhamisho wa bunge kwenda Canberra mwaka 1901.


title: Melbourne

text: Siku hizi kuna wakazi kutoka nchi nyingi waliohamia Australia na kukaa mjini. Robo ya wakazi wake walizaliwa nje: kuna watu kutoka nchi 233 na lugha 180 zinajadiliwa mjini hata kama theluthi mbili za wakazi hutumia Kiingereza kwao nyumbani.


title: Kate Beckinsale

text: Kathryn Bailey Beckinsale (amezaliwa tar. 26 Julai 1973) ni mwigizaji filamu wa Kiingereza. Anafahamika zaidi kwa kucheza katika baadhi ya filamu zilizomaarufu - Pearl Harbor (2001), Underworld (2003) na Van Helsing (2004). Kate alizaliwa mjini London na wazazi waliowaigizaji filamu, Judy Loe na Richard Beckinsale, kwa bahati mbaya baba wa Kate amekwishafariki dunia mnamo mwaka 1979 kwa ugonjwa wa moyo.


title: Silaha za moto

text: Silaha za moto ni vifaa vinavyorusha risasi dhidi ya shabaha kupitia kasiba yake kwa nguvu ya gesi inayopanuka kutokana na kuchomeka ghafla kwa baruti ndani ya silaha yenyewe.


title: Silaha za moto

text: Kutokana na mlipuko wa baruti ndani ya silaha moto huonekana mdomoni mwa silaha kila safari risasi imefyatuliwa.


title: Silaha za moto

text: Kati ya silaha za moto kuna kwa mfano:


title: Silaha za moto

text: Kuna pia silaha zinazorusha risasi kupitia kasiba ambazo si silaha za moto, kwa mfano bunduki ya hewa.


title: Silaha za moto

text: Wataalamu hufanyia utafiti silaha mpya zinazorusha risasi kwa kutumia nguvu ya sumakuumeme.


title: Bastola

text: Bastola ni silaha ya moto yenye kasiba fupi inayoshikwa kwa mkono mmoja tu. Teknolojia yake ni karibu sawa na ya bunduki isipokuwa ni ndogo.


title: Bastola

text: Kiasili bastola ilikuwa tu umbo dogo la gobori. Baada ya kila pigo ilihitaji kujazwa upya.


title: Bastola

text: Kwa muda bastola zenye kasiba mbili au zaidi zilitengenezwa kwa kusudi la kuongeza kasi ya kufyatulia risasi.


title: Bastola

text: Baada ya kupatikana kwa ramia za metali katika karne ya 19 bastola ilipewa chemba ya risasi inayozunguka. Modeli mashuhuri ya mwanzoni ilikuwa aina ya Colt. Kwa Kiingereza aina hii huitwa "revolver" kutokana na mzunguko wa chemba. Chemba huwa na ramia 5-8, mara nyingi ni sita.


title: Bastola

text:
Aina ya pili kati ya bastola ina chemba ya risasi kama kidawati kidogo inayosukumwa ndani ya nafasi yake kwenye bastola. Wanajeshi waliona faida ya kwamba ni rahisi kujaza chemba ya ziada na kuibeba kama akiba inayobadilishwa haraka kuliko kujaza upya chemba inayozunguka kwa sababu chemba ya kuzunguka haitolewi, ni lazima kuijaza ramia moja-moja.
Faida yake kulingana na bunduki yenyewe ni kuwa nyepesi na ndogo, hivyo haisumbui wakati wa kubeba. Hasara yake katika ulinganisho na bunduki ni hasa mfiko mdogo, nguvu ya risasi zake na umakinifu wa kulenga.


title: Bastola

text: Jeshini bastola hutumiwa kama silaha ya pili pamoja na bunduki. Kwa polisi huwa ni silaha kali ya kawaida. Majambazi mara nyingi hupendelea bastola kwa sababu zinafichwa rahisi hazionekani.


title: Kasiba

text: Kasiba ni sehemu ya silaha ya moto kama bunduki, bastola au mzinga. Kazi yake kwenye silaha ni kuipa risasi mweleko. Umbo lake ni kama bomba. Upande mmoja ni wazi huitwa mdomo ambako risasi inatoka. Upande mwingine ni mahali pa kuweka risasi.


title: Kasiba

text: Bunduki na mizinga ya kale zilijazwa risasi pamoja na baruti kupitia mdomo wa kasiba. Aina hii ya bunduki huitwa gobori. Hapa kwanza baruti halafu risasi husukumwa hadi mwisho wa kasiba inayofungwa isipokuwa kuna shimo dogo. Kwenye shimo hili moto huingizwa inayowasha baruti ndani ya kasiba; kulipuka au kuchomeka kwa ghafla kwa baruti inatokeza gesi inayosukuma risasi kufuatana na nafasi ya kasiba na kuipa nguvu na mwelekeo kwa mbio wake.


title: Kasiba

text: Kwa kawaida kasiba ndefu huongeza umakinifu wa kulenga unaopungua kama kasiba ni fupi kama kwenye bastola.


title: Kasiba

text: Tangu karne ya 19 kasiba imepewa mifuo ndani yake kwa mwendo wa sukurubu iliipa risasi mwendo wa kuzunguka na kuongeza ukamilifu wa kupiga shabaha.


title: Kasiba

text: Kwa kuongeza kasi ya kufyatulia kasubi zilitengezwa zikiwa na mfuniko wa nyuma unaoruhusu kuingiza risasi kutoka nyuma. Risasi na baruti ziliunganishwa katika ramia inayowashwa kwa pigo kali kwenye ganda la ramia.


title: Kasiba

text: Siku hizi silaha ndogo kama bunduki, bastola na bombomu zina chemba penye akiba ya ramia. Bastola huwa na ramia hadi 10, bunduki huwa na nafasi ya ramia hadi makumi na bombomu hushika fremu ya ramia mamia.


title: Ramia

text: Ramia ni kifaa kinachounganisha risasi na baruti kwa matumizi katika silaha ya moto.


title: Ramia

text: Zamani silaha za moto zilijazwa kupitia mdomo wa silaha kwa kuingiza baruti na risasi pekee.


title: Ramia

text: Ramia inaunganisha yote pamoja.


title: Ramia

text: "Kwa habari za undani zaidi tazama makala ya risasi"


title: Ramia

text:
Risasi yenyewe hubanwa mbele katika ganda.
Ganda hili mara nyingi ni ya metali ama shaba nyeupe au feleji. Kwa mazoezi kuna pia maganda ya plastiki. Ramia ya bunduki ya marisau huwa pia na ramia ya karatasi ngumu kwa sababu hapa risasi ni ya vipande vingi kidogo isiyobanwa na ganda bali viko ndani ya ramia.


title: Ramia

text: Baruti ni kiasi kinachohitajika kwa kurusha risasi kulingana na uwezo wa silaha. Baruti ina uwezo wa kulipuka yaani ya kuchomeka haraka na ghafla iikitoa gesi zinasopanua na kusukuma risasi. Lakini baruti haitakiwi kuwa nyororo mno; ramia sharti ni kuvumulia pigo na mishtuko bila kulipuka. Aina kali sana za baruti zinafaa kwa mlipuko katika uwindo wa mawe bali si kwa ramia.


title: Ramia

text: Kazi ya kuwasha baruti hutekelezwa na kiwashio ambacho ni kiasi kidogo cha kemikali kinachowaka moto ikipigwa vikali. Hufungwa katika silinda ndogo ndani ya mguu wa ramia. Mguu huu unapigwa na msumali wa bunduki na kuwaka moto inayowasha baruti.


title: Ramia

text: Ramia kwa ajili ya mazoezi kwa mfano kuzoea makelele au kwa matumizi katika filamu hukosa risasi lakini zinatoa kelele na moto kama ramia ya kawaida.


title: Ramia

text: Ramia kubwa za mzinga mara nyingi huitwa "kombora" lakini neno hili latumiwa pia kwa "roketi".


title: English-Swahili Dictionary (TUKI)

text: KKK/ESD ni kifupi cha "Kamusi ya Kiingereza - Kiswahili" "(English-Swahili Dictionary)" iliyoandaliwa na wataalamu wa TUKI kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam na kutolewa mara ya kwanza 1996. Toleo la pili lililoongezeka na kuwa na masahihisho likatolewa mwaka 2000. Toleo la tatu likafuata mwaka 2006.


title: English-Swahili Dictionary (TUKI)

text: Kamusi hii inataja maana za Kiswahili kwa maneno zaidi ya 50,000 ya Kiingereza.


title: Kilipukaji

text: Kilipukaji ni kemikali au dawa lenye sifa ya kumenyuka haraka na ghafla kwa umbo la mlipuko. Mmenyuko huu unatoa joto na gesi inayopanuka na kusababisha mshtuko.


title: Kilipukaji

text: Kilipukaji kinachojulikana zaidi ni baruti iliyotumiwa katika silaha lakini leo nafasi yake imechukuliwa na TNT hasa. Vingine hutumiwa kwa milipuko ama ya kijeshi au ya kiraia (ujenzi wa barabara, migodi, windo la mawe).


title: Kilipukaji

text: Kemikali za vilipukaji zina kiasi cha oksijeni ndani yake katika muungo wa kikemia. Muungo huu ndani ya kilipukaji si imara sana kikemia na kuna uwezekano wa kusababisha mbunguo wa haraka unaotenganisha oksijeni pamoja na kuweka huri nishati ya joto. Joto wakati wa mlipuko inaweza kufikia sentigredi maelfu. Oksijeni inaingia katika kampaundi mpya ya gesi zinazopanua mara moja na kuleta mshuto kwa mazingira.


title: Kilipukaji

text: Kuna pia vilipukaji vya nguvu ndogo zaidi ambavyo ni mchanganyiko wa kemikali zinazochoma haraka pamoja na kemikali yenye oksijeni.


title: Kilipukaji

text: Mlipuko husababishwa ama kwa mshtuko (pigo) au kwa joto. Baruti inahitaji moto ili ilipuke. Kuna pia vilipukaji vinayopasuka vikisikitishwa tu. Lakini hali halisi haiwezekani kutumia kemikali ambazo zinawaka mara moja baada ya mshtuko mdogo kwa sababu hizi ni hatari mno kwa mtumiaji.


title: Kilipukaji

text: Kwa hiyo vilipukaji vinavyotumiwa ama kijeshi au kiraia haviathiriwi nyepesi. Mmenyuko wa kikemia huanzishwa kwa kiwashio ambacho ni kiasi kidogo cha kemikali kali zaidi inayoungwa katika kilipukaji wakati wake. Kiwashio kinawaka ama kwa pigo au kwa joto kwa mfano kwa njia ya umeme na mlipuko wake unaanzisha mmenyuko wa kilipukaji kikuu.


title: Kifaru (jeshi)

text: Kifaru (pia: faru) ni mashine ya vita iliyopewa jina lake kutokana na mnyama wa pori. Kimsingi kifaru ni kama gari kubwa lililokingwa kwa mabamba ya feleji likibeba silaha mara nyingi mzinga.


title: Kifaru (jeshi)

text: Vifaru vyepesi hutembea kwa matairi lakini vifaru vizito huwa na minyororo. Mashine ndogo na nyepesi yenye kasi kubwa hupewa jukumu la kupeleleza uwanja wa vita na hasa kubeba askari wakielekea penye hatari.


title: Kifaru (jeshi)

text: Mashine kubwa na nzito yenye bunduki kubwa mara nyingi hutumiwa dhidi ya vifaru vya adui. Vikiwa na mbio vinaweza kupita hata moto ya mizinga.


title: Kifaru (jeshi)

text: Vifaru vingine hupewa kazi kama lori yaani kubeba mizigo ya pekee kwa kazi inayotekelezwa katikati ya mapigano. Mfano wake ni kifaru kinachobeba daraja la kuwekea juu ya mito midogo. Vingine hubeba roketi dhidi ya ndege au kuhudumia kama mashine ya rada.


title: Kifaru (jeshi)

text: Vifaru vilitumiwa mara ya kwanza na Ufalme wa Muungano wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia dhidi ya Ujerumani. Machine hizi zilitembea polepole zikawa bado na matatizo mengi lakini zilifaulu kwa sababu pale mwanzoni hapakuwa na silaha maalumu dhidi yao.


title: Kifaru (jeshi)

text: Hadi Vita Kuu ya Pili ya Dunia teknolojia iliendelea mbele hasa Ujerumani ilishambulia kwa kutumia vifaru vingi na kushinda majirani yake. Warusi walijenga pia vifaru vingi na vita katika Urusi iliona vifaru maelfu katika mapigano. Hapa udhaifu wa vifaru umeshajulikana na pande zote zilishindana kubuni bunduki maalumu dhidi ya kifaru pamoja na kuboresha kinga chake.


title: Kifaru (jeshi)

text: Katika vita hivi ilionekana ya kwamba vifaru havifai kila mahali. Hasa mlimani na penye matope si mahali pake. Katika vita baada ya 1945 vifaru vilikuwa muhimu katika vita kati ya Israeli na majirani zake Waarabu. Tangu kupatikana kwa silaha nyingi za hewani kama vile ndege za kijeshi na helikopta faida ya kifaru imepungua kama adui ana uwezo mkubwa hewani.


title: Kifaru (jeshi)

text: Tatizo moja la maendeleo ya vifaru ilikuwa uwiano kati ya kinga na mwendo. Kinga cha chuma au feleji ni nzito kinachelewesha mwendo wa mashine. Mashine inayotembea polepole hushambuliwa kirahisi na mizinga, ndege za kijeshi au vifaru vidogo vyenye mbio kubwa zaidi. Dawa yake ni kuipa injini kubwa zaidi inayoongeza uzani tena. Matumizi ya mashine nzito mno hupungua kwa sababu haupiti tena kwenye ardhi laini baada ya mvua. Vilevile hautembei tena mbali bila kufuatwa na malori yanayobeba mafuta yake kwa sababu mashine nzito hutumia mafuta mengi. Kifaru kinachokwama ni lengo nyepesi kwa maadui.


title: Kifaru (jeshi)

text: Majaribio yalifanywa kuongeza feleji mbele kifaru kinapotazama maadui lakini udhaifu wa nyuma ilitambuliwa na maadui waliojificha na kushambulia kwa nyuma. Vilevile mafundi walibuni silaha zilizoweza kukata hata feleji nene na dawa lake ni kuongeza mbio.


title: Kifaru (jeshi)

text: Mashindano kati ya malengo ya kasi na kinga kwa vifaru yalikuwa kimsingi sawa na matatizo katika kujenga manowari na yanaendelea. Uzazi mpya wa teknolojia unagundua aina mpya ya kinga lakini hii inafuatwa na aina mpya ya silaha za shambulio inayotoboa kinga.


title: Richard Wagner

text: Richard Wagner (22 Mei 1813 mjini Leipzig - 13 Februari 1883 mjini Venice-Italia) alikuwa mtunzi wa sanaa mbalimbali za muziki na mizhezo (opera) kutoka nchini Ujerumani. Alikuwa mmoja kati ya watunzi muhimu wa miziki ya mapenzi kwa kipindi cha karne ya 18-19. Mbali na miziki aliyotunga akiwa kama mwanafunzi vilevile ameandika tunzi kumi tofauti za sanaa mbalimbali (opera) ambazo leo hii zinatumika katika majumba ya sanaa duniani.


title: Khadja Nin

text: Khadja Nin (amezaliwa tar. 27 Juni 1959) ni mpiga muziki na mwimbaji mashuhuri barani Afrika na ulimwenguni kutoka nchi ya Burundi mwenye uraia wa Ubelgiji.


title: Khadja Nin

text:
Alizaliwa Burundi mdogo katika familia yenye kujengwa na watu wa nane. Baba yake alikua mwanasiasa. Khadja Nin alisomea kuimba katika umri wake mdogo kama vile ndugu zake wakike na wakiume karibia wote walikua waimbaji.
Khadja Nin alikua na sauti ya kipekee nzuri, katika umri wa myaka mi 7 wakati huo alitokea kua muimbaji wa nyimbo za kwaya Kanisa la Katedrali na sauti yake ilikua sauti ya nyororo ambayo ilikua ikiwavutia hadi wafata ibada Kanisani.
Mwaka 1975 Khadja Nin aliiacha Burundi kuelekea Zaire kwa sasa ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na alifaanikisha kuolewa mwaka 1978. Katika mwaka 1980 alihamia Ubelgiji pamoja na mtoto wake wa myaka miwili. Katika mwaka 1985 alikutana na muimbaji Nicolas Fiszman ambaye alimsaidia Khadja Nin kuweza kufunga mapatano na shirika lakutoa miziki la BMG linalopatikana Gütersloh, Ujerumani. Albamu yake ya pili ya mwaka 1994 ilitolewa ikiwa na anuani ya jina la (Ya pili) ilipata umashuhuri na ndio alikuja kutokea kua maarufu kwa albumu hiyo, na hivyo, mwaka 1996 alitoa albumu kali mashuhuri ambayo ilipata wapenzi wengi zaidi na anuani ya albamu hiyo ni Sambolera, ambayo aliimba kwa lugha tatu Kiswahili, Kirundi na Kifaransa. Khadja Nin alifaanikisha kwakutumia kwa upana namna yakuimba baina ya mwendo wa pigo la muziki wakiafrika na muundo wa kisasa wa muziki wa pop (chomoka) ili kuweza kujitengenezea soko la kibiasha kwa muziki na jambo hilo alifaanikisha. Miongoni ya nyimbo zake zilizopendwa na watu ni (Sina Mali, Sina Deni), ambao ulifasiriwa katika funikio la chapisho ya albamu ya muimbaji mashuhuri Stevie Wonder muziki wake wa bure.


title: Khadja Nin

text: Hii ni baadhi ya sehemu ya albamu za Khadija Nin;


title: Bombomu

text: Bombomu (au: bunduki ya mtombo; bunduki ya rashasha; kwa Kiingereza Machine gun) ni silaha ya moto kubwa kiasi inayofyatulia haraka risasi nyingi za mfululizo kutoka kwenye mkanda wa risasi muda wote kiwashio cha silaha inashikwa hadi akiba ya ramia imekwisha, kwa kawaida kwa kiwango cha raundi 300 kwa dakika au zaidi.


title: Bombomu

text: Akiba ya ramia imo ama katika chemba yake au ramia zimepangwa katika ukanda unaopita kwenye bombomu. Bombomu ndogu hubebwa na askari mmoja lakini modeli nzito kiasi huhitaji watu wawili hadi watatu.


title: Bombomu

text: Bombomu ndogo zaidi huitwa bunduki ya nusu mtombo, hutumiwa kama silaha ya kawaida ya askari, lakini hutumia ramia za bastola. Ni nyepesi, hailengi mbali sana na kusudi lake ni mapigano dhidi adui aliye karibu.


title: Bombomu

text: Bombomu kubwa zaidi hubebwa tena wa watu, hufungwa juu ya gari au magurudumu huitwa mzinga wa bombomu. Hutumiwa pia kwenye manowari na boti za kijeshi, halafu kwenye ndege za kijeshi.


title: Bombomu

text: Tofauti na hizo, bunduki za shambulio, silaha za risasi, bastola au vidogo vinaweza kuwa na uwezo wa moto wa moja kwa moja, lakini si kwa ajili ya moto unaoendelea.


title: Bombomu

text: Kama darasa la bunduki za haraka za kijeshi, bunduki za silaha ni silaha za moja kwa moja zilizopangwa kutumiwa kama silaha za usaidizi na zinazotumiwa kwa ujumla wakati zilizounganishwa na mlima-au kufukuzwa kutoka chini kwenye bipod au safari.


title: Bombomu

text: Mtangulizi wa bombomu ya kwanza ilikuwa "Mitrailleuse" iliyobuniwa huko Ubelgiji mnamo 1850. Ilikuwa na kasiba nyingi na kuzungukwa kwa mkono.


title: Bombomu

text: "Gatling" ya Marekani ilikuwa bombomu ya kwanza: ilikuwa na kasiba sita na kuzungukuwa pia kwa kombo ya mkono. Wakati wa kuzunguka kasiba ya juu ilifyatulia risasi na mtambo ulijaza kasiba nyingine. Muundo huu uliachwa baadaye kwa sababu haikulenga vizuri. Lakini umerudi tena kwa bombomu zinazotumiwa katika ndege za kivita kwa sababu kasiba nyingi zinaruhusu kufyatulia risasi nyingi bila silaha kushika joto mno kwa sababu kila kasiba inapata nafasi ya kupoa tena.


title: Bombomu

text: Bombomu nyingi zilifuata muundo wa Maxim iliyopatikana tangu 1885 na iliyotumia nishati ya marejeo nyuma baada ya kila pigo kuondoa ganda la ramia na kuweka ramia mpya katika silaha. Ilikuwa na kasiba moja tu. Ramia zilipangwa kwa ukanda uliopita katika silaha. Silaha ya Maxim ilikuwa bombomu ya kwanza iliyofaulu kijeshi ikawa chombo muhimu katika upanuzi wa ukoloni wa mataifa ya Ulaya huko Afrika na Asia pasipokuwa na teknolojia hiyo. Wakati wa vita ya Matebele nchini Zimbabwe (1893-1894) kikosi cha Waingereza 50 kilishinda askari 5,000 Wamatabele kwa kutumia bombomu za Maxim 4. Mshairi Mwingereza Hilaire Belloc alitunga shairi kuhusu vita za kikoloni akisema:


title: Bombomu

text: "Whatever happens, we have got The Maxim gun, and they have not"


title: Bombomu

text: Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia iliona majeshi makubwa yaliyzopigana yakitumia bombomu kila upande. Kuwepo kwa silaha hizi kulilazimisha mabadiliko katika mbinu za vita. Hadi wakati ule mashambulio yalitekelezwa na askari wengi walioshambulia maadui kwa mbio moja kwa moja. Mbinu hii ilisababisha vifo vingi kwa sababu bombomu zilipungua mno idadi ya washambuliaji kabla hawajafikia mahali walipoelekea. Kwa hiyo vita hii iliona mbinu mpya askari wakiambiwa kuchimba mifereji na kusubiri hadi risasi za mizinga ziliponda kwa mifereji ya maadui kwa siku na wiki mfululizo hadi kujaribu shambulio mpya.


title: Bombomu

text: Hata kubuniwa kwa vifaru ilikuwa tokeo moja la hatari la bombomu kwa sababu Waingereza walitafuta njia ya kushambulia mifereji ya Wajerumani kwa kumaliza bombomu kwanza bila kupoteza askari wengi mno.


title: Bombomu

text: Vita hii iliona bombomu nyepesi zaidi zilizohitaji askari wawili, mmoja wa kulenga na kupiga, mwenzake wa kushughulikia ramia. Iliona pia modeli za kwanza za bunduki ya nusu mtombo.


title: Bombomu

text: Vilevile modeli nzito zilipatikana kwa wingi katika ndege za kijeshi kwa kushambulia ndege za adui na pia watu ardhini.


title: Bombomu

text: Tatizo la silaha hizi ni joto linalojitokeza wakati wa kufyatulia risasi nyingi katika muda mdogo. Palikuwa na modeli zilizotumia mtambo wa maji ya kupoza kasiba lakini hii iliongeza uzito tena.


title: Bombomu

text: Teknolojia imeendelea na kuunda bombomu nyepesi zinazobebwa na askari mmoja tu zikiwa na uwezo wa kufyatulia risasi nyingi kushinda zamani bila kukwama.


title: Bombomu

text: Katika matumizi ya kijeshi bunduki za askari wa kawaida zimepokea sifa za bombomu yaani uwezo wa kufyatulia mfululizo.


title: Bombomu

text: Modeli kubwa zinazohesabiwa kati ya mizinga iko kwa matumizi juu ya vifaru, kwenye manowari na ndege.


title: Bombomu

text: Teknolojia ya vita ya wakati ujao utaona mabadiliko zaidi. Mitambo kama miwani ya kuona usiku inaonyesha bombomu haraka kutokana na joto la kasiba. Hadi sasa ni nchi chache zinazotumia mitambo hii lakini kadiri inavyosambaa silaha inayong'aa kwenye mitambo hii itakuwa hasara.


title: Antonio Vivaldi

text: Antonio Vivaldi (4 Machi 1678 mjini Venice - 28 Julai 1741 mjini Vienna) alikuwa mtunzi wa nyimbo kutoka nchi ya Italia.


title: Kibengali

text: Kibengali (বাংলা ভাষা "Bāṃlā bhāṣā, Bangla bhasha") ni lugha ya Asia ya Kusini inayojadiliwa katika Bangladesh na India. Jumla ya wasemaji ni takriban milioni 230. Ni lugha ya taifa ya Bangladesh na upande wa Uhindi ni lugha ya jimbo la Bengali Magharibi. Kati ya lugha za Uhindi zenye wasemaji wengi ni lugha ya pili. Inahesabiwa kuwa lugha ya dunia yenye wasemaji wengi ya tano au sita.


title: Kibengali

text: Kinahesabiwa kuwa kati ya lugha za Kihindi-Kiajemi ndani ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Lugha za karibu ni pamoja na Hindi, Urdu, Kipunjabi, Kisindhi, Kigujarati na Kimarathi.


title: Kibengali

text: Ni lugha yenye fasihi tangu miaka 1,000. Mwandishi Rabindranath Tagore aliyeandika kwa Kibengali alipokea Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Ramani

text: Ramani ni picha - kwa kawaida mchoro - ya dunia au sehemu au sifa zake.


title: Ramani

text: Ni tofauti na picha iliyopigwa kwa kamera kutoka ndege au chombo cha angani kwa sababu mchora ramani anachagua anachotaka kuonyesha na kuzipa uzito sifa anazotaka kuziwekea mkazo.


title: Ramani

text: Kuna aina nyingi za ramani:Kila mchoraramani anahitaji kuchagua jinsi ya kuonyesha mambo yake. Kwa ramani za kijiografia tatizo hutokana na umbo la dunia ambalo ni tufe wakati ramani kwa kawaida ni karatasi bapa.


title: Handwörterbuch Deutsch-Swahili

text: Handwörterbuch Deutsch-Swahili (K. Legere) ni kamusi sanifu ya Kiswahili kwa lugha ya Kijerumani. Maneno ya Kijerumani yamepangwa pamoja na maaan kwa Kiswahili.


title: Handwörterbuch Deutsch-Swahili

text: Kamusi hii ilitungwa na kutolewa 1990 na mjini Leipzig katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Ujerumani kama "Wörterbuch Deutsch-Swahili" pamoja na "Wörterbuch Swahili - Deutsch". Mhariri mkuu alikuwa profesa Kartsen Legere. Baada ya maungano ya Ujerumani haki zilinunuliwa na kampuni ya Langenscheidt huko München na kutolewa upya 2001.


title: Mkate

text: Mkate ni chakula kinachotengenezwa kwa kuoka kinyunga cha unga na maji. Mara nyingi viungo fulanifulani huongezwa kwa kubadilisha ladha. Kuna pia mikate inayotiwa kiasi kidogo cha mafuta.


title: Mkate

text: Kimsingi kuna aina mbili za mkate:


title: Mkate

text: Mikate bapa aina ya chapati hutengenezwa katika sufuria, kaango au hata juu ya jiwe la joto. Mikate minene huhitaji joko (oveni) yaani jiko lenye chumba ndani yake. Lakini kuna pia aina za mikate bapa inayotengenezwa katika oveni.


title: Mkate

text: Kama kinyunga kinatengenezwa kwa kuongeza mafuta mengi, sukari na maziwa si mkate tena bali keki.


title: Mkate

text: Chapati ni aina ya mkate usiochachuka pamoja na tortilla ya Mexiko na mikate mbalimbali za Ulaya. Hapa unga na maji hukorogwa kuwa aina ya ugali mzito, halafu kinyunga huandaliwa kwa umbo la sahani bapa na kuwekwa juu ya jiwe la joto au ndani ya sufuria juu ya moto.


title: Mkate

text: Aina mbalimbali za chapati hizi zinaongezewa ladha kwa kutiwa mafuta au viungo ndani yake.


title: Mkate

text: Aina hizi zote ni nyembamba kwa sababu kinyunga huwa kizito mno bila kuchachuka.


title: Mkate

text: Hii ni mbinu asilia wa kutengeneza mikate.


title: Mkate

text: Kwa aina nyingi ya mikate kinyunga huchachuka. Kuna madawa mbalimbali zinazofaa kuwa chachu kama hamira. Vijidudu vya chachu viko hewani, kwa hiyo kinyunga kitachachuka kikikaa hewani kwa muda wa siku moja au zaidi (chachu asilia).


title: Mkate

text: Njia ya haraka na uhakika ni kutia dawa la hamira lililonunuliwa. Kama friji ipo inawezekana kuweka akiba ndogo ya kinyunga kilichochachuka kando kila safari. Kitatunzwa katika hali baridi halafu kukorogwa katika kinyunga kipya.


title: Mkate

text: Mikate iliyochachuka huokwa katika oveni.


title: Mkate

text: Kuna aina nyingi sana za mkate duniani. Tofauti za rangi na ladha zinatokana na aina ya unga na namna ya kuoka katika oveni. Kwa jumla mikate inayotumia unga wa nafaka yote huwa nyeusi zaidi. Mikate myeupe-myeupe hutokana na unga wa nafaka iliyokobolewa.


title: Mkate

text: Nafaka kama ngano nyekundu na shayiri huleta pia mkate mweusi zaidi.


title: Mkate

text: Mkate kama chakula cha kila siku ni sehemu ya utamaduni wa nchi nyingi. Duniani ni Wajerumani wanaokula mkate mwingi kila siku, wakifuatwa na watu wa Chile. Ujerumani kuna aina tofauti za mkate kati ya 500-1,000 zinazookwa katika maduka ya mkate zaidi ya 16,000. Katika nchi nyingine sehemu kubwa ya mkate huokwa katika viwanda.


title: Mkate

text: Nje ya miji mikubwa kuna bado kawaida ya kuoka mikate nyumbani katika nchi kadhaa, hasa za Asia.


title: Mkate

text: Mkate uliingia pia katika sala kuu ya Ukristo "Baba yetu", ambayo ilitungwa na Yesu Kristo mwenyewe na kuripotiwa katika Injili ya Mathayo na Luka ikiwa na tofauti ndogo kutokana na urefu wake.


title: Mkate

text: Ombi la nne katika Mathayo linataja "mkate wa kila siku". Katika tafsiri za Kiswahili za sala hii ombi limetafsiriwa kwa njia mbili tofauti.


title: Mkate

text: Utamaduni wa Waafrika wengi haukujua mkate kama chakula. Neno "mkate" kiasili kiliamaanisha kipande cha chochote kilichokatwa kutoka sehemu kubwa zaidi.


title: Mkate

text: Wamisionari Wazungu Waluteri waliofika Afrika ya Mashariki walitoka Ujerumani ambako mkate si chakula cha kila mlo wakajua katekesimo ya Martin Luther ambako swali "Mkate wa kila siku unamaanisha nini" linajibiwa: "Chochote tunachohitaji kwa mwili na maisha kama vile kula, kunywa, nguo,viatu, nyumba, kaya, shamba...". Hapo waliona kuna neno la Kiswahili cha "riziki" kinachotaja maana ya chakula ambacho wakati ule hakikujulikana kwa Waafrika.


title: Mkate

text: Wamisonari Wakatoliki walitoka nchi kama Ufaransa na Italia ambako mkate ulikuwa sehemu ya kila mlo kwa hiyo walitafuta neno linaloweza kutaja chakula chenyewe wakiona "mkate" unakatwa walichukua neno hili. Pamoja na utamaduni wao wa nyumbani walisisitiza zaidi ya kuwepo kwa Kristo katika chakula kinachoshirikishwa katika ekaristi kuwa chakula cha roho kilichotolewa na Yesu kama mkate wakati wa karamu ya mwisho.


title: Asali

text: Asali ni chakula kitamu katika hali kiowevu kinachotengenezwa na nyuki.


title: Asali

text: Nyuki hula mbelewele pamoja na maji matamu ndani ya maua na kuitoa tena katika mzinga wa nyuki kwa kuitunza kwenye sega. Ndani ya sega kiowevu huiva kuwa asali kamili.


title: Asali

text: Asali inavunwa na watu na kuwa chakula muhimu. Asali hujenga afya. Katika nchi za kaskazini ilikuwa njia ya pekee ya kutia utamu kwenye chakula kabla ya kupatikana kwa sukari kwa njia ya biashara ya kimataifa.


title: Saidi Ntibazonkiza

text: Saidi Ntibazonkiza (amezaliwa mjini Bujumbura 1 Mei 1987) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa kutoka Burundi anayechezea klabu ya KS Cracovia ya Poland na timu ya taifa ya Burundi.


title: Saidi Ntibazonkiza

text: Katika ujana wake alichezea klabu ya Vital'o bingwa wa Burundi. Alichezea timu ya taifa ya umri wa vijana na pia alicheza mechi 7 za timu kuu ya taifa.


title: Saidi Ntibazonkiza

text: Alikuja Uholanzi mwaka 2005 kwa njia ya kuomba kimbilio la hifadhi ya kisiasa. Klabu ya NEC ilimchunguza na kuona kuwa ni mchezaji ambaye atafaa katika mustakabali kwa hiyo ikamchukua. Kutokana na umri wake mdogo klabu ikamweka katika kikosi cha NEC ya vijana ili kufanya mazoezi na vijana. Kocha wa timu kuu ya NEC, Mario Been, baada ya kuona mchezaji huyo ni mchezaji mzuri na mwenye uwezo akaona amweke katika timu kuu inayoshiriki katika Ligi Kuu ya Uholanzi. Basi, kijana huyo amecheza mechi nyingi katika Ligi kuu hiyo pakiwemo mechi dhidi ya Ajax Amsterdam na Feyenoord Rotterdam na timu nyingine mashuhuri na alionekana katika mechi hizo kuwa ni mchezaji mzuri.


title: Saidi Ntibazonkiza

text: Mchezaji huyo aliweka mkataba na klabu hiyo, mkataba utakwisha mwaka 2009.


title: Saidi Ntibazonkiza

text: Katika mechi yake ya kwanza aliyoicheza katika kombe la UEFA Cup dhidi ya FC Dinamo Bucuresti alionekana mchezaji mzuri kabisa na alipata zawadi ya mchezaji bora katika mechi hiyo, na kwa sasa mchezaji huyo anacheza dakika zote bila kugombolewa na amekua kiungo muhimu zaidi katika klabu yake kwa sasa, zaidi ya mechi hiyo na picha zakuonyesha kua alipata zawadi hiyo bofya hapa:


title: Saidi Ntibazonkiza

text: Januari mwaka 2009 aliweka mkataba wakuongeza myaka, ongeza yake hiyo itamfanya abaki kwenye klabu hiyo hadi mwaka 2012 kuhusu kuongeza kwake bonyeza hapa


title: Saidi Ntibazonkiza

text: Katika tovuti ya kooora kwa kiarabu Katika website ya goalzz


title: Saidi Ntibazonkiza

text: Jamii:Waliozaliwa 1987 Jamii:Watu walio hai Jamii:Wachezaji mpira wa Burundi Jamii:Wachezaji Mpira wa Afrika ya Mashariki


title: Sega

text: Sega ni nafasi ambako nyuki hutunza asali. Ina vyumba vingi vidogo vyenye umbo la pembesita. Nyuki hutengeneza sega kwa nta.


title: Sega

text: Sega huwa na kazi mbili:


title: Sega

text: Vyumba vya jana vinatengenezwa tofauti kwa sababu kuna aina tatu za nyuki katika kila mzinga wenye ukubwa tofauti:


title: Sega

text: Nyigu ambao ni wadudu karibu na nyuki hutengeneza pia aina ya sega lakini wanaijenga kwa karatasi. Wachache wao hutunza pia asali.