title: Bakteria

text: Bakteria huonyesha aina mbalimbali za umetaboli.[78] Sifa za kundi la bakteria kijadi zimetumika katika kuainisha jamii zao, lakini aghalabu sifa hizi hazioani na uainishaji wa kisasa wa jeni.[79] Umetaboli wa bakteria huainishwa katika makundi ya lishe kwa misingi ya vigezo vitatu vikuu: aina ya nishati inayotumika katika kukua, chanzo cha kaboni, na nyenzo za elektroni zinazotumika kwa ajili ya ukuaji. Kigezo kingine cha ziada cha vidubini vinavyopumua ni vinasa elektronivinavyotumika katika uzalishaji wa nguvu kwa kutumia oksijeni au bila oksijeni.[80]


title: Bakteria

text: Umetaboli wa kaboni katika bakteria huwa aidha pale ambapo misombo ya kaboni kiheterotrofiki, ambapo misombo kikaboni hutumiwa kama vyanzo vya kaboni, au kiototrofiki, kumaanisha kamba sseli ya kaboni hutokana na uongezaji wa gesi ya kaboni yenye oksijeni. Bakteria za heterotrofiki ni pamoja na aina ya vimelea. Mfano mzuri wa bakteria za ototrofiki fototrofiki siyano-bakteria, bakteria za salfa ya kijani na baadhi wa bakteria za zambarau, lakini pia spishi nyingi za aina ya kemolithotrofiki, kama vile bakteria za kuongeza naitrojeni ama za kuongeza oksijeni katika salfa.[81] Umetaboli wa nishati ya bakteria ama huwa umejikita katika ototrofi, utumiaji wa mwanga kupitia kwa usanisinuru, au kupitia kwa kemotrofi, utumiaji wa dutu za kemikali kuzalisha vyakula, ambayo mara nyingi hutengenzwa kwa gharama ya oksijeni au vipokea elektroni mbadala (mpumuo wa erobiki / anerobiki).


title: Bakteria

text: Hatimaye, bakteria zimegawanyika kama lithotrof ambazo hutumia vitoa elektroni vya isokaboni na oganotrofu ambazo hutumia misombo ya kikaboni kama vitoa elektroni. Vijiumbe vya kemotropiki hutumia vitoa elektroni husika katika kuhifadhi nguvu (kwa mpumuo wa aerobiki/uchachushaji wa anerobiki) na mifanyiko mingine ya biosinthetiki (kwa mfano, kuongezea gesi ya kaboni dioksidi), navyo viumbe vya fototropiki huzitumia tu kwa madhumuni ya biosinthetiki. Viumbe vipumuzi hutumia misombo ya kemikali kama kiini cha nishati kwa kuchukua elektroni kutoka kwa substreti ilopunguzwa na kuzihamisha hadi kwenye taminali ya kukubali elektroni katika mmenyuko wa aina ya redoksi. Mmenyuko huu husababisha nishati kutolewa inayoweza kutumika kwa kumeng'enya ATP na kuendesha umetaboli. Katika viumbe vya erobiki, oksijeni hutumiwa kama kikubalio cha elektroni. Katika viumbe vya anaerobic misombo ya isokaboni nyingine kama vile, naitratisalfeti au kaboni dioksaidi hutumika kama vikubalio vya elektroni. Hii hupelekea michakato muhimu ya kiikoloji ya di-naitrifikashon kupunguza kwa salfeti na asetojenesis kwa mtiririko huo.


title: Bakteria

text: Hali nyingine ya kimaisha ya kemotrofs katika hali ya kukosekana kwa vikubalio vya elektroni inayowezekana ni kuchachua (famenteshon), ambapo elektroni zilizochukuliwa kutoka sabstreti iliyo punguzwa huhamishiwa hadi kwenye substreti za kati zilizo oksidaiziwa kuzalisha bidhaa zilizo chachuka (mfano laktate, ethanol, hidrojeni na asidi ya butiriki). Kuchachuka kwa wezekana, kwa sababu kiwango cha nishati kilichomo kwenye sabstreti ni kikubwa kuliko kile cha mazao, na hii hufanya viumbe kusinthesise ATP na kufanyika kwa metaboli zao.[82][83]


title: Bakteria

text: Michakato hii ni muhimu pia katika baiolojia kwa mujibu wa uchafuzi wa mazingira, kwa mfano, bakteria za kupunguza salfeti huwajibika kwa kiasi kikubwa katika uzalishaji wa aina mbali mbali za sumu aina ya zebaki (methil- na daimethilzebaki) katika mazingira. Anaerobu zisizopumua hutumia uchachuaji kuzalisha nishati na nguvu wa kupunguza, kutengeneza bidhaa za metaboli (kama vile ethanol katika utengezaji wa pombe) kama bidhaa taka. Anaerobu aina ya Fakaltative zinanaweza kubadili kati ya kuchachua na ukomo kubalifu wa elektronitofauti kutegemeana na hali ya mazingira ambayo wao hupatikana.


title: Bakteria

text: Bakteria aina ya lithotrofiki hutumia misombo isokaboni kama chanzo cha nishati. Isokaboni fadhili za elektroni za kawaida ni hidrojeni,kaboni monoksidi, amonia (inayopelekea naitrifikashion), chuma na ayoni zingine za metali zilopungukiwa, na misombo kadhaa zilizopunguzwa za sulfuri. Mara nyingi gesi ya methane inaweza kutumika na bakteria aina ya methanotrof kama kiini cha elektroni na chakula katika kunaboli kwa kaboni.[84] Katika aerobik fototrofi na kemolithotrofi, oksijeni hutumiwa kama kikomo kubalifu cha elektroni, na huku katika hali ya anaerobik, misombo isokaboni hutumika badala yake. Viumbe vingi aina ya Lithotrofiki ni ototrofiki, navyo viumbe aina ya oganatrofiki ni heterotrofiki.


title: Bakteria

text: Mbali na kupachika kaboni dioksidi katika usanisinuru, baadhi ya bakteria pia hupachika gesi ya naitrojeni (upachikaji wa naitrojeni) kutumia enzaimu naitrojeni. Tabia hii muhimu inayoambatana na mazingira inaweza kupatikana katika bakteria wa metaboli karibu wa aina yote waliotajwa hapo mbeleni, lakini si kwa ujumlla.[85]


title: Bakteria

text: Kinyume na viumbe vyenye seli mingi, kuongezeka kwa ukubwa wa bakteria (ukuaji wa seli) na uzalishi kwa ugawi wa seli zinahusishwa haswa na viumbe vyenye seli moja. Bakteria hukua hadi kiasi fulani na kisha kuzaa kupitia kwa urudufuwa fishoni ambayo ni aina ya uzazi usio wa kingono.[86] Katika hali ya timilifu, bakteria zinaweza kukua na kugawanya sana kwa haraka, na idadi yao kufikia mara mbili kila baada ya dakika 9.8.[87] Katika mgawanyiko wa seli, seli mbili zenye kufanana clone ni zinazozalishwa. Baadhi ya bakteria, wakati bado zinazalisha bila kutumia ngono, hutengeza miundo ya uzazi ili kusaidia kugawa seli mpya zilizoundwa. Mifano ni pamoja na kutengezwa kwa mwili wa malezi wa matunda na Myxobakteria na utengezaji wa hypha angani na Streptomyces au kuunganika. Budding huhusisha seli inayojumuisha kivimbe kinachojitenga na kisha kuutoa seli mpya.


title: Bakteria

text: Katika maabara, bakteria hukuzwa kwa kutumia vyombo vya mango au viowevu. Vyombo vya ukuaji kama vile sahani ya agar hutumiwa kutenga aina moja tupu ya bakteria. Hata hivyo, ukuaji katika eneo/vyombo nyong'onyevu hutumika wakati kipimo cha ukuaji au kiasi kikubwa cha seli kinahitajika. Ukuaji katika vyombo vioewevu vilivyochochewa hufanyika kama vining'inio vya seli kwenye uoevu, na kufanya aina hizo rahisi kugawanyishwa na kuzihamisha, ingawa kutenga bakteria moja kutoka vyombo/eneo ya uoevu ni ngumu. Utumizi wa vyombo chagulizi (vyombo vilivyo ongezwa rutuba maalum au kupungukiwa nayo, au kuongezwa antibiotiki) inaweza kusaidia kubaini viumbe maalum.[89]


title: Bakteria

text: Mbinu nyingi za maabara za kukuza bakteria hutumiakiasi kikubwa cha virutubisho kuzalisha kiasi kikubwa cha seli kwa bei nafuu na kwa haraka. Hata hivyo, katika mazingira ya asilia, rutuba ni adimu na kwa hivyo ina maana kuwa bakteria haziwezi kuendelea kuzaliana kwa muda usiojulikana. Kuadimika kwa virutubishi imesababisha mageuzi ya ukuaji wa mikakati mbalimbali (angalia r/K nadharia ya uteuzi). Baadhi ya viumbe vinaweza kukua kwa haraka sana wakati virutubisho vipatikanapo, kama vile ukuaji wa mwani (na sainobaktera) ambazo mara nyingi hutokea katika maziwa wakati wa msimu wa joto.[90] Vijiumbe vingine hukabiliana na mazingira mbaya, kama vile uzalishaji wa antibiotiki nyingi na Streptomaises ili kuzuia ukuaji wa vijiumbe shindani.[91] Katika maumbile, viumbe vingi huishi katika jamii (mfano bio-filamu) ambayo inaweza kuruhusu kuongezeka kwa ugavi wa virutubisho na ulinzi kutoka mazingira finyu.[34] Mahusiano haya yananaweza kuwa muhimu kwa ukuaji wa viumbe fulani au kundi la viumbe (sintrofi).[92]


title: Bakteria

text: Ukuaji wa bakteria hufuata awamu tatu. Wakati idadi ya bakteria huingia kwanza katika mazingira yenye idadi kubwa ya virutubisho inayoruhusu ukuaji, chembechembe hujiselehi na mazingira yao mapya. Awamu ya kwanza ya ukuaji wa uchumi ni awamu timu, ni kipindi cha kukua polepole wakati seli zinazoea kuishi katika mazingara yenye virutubishi vingi na kujitayarisha kwa ukuaji wa haraka. Awamu ya timu ina viwango vya juu vya mmeng'enyo wa vyakula, kwani protini muhimu kwa ukuaji wa haraka zinazalishwa.[93] Awamu ya pili ya ukuaji hujulikana kama awamu ya logarithimu (awamu ya logi ), pia inajulikana kama awamu kielelezo. Awamu hii ina ukuaji wakielel ezo wa haraka. Kiwango cha ukuaji cha seli katika awamu hii inajulikana kama kiwango cha ukuaji (k), na muda seli zinachukua kuongezeka mara mbili inajulikana kama muda wa kizazi (g). Wakati wa awamu logi, virutubishi humetabolaiziwa kwa kasi sana hadi kirutubisho kimoja kuisha na kuwa kikwazo cha ukuaji. Awamu ya mwisho ya ukuaji ni awamu simamu na husababishwa na virutubisho vilivyomalizika. Seli hupunguza shughuli zao za metaboli na hujitosheleza na protini zisizo-muhimu kwenye chembechembe. Awamu simamu ni kipindi cha mpito kutoka ukuaji wa haraka kwa hali finyu ya na witikio na kuna ongezeko kwa uelekezi wa jeni zinazohusika katika kutengeneza DNA ,metaboli wa vito-oksidishaji na usafirishaji wa madini.[94]


title: Bakteria

text: Bakteria wengi huwa na kromosomu moja ya mviringo na ukubwa kutoka misingi jozi 160,000 katika bakteria ya endosimbiotik Candidatus Carsonella ruddii,[95] hadi misingi jozi 12,200,000 katika bakteria zilizo na makao kwenye Sorangium cellulosum.[96] Spirochaete za jenasi Borrelia ni mojawapo wa bakteria ya kipekee katika utaratibu huu, huku bakteria kama vile Borrelia burgdorferi, inayosababisha ugonjwa wa lyme,ikiwa na kromosumu moja kwenye laini. Jeni katika jinomu za bakteria kawaida huwa kijikamba kimoja kiendelezi cha DNA na ingawa kuna aina mbalimbali za introni zinazopatikana kwenye bakteria, ni nadra ikilinganishwa na ukariotes.[97]


title: Bakteria

text: Bakteria pia zaweza kuwa na plasmids ambazo ni DNA ndogo zenye kromosumu za ziada zinazoweza kuwa na jeni zenye kupinga antibiotiki au virusi.


title: Bakteria

text: Bakteria, kama viumbe hukuzana bila ngono, hurithi nakala za jeni za kufanana za wazazi wao (yaani ni klonal). Hata hivyo, bakteria zote zaweza kubadilika na uteuzi juu ya mabadiliko ya maumbile nyenzo katika DNA zao inayosababishwa na kuja pamoja kwa maumbile au miuteshion. Miuteshions hutotokana na makosa yaliyotokana wakati DNA inapojiiga au kutokana na kujieka wazi kwa visababishaji vya tarasani. Viwango vya muteshion hutofautiana sana kati ya aina tofauti ya bakteria na hata miongoni mwa kloni mbalimbali za bakteria aina moja.[98] Mabadiliko ya kimaumbile katika jinomu za bakteria huja aidha kutokana na muteshion za nadra au "muteshion kutokana na hali finyu", ambapo jeni zinazohusika haswa katika michakato kadhaa za kudumisha ukuaji huongeza kiwango cha muteshion.[99]


title: Bakteria

text: Baadhi ya bakteria pia kuhamisha nyenzo za maumbile miongoni mwa seli. Hii inaweza kutokea kwa njia tatu kuu. Kwanza, bakteria inaweza kuchukua DNA za eksojenas kutoka katika mazingira yao, katika mchakato huitwao mabadiliko. Jeni pia zaweza kusafirishwa kwa wa transdakshion wakati wa mkungamanisho wa bakteriafej huingiza DNA za kigeni kwenye kromosomu. Njia ya tatu ya kuhamisha jeni ni kukonjugati kwa bakteria ambapo DNA huhamishwa kwa njia ya moja kwa moja baina ya chembechembe. Njia hii ya kupatikana kwa jeni kutoka bakteria zingine au mazingira inajulikana kama uhamisho wa mlalo wa jeni na inaweza kuwa ya kawaida katika hali ya kawaida.[100] Uhamisho wa jeni ni muhimu katika upinzani dhidi ya antibiotiki kwani huruhusu uhamisho wa haraka wa jeni pinzani kati miongoni mwa pathojeni.[101]


title: Bakteria

text: Bakteriofagi ni virusi ambazo hubadilisha DNA ya bakteria. Kuna aina nyingi za bakteriofagi, baadhi yao huambukiza tu na kula bakteria ambao ni wenyeji wao, wakati zingine huingiza katika bakteria kromosomu. Bakteriofagi inaweza kuwa na jeni za kuchangia kwenye fenotaipu ya mwenyeji wake: kwa mfano, katika uendelezaji wa Escherichia coli O157: H7 na Clostridium botulinum , jeni sumu katika jumuisho ya fej zilibatilisha bakteria zisizo na madhara asilia kuwa pathojeni mbaya sana.[102] Bakteria hupinga maambukizi ya fej kupitia mfumo wa miundo zuifu ambazo huharibu DNA za kigeni,[103] na mfumo unaotumia utaratibu wa CRISPR kuhifadhi mabaki ya jinomu za fej ambazo bakteria imetengamana nazo hapo awali, ambayo huziruhusu kuzuia kuiga na kuongezeka kwa virusi kwa njia ya kuzuia RNA.[104][105] Mfumo huu wa CRISPR huwezesha bakteria kuwa na kinga dhidi ya maambukizi kwa magonjwa.


title: Bakteria

text: Bakteria mara kwa mara huwachilia kemikali kwenye mazingira yao ili kuyarekebisha iwafaavyo. Kemikali hizi mara nyingi huwa protini na mara nyingi hufanana na enzaimu kwa kusiaga aina fulani ya chakula katika mazingira.


title: Bakteria

text: Bakteria chache huwa na mifumo ya kemikali ya kuzalisha mwangaza. Bakteri wa bioluminesenz mara nyingi hutokea katika bacteria wanaoishi katika muungano pamoja na samaki, na mwanga pengine husaidia kuvutia samaki au wanyama wengine wakubwa.[106] - tazama Athari ya kibahari ya Milky.


title: Bakteria

text: (Angalia pia: Prokaryote # Ujamaa) Bakteria mara nyingi hufanya kazi kama totala ya seli mingi inayojulikana kama bio-filamus, zikibadilishana ishara za molekuli mbalimbali kwa mawasiliano baina ya chembechembe, na kushiriki katika shuguli zenye uratibu.[107][108]


title: Bakteria

text: Faida ya jumuiya ya ushirikiano wa pamoja wa seli za bakteria ni pamoja na ugavi wa kazi baina ya seli, upatifu wa rasilimali ambazo kawaida seli moja haiwezi kufanikiwa kutimiza, kwa pamoja kulinda dhidi ya adui , na kulinda dhidi ya kufifia kwa idadi yao kwa kujibadili hadi kwenye chembechembe tofauti.[107] Kwa mfano, bakteria katika bio-filamus zaweza kuwa zimeongeza upinzani wake kwa ajenti wa bakteria mara zaidi ya 500 kuliko "bakteria" za kipekee za planktonik za aina hiyo.[108]


title: Bakteria

text: Aina moja ya mawasiliano baina ya seli kupitia ishara za molekuli inaitwa Kiwango hisi ambayo huumika kwa kusudi ya kutathmini uwepo wa msongamano wa idadi ya kutosha ili kujiingiza kwenye shughuli ambazo zitafanikiwa tu iwapo kuna idadi kubwa ya viumbe sawia vyenye kujishughulisha kwenye shughuli sawia, kama vile katika utoaji wa Enzaimu za utumbo au kutoa mwangaza.


title: Bakteria

text: Kiwango hisi huruhusu bakteria kuratibu kujieleza kwa jeni, na kuziwezesha kuzalisha, kutoa na kubaini uwepo wa autoindusa au feromoni ambazo hujilimbikiza na ukuaji wa idadi ya chembechembe. [109]


title: Bakteria

text: Bakteria nyingi huenda kwa kutumia mbinu mbalimbali: flajela hutumika kwa kuogelea majini, utelezi na misuli ya bakteria huisongeza sakafuni, na mabadiliko ya ueleaji huruhusu mwendo wa wima.[110]


title: Bakteria

text: Bakteria za kuogelea mara kadhaa husonga kiasi cha umbali wa miili yao mara 10 kwa sekunde na chache hata kwa kasi ya mara 100. Hii huwafanya angalau kuwa kasi kama samaki, kwa uzani fulani.[111]


title: Bakteria

text: Katika utumizi wa misuli kusogelea, bakteria hutumia Pili aina ya IV kama ndoano ya kushikilia, zikiirefusha zaidi, zikiishiliza na kisha kuirudisha kwa kutumia nguvu ya ajabu (>80pN).[112]


title: Bakteria

text: Flajela ni miundo ya nusu-silinda iliyozungushwa na hufanya kazi kama propela kwa meli. Vitu vidogo kama bakteria hufanya kazi chini ya Nambari ya Reynold na mfumo wa silinda ni bora zaidi kuliko wa bapa, wa ki-kafi, mifumo muafaka kwa saizi ya binadamu.[113]


title: Bakteria

text: Spishi za aina za bakteria hutofautiana katika idadi na mpangilio wa flajela juu yazo; baadhi zina flajela moja (monotrikaos), zingine zina flajela kila upembe (amfitrikas), mrundiko wa flajela kwenye ubanze wa seli (lofotrikas), wakati zingine zina flajela zilizosambazwa kote kwenye seli (peritrikos). Flajela ya bakteria ndiyo iliyoeleweka kama kiungo cha usongezi katika kiumbe chochote na imetengezwa kwa takribani protini 20, na takriban protini 30 zingine zikihitajika kwa ajili ya udhibiti wake na mkutano.[110] Flajela ni kiumbo kinachoendeshwa kwa mfumo wa kupokezana wa mota iliyoko chini na hutumia gradient ya elektrokemia kwenye utando kwa nguvu.[114] Mota hii husukuma mwendo wa filamenti, ambayo hufanya kazi kama propela.


title: Bakteria

text: Bakteria nyingi (kama vile E. coli) zina mbinu mbili tofauti za kujisongeza: kusonga mbele (kuogelea) na kutumbua. Kutumbua huziwezesha kujirekebisha na hufanya mwenendo zao kuwa tembezi baghala na mwenendo wa hali-tatu.[115] (Tazama viungo vya nje chini kwa viungo zilizounganishwa na video.) Flajela wa kundi la kipekee la bakteria, spairochet, hupatikana kati ya utando mbili katika nafasi ya periplasmik. Wana mwili wa kipekee wa helikal ambao hufurukuta inaposonga.[110]


title: Bakteria

text: Bakteria songezi huvutiwa au hukataliwa kwa baadhi ya chochezi katia tabia iitwayo taksis: na hizi hujumulisha kemotaksis, fototaksis na magnetotakis.[116][117] Katika kundi moja pekee, myksobakteria, bakteria za kipekee hutembea pamoja kuunda mawimbi ya seli ambayo huunda vyombo vyenye matunda.[37] Myksoobakteria husogelea tu kwenye sakafu kavu, tofauti na E. coli ambayo husogelea katika miundo kavu au oevu.


title: Bakteria

text: Listeria na Shigella kadhaa husogelea ndani ya seli enyeji kwa kupenyeza saitoskeletoni, ambayo kawaida hutumika kwa kusafairisha viini ndani ya seli. Kwa kukuza upolimishaji wa actin kwenye banzi moja ya seli, zaweza kuunda aina ya mkia unaozisukuma kwenye saitoplasm ya seli enyeji.[118]


title: Bakteria

text: Madhumuni ya uainishaji ni kuelezea spishi tofauti za bakteria kwa kuzitaja na kuwaweka viumbe msingi yanayofanana. Bakteria wanaweza kwa misingi ya umbo la kiini chao, umetaboli wa seli au kwa mujibu wa tofauti wa yaliyomo kwenye seli kama vile DNA, asidi za mafuta, rangi asili, antijeni s na kuinoni s.[89] Ingawa skimu hizi ziliruhusu utambulisho na Uainishaji wa bakteria, haikubainika wazi kama tofauti hizi ziliwakilisha aina mbalimbali za spishi mbili tofauti ama aina ya spishi moja. uhakika huu umebadilisha kutokana na ukosefu wa miundo tofauti katika bakteria wengi, kama vile uhamisho jeni lateral kati ya aina unrelated.[119] Kutokana na uhamisho wa jeni ya chini, baadhi ya bakteria wanaohusiana kwa karibu wanaweza kuwa umbo na umetaboli tofauti. Ili kuondokana na dukuduku hili, uainishaji wa bakteria wa kisasa husisitiza mpangilio wa molekiuli, kwa kutumia mbinu za kimaumbile kama vile guanine uwiano wa uamuzi wa sitosini uzalishaji wa genome-genome, pamoja na uratibishaji wa jeni ambazo hazijapitia ubadilishanaji mkubwa wa jeni za chini, kama vile jeni ya RNA.[120] Uainisho wa bakteria umetokana na Juzuu la Kimataifa kuhusu Mfumo Taaluma ya Bakteria,[121] na Muongozo wa Bergey wa utaratibu Taaluma ya Bakteria.[122] Kamati ya Kimataifa juu ya Utaratibu Wa Bakteriolojia (ICSB) ndiyo hulinda kanuni za kimataifa za kuwapa majina makundi mbalimbali ya bakteria na kuwaweka katika viwango tofauti katika Kanuni ya Kimataifa ya majina ya Bakteria.


title: Bakteria

text: Awali neno "bakteria" lilitumika kwa vijiumbe vyote vidogo, prokaryoti za seli moja. Hata hivyo, mifumo ya molekiuli ilionyesha maisha ya prokaryoti yakiwa na sehemu mbili tofauti ambazo awali ziliitwa Eubacteria na Archaebacteria, lakini ambayo kwa sasa inazoitwa Bakteria na Akea ambayo ilitokana na mabadiliko ya kujitegemea kutoka mababu zao.</ref> Akea na yukaryoti hufanana sana kinyume na ilivyo na bakteria. Hii miundo miwili, pamoja na Yukarya, ndio msingi wa mfumo wa sehemu tatu ambayo kwa sasa ndiyo hutumika sana katika uainisho wa mikrobiolojia.[123] Hata hivyo, kutokana na kuanzishwa kwa hivi karibuni mifumo ya molekiuli na kuongezeka kwa kasi kwa idadi ya mfululizo wa genome waliopo,uainisho wa bakteria unaendelea kubadilika na kuwa eneo pana.[124] Kwa mfano, wanabiolojia wachache wanadai kuwa Akea na Yukaryoti walitokana na mabadiliko chanya ya bakteria ya Gram.[125]


title: Bakteria

text: Utambulisho wa bakteria katika maabara ni muhimu, hasa katika dawa, ambapo matibabu sahihi hutokana na spishi inayosababisha maambukizi. Kwa hiyo, haja ya kutambua visababisha magonjwa ya binadamu ilikuwa msukumo mkubwa katika maendeleo ya kuibua mbinu za kutambua bakteria.


title: Bakteria

text: Waa la Gram, iliyoasisiwa mwaka 1884 na Hans Christian Gram, inaweka bakteria katika makundi mbalimbali kwa msingi wa miundo ya kuta za seli zao.[60] Rusu nene za peptidoglaikoni "Gram-chanya" kuta za seli huwa na baka la zambarau ilihali ile nyembamba nyembamba "Gram-hasi" ukuta wa seli huonekana kuwa wa waridi. Kwa kuchanganya mofolojia na madoa ya Gram, bakteria wengi wanaweza kuainishwa kama waliyo kwenye kundi moja kati ya makundi manne (Gram-positive cocci, bacilli Gram-positive, cocci Gram-negative na bacilli Gram-negative bacilli). Baadhi ya viumbe hutambulika vizuri kwa kutumia mabaka kando na baka la Gram, hususan maikobakteria au Nokardia, ambao huonyesha kasi ya asidi wakati wako kwenye Ziehl-Neelsen au baka sawia na hilo.[126] Baadhi ya viumbe wanaweza kutambuliwa kwa kuwalea katika mazingira na vifaa maalumu, au kwa mbinu nyingine, kama vile serolojia.


title: Bakteria

text: Mbinu za mazingira maalumu zimebuniwa ili kukuza ukuaji na kutambua bakteria fulani, huku zikizuia ukuaji wa baadhi ya sampuli za bakteria. Mara nyingi mbinu hizi huwa zimeundwa kwa spishi maalumu, kwa mfano, sampuli ya sputum inaweza kushughulikwa ili kuonyesha ni vijiumbe gani husababishakichomi, ilihali sampuli za kinyesi hukuzwa katika mazingira maalumu kutambua vijiumbe ambao husababisha kuhara, huku ukidhibiti ukuaji wa vijiumbe visivyoleta magonjwa. Sampuli ambazo kwa kawaida huwa tasa, kama vile damu, mkojo au maji ya mti wa mgongo, hukuzwa katika mazingira ambayo yanaweza kukuza vijiumbe vya kila nui.[89][127] Mara tu kijiumbe kinachosababisha magonjwa kinapotengwa, kinaweza kuelezewa zaidi kupitia kwa umbo lake, ruwaza za ukuaji kama vile (ukuaji wa aerobiki au ukuaji, mifumo ya hemolisi) na matumizi ya mabaka.


title: Bakteria

text: Kama ilivyo na uinisho wa bakteria, matumizi ya njia ya molekiuli katika utambulishio wa bakteria yanaendelea kuongezeka. Matibabu ya kutumia vifaa vya msingi wa DNA, kama vile mchakato wa mmenyeko wa polimerase, unazidi kuwa na umaarufu kutokana na umahususi na kasi yake, ikilinganishwa njia za ukuaji katika mazingira maalumu.[128] Aidha, mbinu hizi huruhu uchunguzi na utambuzi wa seli zilizo hai lakini ambazo hazijakuzwa katika mazingira maalumu ambazo hazijigawanyi lakini zina umetaboli.[129] Hata hivyo, kando na kutumia mbinu hizi zilizoboreshwa, idadi kamili ya spishi za bakteria haijulikani na haiwezi kukadiriwa na uhakika wowote. Kufuatia uainisho wa sasa, spishi za bakteria zinazojulikana ni chini ya 9,000 (ikiwa ni pamoja na cyanobacteria),[130] lakini majaribio ya kukisia viwango kamili vya baketeria mbalimbali vimekuwa kati ya 107 hadi 109 jumla ya spishi-na hata hayo makadirio haya mbalimbali yanaweza kuwa na viwango vingi vya kiasi mabalimbali.[131][132]


title: Bakteria

text: Licha ya ukawaida wao, bakteria wanaweza kuwa na muungano mkubwa na viumbe wengine. Uhusiano huu wa kutegemeana kugawanywa unaweza kugawanwa katika uhsiano wa ukupe, kutoshelezana na kunufaika. Kutokana na udogo wao, bakteria za komeshuali huwa na maumbo yasiyoeleweka na huishi kwa wanyama na mimea kama wanavyokua katika sehemu nyingine. Hata hivyo, ukuaji ukuaji wao unaweza kuongezwa kwa joto na jasho, na idadi kubwa ya viumbe hawa kwa binadamu ndiyo husababisha harufu ya mwili.


title: Bakteria

text: Baadhi ya spishi za bakteria huua na hula vijiumbe vingine, viumbe hawa huitwa bakteria wawindaji.[133] Hawa ni pamoja na vijiumbe kama vile Myxococcus xanthus, ambao huunda kundi la seli ambazo huua na kumeng'enya bakteria yoyote wanayokutana nayo.[134] Bakteria nyingine wawindaji ama hujiunganisha kwenye mawindo yao ili kuimeng'enya na kunyonya virutubisho, kama vile Vampirococcus, au huvamia seli nyingine na kuzaana ndani ya sehemu wazi ya seli, kama vile Daptobacter.[135] Bakteria wawindaji zinadhaniwa kwamba zilitokana na saprophages ambao walikula mizoga, na kutokana na mazoea iliwawezesha kunasa na kuua vijiumbe wengine.[136]


title: Bakteria

text: Baadhi ya bakteria huwa na uhusia wakaribu na huunda makundi ambayo nimuhimu katika maisha yao. Mfano mmoja wauhusiano huu wa kutegemeana uitwao uhamisho wa haidrojeni hutokea kati ya makundi ya bakteria wa aerobiki na wale wa anaerobiki ambao hula asidi ya kaboni kama vile asidi biutiriki au asidi propioniki na huzalisha haidrojeni, na methanogeni ya Akea ambayo hutumia haidrojeni.[137] bakteria katika uhusiano huu hawawezi kutumia asidi ya kaboni kwa sababu mmenyeko hutoa haidrojeni ambayo hujilimbikiza katika mazingira yao. Ni uhusiano huu tu wa ndani na Akea wanaotumia haidrojeni ambao hudhibiti viwango vya haidrojeni kuwa chini ilikuruhusu bakteria kukua.


title: Bakteria

text: Katika udongo, vijiumbe wanaoishi kwenye raizosifia ya (a ukanda wa ozoni ambao ni pamoja na mizizi na udongo hunata kwenye mizizi baada ya kutikisa) hutekeleza jukumu la kuongeza nitrojeni kwa kuwageuza gesi ya nitrojeni kuwa misombo ya nitrojeni.[138] Hii husaidia kutooa aina ya haidrojeni ambayo inanyonyek kwa urahisi na mimea mingi, ambayo haiwezi kujiongezea oksijeni yenyewe. Bakteria wengine wengi hupatikana kama saimbioti katika binadamu na viumbe wengine. Kwa mfano, uwepo wa spishi za bakteria zaidi ya 1,000 katika utumbo wa binadamu unaweza kuchanga katika kinga ya utumbo mmeng'enyo wa vitamini kaama vile asidi ya foliki vitamini k na biotin, kubadilisha protini ya maziwa na asidi laktik (Tazama Lactobacillus), pamoja na uchachushaji wa kabohaidreti kubwa zisizomeng'enyeka.[139][140][141] Uwepo wa utumbo huu hudhibiti wa vimelea ambavyo husababisha magonjwa (kawaida kwa kutengwa kwa lazima) na bakteria hawa wa manufaa huuzwa kama chakula mbadala cha probiotiki.[142]


title: Bakteria

text: Iwapo bakteria watakuwa na uhusiano wa kupe na viumbe wengine, huainishwa kama vimelea vya magonjwa. Bakteria wanaosababisha magonjwa ndiyo husababisha vifo vingi kwa binadamu na husababisha magonjwa ya kuambukizwa kama vile pepopunda, homa ya matumbo, mkamba, kaswende, kipindupindu, magonjwa yanayotokana na chakula, ukoma na kifua kikuu. Kimelea kinachojulikana kwa kusababisha magonjwa kinaweza kujulikana baada ya miaka mingi, kama ilivyokuwa kwa Helicobacter pylori na ugonjwa vidonda vya tumbo wa peptiki. Magonjwa ya bakteria ni muhimu pia katika kilimo, huku bakteria wakisababisha madoa ya matawi, kukauka na kupukutika katika mimea, kadhalikaugonjwa wa Johne, ugonjwa wa maziwa, salmonella na kimeta katika wanyama wa kufugwa.


title: Bakteria

text: Kila spishi ya pathojeni ina tabia ya mwingiliano na miili ya binadamu . Baadhi ya viumbe, kama vile Staphylococcus au Streptococcus, wanaweza kusababisha maambukizi ya ugonjwa wa ngozi, kichomi, ugonjwa wa uti wa mgongo na hata sepsis kupita kiasi, uvimbe wa mara kwa mara ambao huleta mshtuko, kunyong'onyea kwa mishipa ya damu na kifo.[143] Hata hivyo, viumbe hawa ni sehemu ya kawaida ya binadamu na mimea na huwa kwenye ngozi au pua bila kusababisha ugonjwa wowote. Viumbe vingine husababisha magonjwa kwa binadamu, kama vile Rickettsia, ambayo ni kimelea cha ndani ya seli ambayo huweza kukua na kuzaa kama iko ndani ya viumbe wengine. Spishi moja ya Rickettsia husababisha homaya matumbo, ilihali nyingine husababisha homa inayopatikana maeneo ya milima. Klamidia, kundi lingine la vimelea wa ndani, ina ina spishi ambazo zinaweza kusababisha kichomi, au maambukizi ya magonjwa ya njia ya mkojo na kuchangia katika magonjwa ya mishipa ya moyo.[144] Mwisho kabisa, baadhi ya spishi kama vile Pseudomonas aeruginosa, Burkholderia cenocepacia, na Mycobacterium avium ni ni pathojeni ambazo hutaka kutumia hali fulani ya binadamu walio na uhaba wa kinga ya magonjwa ama chanagarawe za s aitiki.[145]


title: Bakteria

text: Maambukizi ya bakteria yanaweza kutibiwa na antibaotiki, ambazo huitwa antibakteriasida kama zinaweza kuua vimelea, au kusitisha ukuaji wa bakteria. Kuna antibaotiki za aina nyingi na kila kundi huzuia mchakato tofauti na ule wa pathojenikando na ule unaopatikana kwenye mazingira ilimo. Mfano wa jinsi bakteria wanavyotoa sumu kiuchaguzi ni kloramfebikoli na puromaisini, ambayo huzuia ribosomu ya bakteria, lakini si ribosomu ya yukaryoti ya umbo tofauti.[146] Antibiotiki hutumiwa katika kutibu magonjwa ya binadamu na katika kilimo kikubwa kukuza ukuaji wa wanyama, ambapo zinaweza kuchangia katika ukuaji wa kasi ya uwezo wa kupigana na idadi ya bakteria.[147] Maambukiziyanaweza kuzuiwa kwa kutumia maagizo ya antiseptiki kama vile kusafisha ngozi kabla ya kuitoboa kwa sindano au sirenji, na kwa utunzaji mzuri wa katheta za nyumbani. Vifaa vya upasuaji na vya meno pia husafishwa kuzuia kuchafuka kutokana na bakteria. Sabuni za kuosha kama vile blichi hutumiwa kuua bakteria au pathojeni zingine katika sehemu mablimbali ili kuzuia uchafu na uwezekano wa kuambukizwa ugonjwa.


title: Bakteria

text: Bakteria, hususan bakteria wa asidi ya laktiki kama vile Lactobacillus na Lactococcus, inapoongezwa chachu, wametumika kwa maelfu ya miaka katika maandalizi ya vyakula vya kuchachusha kama vile jibini, s pickle, sosi ya soya, sauerkraut, siki, divai ghururu.[148][149]


title: Bakteria

text: Uwezo wa bakteria kuharibu misombo mbalimbali ya kaboni ni muhimu na imetumika katika usindikaji wa taka na na ufuaji wa misombo ya kaboni utoka kwa taka. Mara nyingi bakteria wenye uwezo wa kusagahaidrokaboni katika mafuta ya petroli mara nyingi hutumika kusafisha mafuta yanayovuja.[150] Mbolea iliongezwa kwa baadhi ya fukwe katika Prince William Sound katika jaribio la kukuza ukuaji wa kawaida wa hawa bakteria baada ya kuvuja ambako kulileta hasara kwa mwaka 1989 Exxon Valdez. Juhudi hizi zilifanikiwa katika fukwe amabo hazikiwa zimefunikwa na rusu nene ya mafuta. Bakteria pia hutumika katia ufufuaji wa misombo ya kaboni kutoka kwa taka za viwanda zenye sumu.[151] Katika sekta ya viwanda vya kemikali, bakteria ni muhimu katika uzalishaji wa kemikali safi za enatiomeriki ambazo hutumika kama dawa au dawa za mimea.[152]


title: Bakteria

text: Bakteria pia zinaweza kutumika badala ya dawa kuua wadudu katiaka kudhibiti wadudu kibiolojia. Kwa kawaida hii huhusisha Bacillus thuringiensis (pia huitwa BT), bakteria ya Gram-chanya inayopatikana katika udongo. Spishi ndogo za hii bakteria hutumika kama dawa maalumu ya kuua wadudu ya Lepidoptera inayojulikana kwa jina la madukani kama vile Dipel na Thuricide.[153] Kwa sababu ya umaalumu wao, dawa hizi zinaaminika kuwa hazina madhara yoyote katika mazingira, bila atahri yoyote kwa binadamu wanyama, wadudu wa kufyonza na wadudu wengine wengi wenye manufaa kwa binadamu.[154][155]


title: Bakteria

text: Kwa sababu ya uwezo wao kukua kwa haraka na urahisi ambao wanaweza kubadilishwa, bakteria hutumika pakubwa katika bayolojia ya molekiuli{0,{/0} taaluma ya nasaba au jenitikia na biokemia. Kwa kubadilika katika maumbo ya DNA ya bakteria na kuchunguza umbo la nje linalotokea, wanasayansi wanaweza kujua dhima ya jeni, vimeng'enya na njia za umetaboli katika bakteria, na kutumia ujuzi huu kwenye wanyama wakubwa.[156] Lengo la kulewa biokemi ya seli na hufikia kiwango chake tata katika usagaji wa wa iadi kubwa ya vimeng'enya na maelezo ya data ya jeni katika mtindo wa hisabati ya viumbe wote. Hali hii inaweza kufikiwa katika baadhi ya bakteria ambao wametafitiwa vizuri, wenye maumbo ya umetaboli wa Escherichia coli ambao kwa sasa wanazalishwa na kujaribiwa.[157][158] Uelewa wa umetaboli wa bakteria na jenetikia yake inawezesha matumizi ya bioteknolojia katika uhandisi wa bakteria kwa ajili ya uzalishaji wa protini ya matibabu, kama vile insulini, nyenzo za ukuaji, au kingamwili.[159][160]


title: Bakteria

text: Bioteknolojia Orodha ya makundi ya bakteria Bakteria waliogeuzwa Bakteria wa saikrotrofiki Kidubini Kanuni ya Kimataifa ya majina ya Bakteria


title: Bakteria

text: CS1 maint: multiple names: authors list (link) CS1 maint: multiple names: authors list (link) CS1 maint: extra punctuation (link)


title: Bakteria

text: # MicrobeWiki, an extensive wiki about bacteria and viruses Genera of the domain Bacteria - list of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature Videos of bacteria swimming and tumbling, use of optical tweezers and other videos. Planet of the Bacteria by Stephen Jay Gould Cell-Cell Communication in Bacteria on-line lecture by Bonnie Bassler, and TED: Discovering bacteria's amazing communication system Bacterial Chemotaxis Interactive Simulator - A web-app that uses several simple algorithms to simulate bacterial chemotaxis.


title: Bakteria

text: Jamii:Bakteria Jamii:Bakteriolojia Jamii:Mikrobiolojia


title: Mikromita

text: Mikromita ni sehemu ya 1,000,000 ya mita moja. Alama yake ni µm. Ni sawa na sehemu ya 1,000 ya milimita moja. Inakubaliwa ndani ya muundo wa vipimo sanifu vya kimataifa.


title: Mikromita

text: Neno limetokana na maneno mawili ya Kigiriki μικρός (mikrós) = ndogo na μέτρον (métron) = kipimo.


title: Mikromita

text: Mikromita hutumiwa kama kipimo cha masafa ya mawimbi (ing. "wavelength") ya mnururisho au pia katika mikrobilojia. Bakteria ya kawaida huwa na kipenyo cha mikromita 1.


title: Royan

text: Royan ni mji wa Ufaransa ya magharibi. Iko kwenye mwambao wa Atlantiki upande wa kazkazini wa mdomo wa mto Gironde. Royan ina wakazi 18 202 (mwaka wa 2006).


title: Royan

text: Royan ni mji wa kale lakini iliharibiwa kabisa wakati wa vita kuu ya pili ya dunia ikajengwa upya baada ya vita kwa hiyo karibu nyumba zote ni mpya.


title: Wu Cheng'en

text: Wu Cheng'en (mnamo 1500–1582) aliyeitwa pia Ruzhong alikuwa mwandishi wa Kichina na mshairi wakati wa nasaba ya Ming. Alizaliwa Huaian kwenye jimbo la Jiangsu. Alipata elimu kwenye chuo kikuu cha Nanjing kwa muda wa miaka 10.


title: Wu Cheng'en

text: Riwaya yake mashuhuri zaidi ni "Safari kwenda Magharibi" inayosimulia habari za mmonaki anayesafiri kwenye milima ya jimbo la Xinjiang kuelekea Uhindi. Riwaya hii imependwa katika China tangu karne kadhaa ni kitabu kinachojulikana kote nchini.


title: Wu Cheng'en

text: Riwaya imetafsiriwa kwa lugha mablimbali na filamu kadhaa zinasimulia habari zake.


title: Dolar (pesa)

text:
,
Dolar (pia dola, Kiing. dollar) ni jina la pesa ya Marekani na nchi mbalimbali duniani.


title: Dolar (pesa)

text: Dola ya Marekani au US-Dollar ndiyo inayojulikana zaidi, lakini kuna nchi zaidi za 20 zinazotumia neno "Dollar" kwa pesa yao.


title: Dolar (pesa)

text: Asili ya jina hilo ni neno la Kijerumani "taler" (au: thaler) kwa ajili ya sarafu ya fedha iliyotolewa kwenye mji wa Joachimsthal kule Bohemia (Ucheki) mnamo mwaka 1518.


title: Dolar (pesa)

text: Wakati ule migodi ya Joachimsthal ilikuwa na fedha nyingi kiasi kwamba mji ulianza kutoa pesa zake. Pesa hizo zilitwa (kufuatana na mji) "Joachimsthaler", iliyofupishwa kuwa "taler" tu.


title: Dolar (pesa)

text: Taler ilikuwa pesa iliyopendwa sana Ulaya ikasambaa kote.


title: Dolar (pesa)

text: Hispania ilitumia jina hilo kwa "dolaro" yake kuanzia mwaka 1575. Dolaro ya Hispania ilikuwa baadaye pesa ya kisheria ya Marekani ilipojitenga na Uingereza na kuanzisha pesa yake mwaka 1792.


title: Dolar ya Marekani

text: Dola ya Marekani (US-Dollar, kifupi USD) ni pesa halali ya Marekani. Alama yake ni $.


title: Dolar ya Marekani

text: Dola ya Marekani inapatikana kwa noti za dola 1, 2, 5, 10, 20, 50 na 100. Kuna pia sarafu ya dola 1.


title: Dolar ya Marekani

text: Dola moja ina senti 100. Senti huitwa pia "penny" nchini Marekani. Kuna sarafu za nusu dola (half dollar, senti 50), robo dola (quarter, senti 25) na sarafu za senti 10 (dime), 5 (nickel) na 1 (penny).


title: Dolar ya Marekani

text: Hadi mwaka 1969 noti ya dola ya Marekani ilikuwa na ahadi ya kwamba serikali ya Marekani itampatia kila mtu dhahabu kulingana na thamani ya dola hizi akipenda kuzibadilisha.


title: Dolar ya Marekani

text: Usawa huu na thamani ya dhahabu ulifutwa. Leo hii dola ya Marekani ni pesa ya kuiamini serikali kama pesa zote. Maana yake watumiaji husadiki ya kwamba serikali haitachapisha dola kushinda uwezo wa uchumi na thamani ya bidhaa zilizopo nchini.


title: Dolar ya Marekani

text: Tangu mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia (1945) dola ya Marekani imekuwa pesa kuu duniani na sehemu kubwa ya biashara ya kimataifa hukadiriwa kwa dola hizo. Lakini tangu kupatikana kwa Euro mwaka 1999 umuhimu wa dola ya Marekani imeanza kupungua polepole. Hata hivyo nchi mbalimbali zimeachana na sarafu zao na kuamua kutumia dola ya Marekani tu, k.mf. El Salvador.


title: Dolar ya Marekani

text: Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. (in French)


title: Dolar ya Marekani

text: Jamii:Marekani Jamii:Pesa


title: Basilika la Mt. Petro

text: Basilika la Mt. Petro mjini Roma ni kanisa kubwa kuliko yote duniani na linatumiwa sana na Papa, ingawa si Kanisa kuu la jimbo lake.


title: Basilika la Mt. Petro

text: Basilika hilo lote liko ndani ya eneo la Vatikani ambalo ni dola au nchi huru ndogo iliyoko ndani ya mji wa Roma (makao makuu ya Italia).


title: Basilika la Mt. Petro

text: Kanisa hili lilianzishwa mnamo mwaka 324 na Kaisari Konstantino Mkuu aliyeagizwa ujenzi mahali ambapo watu waliamini Mtume Petro aliuawa kwa ajili ya imani ya Ukristo akazikwa wakati wa Kaisari Nero (kabla ya mwaka 68).


title: Basilika la Mt. Petro

text: Kanisa hilo la kale lilionekana bovu wakati wa karne ya 16, hivyo Papa Julius II aliamuru libomolewe ili kujenga kanisa jipya.


title: Basilika la Mt. Petro

text: Muda wa ujenzi ulikuwa miaka 120: ulianza mwaka 1506 ukakamilishwa mwaka 1626.


title: Basilika la Mt. Petro

text: Wasanii mashuhuri walishiriki katika ujenzi na upambaji wa kanisa hili kama vile Raphael, Michelangelo na Gian Lorenzo Bernini.


title: Basilika la Mt. Petro

text: Ujenzi wake uligharamia pesa nyingi. Wataalamu wengi huona ujenzi huu ulikuwa sababu moja ya Matengenezo ya Kiprotestanti yaani farakano na Kanisa Katoliki lililoanzia Ujerumani katika karne ya 16.


title: Basilika la Mt. Petro

text: Ni kwamba Mapapa walianzisha kodi mpya kwa waumini ili waweze kuendeleza ujenzi. Madai ya pesa kwa ajili ya ujenzi huo yaliendeshwa kwa ukali uliosababisha upinzani wa Martin Luther na wengine hasa huko Ujerumani.


title: Basilika la Mt. Petro

text: Kanisa hili lililojengwa juu ya eneo la mita za mraba 15,160 linaweza kupokea umati wa watu 60.000.


title: Basilika la Mt. Petro

text: Lina urefu wa mita 211.5 na kimo cha mita 132.5.


title: Basilika la Mt. Petro

text: Ukumbi wake una urefu wa mita 187 na upana wa 27.50. Ukumbi wa pili una urefu wa mita 138.


title: Basilika la Mt. Petro

text: Jengo lina kuba moja kubwa na makuba manane ya kando.


title: Basilika la Mt. Petro

text: Ndani ya kanisa kuna altare 45, nguzo 800, sanamu kubwa 390 za watu wa Biblia, Watakatifu na Mapapa.


title: Kuba (jengo)

text: Kuba (Kar. قبة "kubba") ni sehemu ya jengo inayoonekana kama nusu tufe iliyoko juu ya jengo fulani.


title: Kuba (jengo)

text: Ni sifa inayolenga kuonyesha umuhimu maalum wa jengo hili. Hivyo ni hasa makanisa, misikiti na majengo makubwa ya serikali zinazopambwa kwa kuba juu yake. Pamoja na hayo kuba inaweza kupazia sauti ya mseamji chini yake hivyo imesaidia kwa kusudi la kuwahotubia watu wengi.


title: Kuba (jengo)

text: Kati ya Waswahili wa Afrika ya Mashariki kuna desturi ya kupamba makaburi ya watu muhimu kama mashehe kwa kujenga kuba juu yake.


title: Kuba (jengo)

text: Kuba zilijulikana tangu zama za kale katika Uhindi na katika mazigira ya Mediteranea. Hekalu ya Pantheon katika Roma ya Kale ilikuwa kuba kubwa duniani kwa miaka mingi. Katika karne ya 6 kanisa kuu la Hagia Sofia lilijengwa mjini Konstantinopoli. Kanisa hili ilikuwa kielelezo cha makanisa mengi yaliyojengwa baadaye. Baada ya kuingia kwa Waturuki katika eneo la Konstantinopoli walitumia kuba lake pia kama mfano kwa ajili ya misikiti mikubwa na hivyo kuba imekuwa sifa ya misikiti mingi.


title: Bijapur

text: Bijapur ni mji kwenye jimbo la Karnataka katika kusini ya Uhindi. Mji upo kwenye nyanda za juu za Dekkan takriban kilomita 490 kusini-mashariki ya Mumbai na kilomita 470 kaskazini ya Bangalore kwa 16.83 N na 75.71 E. Kuna wakazi 271,064 (2005).


title: Bijapur

text: Kihistoria Bijapur ilikuwa muhimu kama mji mkuu wa Usultani wa Bijapur kati ya 1490 hadi 1686. Kumbukumbu ya wakati ule ni jengo zuri la Gol Gumbaz lenye kuba kubwa ambalo ni kaburi la sultani pamoja na msikiti.


title: Mtakatifu Ireneo

text: Mtakatifu Ireneo (130 – 202) alikuwa askofu wa mji wa Lyon nchini Ufaransa.


title: Mtakatifu Ireneo

text: Ametambuliwa kuwa mtakatifu kama mfiadini.


title: Mtakatifu Ireneo

text: Sikukuu yake ni tarehe 28 Juni.


title: Mtakatifu Ireneo

text: Ireneo alizaliwa yapata mwaka 130.


title: Mtakatifu Ireneo

text: Alilelewa katika mji wa Smirna (leo İzmir nchini Uturuki), akiwa ni mwanafunzi wa Mt. Polikarpo aliyekuwa askofu wa mji huo baada ya kuwa mfuasi wa Mtume Yohane.


title: Mtakatifu Ireneo

text: Mwaka 177, baada ya kuhamia Ufaransa, Ireneo alipata upadrisho huko Lyons, na baada ya kutumwa kidogo Roma kama mjiumbe kwa Papa, akinusurika hivyo kuuawa katika dhuluma dhidi ya Wafiadini wa Lyon, aliteuliwa kuwa askofu wa hapo.


title: Mtakatifu Ireneo

text: Ni muhimu kwa juhudi zake za kupigania umoja wa Kanisa dhidi ya uzushi, akisisitiza umuhimu wa mlolongo wa kitume wa maaskofu, akitoa kama mfano orodha ya wale wa Kanisa la Roma baada ya Mtume Petro. Alidai makanisa yalingane na imani ya Kanisa hilo.


title: Mtakatifu Ireneo

text: Katika maandishi yake alijitahidi sana kutetea imani ya Kanisa Katoliki inayotegemea mapokeo ya Mitume wa Yesu dhidi ya mafundisho ya Wagnosi yaliyotegemea ujuzi ambao yeyote alidai kuwa nao akianzisha kikundi chake.


title: Mtakatifu Ireneo

text: Ni wa kwanza pia kushuhudia Injili nne kuwa Neno la Mungu.


title: Mtakatifu Ireneo

text: Kwa mujibu wa mapokeo, aliifia dini yake mnamo mwaka 200.


title: Margareta Mtakatifu wa Uskoti

text: Mtakatifu Margareta wa Uskoti (1046 – 1093) alikuwa malkia wa Uskoti kama mke wa mfalme Malkolm III.


title: Margareta Mtakatifu wa Uskoti

text: Mwaka 1250 ametambuliwa na Papa Innocent IV kuwa mtakatifu.


title: Margareta Mtakatifu wa Uskoti

text: Sikukuu yake ni tarehe 16 Novemba.


title: Margareta Mtakatifu wa Uskoti

text: Mtakatifu Margareta alizaliwa mwaka 1046 nchini Hungaria, ambako baba yake aliishi uhamishoni.


title: Margareta Mtakatifu wa Uskoti

text: Aliolewa na Malkolm III, mfalme wa Uskoti, akapata watoto wanane.


title: Margareta Mtakatifu wa Uskoti

text: Alikuwa mfano wa pekee wa mama halisi na malkia wa nchi.


title: Margareta Mtakatifu wa Uskoti

text: Alifia mjini Edinburgh mwaka 1093.


title: Margareta Mtakatifu wa Uskoti

text: Watakatifu wa Agano la Kale Orodha ya Watakatifu Wakristo Orodha ya Watakatifu Wafransisko


title: Margareta Mtakatifu wa Uskoti

text: Chronicle of the Kings of Alba Anderson, Marjorie O. (ed.). Kings and Kingship in Early Scotland. 2nd ed. Edinburgh, 1980. 249-53. Hudson, B.T. (ed. and tr.). Scottish Historical Review 77 (1998): 129–61. Anderson, Alan Orr (tr.). Early Sources of Scottish History: AD 500–1286. Vol. 1. Edinburgh, 1923. Reprinted in 1990 (with corrections). Turgot, Vita S. Margaretae (Scotorum) Reginae ed. J. Hodgson Hinde, Symeonis Dunelmensis opera et collectanea. Surtees Society 51. 1868. 234-54 (Appendix III). tr. William Forbes-Leith, Life of St. Margaret Queen of Scotland by Turgot, Bishop of St Andrews. Edinburgh, 1884. . Third edition published in 1896. tr. anon., The life and times of Saint Margaret, Queen and Patroness of Scotland. London, 1890. William of Malmesbury, Gesta regum Anglorum ed. and tr. R.A.B. Mynors, R.M. Thomson and M. Winterbottom, William of Malmesbury. Gesta Regum Anglorum. The History of the English Kings. OMT. 2 vols: vol 1. Oxford, 1998. Orderic Vitalis, Historia Ecclesiastica ed. and tr. Marjorie Chibnall, The Ecclesiastical History of Orderic Vitalis. 6 vols. OMT. Oxford, 1968–1980. John of Worcester, Chronicle (of Chronicles) ed. B. Thorpe, Florentii Wigorniensis monachi chronicon ex chronicis. 2 vols. London, 1848-9 tr. J. Stevenson, Church Historians of England. 8 vols: vol. 2.1. London, 1855. 171–372. John Capgrave, Nova Legenda Angliae Acta SS. II, Juni, 320. London, 1515. 225 Baker, D. "A nursery of saints: St Margaret of Scotland reconsidered." In Medieval women, ed. D. Baker. SCH. Subsidia 1. 1978. Bellesheim, Alphons. History of the Catholic Church in Scotland. Vol 3, tr. Blair. Edinburgh, 1890. 241-63. Butler, Alban. Lives of the Saints. 10 Juni. Challoner, Richard. Britannia Sancta, I. London, 1745. 358. Dunlop, Eileen, Queen Margaret of Scotland, 2005, NMS Enterprises Limited – Publishing, Edinburgh, 978 1 901663 92 1 Huneycutt, L.L. "The idea of a perfect princess: the Life of St Margaret in the reign of Matilda II (1100–1118)." Anglo-Norman Studies 12 (1989): 81–97. Madan. The Evangelistarium of St. Margaret in Academy. 1887. Parsons, John Carmi. Medieval Mothering. 1996. Olsen, Ted Kristendommen og kelterne forlaget (2008) Oslo: forlaget Luther (p.170) ISBN 978-82-531-4564-8 Norwegian Skene, W.F. Celtic Scotland. Edinburgh. Stanton, Richard. Menology of England and Wales. London, 1887. 544. Wilson, A.J. St Margaret, queen of Scotland. 1993.


title: Margareta Mtakatifu wa Uskoti

text: By Turgot, Bishop Of St Andrews Ed. William Forbes-Leith, S.J. Third Edition. Edinburgh: David Douglas, 1896 . Retrieved 14 Machi 2011.


title: Margareta Mtakatifu wa Uskoti

text: Jamii:Waliozaliwa 1046 Jamii:Waliofariki 1093 Jamii:Watakatifu wa Hungaria Jamii:Watakatifu wa Uskoti


title: Yosafat wa Polotsk

text: Mtakatifu Yosafat wa Polotsk (1580 hivi – 1623) alikuwa askofu wa Polotsk (leo nchini Belarus). Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu mfiadini. Sikukuu yake ni tarehe 12 Novemba.


title: Yosafat wa Polotsk

text: Yosafat Kuntsevych (kwa Kibelarus Язафат Кунцэвіч, "Jazafat Kuncevič") alizaliwa Wlodzimierz Wolynski katika mkoa wa Volinia (ulikuwa sehemu ya Lithuania, leo ni ya Ukraina) mwaka 1580 au 1584 katika familia ya Waorthodoksi akaitwa Yohane katika ubatizo.


title: Yosafat wa Polotsk

text: Baada ya kusoma Vilnius (Lithuania), mwaka 1604 alijiunga na Wakatoliki wa mashariki waliokubali mapatano ya muungano wa Brest yaliyoanzisha Kanisa Katoliki la Kigiriki la Ukraine. Akajiunga na wamonaki wa mtakatifu Basili Mkuu kwa jina la Yosafat.


title: Yosafat wa Polotsk

text: Alipata upadri, akateuliwa kuwa askofu wa Polotsk. Alijitahidi kutunza urithi wa liturgia ya Kiorthodoksi na pia umoja na Kanisa Katoliki kwa jumla.


title: Yosafat wa Polotsk

text: Alifanya kazi kubwa sana kutunza urithi huo wa pekee wa kanisa lake hadi mwaka 1623 alipouawa na Waorthodoksi waliopinga umoja huo.


title: Paulino wa Nola

text: Mtakatifu Paulino wa Nola (takriban 355 – 22 Juni 431), jina lake kamili Pontius Meropius Anicius Paulinus, alikuwa askofu wa Kanisa huko Nola, karibu na Napoli, Italia.


title: Paulino wa Nola

text: Ametambuliwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kuwa mtakatifu.


title: Paulino wa Nola

text: Sikukuu yake ni tarehe 22 Juni.


title: Paulino wa Nola

text: Paulino wa Nola alizaliwa katika mji wa Bordeaux nchini Ufaransa mwaka 355 hivi.


title: Paulino wa Nola

text: Alikuwa mtu maarufu, akaoa na kupata mtoto wa kiume.


title: Paulino wa Nola

text: Lakini alitamani kuishi maisha maadilifu, na hivi akabatizwa, akaachana na mali yake yote, akaanza kuishi kimonaki huko Nola, katika mkoa wa Campania nchini Italia, kuanzia mwaka wa 393.


title: Paulino wa Nola

text: Aliteuliwa kuwa askofu wa Nola, ambako alikuza sana heshima kwa Mt. Felix wa Nola, na kuwasaidia waliokwenda huko kuhiji.


title: Paulino wa Nola

text: Vilevile alijitahidi kupunguza taabu za watu wa wakati huo.


title: Paulino wa Nola

text: Aliandikiana barua na watu wengi maarufu, kama vile Agostino wa Hippo, akatunga mashairi kadhaa yenye usanifu wa hali ya juu sana.


title: Paulino wa Nola

text: Alikufa tarehe 22 Juni, mwaka 431.


title: Thomas More

text: Thomas More (7 Februari 1478 – 6 Julai 1535) alikuwa mwanasheria kutoka Uingereza.


title: Thomas More

text: Ametambuliwa kuwa mtakatifu kama mfiadini.


title: Thomas More

text: Sikukuu yake ni tarehe 22 Juni kufuatana na kalenda rasmi ya Kanisa Katoliki, na 6 Julai katika Kanisa la Anglikana.


title: Thomas More

text: Thomas More alizaliwa katika mji wa London tarehe 7 Februari mwaka 1478.


title: Thomas More

text: Alisoma katika Chuo Kikuu cha Oxford nchini Uingereza, akaoa na kupata watoto wanne.


title: Thomas More

text: Aliteuliwa kuwa Mkuu wa Mahakama wa Uingereza.


title: Thomas More

text: Aliandika vitabu kadhaa kuhusu mambo ya kiserikali, na vingine vya kutetea imani ya Kanisa Katoliki.


title: Thomas More

text: Pamoja na Mt. John Fisher alishindana na Mfalme Henri VIII kuhusu sUala la kuivunja ndoa ya huyo mfalme. Kwa amri ya Henri, wote wawili waliopinga kuvunjwa kwa ndoa yake walifungwa gerezani na kuuawa, kwanza John Fisher tarehe 22 Juni, halafu Thomas More tarehe 6 Julai, mwaka 1535.


title: Thomas More

text: Bwana mwema, utujalie neema ya kuyafanyia kazi yale tunayokuomba.Tanbihi: “CW” inarejelea Yale Edition of the Complete Works of St. Thomas More (New Haven and London 1963–1997)


title: Polotsk

text: Polatsk (Kibelarusi Полацк "polatsk" au Полацак polatsak, Kirusi Полоцк Polotsk) ni mji katika kaskazini ya Belarusi. 2004 ilikuwa na wakazi 86,000. Mji uko kando la mto Dunava ni makao makuu ya wilaya ya Polotsk.


title: Polotsk

text: Kihistoria ilikuwa kitovu cha utemi uliofuata milki ya Kiev wakati wa Enzi ya Kati. Kwa muda mrefu eno lake lilkuwa chini ya Lizthuania, baadaye Poland na Urusi.


title: Mbizi

text: Mbizi au michemba ni ndege wa maji wa jenasi "Anhinga", jenasi pekee ya familia Anhingidae. Wana shingo refu na domo refu lenye ncha kali na makali ya menomeno. Huzamia chini ya maji ili kuwakamata samaki wakiuliza domo lao kama mkuki. Huzaa kwa makoloni na hujenga tago lao la vitawi mitini au kwa matete.


title: Kioo

text: Kioo ni dutu imara na ngumu inayopatikana kwa umbo lolote. Kwa kawaida ni kiangavu na wazi maana yake kinaruhusu kuona yale yaliyopo nyuma yake. Inatengenezwa pia kwa rangi mbalimbali kwa mfano kwa ajili ya madirisha ya makanisa. Kioo ni dutu hobela, hakina fuwele ndani yake.


title: Kioo

text: Matumizi ya kila siku ni katika chupa na madirisha ya kioo.


title: Kioo

text: Kioo hutokea kiasili kama silika, inapashwa joto kali zaidi ya sentigredi 2,000. Watu walikuta kioo cha aina hiyo baada ya milipuko ya volkeno au moto asilia mkali. Walijifunza kuitengeneza kwa kuongeza viungo kadhaa vinavyopunguza kiwango cha kuyeyuka.


title: Gertrudi wa Thuringia

text: Mtakatifu Gertrudi (au Getrudi Mkuu) wa monasteri ya Helfta (1256 – 17 Novemba 1301) alikuwa mmonaki wa kike nchini Ujerumani.


title: Gertrudi wa Thuringia

text: Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu kama bikira. Sikukuu yake ni 16 Novemba.


title: Gertrudi wa Thuringia

text: Gertrudi alizaliwa katika mji wa Eisleben, mkoa wa Thuringia, nchini Ujerumani mwaka 1256.


title: Gertrudi wa Thuringia

text: Katika utoto wake alilelewa na watawa wa kike Wabenedikto wa urekebisho wa Citeaux huko Helfta, ambako alifaulu vizuri katika masomo yake, hasa falsafa, historia na fasihi.


title: Gertrudi wa Thuringia

text: Alijiweka kabisa mikononi mwa Mungu, akasonga mbele haraka sana katika utakatifu, akitumia muda wake katika kusali na kufanya fikara.


title: Gertrudi wa Thuringia

text: Alikufa tarehe 17 Novemba, mwaka 1301.


title: Gertrudi wa Thuringia

text:
Mungu, unayestahili upendo usio na mipaka,
sina chochote cha kupimia vema ukuu wako,
lakini hamu yangu kwako ni hivi kwamba,
kama ningekuwa na yale yote uliyonayo wewe,
ningekupa yote kwa furaha na shukrani.
Kwa ajili ya uongofu nakutolea, Baba mpenzi sana,
mateso yote ya Mwanao mpendwa sana tangu wakati ule ambapo,
akilazwa horini juu ya nyasi, alianza kulia, halafu akavumilia
mahitaji ya utoto, mapungufu ya ubalehe, mateso ya ujana,
hadi alipoinamisha kichwa akafa msalabani kwa mlio mkubwa.


title: Gertrudi wa Thuringia

text:
Vilevile, kwa kufidia makosa yangu ya uzembe, nakutolea,
Baba mpenzi sana, mwendo wote wa maisha matakatifu sana
ambayo Mwanao pekee aliyaishi kikamilifu kabisa
katika mawazo, maneno na matendo yake
tangu atumwe kutoka ukuu wa kiti chako cha enzi kuja katika dunia yetu,
hadi alipouonyesha mtazamo wako wa Kibaba
utukufu wa mwili wake mshindi.


title: Gertrudi wa Thuringia

text:
Kama shukrani nazama katika kilindi kirefu sana cha unyenyekevu,
na pamoja na huruma yako isiyolipika,
nasifu na kuabudu wema wako mtamu sana.


title: Gertrudi wa Thuringia

text:
Wewe, Baba wa huruma, nilipokuwa ninapoteza maisha yangu hivyo,
ulikuza kwangu mawazo ya amani, si ya mabaya,
ukaamua kuniinua kwa wingi na ukuu wa fadhili zako.


title: Gertrudi wa Thuringia

text:
Kati ya mengine, ulitaka kunijalia ujirani usiothaminika wa urafiki wako
kwa kunifungulia kwa namna mbalimbali hazina ile azizi sana ya umungu,
ambayo ni moyo wako wa Kimungu,
na kwa kunitolea kwa wingi mkubwa kila utajiri wa furaha ndani yake.


title: Karoli Borromeo

text: Karoli Borromeo (2 Oktoba 1538 – 3 Novemba 1584) alikuwa kardinali na askofu wa Milano nchini Italia. Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu. Sikukuu yake ni 4 Novemba.


title: Karoli Borromeo

text: Karoli Borromeo alizaliwa katika mji wa Arona katika mkoa wa Lombardia nchini Italia mwaka 1538.


title: Karoli Borromeo

text: Baada ya kupata shahada ya tatu katika sheria za serikali na za Kanisa, alifanywa kardinali na mjomba wake, Papa Pius IV, akachaguliwa kuwa askofu mkuu wa Milano.


title: Karoli Borromeo

text: Hata hivyo aliishi maisha magumu ya kifukara, hata alifananishwa kwa mbwa katika nyumba ya bwana wake.


title: Karoli Borromeo

text: Alikuwa mchungaji bora wa kundi lake. Mara kwa mara alipitia parokia zote jimboni mwake, aliitisha mikutano, hasa sinodi 11, aliweka sheria za kufaa kwa watu, na alijitahidi kuhimiza maadili ya Kikristo.


title: Karoli Borromeo

text: Alitoa huduma nyingi kwa maskini, kama vile shule za bure, mabweni, nyumba za wasichana ili kuwatoa katika ukahaba, n.k.


title: Karoli Borromeo

text: Ndiye aliyefanikisha zaidi sehemu ya mwisho wa Mtaguso wa Trento na utekelezaji wake, kama vile uanzishaji wa seminari kwa ajili ya malezi ya mapadri wapya.


title: Karoli Borromeo

text: Alianzisha pia shirika la Oratorio jimboni mwake.


title: Karoli Borromeo

text: Alikufa tarehe 3 Novemba 1584.


title: Action Concept

text: Action Concept Film- und Stuntproduktion GmbH ni kampuni ya filamu kutoka nchini Ujerumani. Inashughulika hasa mambo ya stant na aksheni. Kampuni ilianzishwa mnamo mwaka wa 1992 ikiwa na na waajiriwa wapatao 150 na biashara ya Euro milioni 40 kwa mwaka. Ilijipatia sifa kwa ajili ya stant katika filamu za TV za Kijerumani. 2003 kampuni ilipewa tuzo ya World Stunt Award kwa kazi yake katika filamu za series "Wild Angels" kwa "stant bora ya filamu isiyo ya Kiingereza“. Ilipata pia Taurus Awards kwenye miaka ya 2004, 2005 na 2007. Kampuni inafundisha waigizaji wa STUNT ikiendesha kozi zake yenyewe.


title: Lady Jay Dee

text: Judith Daines Wambura Mbibo (anafahamika zaidi kwa jina la kisanii kama Lady Jay Dee; amezaliwa mkoani Shinyanga 15 Juni 1979) ni mwanamuziki wa Bongo Flava-Afro pop kutoka nchini Tanzania[1].


title: Lady Jay Dee

text: Judith Wambura alizaliwa na Martha na Lameck Isambua Mbibo ambao ndio wazazi wake. Alianza kuimba akiwa na umri wa miaka saba. Alianzia kuimba kanisani kama ilivyo kwa wasanii wengi. Baada ya kumaliza shule, Lady Jaydee aliwahi kufanya kazi Clouds FM kabla ya kuamua kujiingiza kwenye masuala ya muziki hapo mnamo miaka ya 2000.[2]


title: Lady Jay Dee

text: Alianza kujibebea heshima katika medani ya muziki kunako mwaka wa 2000 baada ya kutoa albamu yake ya kwanza iliyokwenda kwa jina la "Machozi" na kutoa single kadhaa kutoka katika albamu hiyo na kumfanya kuwa mwanamama wa kwanza katika bongo flava kwa kutumia gharama kubwa ya ujenzi wa albamu katika historia ya muziki wa kizazi kipya.


title: Lady Jay Dee

text: Lady Jay Dee ni msanii mwenye kumiliki studio yake mwenyewe ya kurekodia. Studio inakwenda kwa jina la Jag Records.


title: Lady Jay Dee

text: Jay Dee, alishawahi kuchaguliwa kuwa Mwanamuziki Bora wa Kike wa Tanzania kwa muziki wa R&B mnamo 2002, na kutumbuiza katika Kora All Africa Designers Competition, na kutuzwa "Albamu Bora ya R&B" katika Tuzo za Muziki Tanzania kunako tar. 6 Agosti 2004. Kunako mwezi wa Julai 2005, ameshinda tuzo ya "video bora ya msanii wa kike kwa Afrika Kusini".


title: Lady Jay Dee

text: Jay Dee, ametoa albamu saba za muziki[3]:


title: Lady Jay Dee

text: Machozi (2000) Binti (2003) Moto (2005) Shukrani (2007) Ya 5. The Best of Lady Jaydee (2012) Nothing But The Truth (2013) Woman (2017)


title: Lady Jay Dee

text: Jamii:Waliozaliwa 1979 Jamii:Watu walio hai Jamii:Waimbaji wa Tanzania Jamii:Muziki wa kizazi kipya Jamii:Wiki Loves Women Tanzania


title: Ansgar Mtakatifu

text: Mtakatifu Ansgar (labda 8 Septemba 801 – 3 Februari 865) alikuwa askofu kutoka Ufaransa.


title: Ansgar Mtakatifu

text: Ametambuliwa kuwa mtakatifu.


title: Ansgar Mtakatifu

text: Sikukuu yake ni 3 Februari.


title: Ansgar Mtakatifu

text: Ansgar alizaliwa Amiens (Ufaransa) mwanzoni mwa karne ya 9.


title: Ansgar Mtakatifu

text: Alisoma katika monasteri huko Corbie.


title: Ansgar Mtakatifu

text: Mwaka 826 alienda kuhubiri Injili nchini Denmark, ambako hakufanikisha sana, hivyo akaenda Uswidi.


title: Ansgar Mtakatifu

text: Aliteuliwa kuwa Askofu wa Hamburg, upande wa kaskazini wa Ujerumani. Pia alikuwa balozi wa Papa Gregori IV katika Denmark na Uswidi.


title: Ansgar Mtakatifu

text: Alivumilia magumu mengi sana katika kazi ya uenezazi Injili, lakini hakukata tamaa.


title: Ansgar Mtakatifu

text: Alikufa huko Bremen (Ujerumani) mwaka 865.


title: Fransisko wa Paola

text: Mtakatifu Fransisko wa Paola (kwa Kiitalia "Francesco da Paola"; 27 Machi 1416 – 2 Aprili 1507) alikuwa mtawa nchini Italia.


title: Fransisko wa Paola

text: Ametambuliwa na Kanisa Katoliki chini ya Papa Leo X kuwa mtakatifu kuanzia mwaka 1519. Tarehe ya kifo chake, yaani 2 Aprili, pia ni sikukuu yake.


title: Fransisko wa Paola

text: Fransisko alizaliwa kwa muujiza katika mji wa Paola, mkoa wa Calabria, Italia, mwaka 1416. Wazazi wake walikuwa wamefikia uzee bila ya kuweza kuzaa, lakini walimuomba Fransisko wa Asizi na kuweka nadhiri kuwa mtoto wao ataitwa Fransisko. Ndipo walipojaliwa kuzaa.


title: Fransisko wa Paola

text: Tangu utotoni alishika maisha magumu ya sala na toba upwekeni.


title: Fransisko wa Paola

text: Alianzisha shirika la watawa wakaa-pweke, ambalo baadaye likawa Utawa wa Wadogo Kabisa, likapata kibali kutoka kwa Papa mwaka 1506. Pamoja na kuahidi mashauri ya Kiinjili matatu ya kawaida, wanaahidi pia kuishi daima kama wakati wa Kwaresima.


title: Fransisko wa Paola

text: Kanuni yake ni ya pekee, ingawa inafuata ile ya Ndugu Wadogo ikiiongezea malipizi makali ya mababu wa jangwani.


title: Fransisko wa Paola

text: Kauli-mbiu yake ilikuwa neno "caritas" (kwa Kilatini, "upendo").


title: Fransisko wa Paola

text: Fransisko alikufa mwaka 1507 huko Tours, Ufaransa alipokuwa ametumwa na Papa.


title: Peter Chanel

text: Mtakatifu Petro Shanel (12 Julai 1803 – 28 Aprili 1841) alikuwa padri mmisionari wa Kanisa Katoliki.


title: Peter Chanel

text: Ametambuliwa kuwa mtakatifu kama mfiadini.


title: Peter Chanel

text: Sikukuu yake ni tarehe 28 Aprili.


title: Peter Chanel

text: Petro Shanel alizaliwa mjini Cuet, Ufaransa mwaka 1803.


title: Peter Chanel

text: Baada ya kupata upadrisho alishughulika na uchungaji nchini mwake kwa miaka michache.


title: Peter Chanel

text: Halafu aliingia Shirika la Maria, akaenda Oceania kuhubiri Injili.


title: Peter Chanel

text: Licha ya matatizo mengi alifaulu kuwaongoa watu kadhaa. Kwa sababu ya kuchukiwa kwa imani ya Ukristo, alikamatwa na kuuawa kwa kupigwa rungu katika kisiwa cha Futuna, mwaka 1841.


title: Polikarpo Mtakatifu

text: Mtakatifu Polikarpo (takriban 69-155) alikuwa askofu katika mkoa wa Asia (Uturuki wa leo).


title: Polikarpo Mtakatifu


title: Polikarpo Mtakatifu

text: Sikukuu yake ni 23 Februari.


title: Polikarpo Mtakatifu

text: Polikarpo alikuwa mwanafunzi wa mtume Yohane na askofu wa mji wa Smirna (leo Izmir nchini Uturuki). Pengine barua kwa malaika wa Kanisa la Smirna inayopatikana katika Kitabu cha Ufunuo ilimlenga na kumsifu yeye.


title: Polikarpo Mtakatifu

text: Alikuwa rafiki ya Mt. Ignasi wa Antiokia ambaye alimuandikia barua maarufu.


title: Polikarpo Mtakatifu

text: Alikwenda Roma, Italia, kuzungumza na Mt. Papa Anicetus kuhusu maadhimisho ya Pasaka.


title: Polikarpo Mtakatifu

text: Mwaka 155 aliifia dini yake kwa kuchomwa moto katika uwanja wa michezo. Habari za kifodini hicho zinasifiwa kwa uzuri wake.


title: Polikarpo Mtakatifu

text:
Ee Bwana, Mwenyezi Mungu,
Baba wa Mwanao mpenzi na mbarikiwa Yesu Kristo,
ambaye kwa njia yake tumekufahamu;
Mungu wa malaika na wa wenye uwezo, wa kila kiumbe
na wa kizazi chote cha waadilifu wanaoishi mbele yako:
mimi nakubariki kwa kuwa siku hii na saa hii umenijalia
nishiriki kikombe cha Kristo wako pamoja na wafiadini wote,
kwa ufufuo wa roho na wa mwili katika uzima wa milele,
katika hali ya kutoharibika kwa njia ya Roho Mtakatifu.


title: Polikarpo Mtakatifu

text:
Niweze leo kupokewa pamoja nao mbele yako
kama sadaka nono na ya kupendeza,
kama vile wewe, Mungu usiye na hila na msemakweli, ulivyoiandaa
ukanionyesha mapema na sasa umeitimiza.


title: Polikarpo Mtakatifu

text:
Kwa sababu hiyo na kwa mambo yote mimi nakusifu, nakuhimidi, nakutukuza pamoja na kuhani wa milele na wa kimbingu Yesu Kristo,
Mwanao mpenzi, ambaye kwa njia yake kwako na kwa Roho Mtakatifu
uwe utukufu sasa na nyakati zijazo. Amina.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Mtakatifu Sirili wa Yerusalemu (kwa Kigiriki Κύριλλος Α΄ Ἱεροσολύμων) aliishi miaka 315 – 386 au 387. Alikuwa askofu wa mji huo nchini Israeli kuanzia mwaka 348 hadi kifo chake akijihusisha sana na mabishano kuhusu umungu wa Yesu Kristo hata akadhulumiwa na Waario na serikali ya Dola la Roma.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Tangu zamani ametambuliwa kuwa mtakatifu na babu wa Kanisa.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Mwaka 1883 Papa Leo XIII alimuongezea sifa ya mwalimu wa Kanisa.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 18 Machi.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Sirili alizaliwa mwaka 315 katika familia ya Kikristo mwaka 315 mjini Yerusalemu au karibu nao. Baada ya kupata elimu bora upande wa lugha na fasihi, iliyokuwa msingi wa ujuzi wake wa kidini wenye kutegemea Biblia, alipadirishwa na askofu Masimo wa Yerusalemu.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Alipokufa (au alipoondoshwa) huyo, Sirili alichaguliwa kuwa askofu wa Yerusalemu na kuwekwa wakfu na Akasio, askofu mkuu wa Kaisarea Baharini. Alipewa daraja takatifu hiyo kwa sababu alidhaniwa kuelekea uzushi wa Waario, hivyo hata Wakatoliki walimuona amekubali uzushi.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Kumbe, alikuwa hatumii neno “homousios” lililopitishwa na Mtaguso I wa Nisea, kwa sababu hakupenda kutumia maneno yasiyopatikana katika Biblia, tena aliogopa litatafsiriwa vibaya.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Basi, alikuja kubishana na Waario mapema juu ya umungu wa Yesu, pamoja na kutetetea hadhi ya Kanisa la Yerusalemu kwamba halitakiwi kuwa chini ya Kaisarea. Kwa sababu hiyo mara tatu alifukuzwa kutoka nchini mwake (357, 360, 367-378).


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Kaisari Valens alipofariki, Sirili aliweza kurejea Yerusalemu na kurudisha umoja na amani kati ya waamini.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Mwaka 381 alishiriki Mtaguso I wa Konstantinopoli akitoa mchango mkubwa. Baada ya hapo, usahihi wa imani yake, uhalali wa uaskofu wake na stahili za uchungaji wake vilithibitishwa na barua ya maaskofu wa mashariki kwa Papa (382).


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Alifariki mwaka 386.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Moyo wake wa kichungaji unaonekana hasa katika kitabu chake "Catecheses", yaani mafundisho 24 kwa wakatekumeni na kwa Wakristo wapya aliyoyatoa mwaka 350 hivi akiwa katika Kanisa la kaburi la Yesu na pengine.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Humo anawaeleza masharti ya ubatizo, uongofu, sakramenti, mafundisho ya kweli ya Ukristo, sala ya Bwana na hatimaye mafumbo waliyoyashiriki katika liturujia.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Alifanya hivyo akiwaelekeza kwa Kristo, kiini cha ulimwengu, kwa kulinganisha Maandiko Matakatifu ya Agano la Kale na Agano Jipya na kutegemea mapokeo ya Kanisa la Yerusalemu pamoja na kupinga hoja za Wapagani, Wamani, Wakristo wa Kiyahudi na Waario.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Ni kati ya vitabu vya zamani vilivyo muhimu zaidi kuhusu katekesi, kikiwa wazi upande wa mawazo na wa ufafanuzi wake na kutumia mifano mingi. Kwa pamoja hotuba hizo zinaongoza kuelewa maana ya kuzaliwa upya.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Humo tunaona alivyotaka Wakristo wawe na imani ya dhati, na alivyowaelekeza njia ya kuishi kadiri ya imani hiyo: kuanzia Ubatizo, kupitia Ekaristi hadi maisha matakatifu. Kaulimbiu yake ilikuwa: “Mkristo anambeba Kristo”. Kwake imani na maadili vinakwenda pamoja.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Aliwaambia wakatekumeni: “Nyinyi mmenaswa katika wavu wa Kanisa. Basi, mtekwe wazima; msikimbie kwa sababu ni Yesu anayewavua si kwa lengo la kuwaua bali la kuwafufua baada ya kifo. Hakika, mnapaswa kufa na kufufuka… Fieni dhambi zenu na kuishi kwa uadilifu tangu siku hii”.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Baada ya ubatizo aliwaambia: “Wakati uleule nyinyi mlikufa na kuzaliwa; na yale maji ya wokovu yalikuwa kwa pamoja kaburi lenu na mama yenu… Kwenu wakati wa kufa umekuwa pia wakati wa kuzaliwa”.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Ugumu wa Sirili katika kuruhusu ubatizo wa wakatekumeni na udhati wa imani aliowafikishia ni ushahidi wa uhai wa Ukristo katika karne IV.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Aliona ubatizo kuwa “ukombozi wa wafungwa, msamaha wa makosa, kifo cha dhambi na kuzaliwa upya kwa roho” na alikanusha uwezekano wa kuokolewa kwa wasioupata ama kwa maji ama kwa damu.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Kuhusu ekaristi, alikuwa mwanateolojia wa kwanza kufafanua uwemo halisi wa Mwili na Damu ya Kristo kama tokeo la badiliko la dhati za mkate na divai likisababishwa na Roho Mtakatifu kuitwa juu ya vipaji hivyo. Alifananisha badiliko hilo na lile la maji kuwa divai kwenye arusi ya Kana.


title: Sirili wa Yerusalemu

text: Vilevile, Sirili alieleza jinsi ekaristi ilivyo sadaka ya kiroho na ya maombezi.


title: Angela Merichi

text: Mtakatifu Angela Merichi (21 Machi 1474 – 27 Januari 1540) alikuwa mtawa nchini Italia.


title: Angela Merichi

text: Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu. Sikukuu yake ni 27 Januari.


title: Angela Merichi

text: Angela Merichi alizaliwa eneo liitwalo Desenzano, karibu na mji wa Brescia nchini Italia, tarehe 21 Machi, mwaka 1474.


title: Angela Merichi

text: Alifuata kanuni za Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko, akawakusanya pamoja wasichana, ambao aliwafundisha kutenda matendo ya huruma.


title: Angela Merichi

text: Mwaka 1535, huko Bresha, alianzisha shirika la Waursula, chama cha wanawake waliojishughulisha kuwafundisha wasichana maskini jinsi ya kuwa Wakristo wema.


title: Angela Merichi

text: Alifariki mwaka 1540.


title: Fidelis wa Sigmaringen

text: Mtakatifu Fidelis wa Sigmaringen (1578 – 24 Aprili 1622) alikuwa padri mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo, tawi la Wakapuchini.


title: Fidelis wa Sigmaringen

text: Ametambuliwa kuwa mtakatifu kama mfiadini.


title: Fidelis wa Sigmaringen

text: Sikukuu yake ni 24 Aprili.


title: Fidelis wa Sigmaringen

text: Fidelis alizaliwa katika mji wa Sigmaringen upande wa Kusini-Magharibi wa Ujerumani, mwaka 1578. Jina lake lilikuwa Mark Roy.


title: Fidelis wa Sigmaringen

text: Alisomea Freiburg falsafa na sheria akawa wakili maarufu hasa kwa kuwatetea mafukara.


title: Fidelis wa Sigmaringen

text: Baadaye akajiunga na Wakapuchini, akaishi maisha magumu ya toba, makesha na sala.


title: Fidelis wa Sigmaringen

text: Alijulikana kuwa ni mhubiri asiyechoka, na hivi akatumwa kwenda kuhubiri Uswisi hasa kwa lengo la kurudisha Waprotestanti katika Kanisa Katoliki, akawa na mafanikio makubwa hadi alipouawa na wapinzani wake mwaka 1622 mjini Seewis, akiwa anatoka katika adhimisho la Misa.


title: Fidelis wa Sigmaringen

text: Ni mfiadini wa kwanza wa Idara ya Uenezaji wa Injili ya Kanisa Katoliki.


title: Fransiska wa Roma

text: Mtakatifu Fransiska wa Roma (kwa Kiitalia "Francesca Romana"; 1384 – 9 Machi 1440) alikuwa mtawa kutoka Roma, Italia.


title: Fransiska wa Roma

text: Ametambuliwa na Kanisa Katoliki chini Papa Paulo V kuwa mtakatifu kuanzia mwaka wa 1608. Tarehe ya kifo chake, yaani 9 Machi pia ni sikukuu yake.


title: Fransiska wa Roma

text: Fransiska alizaliwa katika mji wa Roma, Italia, mwaka 1384. Aliolewa mwaka 1396, akazaa watoto watatu. Aliishi wakati mgumu, hata hivyo aliwapatia maskini mali yake, na akawauguza wagonjwa. Alijulikana sana kwa upole, uvumilivu na kujitoa kwake mhanga kuwasaidia maskini. Mwaka 1425 alianzisha Shirika la Waoblati Wabenedikto, akifuata Kanuni ya Mt. Benedikto. Alikufa mwaka 1440.


title: Jeromu Emilian

text: Mtakatifu Jeromu Emiliani (1486 – 8 Februari 1537) alikuwa padri na mtawa nchini Italia.


title: Jeromu Emilian

text: Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu na msimamizi wa mayatima.


title: Jeromu Emilian

text: Sikukuu yake ni tarehe 8 Februari.


title: Jeromu Emilian

text: Jeromu Emiliani alizaliwa mjini Venisi huko Italia mwaka 1486.


title: Jeromu Emilian

text: Kwanza alikuwa askari, lakini baadaye akaacha kazi hiyo ili ajitoe mhanga kuwahudumia maskini; akawapa mali yake yote.


title: Jeromu Emilian

text: Baada ya kupata upadri (1518) alianzisha Utawa wa Makleri ulioitwa Wasomaska, ili kuwasaidia mayatima na maskini.


title: Jeromu Emilian

text: Alikufa mwaka 1537 huko Somasca, karibu na mji wa Bergamo.


title: Kasimir Mtakatifu

text: Mtakatifu Kasimir (kwa Kipolandi Kazimierz) alikuwa muungwana kutoka nchi ya Poland, alipozaliwa mjini Krakow tarehe 3 Oktoba 1458, akafariki mjini Grodno (leo nchini Belarus) tarehe 4 Machi 1484.


title: Kasimir Mtakatifu

text: Ametambuliwa na Kanisa Katoliki chini ya Papa Adrian VI kuwa mtakatifu kuanzia mwaka 1522. Tarehe ya kifo chake, yaani 4 Machi, ni pia sikukuu yake.


title: Kasimir Mtakatifu

text: Kasimir alizaliwa mwaka 1458. Baba yake alikuwa mfalme wa Poland.


title: Kasimir Mtakatifu

text: Katika maisha yake alidhihirisha fadhila za Kikristo, hasa usafi wa moyo na upendo kwa maskini.


title: Kasimir Mtakatifu

text: Alikuwa na imani thabiti, na aliheshimu sana Ekaristi na Bikira Maria.


title: Kasimir Mtakatifu

text: Alikufa mapema kwa ugonjwa wa Tibii mwaka 1484.


title: Paulo Miki

text: Mtakatifu Paulo Miki (takriban 1565 – 5 Februari 1597) alikuwa mtawa wa Kanisa Katoliki nchini Japani.


title: Paulo Miki

text: Ametambuliwa kuwa mtakatifu kama mfiadini.


title: Paulo Miki

text: Sikukuu yake ni tarehe 6 Februari.


title: Paulo Miki

text: Paulo Miki alizaliwa nchini Japani kati ya 1564 na 1566.


title: Paulo Miki

text: Alijiunga na Shirika la Yesu (Wajesuiti), akahubiri Injili kwa ufanisi.


title: Paulo Miki

text: Lakini yalipoanza madhulumu kwa Wakatoliki, yeye na wenzake 25 walikamatwa na kuteswa vikali, na hatimaye wakasulubiwa huko Nagasaki tarehe 5 Februari mwaka 1597.


title: Paulo Miki

text: Hadi sasa Wafiadini wa Japani waliotangazwa watakatifu ni 42, mbali na wenye heri 393.


title: Peter Damian

text: Petro Damiani (Ravenna, Italia, 1007 – Faenza, Italia, 21 Februari 1072) alikuwa mmonaki wa urekebisho wa Wabenedikto wakaapweke wa Camaldoli nchini Italia.


title: Peter Damian

text: Mmonaki halisi na mwenye msimamo pengine mkali, alitoa ushuhuda wazi wa umuhimu wa kumpa Mungu nafasi ya kwanza na kulenga utakatifu bila kupatana na uovu hata kidogo.


title: Peter Damian

text: Kutokana na juhudi zake kubwa kwa urekebisho wa Kanisa lote ulioanzishwa na Mapapa wa wakati wake, alifanywa kardinali askofu na kuwa kati ya watu muhimu zaidi wa karne XI. Athari yake inadumu hata leo katika Kanisa Katoliki.


title: Peter Damian

text: Tangu zamani ametambuliwa kuwa mtakatifu.


title: Peter Damian

text: Mwaka 1828 Papa Leo XII alimuongezea sifa ya mwalimu wa Kanisa.


title: Peter Damian

text: Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 21 Februari.


title: Peter Damian

text: Petro Damiani alizaliwa mwaka 1007 mjini Ravenna nchini Italia katika familia ambayo iliwahi kuwa maarufu, lakini baadaye ikawa na hali duni kidogo.


title: Peter Damian

text: Alikuwa wa mwisho kati ya ndugu 7: mkubwa wao aliiitwa Damian, ambaye baadaye akawa padri na mmonaki.


title: Peter Damian

text: Alibaki yatima mapema, akalelewa na wakubwa wake, hasa dada Roselinda na Damian aliyemfanya mwanae. Kama shukrani kwake akajiongezea jina la Damiani, yaani wa Damian.


title: Peter Damian

text: Damian alijitahidi kumsomesha mdogo wake huko Ravenna, halafu Faenza, alipobaki tangu mwaka 1022 hadi 1025. Baadaye Petro alihamia Parma ili kusoma lugha ya Kilatini, aliyoimudu vizuri sana, na sayansi za jamii (1026-1032).


title: Peter Damian

text: Kisha kuhitimu masomo yake alianza kazi ya ualimu, halafu akarudi Ravenna akafundisha kwa miaka mitatu, iliyotosha kumpatia umaarufu, wanafunzi wengi na pesa. Inawezekana kwamba kwa wakati huo ameshaingia ukleri kwa daraja ndogo au hata ushemasi. Upadrisho alipewa na askofu mkuu Gebeardo wa Eichstätt (1027-1044).


title: Peter Damian

text: Wakati alipoendelea na ualimu, alizidi kuvutiwa na umonaki akaanza kutimiza desturi kadhaa za kitawa (kukesha, kufunga n.k.) akizidi kujitenga na ulimwengu na kuzama katika sala.


title: Peter Damian

text: Uamuzi wa kubadili maisha ulifikiwa alipotambua anajipendea bado kwa sababu akiwa mezani na kipofu alimpa mkate wa kifukara kuliko ule aliojipatia.


title: Peter Damian

text: Basi, baada ya kukutana na wakaapweke wawili wa Fonte Avellana, palipokuwepo monasteri maarufu iliyoanzishwa na mtakatifu Romwald miaka michache ya nyuma, akawafuata aishi upwekeni huko, kulipokuwa na hali ngumu kabisa.


title: Peter Damian

text: Monasteri hiyo ilikuwa wakfu kwa Msalaba mtakatifu, fumbo alilolipenda kuliko yote, hata akajiita “Petro, mtumishi wa watumishi wa msalaba wa Kristo”. Alisema, “Wasiopenda msalaba wa Kristo, hawampendi Kristo”.


title: Peter Damian

text: Baadaye alipaswa kwenda kuhubiria watu na kurekebisha monasteri mbalimbali. Ili aweze kurekebisha wengine, hakuacha kujirekebisha kwa maisha ya uadilifu.


title: Peter Damian

text: Huko Fonte Avellana aliombwa awafundishe na kuwalea Wakamaldoli wenzake, kazi aliyoendelea nayo hata katika Abasia ya Pomposa (1040 - 1042), akijitahidi kukomaza roho zao.


title: Peter Damian

text: Mwaka 1042 priori wa Fonte Avellana alimtuma kurekebisha monasteri ya Mt. Vinsenti huko Furlo (karibu na Urbino), ambako aliandika maisha ya mtakatifu Romwald.


title: Peter Damian

text: Mwishoni mwa mwaka 1043 alirudi Fonte Avellana, akachaguliwa kuwa priori wa jumuiya hiyo yenye wamonaki 20 hivi, kazi aliyoifanya kwa miaka 14, akihimiza uzingatifu wa upweke hapo na katika sehemu nyingine za Italia.


title: Peter Damian

text: Wakati huo mgumu aliwasaidia Mapapa kwa maandishi yake, pia alichangia kulirekebisha Kanisa pamoja na mmonaki mwingine, Ildebrando wa Soana (ambaye baadaye akawa Papa Gregori VII).


title: Peter Damian

text: Sura ya Kanisa kama “Bibiarusi wa Kristo” aliyoichora vizuri katika maandishi yake haikulingana na hali halisi. Ndiyo sababu hakusita kulaumu upotovu wa wamonaki na wakleri, hasa kutokana na desturi ya vyeo vya kidini kutolewa na watawala wa kisiasa.


title: Peter Damian

text: Kwa ajili hiyo alitembelea majimbo mbalimbali ya Italia akionya maaskofu na hata kumfanya Papa awaondoe madarakani baadhi yao.


title: Peter Damian

text: Alikwenda pia Ujerumani mara kadhaa kama mgeni wa Kaisari.


title: Peter Damian

text: Alihudhuria sinodi za Roma za miaka 1047, 1049, 1050, 1051 na 1053 kuhusu dhambi ya usimoni, akafaulu hasa kwa kupitisha sheria ya kuwa Papa achaguliwe na makardinali tu, bila kuingiliwa na viongozi wa siasa wala watu wengine.


title: Peter Damian

text: Mwaka 1049 aliandika "Liber gomorrhianus" kuhusu aina za uasherati dhidi ya maumbile.


title: Peter Damian

text: Chini ya Papa Leo IX (1049-1054) na waandamizi wake Papa Stefano IX, Papa Nikolasi II na Papa Aleksanda II upana wa juhudi zake uliongezeka tena, akafanywa pia priori wa Ocri.


title: Peter Damian

text: Hatimaye mwaka 1057 alifanywa na Papa Stefano IX kuwa kardinali askofu wa Ostia awe mshauri wake wa karibu kabisa (alipewa uaskofu mwaka 1058).


title: Peter Damian

text: Petro Damiani hakufurahia uteuzi huo, kwa jinsi alivyojisikia wito wa kuishi upwekeni, lakini akatii na kuhamia Roma.


title: Peter Damian

text: Akitumwa na Papa sehemu mbalimbali za Italia na Ufaransa, Petro Damiani alistawisha urekebisho hasa kwa:


title: Peter Damian

text: Petro Damiani alimuomba mara kadhaa Papa amruhusu kurudi upwekeni.


title: Peter Damian

text: Baada ya miaka 10 alikubaliwa arejee Fonte Avellana 1067 na kuacha vyeo vyake vyote.


title: Peter Damian

text: Kumbe miaka miwili baadaye akatumwa tena Frankfurt, Ujerumani (1069) ili kujaribu kumzuia Kaisari Henri IV asimpe talaka mke wake Bertha.


title: Peter Damian

text: Mwaka 1071 alikwenda Montecassino ili kutabaruku kanisa la abasia hiyo.


title: Peter Damian

text: Mwanzoni mwa mwaka uliofuata alirudi Ravenna ili kuleta amani ndani ya Kanisa baada ya Papa kukataza ibada zote ili kumuadhibu askofu mkuu wa huko aliyemuunga mkono Antipapa.


title: Peter Damian

text: Akiwa njiani kurudi, ugonjwa wa ghafla ulimlazimisha kusimama katika monasteri ya Santa Maria Vecchia Fuori Porta karibu na Faenza ambapo alifariki usiku wa tarehe 22 Februari 1072.


title: Peter Damian

text: Mara baada ya kifo chake alianza kuheshimiwa kama mtakatifu kwa jinsi alivyotumia nguvu zake zote, za kiroho na za kimwili, kwa Kristo na Kanisa, akibaki kujiona daima “Petro, mtumishi wa mwisho wa wamonaki”.


title: Peter Damian

text: Aliandika vitabu muhimu vya aina mbalimbali vilivyoenea sana kuhusu liturujia, teolojia na maadilidini, mbali ya maisha ya Mt. Romwald, kanuni kwa ukaapweke, barua, hotuba na sala. Ndiye mwandishi bora wa karne XI.


title: Peter Damian

text: Katika kanuni hiyo alisisitiza nidhamu ya mkaapweke ambaye, katika kimya cha ugo ana wito wa kuishi usiku na mchana katika sala, akifunga chakula vikali na kirefu; lakini pia anapaswa kutekeleza kwa bidii upendo wa kidugu kwa kumtii priori mara na kwa moyo wote.


title: Peter Damian

text: Akisoma na kutafakari kila siku Maandiko matakatifu, Petro alitambua maana ya fumbo ya Neno la Mungu na kukuta humo lishe yake ya Kiroho. Kuhusu jambo hilo alifananisha chumba cha mkaapweke na “sebule ambamo Mungu anaongea na watu”.


title: Peter Damian

text: Kwake, ukaapweke ni kilele cha maisha ya Kikristo, “hali bora” kwa kuwa mmonaki, kisha kupata uhuru kutoka vifungo vya maisha ya kidunia na vya nafsi yake mwenyewe, anapokea “mahari kutoka kwa Roho Mtakatifu na roho yake yenye heri inakuwa imeunganika na Bwanaarusi wake wa kimbingu”.


title: Peter Damian

text: Mtu wa sala hasa, Petro alikuwa pia mwanateolojia safi: fikra zake juu ya mada mbalimbali zilimuongoza kwenye hatima muhimu. Kwa mfano, alifafanua imani kuhusu Utatu mtakatifu kwa namna wazi na hai.


title: Peter Damian

text: Uchunguzi wa kitaalamu wa fumbo hilo ulimfanya azame katika maisha ya ndani ya Mungu kama mzunguko wa upendo kati ya Nafsi zake tatu, halafu ahitimishe na maadili kwa maisha ya kijumuia na kwa mahusiano kati ya Wakristo wa Mashariki na wa Magharibi waliotenganika kuhusu mada hiyo.


title: Peter Damian

text: Vilevile tafakuri yake juu ya Kristo ina athari za maana kwa maisha ya kila siku, kwa kuwa ndiye kiini cha Maandiko yote, hivyo anatakiwa kuwa kiini cha maisha ya mmonaki ili “Kristo aweze kusikika katika maneno yetu, Kristo aweze kuonekana katika maisha yetu, naye aweze kuhisika katika mioyo yetu”. Muungano wa dhati na Kristo unawapasa pia wale wote waliobatizwa, ambao wasizamie kabisa shughuli zao, matatizo na mahangaiko yao ya kila siku hata kusahau kwamba Yesu anatakiwa kuwa kweli kiini cha yote.


title: Peter Damian

text: Jinsi alivyopenda uzuri, alitazama ulimwengu wote kama msanii, akivumbua ndani yake mifano mingi sana ya maisha ya Kiroho na ya umungu. Kwa nadra vinapatikana vitabu vya kupendeza na kusisimua kama vya kwake.


title: Peter Damian

text: Kwa ajili hiyo na kwa mchango wake katika urekebisho wa Kanisa, Papa Leo XII alimtangaza mwalimu wa Kanisa mwaka 1828.


title: Turibio wa Mongrovejo

text: Mtakatifu Turibio wa Mongrovejo (16 Novemba 1538 – 23 Machi 1606) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki nchini Peru.


title: Turibio wa Mongrovejo

text: Ametambuliwa kuwa mtakatifu. Tarehe ya kifo chake, yaani 23 Machi pia ni sikukuu yake.


title: Turibio wa Mongrovejo

text: Turibio wa Mongrovejo alizaliwa nchini Hispania mnamo mwaka 1538.


title: Turibio wa Mongrovejo

text: Alijifunza sheria huko Salamanka, na mwaka 1580 aliteuliwa kuwa Askofu wa Lima nchini Peru, akaenda Amerika.


title: Turibio wa Mongrovejo

text: Alikuwa motomoto kwa kazi za kitume, akiitisha mikutano mbalimbali ili kurekebisha mambo ya dini katika nchi nzima.


title: Turibio wa Mongrovejo

text: Kwa nguvu zote alitetea haki za Kanisa, aliwatembelea Wakristo waliokuwa chini yake, na kufanya kazi kwa muda mrefu kwa mafaa ya wenyeji wa Peru.


title: Turibio wa Mongrovejo

text: Alikufa mwaka 1606.


title: Yohane wa Mungu

text: Mtakatifu Yohane wa Mungu (8 Machi 1495 – 8 Machi 1550) alikuwa mtawa nchini Hispania.


title: Yohane wa Mungu

text: Ametambuliwa na Kanisa Katoliki kuwa mtakatifu.


title: Yohane wa Mungu

text: Sikukuu yake ni 8 Machi.


title: Yohane wa Mungu

text: Yohane wa Mungu alizaliwa nchini Ureno mwaka 1495.


title: Yohane wa Mungu

text: Baada ya kuishi maisha ya hatari kama askari, na akitamani kutumia maisha yake yaliyokuwa yamebaki kwa kufanya matendo mema, alijitoa mhanga kabisa ili awauguze wagonjwa.


title: Yohane wa Mungu

text: Alianzisha hospitali huko Granada nchini Hispania, na yeye pamoja na wafuasi wake wakaunda Shirika la Wauguzi la Mt. Yohane wa Mungu.


title: Yohane wa Mungu

text: Alijulikana sana kwa upendo wake kwa wagonjwa na maskini.


title: Yohane wa Mungu

text: Alikufa siku ya kufikisha umri wa miaka 55 kamili, tarehe 8 Machi, mwaka 1550 huko Granada.


title: Kizamiachaza

text: Vizamiachaza ni ndege wa jenasi "Haematopus", jenasi pekee ya familia Haematopodidae. Ndege hawa ni weusi au weusi na weupe na wana domo na macho nyekundu na miguu pinki au myeupe. Huonekana pwani kwa kawaida ambapo hutafuta chakula wakiingiza domo lao kwa matope. Hula wanyamakombe, mwata, nyungunyungu na lava wa wadudu, pengine wanyama ngozi-miiba, kaa na samaki pia. Ndege wanaokula wanyamakombe wana domo lenye ncha nyembamba kama ubapa na hulitumia kulifungua kombe ikikata musuli wa mnyama. Wale wanaokula nyungunyungu wana domo kama msharasi. Hii ni kwa sababu ya uchakavu. Vizamiachaza hutaga mayai 2-4 chini ndani ya tundu ya kina kifupi.


title: Uwanja wa Ndege wa Dong Hoi

text: Kiwanja cha Ndege cha Dong Hoi ni kiwanja cha ndege cha kimataifa cha Dong Hoi nchini Vietnam.


title: Uwanja wa Ndege wa Dong Hoi

text: Jina kamili kwa Kivietnam ni Sân bay Đồng Hới au kwa Kiingereza Cảng hàng không Đồng Hới.


title: Uwanja wa Ndege wa Dong Hoi

text: Inahudumiwa na Vietnam Airlines. Ilianzishwa kama kiwanja cha ndege cha kijeshi wakati wa ukoloni wa Ufaransa. Tangu 2007 ilipanushwa hasa kwa ajili ya mipango ya utalii katika sehemu hii ya Vietnam.


title: Uwanja wa Ndege wa Dong Hoi

text: Kiwanja cha ndege kipo kilomita 6 kusini ya Dong Hoi na safari kwa treni kutoka mjini ni dakika 1A.


title: Matsuo Bashō

text: Matsuo Munefusa anayejulikana pia kama Matsuo Bashō (1644 - 28 Novemba 1694) alikuwa mshairi nchini Japani.


title: Matsuo Bashō

text: Husifiwa kama mshairi mashuhuri wa kipindi cha nasaba ya Edo. Amesifiwa hasa kwa ajili ya mashairi yake aina ya haiku ambayo ni mashairi mafupi yenye silabi 5-7-5. Haiku zake zinaandikwa mara nyingi kwenye majengo au sanamu nchini Japani.


title: Matsuo Bashō

text:
Alizaliwa Iga kwenye kisiwa kikuu cha Honshu upande wa magharibi wa Tokyo mnamo 1644 katika familia ya makabaila wadogo wa samurai. Alijifunza mwenyewe kazi ya vita kama samurai akaiacha badaye kuwa mwandishi na mashiri akadumisha maisha yake kama mwalimu. Alizunguka kote nchini Japani. Alijenga nyumba yake mjini Fukagawa kando la mjini wa kifalme wa Edo (leo: eneo la Tokyo) alipopanda mgomba bustani mwake akaipenda na kujiita "Basho" kwa sababu mgom ba kwa Kijapani ni "basho".
Aliaga dunia katika nyumba wa mwanafunzi wake akiwa safarini. Kabla ya kufa alitunga haiko ya mwisho:


title: George Byron

text: George Gordon Byron, 6th Baron Byron (22 Januari 1788 – 19 Aprili 1824) alikuwa mshairi na mwandishi mashuhuri nchini Uingereza. Mara nyingi anatajwa kwa cheo chake cha kikabaila kama Lord Byron.


title: George Byron

text: Alikuwa mrithi wa mali kubwa hivyo aliweza kuendesha maisha kufuatana na mapenzi yake tu. Alikuwa maarufu kwa wapenzi wake wengi. Pamoja na kuandika alisafiri mahali pengi katika nchi za Bahari ya Mediteranea.


title: George Byron

text: Tangu 1816 alihamia Italia alipojiingiza katika kundo la kisiasa lililolenga kuanzisha mapinduzi dhidi ya utawala wa Austria katika Italia ya Kaskazini. Aliamriwa kukaa katika mji wa Pisa bila kibali cha kutoka nje akatumia muda kwa mashairi.


title: George Byron

text: 1823 alipokea wito kutoka Ugiriki akawa kiongozi wa jeshi la Wagiriki waliopigania vita ya Uhuru dhidi ya Waturuki Waosmani. Hapa alikufa 1824 baada ya kungonjeka. Wagiriki wanamkumbuka hadi leo kama msaidizi wa uhuru wao.


title: Luís de Camões

text: Luís Vaz de Camões (1524 – 10 Juni 1580) alikuwa mshairi Mreno anayesifiwa kama mshairi mkubwa katika historia ya Ureno. Alilinganishwa na Homer, Virgil na Dante. Aliandika mashairi kwa Kireno na Kihispania na utenzi mkubwa wa Os Lusíadas yaani safari za mabaharia Wareno walioongozwa na Vasco da Gama wakielekea Uhindi kupitia Rasi ya Tumaini Jema na pwani la Afrika ya Mashariki.[1]


title: Luís de Camões

text: Kuna habari chache juu ya maisha yake. Alikuwa nusu yatima kwa sababu babake alikufa safarini Luis akiwa bado mdogo. Alipata elimu nzuri akafuata masomo kwenye chuo kikuu cha Coimbra. Akiwa na umri wa miaka 25 akajiunga na jeshi la Ureno akahudumia katika Ceuta (Afrika ya Kaskazini) akatumwa kwenda Uhindi. Alikaa Goa kwa miaka baadaye akapewa kazi kwenye kituo cha Kireno cha Macau huko China. 1570 alirudi Lisboa alipotoa maandiko yake akapewa mshahara kutoka mfalme.


title: Luís de Camões

text: - makala katika kamusi elezo ya kikatoliki


title: Luís de Camões

text: Jamii:Washairi wa Ureno


title: Miguel de Cervantes

text: Miguel de Cervantes Saavedra (29 Septemba 1547 – 23 Aprili 1616) alikuwa mwandishi wa Hispania anayesifiwa kama mwandishi bora kabisa wa nchi yake. Mara nyingi riwaya yake "Don Quishote" inahesabiwa kati ya vitabu muhimu zaidi vya fasihi ya Ulaya nzima.


title: Miguel de Cervantes

text: Cervantes alizaliwa kama mtoto wa nne kati ya saba wa mganga. Hakuna habari kamili juu ya maisha yake kama kijana.


title: Miguel de Cervantes

text: Alipokuwa na miaka 23 alijiunga na jeshi la wanamaji wa Hispania akashiriki kwenye mapigano ya Lepanto dhidi ya milki ya Osmani alipojeruhiwa na kupotewa na mkono wa kulia.


title: Miguel de Cervantes

text: Mwaka 1575 alikamatwa na maharamia Waalgeria akawa mfungwa hadi kununuliwa na wamonaki Wakristo waliomrudisha nyumbani.


title: Miguel de Cervantes

text: Tangu mwaka 1584 alianza kuandika lakini mwanzoni bila mafanikio ya kipesa. Alipata kazi kama mkusanyaji kodi lakini alishindwa kuonyesha hesabu safi ya mikusanyo yake akatupwa jela. Hapo alianza kazi ya kuandika riwaya yake ya "El ingenioso Hidalgo Don Quijote de la Mancha" iliyotolewa mwaka 1605 na sehemu ya pili ikafuata mwaka 1615. Kitabu hiki kilipendwa na kutafsiriwa katika lugha mbalimbali za Ulaya.


title: Miguel de Cervantes

text: Hata hivyo alikufa maskini na sifa zake zilikua baada ya kifo chake tu.


title: Miguel de Cervantes

text: Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.


title: Geoffrey Chaucer

text: Geoffrey Chaucer (mnamo 1343 – 25 Oktoba 1400) alikuwa mwandishi, mshairi na mwanafalsa Mwingereza. Ameitwa "Baba wa Fasihi ya Uingereza". kazio yake mashuhuri ni masimulizi ya "Canterbury Tales".


title: Geoffrey Chaucer

text: Chaucer alizaliwa mjini London katika familia ya wafanyabiashara wa divai. Habari za maisha yake kama mtoto na kijana ni chache. Alikuwa mwanajeshi katika vita ya Waingereza dhidi ya Ufaransa alipokamatwa 1360 akawa mfungwa kwa mudi mfupi. Kuna hati ya 1366 anaponekana kama balozi wa mfalme wa Uingereza kwenye safari kwenda Hispania. Mwaka uleule alifunga ndoa. Tangu 1367 alitajwa mara kwa mara kama mtumishi kwenye nyumba ya mfalme wa Uingereza akatumwa tena kama balozi kwenda nchi mbalimbali.


title: Geoffrey Chaucer

text: Tangu 1374 hadi 1385 alikuwa msimazi wa forodha kwenye bandari ya London. Baadaye akahamia mashambani aliposhika vyeo mbalimbali katika utumishi wa wafalme. Baada ya kifo chake alizikwa katika kanisa la Westminster Abbey.


title: Geoffrey Chaucer

text: Umuhimu wakle kwa fasihi ya Uingereza ni ya kwamba alikuwa kati ya waandishi wa kwanza waliotumia lugha ya Kiingereza. Hadi wakati wake lugha ya wasomi ilkuwa Kilatini au Kifaransa. Chaucer alitumia lugha ya watu wa kawaida (Kiingereza cha Kati) akainyosha kwa fasihi bora.


title: Geoffrey Chaucer

text: Pamoja na mashairi mbalimbali alitunga hasa masimulizi ya Canterbury Tales. Akiweka kwanza msingi wa kundi la wahiji wanaoelekea pamoja kusali kwenye kaburi la mtakatifu huko Canterbury kila mmoja kati ya hao anapewa kaziy a kusimulia hadithi. Kwa njia hii Chaucer aliunganisha hadithi nyingi juu ya msingi wa simulizi la safari ya pamoja. Hadithi hizi zimeonyesha pande zote za jamii ya Uingereza wa karne yake yaani maisha ya makabaila, wakulima, maskini na matajiri.


title: Anton Chekhov

text: Anton Pavlovich Chekhov (Kirusi Антон Павлович Чехов; 29 Januari 1860 - 15 Julai 1904) alikuwa mwandishi Mrusi aliyeandika riwaya fupi na tamthiliya.


title: Anton Chekhov

text: Anton Chekhov alizaliwa mjini Taganrog. Babake alikuwa mwenye duka. Baada ya baba kufilisika familia ilikuwa maskini sana. Anton alilipa masomo yake kwa kufundisha wanafunzi wadogo. Shuleni alisoma mengi pamoja na vitabu vya Miguel de Cervantes na Arthur Schopenhauer. 1879 Chekhov aliweza kujiunga na chuo kikuu cha Moskva alipofuata kozi ya tiba.


title: Anton Chekhov

text: Akiwa mwanafunzi alianza kuandika hadithi na riwaya fupifupi kama njia ya kujipatia riziki na kusaidia familia yake. Tangu 1876 gazeti kubwa lilimwagiza kuandika hadithi za mara kwa mara. Kwa njia hii alikufa maarufu na watu wengi walipenda maandishi yake. Aliendelea kutunga pia vitabu na tamthiliya.


title: Anton Chekhov

text: 1890 Chekhov alifanya ziara kwenda kisiwa cha Sakhalin kilichokuwa gereza akaandika kitabu juu ya hali mbaya ya gereza hili na jinsi gani wafungwa walivyotendewa kwa udharau na unyama.


title: Anton Chekhov

text: 1892 aliweza kununua ardhi na nyumba mashambani karibu na Moskva. Hapa aliendeela kuandika mengi akisaidia watu maskini walioishi sehemu zile kwa kuwapa chakula na kuwatibu.


title: Anton Chekhov

text: 1897 aligonjeka akahamia Yalta penye hali ya hewa nzuri zaidi kwa hali yake. Hapa aliendelea kuandika hadi safari yake ya mwisho. Alienda Ujerumani kwa kutibiwa akafa hapo.


title: Arnaut Daniel

text:
Arnaut Danièl alikuwa mshairi na mwimbaji wa karne ya 13 katika Ufaransa ya Kusini.
Kutokana na habari chache juu ya maisha yake zilizohifadhiwa alizaliwa kama mtoto katika familia ya makabaila wadogo akaendelea kusoma kwenye ngazi ya chuo. Inaonekana hakumaliza masomo bali aliendelea kuzunguka nyumba na maboma ya wakubwa alipoimba mashairi yake.


title: Arnaut Daniel

text: Alikuwa maarufu kwa lugha yake na sifa hizi zilidumu kwa karne nyungi ingawa kuna sehemu ndogo tu ya kazi yake iliyohifadhiwa hadi leo.


title: Rubén Darío

text: Félix Rubén García Sarmiento (18 Januari 1867 – 6 Februari 1916) alikuwa mshairi na mwandishi kutoka nchini Nikaragua. Alitumia jina la kisanii la Rubén Darío. Maisha yake alidumisha kama mwanahabari na balozi wa nchi yake.


title: Rubén Darío

text: Rubén Darío alizaliwa katika familia ya wastani akaanza kutunga mashairi tangu umri wa miaka 6. Tangu 1860 alifanya kazi ya mwandishi habari kwa magazeti ya Nikaragua akatumwa kuwa mwandishi mkazi katika nchi mbalimbali kama Chile, Argentina, Marekani hadi Ulaya.


title: Rubén Darío

text: 1908-1910 alikuwa balozi wa Nikaragua nchini Hispania lakini alipaswa kuacha kazi baada ya badiliko la serikali ya nyumbani.


title: Rubén Darío

text: Aliaga dunia Nikaragua mwaka 1816.


title: Rubén Darío

text: Alipata umaarafu kwa mashairi yake ya "Prosas Profanas" (1896; "mashairi ya kawaida").


title: Kiguudau

text: Viguudau ni ndege wa maji wa familia Heliornithidae. Familia hii ina spishi tatu tu, kila moja katika jenasi yake. Ndege hawa wana mwili mwembamba, shingo ndefu, mkia mpana na domo lenye ncha kali. Wana tando za ngozi kati ya vidole vyao zinazowasaidia kuogelea. Wanatokea kanda za tropiki kwa maji yatiririkayo polepole au katika vinamasi na mabwawa ya mikoko. Hula wadudu, makoa, gegereka, vyura na samaki wadogo. Hujenga tago lao la vitawi na mimea kwa matete.


title: Tete

text: Tete ni jina la:


title: Sululu-uzuri

text: Sululu-uzuri (au Sururu-uzuri) ni ndege wa jenasi "Rostratula" na "Nycticryptes" katika familia Rostratulidae. Wakifanana na sululu, kwa kweli wana mnasaba zaidi na sile-maua. Wana rangi kali kuliko sululu na jike, kama yule wa sile-maua, ni mkubwa na ana rangi kali zaidi kuliko dume ambaye aatamia mayai na kutunza makinda. Wanatokea katika vinamasi na mabwawa ya matete na hutembea wakati wa utusitusi na mwanzo wa usiku. Hula mbegu, wadudu, gegereka, makoa na nyungunyungu. Jike hutaga mayai 2-4 ndani ya tundu juu ya biwi la mimea.


title: Curitiba

text: Curitiba (kuɾi'tibɐ) mji mkubwa nchini ya kusini Brazil, mji mkuu Paraná.


title: Kiparara

text: Viparara (au Ndege-msumeno) ni ndege wa bahari wa jenasi "Rynchops", jenasi pekee ya familia Rynchopidae ("Rhynchops" na Rhynchopidae ni tahajia nyingine isio sahihi kwa mujibu wa uainishaji). Ndege hawa wanafanana na buabua lakini wana domo ambalo sehemu yake ya chini ni refu kuliko ile ya juu. Huruka kwa urefu mdogo juu ya maji wakiitia sehemu ya chini ya domo lao majini ili kuwakamata samaki wadogo. Jike huyataga mayai 3-6 kwa pwani za kanda za tropiki na za karibu na tropiki.


title: Liturgia

text: Liturgia (pia: liturujia na liturugia; kutoka Kigiriki λειτουργια, "leiturgia", yaani "huduma kwa umati wa watu") ni utaratibu wa ibada hasa katika Kanisa la Kikristo.


title: Liturgia

text: Wakati mwingine neno hili linatumika pia kwa muundo au utaratibu wa sala katika dini mbalimbali.


title: Liturgia

text: Kwa kawaida liturgia inamaanisha utaratibu maalumu unaoweka mpangilio wa sala, nyimbo, masomo na sherehe nyingine wakati wa ibada.


title: Liturgia

text: Taratibu zinatofautiana kulingana na imani, teolojia, historia na utamaduni wa wahusika.


title: Liturgia

text: Hivyo ndani ya Ukristo kuna taratibu mbalimbali ambazo matawi yake makuu ni:


title: Liturgia

text: Kiini cha liturgia ya Kikristo ni zile ibada zilizoanzishwa na Yesu mwenyewe, hasa ekaristi.


title: Charles Dickens

text: Charles Dickens (7 Februari 1812 – 9 Juni 1870) alikuwa mwandishi wa riwaya nchini Uingereza. Aliandika mengi na hadithi pamoja na riwaya zake zimetafsiriiwa katika lugha nyingi.


title: Charles Dickens

text: Alizaliwa Landport-Portsmouth kama mtoto wa pili kati ya wanane. Alipokuwa na umri wa miaka 10 babake alifungwa gerezani kwa sababu ya madeni na mama pamoja na kaka na dada zake walihamia gerezani palepale. Charles pekee alibaki nje akaanza kutafuta kazi ili apate kulisha familia.


title: Charles Dickens

text: Pamoja na watoto wengine alifanya kazi katika ghala. Alipokuwa na miaka 12 aliendelea na kazi ya kiwandani akashindwa kusoma shule mara kwa mara.


title: Charles Dickens

text: Baada ya baba kuachishwa gerezani mwaka 1824 Vharles alipata nafasi ya kusoma na tangu 1827 akaajiriwa na wakili kama mtumishi wa ofisi. Hakuridhika na kazi hii akajifundisha hati mkato akaendelea kuwa karani bungeni na tangu 1831 alipata kazi kama mwandishi wa magazeti. Hapa alianza mwaka 1836 kutoa sura za riwaya yake ya kwanza iliyoitwa "The Pickwick Papers"; kila mwezi sura mpya ilichapishwa kama daftari na kuuzwa. Riwaya hii iliunda sifa yake kama mwandishi mashuhuri.


title: Charles Dickens

text: 1837 aliendelea na riwaya "Oliver Twist". Mwishowe alikuwa mhariri wa magazeti makubwa akiendelea kutoa masimulizi na riwaya. 1865 aliathiriwa na ajali ya treni ambamo hakujeruhiwa kimwili bali ndoto za ajli ziliendelea kumtesa hadi mwisho wa maisha yake. 1868 alinunua nyumba kubwa ya kikabaila ya Gadshill Place iliyokuwa mahali pa kukutana kwa wasanii na waandishi. 1870 Charles Dickens aliaga dunia kwake nyumbani Gadshill. Alipewa kaburi kwenye kitengo cha washairi katika kanisa la Westminster Abbey.


title: Charles Dickens

text: Dickens kwa riwaya zake alijitahidi kuwakumbusha matajiri wa Uingerzea kuhusu hali ya watu maskini waliodharauliwa tu. Aliweza kutumia maarifa ya maisha yake kwa sababu aliwahi kuona mwenyewe jinsi gani haliy a umaskini na kuwa na madeni inaweza kuharibu maisha na maadili ya watu na jinsi gani wale waliobahatika katika maisha walivyowadharau wengine waliokosa bahati hasa watoto waliopaswa kuishi barabarani bila familia.


title: Fyodor Dostoyevski

text:
Fyodor Mikhailovich Dostoyevski (Kirusi: Фёдор Миха́йлович Достое́вский) (11 Novemba 1821 (30 Oktoba ya Kalenda ya Juliasi) – 9 Februari 1881 (28 Januari ya kalenda ya kale) alikuwa mwandishi wa riwaya nchini Urusi.
Mara nyingi ametajwa kama mwandishi Mrusi muhimu zaidi. Kati ya riwaya zake zianzojulikana kimataifa ni "Kosa na adhabu" pamoja na "Ndugu Karamasov".


title: Fyodor Dostoyevski

text: Dostoyevski alizaliwa katika familia ya makabaila maskini babake alikuwa mganga. 1838-1843 alisoma uhandisi kwenye chuo kikuu cha kijeshi mjini Sankt Peterburg. 1839 alipata habari ya kwamba baba aliuawa na wakulima waasi alipokaa kwenye shamba lake. 1844 Fyodor alianza kutunga riwaya yake ya kwanza "Watu Maskini" iliyopokelewa vizuri na kuweka msingi wa kwanza kwa umaarufu wake.


title: Fyodor Dostoyevski

text: 1847 Dostoyevski alishiriki katika kundi la wanamapinduzi akakamatwa na kupewa adhabu ya kifo akasamehewa na Tsar Nikolai I na badala yake akapewa adhabu ya kufanya kazi nzito kwa muda wa miaka minne huko Siberia. Baadaye alipaswa kujiunga na jeshi hadi 1859.


title: Fyodor Dostoyevski

text: Aliedndelea kuandika na riwaya ya kwanza iliyopokelewa pia kimataifa ilikuwa "Kosa na Adhabu" inayosimulia habari za mwanafunzi wa chuoni Rodion Raskolnikov anayekuwa mwuaji lakini baadaye anaanza kutambua dunia upya. Uwezo wa Dostoyevski wa kuonyesha roho na saikolojia ya watu ulionekana bora katika riwaya hii.


title: Fyodor Dostoyevski

text: Kibinafsi Dostoyeski alipambana na hamu ya kucheza kamari iliyomsababisha kuwa na madeni makubwa.


title: Fyodor Dostoyevski

text: Riwaya yake ya mwishi ilikuwa "Ndugu Karamasov" ambayo alishindwa kuimaliza. Alipoaga dunia watu wapato 60,000 walishiriki kwenye mazishi yake.