title: Papa Yohane XXIII

text: Papa Yohane XXIII (25 Novemba 1881 – 3 Juni 1963) alikuwa Papa kuanzia tarehe 28 Oktoba 1958 hadi kifo chake. Alimfuata Papa Pius XII akafuatwa na Papa Paulo VI.


title: Papa Yohane XXIII

text: Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Angelo Giuseppe Roncalli. Watu walipenda kumuita "Papa mwema" kutokana na tabia yake ya kuvutia.


title: Papa Yohane XXIII

text: Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 3 Septemba 2000, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 27 Aprili 2014.


title: Papa Yohane XXIII

text: Umuhimu wa Papa huyu ni hasa kwamba aliitisha Mtaguso wa pili wa Vatikano (1962-1965) ambao ulikutanisha karibu maaskofu wote wa Kanisa Katoliki (wakati huo 3,000 hivi) na kuleta matengenezo mbalimbali ndani ya Kanisa hilo.


title: Papa Yohane XXIII

text: Ndiyo sababu sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka tarehe 11 Oktoba, siku aliyofungua mtaguso mkuu huo.


title: Papa Yohane XXIII

text: Angelo Giuseppe Roncalli alikuwa mtoto wa nne kati ya 14 wa familia ya mkoa wa Lombardia. Alipata upadrisho tarehe 10 Agosti 1904 akapangwa sehemu mbalimbali, hata kama balozi wa Papa nchini Ufaransa, Bulgaria, Ugiriki na Uturuki.


title: Papa Yohane XXIII

text: Tarehe 12 Januari 1953 Papa Pius XII alimfanya Roncalli kuwa kardinali pamoja na kuwa Patriarki wa Venice.


title: Papa Yohane XXIII

text: Roncalli alichaguliwa kuwa Papa tarehe 28 Oktoba 1958 akiwa na umri wa miaka 76 baada ya kura kupigwa mara 11 na tofauti na matarajio.


title: Papa Yohane XXIII

text: Papa Yohane XXIII alizidi kushangaza wote alipoitisha mtaguso mkuu pamoja na Sinodi ya Roma na urekebisho wa Mkusanyo wa Sheria za Kanisa tarehe 25 Januari 1959.


title: Papa Yohane XXIII

text: Yohane alifariki kwa kansa ya tumbo, miezi miwili baada ya kutoa barua yake maarufu Pacem in Terris kuhusu amani duniani.


title: Papa Yohane XXIII

text: Alizikwa katika mahandaki ya Basilika la Mt. Petro tarehe 6 Juni 1963 na kesi ya kumtangaza mtakatifu ilifunguliwa tarehe 18 Novemba 1965 na mwandamizi wake Papa Paulo VI. Baada ya kukubaliwa heshima kama Venerable tarehe 20 Desemba 1999, alitangazwa mwenye heri tarehe 3 Septemba 2000 pamoja na Papa Pius IX na watatu wengine.


title: Papa Yohane XXIII

text: Baada ya hatua hiyo, masalia yalisogezwa kwenye altare ya Mt. Jeromu yaweze kuonekana na waamini kwa urahisi.


title: Papa Yohane XXIII

text: Tarehe 5 Julai 2013, Papa Fransisko alisamehe uthibitisho wa muujiza wa pili aweze kutangazwa mtakatifu pamoja na Papa Yohane Paulo II tarehe 27 April 2014.


title: Papa Benedikto XVI

text: Papa Benedikto XVI (amezaliwa 16 Aprili 1927; jina la Kilatini: Benedictus XVI; kwa Kiitalia: Benedetto XVI) alikuwa papa tangu 19 Aprili 2005 baada ya kifo cha Papa Yohane Paulo II hadi alipoamua kung'atuka tarehe 28 Februari 2013 kwa sababu ya afya yake kudodora.


title: Papa Benedikto XVI

text: Mwandamizi wa 264 wa Mtume Petro na Papa wa kwanza kutoka Ujerumani baada ya miaka 1000 hivi, amefuatwa na Papa Fransisko.


title: Papa Benedikto XVI

text: Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Joseph Alois Ratzinger.


title: Papa Benedikto XVI

text: Alipadirishwa tarehe 29 Juni 1951 pamoja na kaka yake Georg.


title: Papa Benedikto XVI

text: Baada ya kupata udaktari katika teolojia na kufundisha miaka kadhaa, alishiriki kama mtaalamu katika Mtaguso Mkuu wa Vatikano II.


title: Papa Benedikto XVI

text: Tarehe 24 Machi 1977 alichaguliwa na Papa Paulo VI kuwa Askofu mkuu wa Munchen na Frisingen akapewa daraja hiyo tarehe 28 Mei mwaka huohuo.


title: Papa Benedikto XVI

text: Tarehe 27 Juni mwaka huohuo Paulo VI alimteua pia kardinali na kutokana na cheo hicho alishiriki uchaguzi wa Papa Yohane Paulo I na Yohane Paulo II mwaka 1978.


title: Papa Benedikto XVI

text: Tarehe 25 Novemba 1981 Yohane Paulo II alimteua kuwa mkuu wa Idara ya Mafundisho ya Imani. Hivyo tarehe 15 Februari 1982 aliacha uongozi wa jimbo kuu akashika kazi hiyo mpya mpaka alipochaguliwa Papa.


title: Papa Benedikto XVI

text: Katika kutekeleza kazi hiyo aliandaa Katekisimu ya Kanisa Katoliki (tangu 1986 hadi 1992) na Ufupisho Makini wa katekisimu hiyo (tangu 2003 hadi 2005).


title: Papa Benedikto XVI

text: Baada ya kuchaguliwa Papa aliendeleza juhudi za mtangulizi wake katika utekelezaji wa Mtaguso pamoja na kupambana na makwazo ya kijinsia yaliyokuja kujulikana kwa wingi wakati wa Upapa wake ingawa mengi yalikuwa ya miaka ya nyuma.


title: Papa Benedikto XVI

text: Chini yake idadi ya Wakatoliki duniani iliongezeka kutoka 1,115,000,000 hadi 1,254,000,000.


title: Papa Benedikto XVI

text: Baada ya kung'atuka, Benedikto alishika maisha ya sala tu kwenye monasteri iliyopo ndani ya Vatikani.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Papa Yohane Paulo II (kwa Kilatini: Ioannes Paulus PP. II; kwa Kiitalia: Giovanni Paolo II; kwa Kipolandi: Jan Paweł II; kwa Kiingereza: John Paul II; 18 Mei 1920 - 2 Aprili 2005) alikuwa papa wa 264 kuanzia 16 Oktoba 1978 hadi kifo chake akidumu katika huduma hiyo kirefu kuliko mapapa wengine wote, isipokuwa Mtume Petro na Papa Pius IX.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Alimfuata Papa Yohane Paulo I akiwa Papa wa kwanza asiye Mwitalia tangu miaka 455 iliyopita, wakati wa Mholanzi Papa Adrian VI (1522 - 1523), tena papa wa kwanza kutoka Polandi (na makabila yoyote ya Waslavi) katika historia ya Kanisa. Alifuatwa na Papa Benedikto XVI.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Karol Józef Wojtyła (matamshi: ˈkarɔl ˈjuzɛf vɔiˈtɨwa).


title: Papa Yohane Paulo II

text: Wengi wanamhesabu kati ya watu walioathiri zaidi karne ya 20, hasa kwa sababu tangu mwanzo wa upapa wake alipambana na Ukomunisti uliotesa nchi yake asili na nyinginezo, akachangia kwa kiasi kikubwa kikomo chake na kusambaratika kwa Urusi.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Vilevile alilaumu ubepari wa nchi za magharibi na kudai haki katika jamii zote, akitetea hasa uhai wa binadamu na uhuru wa dini.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Upande wa dini, aliboresha uhusiano kati ya Kanisa Katoliki na madhehebu mengine ya Ukristo pamoja na ule na dini mbalimbali, kuanzia Uyahudi, Ubudha, Uislamu.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Ziara zake 104 kati nchi 129 ulimwenguni kote, mbali na 146 nchini Italia na 317 katika parokia za Roma, zilikusanya mara nyingi umati mkubwa (hadi zaidi ya milioni 4 huko Manila, Ufilipino), na kumfanya asafiri kuliko jumla ya mapapa wote waliomtangulia, akiwa mmojawapo kati ya viongozi wa dunia waliosafiri zaidi.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Papa Wojtyła alitangaza wenye heri 1,340 na watakatifu 483, ili kuwapa Wakristo wa leo vielelezo mbalimbali kwa maisha yao ili walenge utakatifu walioitiwa na Mungu. Idadi hiyo ni kubwa kuliko ile ya waliotangazwa na jumla ya Mapapa wote waliomtangulia walau katika karne tano za mwisho.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Alikuwa anaongea lugha mbalimbali, zikiwemo za Kipolandi, Kiitalia, Kifaransa, Kijerumani, Kiingereza, Kihispania, Kireno, Kiukraina, Kirusi, Kikroati, Kiesperanto, Kilatini na Kigiriki cha kale.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Yohane Paulo II alitangazwa na mwandamizi wake Papa Benedikto XVI kuwa mwenye heri tarehe 1 Mei 2011, halafu Papa Fransisko akamtangaza mtakatifu tarehe 27 Aprili 2014.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka tarehe 22 Oktoba, kulingana na siku ya kuanza rasmi huduma yake ya Kipapa.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Karol Józef Wojtyła alizaliwa Wadowice nchini Poland akiwa mtoto wa tatu na wa mwisho wa Karol Wojtyła, na Emilia Kaczorowska, ambaye alikuwa na asili ya Kilithuania, akafariki tarehe 13 Aprili 1929. Dada yake Olga alikufa kabla Karol hajazaliwa; hivyo, alihusiana sana na kaka yake Edmund, mpaka huyo alipokufa kwa tetekuwanga kutokana na kazi yake ya udaktari.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Akiwa kijana, Karol alipenda sana spoti akacheza mara nyingi kandanda kama kipa.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Miaka ya malezi yake iliathiriwa na uhusiano mkubwa na Wayahudi wengi wa Wadowice. Mara nyingi kulikuwa na mechi kati ya Wakatoliki na Wayahudi, naye alijitolea kuwa kipa wa Wayahudi timu yao ilipopungukiwa wachezaji.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Katikati ya mwaka 1938, Karol na baba yake walihamia Kraków, alipojiunga na chuo kikuu maarufu cha "Jagiellonian University". Huko akisoma filolojia na lugha 12 tofauti, alijitolea kusaidia kama mkutubi. Alipolazimishwa kujiunga na jeshi (36th Infantry Regiment (Poland)|Academic Legion), alikataa kufyatua risasi. Pia aliigiza na kutunga mwenyewe tamthilia.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mwaka 1939 Ujerumani wa Hitler ulivamia Polandi ukafunga chuo kikuu hicho, huku wanaume wote wakidaiwa kufanya kazi. Hivyo, tangu mwaka 1940 hadi 1944, Karol alifanya kazi mbalimbali za mikono asije akahamishiwa katika makambi ya KZ.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Baba yake alifariki kwa mpasuko wa moyo mwaka 1941, akimuacha peke yake. Miaka 40 baadaye alisema,""Sikuwepo mama alipofariki, sikuwepo kaka alipofariki, sikuwepo baba alipofariki. Kufikia umri wa miaka 20 nilikuwa nimeshapoteza wapenzi wangu wote"".


title: Papa Yohane Paulo II

text: Ndipo alipoanza kufikiria sana wito wa upadri, ambao polepole ukawa "‘jambo la ndani lenye hakika ya hali ya juu’". Kwa sababu hiyo, mnamo Oktoba 1942, alipiga hodi kwenye nyumba ya [[askofu mkuu] wa [[Kraków]], [[kardinali]] [[Adam Stefan Sapieha]], akaomba asomee upadri. Mapema akawa anasoma kwa siri katika [[seminari]] iliyoendeshwa huko kwa maficho.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Tarehe [[29 Februari]] [[1944]], Karol aligongwa na [[lori]] la Kijerumani. Tofauti na kawaida, alipelekwa [[hospitali]]ni alipotibiwa wiki mbili. Kunusurika ajali hiyo kulimthibitisha katika wito wake.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Tarehe [[6 Agosti]] [[1944]], ‘Black Sunday’, [[askari]] wa [[Gestapo]] walijaribu kukamata wavulana wote wa Kraków wasije wakaanza mapambano dhidi yao kama ilivyotokea [[Warsaw]]. Karol alifaulu kufichama katika andaki la nyumba iliyokaguliwa na askari, wakati vijana zaidi ya elfu nane walikamatwa siku hiyo. Halafu akafichama nyumbani kwa askofu mkuu hadi Wajerumani walipofukuzwa tarehe [[17 Januari]] [[1945]].


title: Papa Yohane Paulo II

text: Hapo wanafunzi waliteka [[seminari]], naye akajitolea kusafisha vyoo vilivyojaa mavi ya muda mrefu. Mwezi huohuo, alimuokoa Edith Zierer, binti Myahudi wa miaka 14 ambaye alikuwa amekimbia kambi la [[Częstochowa]] lakini akazimia kwenye [[reli]]. Karol akampandisha juu ya treni na kumfikisha salama mjini Kraków. [[B'nai B'rith]] na makundi mengine ya Kiyahudi yamethibitisha kuwa Karol aliokoa wengine vilevile dhidi ya [[dhuluma]] ya [[Wanazi]].


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:Karol Wojtyla-wikary w Niegowici.jpg|thumb|Karol Wojtyła akiwa padri huko [[Niegowić]], Poland, mwaka [[1948]].]]
Kisha kumaliza masomo yake seminarini, tarehe [[1 Novemba]] [[1946]] Karol alipewa [[upadirisho]] na kardinali Adam Stefan Sapieha.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Baada ya hapo alitumwa [[Roma]] akasome [[teolojia]] kwenye [[chuo kikuu cha Kipapa]] "[[Angelicum]]", alipojipatia [[digrii]] ya pili na ya tatu katika teolojia. Udaktari huo, ambao ulifuatwa na mwingine, ulipatikana kwa kuchambua "Fundisho la [[Imani]] kadiri ya Mt. [[Yohane wa Msalaba]]".


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Akirudi Polandi katikati ya mwaka 1948 alipangiwa kazi yake ya kichungaji ya kwanza katika [[kijiji]] cha [[Niegowić]], maili 15 kutoka Kraków. Alipofika huko tu, alipiga magoti na kubusu ardhi kama atakapofanya mara nyingi katika safari zake za kimataifa akifika kwenye nchi fulani. Tendo hilo liliiga lile la mtakatifu [[Jean Marie Baptiste Vianney]].
[[Picha:Facade of the main entrance of the Pontifical University of St. Thomas Aquinas (Angelicum) (19May07).jpg|thumb|left|upright|Chuo kikuu cha "Angelicum" mjini Roma.]]


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mnamo Machi [[1949]] alihamishiwa [[parokia]] ya [[Mtakatifu Florian]] mjini Kraków, akaanza kufundisha [[maadili]] katika [[Jagiellonian University]] halafu katika [[Chuo Kikuu cha Kikatoliki cha Lublin]]. Wakati huo alikusanya vijana 20 hivi walioanza kujiita "Rodzinka", "familia ndogo". Walikuwa wakikutana kwa [[sala|kusali]], kujadili [[falsafa]], na kusaidia [[vipofu]] na [[wagonjwa]]. Polepole kundi hilo lilifikia washiriki 200 hivi, nao wakajiongezea michezo na spoti.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mwaka [[1954]] alipata udaktari wa pili katika falsafa, kwa kutathmini uwezekano wa kufundisha maadili ya Kikatoliki kwa kutumia [[fenomenolojia]] ya [[Max Scheler]]. Lakini serikali ya Kikomunisti ilimzuia asipewe digri hiyo mpaka mwaka 1957.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Wakati huo, Wojtyła aliandika mfululizo wa makala kuhusu mada za Kikanisa katika [[gazeti]] la kila wiki la [[dayosisi|jimbo]] "[[Tygodnik Powszechny]]".


title: Papa Yohane Paulo II

text: Katika miaka 12 ya kwanza ya upadri wake alitunga pia [[fasihi]] mpya mbalimbali kuhusu [[vita]], hali ya maisha chini ya Ukomunisti, majukumu ya kichungaji n.k. Lakini alichapisha maandishi hayo kwa kutumia [[jina la bandia]] Andrzej Jawień au Stanisław Andrzej Gruda – tofauti na maandishi yake ya kidini yaliyotolewa kwa jina lake halisi.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mwaka [[1960]], Wojtyła alitoa kitabu muhimu cha [[maadilidini]] "[[Love and Responsibility]]", akitetea mafundisho ya Kanisa Katoliki kuhusu ndoa kwa kutumia mtazamo wa kifalsafa.


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:Karol Wojtyła - wizytacja zakonu oo. Karmelitów na Piasku w Krakowie 1967.jpg|thumb|Picha ya Juni 1967, akiwa [[askofu]] lakini si kardinali bado.]]
Tarehe [[4 Julai]] [[1958]], alipokuwa likizo, [[Papa Pius XII]] alimteua [[askofu msaidizi]] wa Kraków. Aliitwa [[Warsaw]] akutane na [[Mkuu wa Maaskofu]] wa Polandi, kardinali [[Stefan Wyszyński]], aliyemuarifu kuhusu uteuzi huo. Kisha kukubali kuwa msaidizi wa [[askofu mkuu]] [[Eugeniusz Baziak]], alipewa [[daraja]] ya [[uaskofu]] (akitumia jina la jimbo la zamani la [[Ombi]]) tarehe [[28 Septemba]] 1958. Akiwa na miaka 38 tu, alikuwa kijana kuliko maaskofu wote wa Polandi. Baada ya kifo cha Baziak mnamo Juni [[1962]], tarehe [[16 Julai]], Karol Wojtyła alichaguliwa asimamie jimbo kama "Vicar Capitular".


title: Papa Yohane Paulo II

text: Wojtyła alishiriki toka mwanzo hadi mwisho [[Mtaguso wa pili wa Vatikano]] (1962–[[1965]]), akichangia hasa hati "[[Dignitatis Humanae]]" na "[[Gaudium et Spes]]".


title: Papa Yohane Paulo II

text: Baadaye Wojtyła alishiriki pia vikao vyote vya [[Sinodi ya Maaskofu]].


title: Papa Yohane Paulo II

text: Tarehe [[13 Januari]] [[1964]], [[Papa Paulo VI]] alimteua [[askofu mkuu]] wa [[Kraków]].


title: Papa Yohane Paulo II

text: Halafu, tarehe [[26 Juni]] [[1967]], Paulo VI alimteua kardinali akapewa [[kanisa]] la [[San Cesareo in Palatio]].


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mwaka 1967 alichangia pia hati "[[Humanae Vitae]]" iliyokataza tena [[utoaji mimba]] na [[teknolojia]] ya [[uzazi wa mpango]].


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:John paul 2 coa.svg|thumb|130|[[Lebo]] yake yenye [[msalaba]] na chini yake herufi M kumaanisha [[Bikira Maria]], mama wa [[Yesu]] aliyemheshimu sana.]]
Mnamo Agosti [[1978]], Wojtyła alishiriki uchaguzi wa [[Papa Yohane Paulo I]], aliyefariki baada ya siku 33 tu.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Uchaguzi wa pili wa mwaka huo 1978 ulianza tarehe [[14 Oktoba]] na Wojtyła akashinda walipopiga kura mara ya nane. Hapo alijichaguliwa jina la Yohane Paulo II kwa heshima ya watangulizi wake wa mwisho.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Akiwa na miaka 58 tu, alikuwa kijana kuliko Mapapa wote waliochaguliwa baada ya [[Papa Pius IX]] mwaka 1846, aliyekuwa na miaka 54. [[Ibada]] ya kuanzia rasmi Upapa wake ilifanyika tarehe [[22 Oktoba]] 1978.


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:Pope John Paul II.jpg|thumb|left|Papa Yohane Paulo II mwaka 1985.]]
Kama papa, moja kati ya kazi zake muhimu ilikuwa kufundisha imani na maadili. Hakuna Papa aliyewahi kuwahubiria watu wengi zaidi.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Katika kupokea watu siku 1160 za [[Jumatano]], alifikia watu 17,600,000.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Kati ya [[katekesi]] zake alizowapa, maarufu zaidi ni zile juu ya "Teolojia ya [[Mwili]]".


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mbali ya vitabu 5, aliandika hati 85.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Katika "[[Novo Millennio Ineunte]]" alisisitiza umuhimu wa kuanza upya na [[Kristo]] mwanzoni mwa [[milenia ya tatu]]: "Hatutaokolewa na tamko, bali na Nafsi hai."


title: Papa Yohane Paulo II

text: Katika "[[Veritatis Splendor]]" alisisitiza umuhimu wa kujua [[ukweli]] ili kufikia [[uhuru]], badala ya kukubali [[dhana]] ya kuwa [[binadamu]] anaweza kuwa na rai tu.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Katika "[[Fides et Ratio]]" alionyesha haja ya imani na akili kushirikiana ili kujua ukweli.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Yohane Paulo II alitoa mafundisho mengi kuhusu [[jamii]] pia, akitetea heshima ya watu wote, kuanzia [[wanawake]], na umuhimu wa familia: "Jinsi familia inavyokwenda, ndivyo taifa linavyokwenda na ndivyo ulimwengu tunamoishi unavyokwenda"..


title: Papa Yohane Paulo II

text: Hati nyingine zinahusu "Injili ya Uhai" ("[[Evangelium Vitae]]") na "Ekumeni" ("Ut Unum Sint").


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:John Paul II Polish Parliament 1999 5.jpg|thumb|Ziara kwa [[bunge]] la Polandi tarehe [[11 Juni]] [[1999]].]]
Wakati wa upapa wake, Yohane Paulo II alisafiri zaidi ya kilometa milioni 1.1, akivutia umati mkubwa sana.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Safari zake nchini Polandi ziliwatia moyo wananchi kuungana dhidi ya dhuluma za Ukomunisti. On later trips to Poland, he gave tacit support to the organization.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Pia alitembelea nchi nyingi ambazo zilikuwa hazijawahi kufikiwa na Papa yeyote, kama vile [[Tanzania]] mwaka [[1990]]. While


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Tarehe [[13 Aprili]] [[1986]] alikuwa Papa wa kwanza kutembelea [[sinagogi]] (mjini Roma)
[[Picha:Israel-Western Wall.jpg|thumb|[[Ukuta wa Maombolezo]] huko [[Yerusalemu]].]]
Mnamo Machi [[2000]], alipotembelea [[Yerusalemu]], akawa Papa wa kwanza kuhiji kwenye [[Ukuta wa Maombolezo]] alipoingiza ujumbe wake ndani ya ufa na kuomba msamaha kwa makosa dhidi ya Wayahudi.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Alikuwa pia Papa wa kwanza kuingia [[mskiti]]ni, ([[Damasko]], [[Syria]], mwaka [[2001]]).


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:Wydrome2000.jpg|thumb|[[World Youth Day]] ni adhimisho la kimataifa kwa ajili ya vijana lililoanzishwa na Yohane Paulo II.]]
Tangu alipokuwa padri, Yohane Paulo II alikuwa na kipaji cha pekee cha kuvuta vijana


title: Papa Yohane Paulo II

text: Baadaye alianzisha pia mkutano wa kimataifa wa familia (1994).


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Katika safari zake, Yohane Paulo II alikutana kwa makusudi mazima na viongozi wa dini na madheheburef name="Macedonian">apostolic pilgrimage to Norway, Iceland, Finland, Denmark and Sweden 1-10 June 1989
mbalimbali ili kujenga ushirikiano.


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Tarehe [[27 Oktoba]] [[1986]] alikusanya [[Assisi]] zaidi ya wawakilishi 120 wa dini na madhehebu kutoka dunia nzima kwa siku moja ya kufunga chakula na kusali kwa ajili ya amani.
[[Picha:Dalai Lama.jpg|left|thumb|140px|[[Dalai Lama]] wa dini ya [[Buddha]] alikutana mara nane na Papa Yohane Paulo II.]]


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:JohannesPaulII.jpg|thumb|right|Papa Yohane Paulo II.]]
Tarehe [[13 Mei]] [[1981]], [[Mehmet Ali Ağca]] alimfyatulia risasi. Ingawa alilenga vizuri na kumsababisha Papa apotewe na robo tatu za [[damu]] yake, baada ya saa tano za [[operesheni]] Yohane Paulo II alinusurika. Baadaye Papa alisema aliokolewa na [[Bikira Maria]] wa [[Fatima]]. Mwaka [[1983]] alimtembelea Mehmet Ali Ağca gerezani na kumsamehe. Nyuma yake dalili mbalimbali zilionyesha uwepo wa [[Urusi]] uliochukia siasa yake nchini Polandi dhidi ya Ukomunisti.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mwaka [[2000]], akiadhimisha [[Jubilei]] kuu, alipigania msamaha wa madeni ya nchi maskini.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mwaka [[2003]] akawa pia mmojawapo kati ya watu waliopinga zaidi vita dhidi ya [[Iraq]]


title: Papa Yohane Paulo II

text: [[Picha:PapstJPII20040922.jpg|thumb|Papa akiwa mgonjwa sana aliendelea na utume wake ([[22 Septemba]] [[2004]]).]]


title: Papa Yohane Paulo II

text: Baada ya kuugua miaka [[ugonjwa wa Parkinson]] bila ya kuacha [[utume]] wake, mwaka [[2005]] alilazwa mara kadhaa katika [[Agostino Gemelli University Polyclinic]] ambapo hatimaye alifariki tarehe [[2 Aprili]]. Maneno yake ya mwisho yalikuwa, ""pozwólcie mi odejść do domu Ojca"", "("Acheni nirudi nyumbani mwa Baba")".


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:Crowd at Pope's Funeral.jpg|thumb|Umati ulioshiriki [[mazishi]] yake tarehe [[8 Aprili]] [[2005]].]]
[[Picha:Funeral St Peters.jpg|thumb|Picha nyingine ya mazishi.]]
[[Misa]] ya mazishi yake tarehe [[8 Aprili]] ilivunja rekodi ya washiriki na ya viongozi wa nchi waliohudhuria.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Kutokana na shangilio la ""Santo Subito!"" (""Mtakatifu mara moja!"") lililotolewa na umati wakati wa mazishi, [[Papa Benedikto XVI]] aliruhusu kesi ya kumtangaza mtakatifu iwahi kuanza.


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Baada ya utafiti juu ya ushujaa wa maadili yake, juu ya maandishi yake na juu ya [[muujiza]] uliomtokea [[sista]] Marie Simon-Pierre wa [[Ufaransa]] kwa maombezi ya Papa, was reported to have experienced a "complete and lasting cure after members of her community prayed for the intercession of Pope John Paul II".Sista huyo alimuambia mwandishi Gerry Shaw:
"Nilikuwa mgonjwa, sasa nimepona. Nimepona, lakini ni juu ya Kanisa kusema kama umetokea muujiza au la"."


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Ee Kristo, kichwa na mwokozi pekee,
uvute kwako viungo vyako vyote.


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Uwaunganishe na kuwageuza katika upendo wako,
ili Kanisa ling’ae kwa ule uzuri upitao maumbile
unaodhihirishwa katika watakatifu wa kila wakati na taifa,
katika wafiadini, waungamadini, mabikira
na mashahidi wasiohesabika wa Injili!


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Ee Yesu mtamu, Yesu mwema,
Yesu, mwana wa Maria!
Amina![[Jamii:Waliozaliwa 1920]]
[[Jamii:Waliofariki 2005]]
[[Jamii:Papa]]
[[Jamii:Watakatifu wa Poland]]


title: Papa Yohane Paulo I

text: Papa Yohane Paulo I (17 Oktoba 1912 – 28 Septemba 1978) alikuwa papa kwa siku 33 tu kuanzia 26 Agosti 1978 hadi kifo chake kilichotokea ghafla usiku kutokana na ugonjwa wa moyo uliomsumbua tangu zamani.


title: Papa Yohane Paulo I

text: Mzaliwa wa Italia Kaskazini, jina lake la awali lilikuwa Albino Luciani.


title: Papa Yohane Paulo I

text: Baada ya kuchaguliwa na makardinali wenzake, alijitajia jina linalounganisha yale ya mapapa wawili waliomtangulia (Papa Yohane XXIII, halafu Papa Paulo VI) ili kuonyesha nia yake ya kuendeleza kazi yao, hasa Mtaguso wa pili wa Vatikano. Ilikuwa mara ya kwanza kwa papa kuchagua jina dabo.


title: Papa Yohane Paulo I

text: Ingawa muda haukumruhusu kutekeleza mipango yake, aliacha kumbukumbu nzuri ya wema wake ("papa wa tabasamu").


title: Papa Yohane Paulo I

text: Aliyechaguliwa badala yake alijitajia jina hilohilo akawa Papa Yohane Paulo II na kujiwekea lengo hilohilo.


title: Papa Paulo VI

text: Papa Paulo VI (26 Septemba 1897 – 6 Agosti 1978) alikuwa papa kuanzia tarehe 21 Juni 1963 hadi kifo chake.


title: Papa Paulo VI

text: Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini.


title: Papa Paulo VI

text: Alimfuata Papa Yohane XXIII akafuatwa na Papa Yohane Paulo I.


title: Papa Paulo VI

text: Alitangazwa na Papa Fransisko kuwa mwenye heri tarehe 19 Oktoba 2014 na mtakatifu tarehe 14 Oktoba 2018.


title: Papa Paulo VI

text: Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kuzaliwa kwake.


title: Papa Paulo VI

text: Alizaliwa Concesio, kijiji cha wilaya ya Brescia, katika mkoa wa Lombardia (Italia Kaskazini), ambapo familia Montini ilikuwa na nyumba ya kufanyia likizo.


title: Papa Paulo VI

text: Wazazi wake, wakili Giorgio Montini na Giuditta Alghisi, walifunga ndoa mwaka 1895 wakazaa watoto watatu: Ludovico, aliyepata kuwa mbunge, Giovanni Battista mwenyewe, na Francesco, daktari.


title: Papa Paulo VI

text: Papa huyo alipozaliwa, baba yake alikuwa mkurugenzi wa gazeti la Kikatoliki "Il Cittadino di Brescia", halafu akawa mbunge.


title: Papa Paulo VI

text: Mwaka 1903 alianza masomo yake kwa Wajesuiti.


title: Papa Paulo VI

text: Mwaka 1907 alihiji Roma kwa mara ya kwanza pamoja na familia, ili kuonana na Papa Pius X, halafu akapewa sakramenti za ekaristi na Kipaimara.


title: Papa Paulo VI

text: Mwaka 1916 alimaliza sekondari akajiunga na seminari ya mji wake.


title: Papa Paulo VI

text:
Tarehe 29 Mei 1920 alipewa upadrisho katika kanisa kuu la Brescia.
Mwaka uleule akahamia Roma ili kusoma Sheria na Falsafa kwa wakati mmoja.


title: Papa Paulo VI

text: Mwaka 1923 alianza kuelekea diplomasia na kushirikiana na Ofisi za Papa, kwa agizo la Papa Pius XI. Baada ya kutumwa Warsav (Juni-Oktoba 1923), mwaka 1924 alipata digrii tatu.


title: Papa Paulo VI

text: Baada ya kutimiza majukumu mengine, tarehe 13 Desemba 1937 alichaguliwa kuwa makamu wa Katibu wa Kanisa, Eugenio Pacelli, ambaye mwaka 1939 alichaguliwa kuwa Papa Pius XII.


title: Papa Paulo VI

text: Alimuunga mkono katika jitihada zake za kuzuia vita na kurudisha amani na za kuokoa uhai wa Wayahudi (huko Roma 4.000 waliokolewa na Kanisa kutoka mikono ya Wafashisti).


title: Papa Paulo VI

text: Baada ya vita vikuu vya pili alijitahidi kuepusha Italia na ukomunisti.


title: Papa Paulo VI

text: Tarehe 1 Novemba 1954, alichaguliwa kuchunga Jimbo kuu la Milano akapewa daraja ya uaskofu tarehe 12 Desemba.


title: Papa Paulo VI

text: Huko alifaulu kuinua hali ya jimbo katika kipindi kigumu sana.


title: Papa Paulo VI

text: Baada ya kifo cha Pius XII, alichaguliwa badala yake, tarehe 28 Oktoba 1958, Papa Yohane XXIII, aliyemchagua kardinali wa kwanza kati ya wale aliowateua tarehe 15 Desemba 1958.


title: Papa Paulo VI

text: Chini ya Papa huyo, kardinali Montini alihusika sana na maandalizi ya Mtaguso wa pili wa Vatikano, hadi ulipofunguliwa tarehe 11 Oktoba 1962.


title: Papa Paulo VI

text: Mtaguso ulikatika tarehe 3 Juni 1963 kwa kifo cha Papa.


title: Papa Paulo VI

text: Mkutano wa makardinali ulichukua muda mfupi kumchagua Montini kuwa Papa, naye alijichagulia jina la Paulo VI, tarehe 21 Juni 1963.


title: Papa Paulo VI

text: Mbele ya mabadiliko ya harakaharaka ya ulimwengu, Paulo VI alishika msimamo wa kujadiliana na wote na kuelekeza mtaguso mkuu uendelee kwa msimamo huo.


title: Papa Paulo VI

text: Haikuwa rahisi kuimarisha Kanisa Katoliki katika mvutano uliojitokeza hasa baada ya mtaguso kati ya wasiokubali mabadiliko na waliotaka kubadili hata mambo ya msingi, lakini alifaulu kwa uvumilivu mkubwa.


title: Papa Paulo VI

text: Mtu mpole na wa aibu, mwenye elimu kubwa pamoja na maisha ya kiroho ya hali ya juu, alifungua kurasa mpya katika ekumeni, kama alipokubaliana na Patriarki Atenagora I wa Konstantinopoli kufuta hati za mwaka 1054 zilizotenganisha Wakatoliki na Waorthodoksi (1964).


title: Papa Paulo VI

text: Tarehe 14 Septemba 1965, alianzisha Sinodi ya Maaskofu na tarehe 8 Desemba 1965 alifunga rasmi mtaguso.


title: Papa Paulo VI

text: Paulo VI alikuwa Papa wa kwanza kusafiri kwa ndege akaenda mpaka nchi ya mbali, akiwa wa kwanza kwenda Israeli na kutembelea mabara yote.


title: Papa Paulo VI

text: Afya yake iliharibika haraka mwaka 1978 ambapo alifariki tarehe 6 Agosti saa 3:40 usiku huko Castel Gandolfo, akiacha wasia mzuri sana.


title: Papa Paulo VI

text: Kwa uamuzi wa Papa Yohane Paulo II, tarehe 11 Mei 1993, Kanisa la Roma lilifungua kesi ya kumtangaza mwenye heri na hatimaye mtakatifu.


title: Papa Paulo VI

text: Tarehe 20 Desemba 2012 Papa Benedikto XVI alipitisha uamuzi wa kukiri ushujaa wa maadili yote ya Paulo VI, ambaye hivyo alistahili kuitwa "venerabilis".


title: Papa Paulo VI

text: Baada ya kuthibitisha muujiza uliopatikana kwa maombezi yake, Papa Fransisko alimtangaza mwenye heri tarehe 19 Oktoba 2014 na baada ya muujiza wa pili alimtangaza mtakatifu tarehe 14 Oktoba 2018.


title: Papa Paulo VI

text: Mbali ya hati za mtaguso mkuu, Paulo VI alitoa nyaraka kuu saba:


title: Glycerius

text: Glycerius (takriban 420 – baada ya 480) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 3 Machi, 473 hadi mwezi wa Juni 474. Alimfuata Olybrius. Baada ya enzi fupi tu, alijiuzulu na kukabidhi taji kwa Julius Nepos. Baadaye alikuwa askofu katika kanisa la kikatoliki.


title: Olybrius

text: Anicius Olybrius alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kwa miezi michache tu kuanzia 11 Julai, 472 hadi kifo chake tarehe 23 Oktoba, 472. Alimfuata Anthemius.


title: Anthemius

text: Anthemius (takriban 420 – 11 Julai, 472) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia 12 Aprili, 467 hadi kifo chake. Alimfuata Libius Severus.


title: Libius Severus

text: Libius Severus alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia mwezi wa Novemba 461 hadi kifo chake tarehe 15 Agosti, 465. Alimfuata Majorian.


title: Dola la Roma Magharibi

text: Dola la Roma Magharibi ni sehemu ya Dola la Roma upande wa Magharibi iliyo na mji mkuu wa Roma. Kuanzia mwaka wa 285 Dola la Roma lilikuwa na makaisari wawili ili kurahisisha utawala wa en eneo lililokuwa kubwa mno.


title: Dola la Roma Magharibi

text: Chini ya Konstantin Mkuu, mji wa Konstantinopoli ulitangazwa mji mkuu wa pili. Baada ya kifo cha Theodosius Mkuu, utawala uligawanywa kati ya wana wake na kweli kulikuwa na madola mawili yenye miji mikuu miwili.


title: Dola la Roma Magharibi

text: Katika magharibi wanajeshi Wagermanik katika utumishi wa Waroma walipata uwezo zaidi hadi wakamua kushika madaraka wenyewe. Mtawala wa mwisho wa Roma Magharibi alikuwa Kaisari Romulus Augustus aliyeondoshwa madarakani mwaka wa 476. Mkuu wa jeshi Odoaker alimpindua Romulus akajitangaza kama mfalme wa magharibi hata akiendelea kuheshimu kipaumbele wa makaisari wa mashariki mjini Konstantinopoli.


title: Dola la Roma Magharibi

text: Watawala Wagermanik wa Italia waliendelea kutawala katika jina la makaisari lakini hali halisi Dola la Roma Magharibi lilikuwa limekwisha.


title: Majorian

text: Julius Valerius Majorianus (Novemba 420 – 7 Agosti, 461) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia Aprili 457 hadi 2 Agosti, 461 alipolazimishwa kujiuzulu, siku tano kabla ya kifo chake tu. Alimfuata Avitus.


title: Avitus

text: Marcus Maecilius Flavius Eparchius Avitus (takriban 395 – 17 Oktoba, 456) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 9 Julai, 455 hadi kifo chake. Alimfuata Petronius Maximus.


title: Petronius Maximus

text: Petronius Maximus (takriban 396 – 22 Aprili, 455) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kwa wiki chache tu kuanzia 17 Machi, 455 hadi kifo chake. Alimfuata Valentinian III.


title: Valentinian III

text: Valentinian III (2 Julai, 419 – 16 Machi, 455) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 23 Oktoba, 425 akiwa na umri wa miaka sita tu, hadi kifo chake. Alimfuata Honorius.


title: Kaizari Honorius

text: Honorius (9 Septemba, 384 – 15 Agosti, 423) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Januari 395 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Theodosius Mkuu. Kaka yake Arcadius alikuwa Kaizari wa Roma Mashariki.


title: Theodosius Mkuu

text: Flavius Theodosius (11 Januari, 347 – 17 Januari, 395) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 15 Mei, 392 hadi kifo chake.


title: Theodosius Mkuu

text: Kabla hajatawala dola zima, alikuwa Kaizari upande wa Mashariki kuanzia Agosti 378. Upande wa Mashariki alimfuata Valens.


title: Theodosius Mkuu

text: Theodosius alikuwa Kaizari wa mwisho aliyetawala dola zima la Roma. Ndiye aliyetangaza Ukristo wa Kikatoliki kuwa dini rasmi ya dola.


title: Theodosius Mkuu

text: Hati ya Thesalonike ilisisitiza imani moja tu kuwa halali katika dola la Roma, ile "katholiki" (yaani, isiyo ya sehemu) na "orthodoksi" (yaani, sahihi).


title: Theodosius Mkuu

text: Tangu hapo, Theodosius alitumia nguvu nyingi kuzima aina zote za Ukristo tofauti na hiyo, hasa Uario.


title: Theodosius Mkuu

text: Hati hiyo ilifuatwa mwaka 381 na Mtaguso wa kwanza wa Konstantinopoli, uliothibitisha na kuongezea ungamo la Nisea katika Kanuni ya imani ya Nisea-Konstantinopoli.


title: Theodosius Mkuu

text: Mwaka 383, Kaisari alidai madhehebu mengine yote yampatie maungamo yao ya imani, akayachambua na kuyachoma yote isipokuwa ya Wanovasyani. Hivyo madhehebu hayo hayakuruhusiwa tena kukutana, kuweka mapadri wala kueneza mafundisho yao. Theodosius alikataza wazushi wasiishi tena Konstantinopoli, na miaka 392-394 alitaifisha maabadi yao.


title: Theodosius Mkuu

text: Baada yake wanae wawili walishiriki utawala, Honorius upande wa Magharibi, na Arcadius upande wa Mashariki.


title: Theodosius Mkuu

text: Waorthodoksi wanamheshimu kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Januari.


title: Honorius

text: Honorius ni jina la


title: Kaizari Maxentius

text: Marcus Aurelius Valerius Maxentius (takriban 278 – 28 Oktoba, 312) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia 28 Oktoba, 306 hadi kifo chake. Alimfuata Constantius Chlorus.


title: Constantius Chlorus

text: Flavius Valerius Constantius (31 Machi, 250 – 25 Julai, 306) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia mwezi wa Mei 305 hadi kifo chake. Aliitwa Chlorus kwa ajili ya rangi ya uso wake kuwa nyeupe. Alimfuata Maximian. Alikuwa baba wa Konstantin Mkuu.


title: Kaizari Maximian

text: Marcus Aurelius Valerius Maximianus Herculius (takriban 250 – Julai 310) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma pamoja na Diokletian kuanzia 1 Machi 286 hadi 1 Mei 305 alipojiuzulu kwa shauri la Diokletian.


title: Kaizari Maximian

text: Upande wa Roma Magharibi alimfuata Numerian.


title: Diokletian

text: Gaius Aurelius Valerius Diocletianus (takriban 245 – takriban 312) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 20 Novemba 284 hadi 1 Mei 305 alipojiuzulu. Alimfuata Numerian.


title: Diokletian

text: Kwanza alitawala dola zima, lakini 1 Machi 286 alimteua Maximian kutawala sehemu za Magharibi.


title: Diokletian

text: Ni maarufu kwa kuendesha dhuluma kali zaidi ya serikali ya Dola la Roma dhidi ya Wakristo.


title: Kaizari Numerian

text: Numerian alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Desemba 283 hadi kifo chake mwezi wa Novemba 284. Alimfuata Carus.


title: Kaizari Carus

text: Carus (takriban 230 – Julai/Agosti 283) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Oktoba 282 hadi kifo chake. Alimfuata Probus.


title: Kaizari Probus

text: Marcus Aurelius Probus (takriban 232 – Septemba/Oktoba 282) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Juni 276 hadi kifo chake. Alimfuata Tacitus.


title: Kaizari Tacitus

text: Marcus Claudius Tacitus (takriban 200 – Juni 276) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 25 Septemba, 275 hadi kifo chake. Alimfuata Aurelian.


title: Kaizari Aurelian

text: Lucius Domitius Aurelianus (9 Septemba, 214 – Septemba 275) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 9 Septemba, 270 hadi kifo chake. Alimfuata Quintillus.


title: Kaizari Quintillus

text: Marcus Aurelius Claudius Quintillus alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa siku kadhaa tu katika mwaka wa 270 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Claudius II.


title: Kaizari Claudius II

text: Marcus Aurelius Claudius Augustus Gothicus (10 Mei, 213 au 214 – Januari 270) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Septemba 268 hadi kifo chake chini ya jina la Claudius II. Alimfuata Galienus.


title: Kaizari Galienus

text: Publius Licinius Egnatius Gallienus (takriban 218 – Septemba 268) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Septemba 253 hadi kifo chake. Mpaka mwaka wa 260 alitawala pamoja na baba yake, Kaizari Valerian. Walimfuata Aemilianus.


title: Kaizari Valerian

text: Publius Licinius Valerianus (takriban 200 – 260) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Septemba 253 hadi kifo chake. Alitawala pamoja na mwana wake, Kaizari Galienus. Walimfuata Aemilianus.


title: Kaizari Aemilianus

text: Aemilianus (takriban 207 – Septemba 253) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa miezi kama mitatu katika mwaka wa 253 hadi kifo chake. Alimfuata Trebonianus Gallus.


title: Trebonianus Gallus

text: Trebonianus Gallus (takriban 206 – Agosti 253) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Juni 251 hadi kifo chake. Alimfuata Decius. Kwanza alitawala pamoja na mwana wa Decius, Hostilian. Hostilian alipokufa na tauni, Trebonianus alitawala pamoja na mwana wake, Volusianus.


title: Kaizari Decius

text: Gaius Messius Quintus Traianus Decius (takriban 201 – Juni 251) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Aprili/Mei 249 hadi kifo chake. Alimfuata Philippus Mwarabu aliyemshinda katika pigano la vita. Baadaye alitawala pamoja na mwana wake Herennius Etruscus.


title: Philippus Mwarabu

text: Marcus Julius Philippus (takriban 204 – Aprili/Mei 249) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Februari 244 hadi kifo chake. Alimfuata Gordian III. Aliitwa Mwarabu kwa vile alizaliwa katika jimbo la Syria karibu na mji wa Damaskus na wazazi Waarabu.


title: Gordian III

text: Gordian III (20 Januari, 225 – 11 Februari, 244) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 29 Julai, 238 hadi kifo chake. Aliwafuata makaizari Pupienus na Balbinus ambao alikuwa ametawala chini yao tangu 22 Aprili, 238. Sababu ya kifo chake haijulikani.


title: Balbinus

text: Decimus Caelius Calvinus Balbinus (takriban 165 – 29 Julai, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma, pamoja na Pupienus, kuanzia 22 Aprili, 238 hadi kifo chake. Walimfuata Gordian II wakiasi dhidi ya Maximinus Thrax.


title: Pupienus

text: Marcus Clodius Pupienus Maximus (takriban 178 – 29 Julai, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma, pamoja na Balbinus, kuanzia 22 Aprili, 238 hadi kifo chake. Walimfuata Gordian II wakiasi dhidi ya Maximinus Thrax.


title: Gordian II

text: Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus (takriban 192 – 12 Aprili, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 22 Machi, 238 hadi kifo chake. Alijulikana kama Gordian II kwa vile alitawala pamoja na baba yake, Gordian I, wakiasi dhidi ya Maximinus Thrax.


title: Arcadius

text: Arcadius (377 au 378 – 1 Mei, 408) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Mashariki kuanzia 17 Januari, 395 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Theodosius Mkuu. Kaka yake, Honorius, alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi.


title: Gordian I

text: Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus au Gordian I (takriban 159 – 12 Aprili, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma, pamoja na mwana wake Gordian II, kuanzia 22 Machi, 238 hadi kifo chake. Walimfuata Maximinus Thrax ambaye waliasi dhidi yake.


title: Maximinus Thrax

text: Gaius Iulius Verus Maximinus au Maximinus Thrax (takriban 173 – Aprili 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 20 Machi, 235 hadi kifo chake. Alimfuata Alexander Severus. Kwa vile hakukaa katika mji wa Roma, kulikuwa na makaizari wengi walioasi dhidi yake, kama babu, baba na mwana wa akina Gordian, au Balbinus na Pupienus.


title: Makanika

text: Hii inajulilikana kama "Mechanical Energy". Kwa hakika haswa hii si nishati endelezi, bali ni namna ya kuweka akiba ya nishati kwa njia ya kwa mfano "Flywheel".


title: Joto ya Jua

text: Mtambo huu hutega mionzi ya jua ili kupasha maji moto. Teknolojia za hita ya maji za nishati ya jua (Solar water heater systems "SWHs") zimeenea duniani kote.


title: Alexander Severus

text: Alexander Severus (1 Oktoba, 208 – 18 au 19 Machi, 235) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 11 Machi, 222 hadi kifo chake. Alimfuata Elagabalus.


title: Elagabalus

text: Elagabalus au Heliogabalus (takriban 203 – 11 Machi, 222) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 16 Mei, 218 hadi kifo chake. Alimfuata Macrinus.


title: Kaizari Macrinus

text: Marcus Opellius Macrinus (takriban 165 – Juni 218) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 11 Aprili, 217 hadi tarehe 8 Juni, 218. Alimfuata Caracalla. Kabla Macrinus hajafa, mpwa wa Caracalla, Elagabalus alitangazwa kuwa Kaizari tarehe 18 Mei. Alimshinda Macrinus katika pigano la vita tarehe 8 Juni, na Macrinus aliuawa kisheria baadaye kidogo.


title: Caracalla

text: Caracalla (4 Aprili, 186 – 8 Aprili, 217) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia mwaka wa 209 hadi kifo chake. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Septimius Bassanius, na baadaye aliitwa Marcus Aurelius Severus Antoninus Augustus. Alimfuata baba yake, Septimius Severus ambaye alitawala pamoja naye hadi kifo cha baba tarehe 4 Februari, 211. Halafu Caracalla alitawala pamoja na kaka yake, Geta ambaye amemuua mwezi wa Desemba 211.


title: Miriam Makeba

text: Miriam Makeba (4 Machi 1932 – 10 Novemba 2008), aliyeitwa pia Mama Afrika, alikuwa mwanamuziki kutoka nchi ya Afrika Kusini. Yeye ni mashuhuri hasa kwa kufahamisha muziki wa Afrika nje ya bara lake.


title: Miriam Makeba

text: Miriam Makeba alizaliwa tarehe 4 Machi 1932 katika jiji la Johannesburg, Afrika Kusini. Mama yake alikuwa wa kabila la Swazi sangoma na baba yake wa kabila la Xhosa. Baba alifariki wakati Miriam akiwa na umri wa miaka sita.


title: Miriam Makeba

text: Miriam alikuwa mwanamuziki pekee wakati huo aliyeweza kufanikiwa kuzieneza nyimbo zenye asili ya Kiafrika. Pia alikuwa miongoni mwa wanamuziki waasisi wa kuchanganya mitindo tofauti ya muziki na kutengeneza muziki wa kuvutia kama Kwaito.


title: Miriam Makeba

text: Alianza kazi ya muziki mwanzoni mwa mwaka 1950 akiwa na kundi la "The Skylarks", baadaye alijiunga na kundi la "Manhattan Brothers". Makundi hayo yalikuwa yakipiga muziki wa Jazz wenye vionjo vya Kiafrika kusini.


title: Miriam Makeba

text: Mwaka 1959, Miriam alifanya onyesho kubwa pamoja na Hugh Masekela, mume wake wa baadaye. Maonyesho aliyofanya pamoja na albamu nzuri alizorekodi havikumpatia faida, lakini baadaye alifanya matamasha katika nchi za Ulaya na Amerika.


title: Miriam Makeba

text: Ulipoanza mkakati wa kupinga ubaguzi wa rangi uliokuwa ukiendelea Afrika ya kusini, Miriam aliamua kurudi nyumbani kupigania uhuru. Baadaye alialikwa Italia katika tamasha la filamu la Venice.


title: Miriam Makeba

text: Kati ya nyimbo za Miriam zilizo maarufu ni "Patapata" (kwa lugha ya KiXhosa ni "Qongaqothwan"). Wimbo maarufu wa "Malaika" uliotungwa na Fadhili William Miriam aliuimba akishirikiana na Harry Belafonte.


title: Miriam Makeba

text: Miriam alirudi tena nyumbani mwaka 1990, na mwaka 1992 alicheza filamu ya Sarafina.


title: Miriam Makeba

text: Mwaka 2001 alitunukiwa tuzo ya dhahabu iliyoitwa Otto Hahn Peace Medal, pia alishika nafasi ya 38 kati ya wanamuziki bora kati ya 100 waliopewa tuzo nchini Afrika ya Kusini.


title: Miriam Makeba

text: Mwaka wa 2005, Miriam alifanya ziara ya kimuziki kwa ajili ya kuwaaga marafiki wake wote duniani iliyomchukua miezi kumi na minne; alifanya maonyesho katika nchi zote alizotembelea wakati alipokuwa akifanya kazi ya muziki.


title: Miriam Makeba

text: Aliaga dunia kwa shtuko la moyo alfajiri ya tarehe 10 Novemba 2008, nchini Italia baada ya kutoa onyesho la muziki.


title: Kaizari Geta

text: Publius Septimius Geta (7 Machi, 189 – Desemba 211) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia mwaka wa 209 hadi kifo chake. Kwanza alitawala pamoja na baba yake, Septimius Severus, na baada ya kifo chake, pamoja na kaka yake Caracalla aliyemuua.


title: Pertinax

text: Publius Helvius Pertinax (1 Agosti, 126 – 28 Machi, 193) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 31 Desemba, 192 hadi kifo chake. Alimfuata Commodus. Aliuawa na Didius Julianus.


title: Commodus

text: Lucius Aurelius Commodus (31 Agosti, 161 – 31 Desemba, 192) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 18 Machi, 180 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Marcus Aurelius.


title: Marcus Aurelius

text: Marcus Aurelius (26 Aprili, 121 – 17 Machi, 180) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 8 Machi, 161 hadi kifo chake. Alimfuata Antoninus Pius. Mpaka 169 alitawala pamoja na Lucius Verus, na kuanzia 177 alitawala pamoja na mwana wake, Commodus.


title: Antoninus Pius

text: Antoninus Pius (19 Septemba, 86 – 7 Machi, 161) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 11 Julai, 138 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Hadrian.


title: Kaizari Hadrian

text: Publius Aelius Traianus Hadrianus (24 Januari, 76 – 10 Julai, 138) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 10 Agosti, 117 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Trajan.


title: Kaizari Traian

text: Marcus Ulpius Nerva Traianus (18 Septemba, 53 – 9 Agosti, 117) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 28 Januari, 98 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Nerva na akafuatwa na Kaizari Hadrian.


title: Kaizari Nerva

text: Marcus Cocceius Nerva (8 Novemba, 30 – 27 Januari, 98) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 18 Septemba, 96 hadi kifo chake. Alimfuata Domitian.


title: Domitian

text: Titus Flavius Domitianus (24 Oktoba, 51 – 18 Septemba, 96) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 14 Septemba, 81 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake Titus.


title: Domitian

text: Domitiano aliimarisha utaratibu wa Dola. Alijitahidi kutafuta maafisa wenye uwezo nje ya familia ya wakubwa wa Senai hivyo alikuta upinzani aliyokandamiza vikali.


title: Domitian

text: Alijitahidi kuimarisha pia dini ya Kiroma na wakati wa mwisho wa utawala wake ulikuwa na mateso ya Wayahudi na Wakristo waliokataa kuabudu miungu ya Roma. Vitabu vya Ufunuo wa Yohane pamoja na waraka wa kwanza wa Klementi viliandikwa wakati ule.


title: Kaizari Titus

text: Titus Flavius Vespasianus (30 Desemba, 39 – 13 Septemba, 81) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 24 Juni, 79 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Vespasian. Kabla hajawa Kaizari, alikuwa jemadari hodari; k.m. alivamia mji wa Yerusalemu mwaka wa 70 na kubomoa hekalu.


title: Vespasian

text: Titus Flavius Vespasianus (17 Novemba, 9 – 23 Juni, 79) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 1 Julai, 69 hadi kifo chake. Alimfuata Vitellius. Wana wake Titus na Domitian walikuwa Kaizari baada yake.


title: Vitellius

text: Aulus Vitellius Germanicus (24 Septemba, 15 – 22 Desemba, 69) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa miezi michache kuanzia 17 Aprili, 69 hadi kifo chake. Alimfuata Otho.


title: Kaizari Otho

text: Marcus Salvius Otho (25 Aprili, 32 – 16 Aprili, 69) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa miezi michache tu kuanzia 15 Januari, 69 hadi kifo chake. Alimfuata Galba.


title: Galba

text: Servius Suplicius Galba (24 Desemba, 3 KK – 15 Januari, 69) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 8 Juni, 68 hadi kifo chake. Alimfuata Nero.


title: Nasaba ya Flavia

text: Nasaba ya Flavia ilikuwa nasaba ya Makaizari wa Roma. Ilidumu kuanzia 69 hadi 96 chini ya utawala wa Vespasian, Titus na Domitian.


title: Nasaba ya Nervo-Traiani

text: Nasaba ya Nervo-Trajani ilikuwa nasaba ya Makaizari wa Roma. Ilidumu kuanzia 96 hadi 138 chini ya utawala wa Nerva, Trajan na Hadrian.


title: Nasaba ya akina Antonin

text: Nasaba ya akina Antonin ilikuwa nasaba ya Makaizari wa Roma. Ilidumu kuanzia 138 hadi 192 chini ya utawala wa Antoninus Pius, Marcus Aurelius na Commodus.


title: Nasaba ya akina Theodosius

text: Nasaba ya akina Theodosius ilikuwa nasaba ya Makaizari wa Roma. Ilianzia mwaka wa 379 na Theodosius Mkuu. Iliendelea na wana wake Honorius katika Dola la Roma Magharibi, na Arcadius katika Ufalme wa Byzantini.


title: Go-Sai

text: Go-Sai (1 Januari 1638 – 22 Machi 1685) alikuwa mfalme mkuu wa 111 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Nagahito". Tarehe 5 Januari 1655 alimfuata kaka yake, Go-Komyo, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 5 Machi 1663. Aliyemfuata ni mdogo wake Reigen.


title: Go-Komyo

text: Go-Komyo (20 Aprili 1633 – 30 Oktoba 1654) alikuwa mfalme mkuu wa 110 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Tsuguhito". Tarehe 14 Novemba 1643 alimfuata dada yake, Meisho, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mdogo wake Go-Sai.


title: Meisho

text: Meisho (9 Januari 1624 – 4 Desemba 1696) alikuwa mfalme mkuu wa 109 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Okiko". Tarehe 22 Desemba 1629 alimfuata baba yake, Go-Mizunoo, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 14 Novemba 1643. Aliyemfuata ni mdogo wake Go-Komyo.


title: Go-Mizunoo

text: Go-Mizunoo (29 Juni 1596 – 11 Septemba 1680) alikuwa mfalme mkuu wa 108 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Masahito". Mwaka wa 1611 alimfuata Go-Yozei, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 22 Desemba 1629. Aliyemfuata ni binti wake, Meisho.


title: Go-Yozei

text: Go-Yozei (31 Desemba 1572 – 25 Septemba 1617) alikuwa mfalme mkuu wa 107 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Kazuhito". Tarehe 17 Desemba 1586 alimfuata babu yake, Ogimachi, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 9 Mei 1611. Aliyemfuata ni mwana wake, Go-Mizunoo.


title: Ogimachi

text: Ogimachi (18 Juni 1517 – 6 Februari 1593) alikuwa mfalme mkuu wa 106 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Michihito". Tarehe 27 Oktoba 1557 alimfuata baba yake, Go-Nara, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 17 Desemba 1586. Aliyemfuata ni mjukuu wake, Go-Yozei.


title: Go-Nara

text: Go-Nara (26 Januari 1497 – 27 Septemba 1557) alikuwa mfalme mkuu wa 105 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Tomohito". Tarehe 9 Juni 1526 alimfuata baba yake, Go-Kashiwabara, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mwana wake, Ogimachi.


title: Go-Kashiwabara

text: Go-Kashiwabara (19 Novemba 1464 – 19 Mei 1526) alikuwa mfalme mkuu wa 104 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Katsuhito". Tarehe 16 Novemba 1500 alimfuata baba yake, Go-Tsuchimikado, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mwana wake, Go-Nara.


title: Go-Tsuchimikado

text: Go-Tsuchimikado (3 Julai 1442 – 21 Oktoba 1500) alikuwa mfalme mkuu wa 103 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Fusahito". Tarehe 21 Agosti 1464 alimfuata baba yake, Go-Hanazono, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mwana wake, Go-Kashiwabara.


title: Go-Hanazono

text: Go-Hanazono (19 Julai 1419 – 18 Januari 1471) alikuwa mfalme mkuu wa 102 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Hikohito". Tarehe 7 Septemba 1428 alimfuata Shoko, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 21 Agosti 1464. Aliyemfuata ni mwana wake, Go-Tsuchimikado.


title: Shoko

text: Shoko (12 Mei 1401 – 30 Agosti 1428) alikuwa mfalme mkuu wa 101 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Mihito". Tarehe 5 Oktoba 1412 alimfuata baba yake, Go-Komatsu, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni Go-Hanazono.


title: Go-Komatsu

text: Go-Komatsu (1 Agosti 1377 – 1 Desemba 1433) alikuwa mfalme mkuu wa 100 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Motohito". Tangu 24 Mei 1382 alidai ufalme. Tarehe 21 Oktoba 1392 alimfuata Go-Kameyama, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 5 Oktoba 1412. Aliyemfuata ni mwana wake, Shoko.


title: Go-Kameyama

text: Go-Kameyama (takriban 1347 – 10 Mei 1424) alikuwa mfalme mkuu wa 99 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Hironari". Mwaka wa 1383 alimfuata Chokei, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 21 Oktoba 1392. Aliyemfuata ni Go-Komatsu.


title: Yohannes III

text: Yohannes III (amezaliwa takriban 1797) alikuwa mfalme wa Ethiopia. Kati ya 1840 na 1851, Yohannes III na binamu yake, Sahle Dengel, waliondoshana madarakani na kurudishiwa utawala mara kwa mara. Aliyemaliza fitina hiyo na kuwafuata ni Tewodros II. Yohannes III alikuwa mwana wa mwisho wa nasaba ya Solomoni. Haijulikani kama amefariki mwaka wa 1851, Tewodros II alipoanza utawala, au akiendelea kuishi hadi miaka ya 1870.


title: Eschweiler

text: Eschweiler (tamka: Eshvailer; Kijerumani cha kienyeji: "Aischwiile") ni mji wa Kijerumani kando la mto Inde mwenye wakazi 60,000. Mji ni baina ya Köln na Aachen karibu na Uholanzi na Ubelgiji.


title: Sahle Dengel

text: Sahle Dengel alikuwa mfalme wa Ethiopia kuanzia Oktoba 1832 alipomfuata kaka yake Gebre Krestos. Tangu 1840 hadi 11 Februari 1855, yeye na binamu yake Yohannes III waliondoshana madarakani na kurudishiwa utawala mara kwa mara. Aliyewafuata ni Tewodros II.


title: Gebre Krestos

text: Gebre Krestos alikuwa mfalme wa Ethiopia kuanzia tarehe 18 Machi 1832 alipomfuata Iyasu IV, hadi kifo chake tarehe 8 Juni 1832. Aliyemfuata ni mdogo wake, Sahle Dengel.


title: Iyasu IV

text: Iyasu IV alikuwa mfalme wa Ethiopia kuanzia tarehe 18 Juni 1830 alipomfuata Gigar, hadi tarehe 18 Machi 1832 alipoondoshwa madarakani. Alikuwa mwana wa Solomon III. Aliyemfuata ni Gebre Krestos.


title: Arthur Holly Compton

text: Arthur Holly Compton (10 Septemba 1892 – 15 Machi 1962) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mionzi ya eksirei na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1927, pamoja na Charles Wilson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Carl David Anderson

text: Carl David Anderson (3 Septemba 1905 – 11 Januari 1991) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1936, pamoja na Victor Hess alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Victor Hess

text: Victor Francis Hess (24 Juni 1883 – 17 Desemba 1964) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Austria. Mwaka wa 1938 alihamia Marekani. Hasa alichunguza mionzi katika anga ya nje. Mwaka wa 1936, pamoja na Carl David Anderson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Clinton Davisson

text: Clinton Joseph Davisson (22 Oktoba 1881 – 1 Februari 1958) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza elektroni. Mwaka wa 1937, pamoja na George Thomson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: George Thomson

text: George Paget Thomson (3 Mei 1892 – 10 Septemba 1975) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza elektroni. Mwaka wa 1937, pamoja na Clinton Davisson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Thomson ni mwana wa Joseph John Thomson aliyetuzwa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1908.


title: Chuo Kikuu cha Nairobi

text: Chuo Kikuu cha Nairobi (UoN) ni chuo kikuu kikubwa zaidi nchini Kenya. Ingawa historia yake kama taasisi ya elimu ilianza 1956, hakikufanya kuwa chuo kikuu huria mpaka 1970 wakati Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki kiligawanywa katika vyuo vikuu huria: Chuo Kikuu cha Makerere nchini Uganda, Chuo Kikuu cha Dar es Salaam nchini Tanzania, na Chuo Kikuu cha Nairobi.


title: Chuo Kikuu cha Nairobi

text: Mwaka wa 2002 Chuo hiki kilikuwa na wanafunzi 22,000, na 17,200 kati yao walikuwa wakisomea shahada ya msingi na 4,800 walikuwa wakisomea shahada ya kumudu. Chuo kikuu kimezindua mipango kadhaa ya kisera na kuanzisha shahada sambamba kukabiliana na mahitaji ya elimu nchini Kenya.


title: Chuo Kikuu cha Nairobi

text: Mwanzo wa Chuo Kikuu cha Nairobi huanzia 1956, pamoja na uanzishwaji wa Royal Technical College ambapo walisajili kundi la kwanza la wahitimu wa masomo ya A-levels katika masomo ya kiufundi mwezi wa Aprili mwaka huo huo. Royal Technical College ilibadilishwa kuwa Chuo cha pili katika Afrika Mashariki tarehe 25 Juni 1961 chini ya jina Royal College Nairobi. Chuo kilikuwa na uhusiano maalum na Chuo Kikuu cha London ambapo kilianza kuandaa wanafunzi katika vitivo ya sanaa, sayansi, na uhandisi kwa tuzo ya shahada kutoka Chuo Kikuu cha London.


title: Chuo Kikuu cha Nairobi

text: Tarehe 20 Mei 1964, Royal College Nairobi ilibadilishwa jina ikawa University College Nairobi kama chuo kilichokuwa sehemu ya Inter-territorial Federal University of East Africa, na baadaye vizazi ya wanafunzi waliojiunga walikuwa wakihitimu shahada zao kutoka Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki badala ya Chuo Kikuu cha London. Mwaka 1970, University College Nairobi kiligeuzwa kikawa chuo kikuu cha Taifa cha kwanza nchini Kenya na kikabadilishwa jina kuwa Chuo Kikuu cha Nairobi.


title: Chuo Kikuu cha Nairobi

text: Hivi majuzi, chuo kikuu kimefanya mahusiano na Chuo Kikuu cha Rome La Sapienza  na Vrije Universiteit Brussel huko Ubelgiji  hasa kwa madhumuni ya utafiti.


title: Chuo Kikuu cha Nairobi

text: Kwa mtazamo wa upanuzi wa haraka na ugomo wa utawala, chuo kikuu kilifanywa marekebishaji mwaka 1983 kusababisha mgawanyiko wa utawala kupitia uumbaji wa vyuo vya kampasi sita zinazoongozwa na wakuu.


title: Nonini

text: Nonini (amezaliwa 1 Oktoba 1982) jina lake haswa ni Hubert Nakitare, ni msanii wa nyimbo aina ya hip hop kutoka nchini kenya awali akisajiliwa na calif records,lakini baadaye alijiunga na homeboyz productions. Yeye alijitosa kwenye ulingo wa muziki wa mijini nchini Kenya kupitia wimbo wake "Nonini ni Nani?" kupanda kwa umaarufu wake kitaifa na kikanda haukuanza hata hivyo mpaka alipotowa wimbo wake "Manzi wa Nairobi" mwaka 2002, wimbo ambao ulisifu uzuri wa wanawake wa Kenya na kufuatiliwa na wimbo "Weh Kamu". Yeye aliendelia kwa kutoa albamu yake "Hanyaring game" mwishoni mwa mwaka wa 2004 ambayo ilihusisha wimbo maarufu "Keroro" neno la kisheng lenye maana ya pombe ya bia.Nonini anajulikana kwa kutoa wimbo wa kwanza wa Genge


title: Nonini

text: Baadaye,wimbo Nani mwenza, kwa ushirikiano na mwanamuziki kutoka Tanzania Juma Nature, uliweza kujulikana kikanda. Katika ubunifu mkubwa hivi karibuni,ameshirikiana pamoja na msanii Nameless kuunda wimbo wa kitaifa wa Ijumaa ujulikanao kama "furahi day" ambao umechezwa sana katika vituo vya utangazaji. nyimbo zote mbili ziko kwenye albamu yake ya pili Mwisho Ya Mawazo,iliyotolewa mwaka 2007. Albamu yake iliwahusisha wanamuziki wakiwemo Nyota Ndogo, Mercy Myra, Profesa Jay na Q-Chief Agosti 2007, Nonini alikuwa miongoni mwa Wakenya 100 wenye ushawishi mkubwa kama ilivyochanguliwa na gazeti la The Standard Nonini alishinda tuzo bora la kimuziki la Chaguo La Teeniez mwaka 2008 kwa video yake ya "Mtoto Mzuri" katika Mwaka wa 2009 alitajwa kama Balozi wa international Lifestyle na Chuo Kikuu cha Limkokwing nchini Malaysia


title: Nonini

text: Nonini ni chotara nusu mluhya na nusu mKamba.


title: Nonini

text: Leo Sun Nonini ina mipaka mipaka unimaginable kuliko mtu ambaye anaongea kwenye ukurasa huu. Kuangalia kwa hilo.


title: Nonini

text: hivi karibuni alianza kikundi kipya kinachojulikana kama P-Unit (pro habo unit ) kinacho wahusisha waimbaji Bonnie, Frasha, Gabu na yeye mwenyewe. kikundi cha p-unit kimetoa baadhi ya nyimbo hasa cha "Si lazima" . "Si lazima" ni wimbo unaozungumzia wakati wa uhusiano ambapo wanandoa hawahitaji kufanya ngono wanaweza kwenda nyumbani na kutofanya mapenzi.Watu wametambua suala la kejeli katika ujumbe wake na nyimbo alizocheza hapo awali. katika mwaka wa 2007 kwenye tuzo la kimuziki cha Kisima P-Unit ilishinda kwenye kitengo cha tuzo la Kikundi cha boomba Kwa Nonini, ilikuwa ni mara ya kwanza yeye kushinda tuzo la Kisima licha ya kuwa hewani kwa miaka mingi. wimbo wao wa pili ulijulikana kama Kushoto-Kulia; nyimbo zote mbili ziko kwenye albamu yake ya Mwisho ya Mawazo. P-Unit ilishinda katika kundi bora kwenye Chaguo La Teeniez mwaka wa 2007 na 2008 na kundi hilo liliteuliwa kwa uzinduzi wa tuzo la (mwaka 2008) MTV Africa Music Wakati wa tuzo la mziki la Kisima P-Unit ilishinda katika kitengo cha Kikundi jamii cha boomba , vilevile pamoja na mwanamziki DNA kutokana na Ushirikiano wao kwa wimbo wa "Una"


title: Jumuiya Ya Wanablogu Tanzania

text: Jumuiya Ya Wanablogu Tanzania (Jumuwata) ni chama cha wanablogu wa Tanzania. Chama hiki kinaongozwa na Ramadhani Msangi (Mwenyekiti), Simon Kitururu (Katibu) na Da Mija (Mweka Hazina). Nia ya Jumuwata ni kusaidia Watanzania kuweza kufaidika na mabadiliko ya teknolojia kama vile blogu, podikasti, n.k.


title: Kaizari Karoli V

text: Karoli V (pia: Carlos I wa Hispania; 24 Februari 1500 – 21 Septemba 1558) alikuwa Kaizari wa Dola Takatifu la Kiroma kuanzia 1519 hadi kujiuzulu mwezi wa Septemba 1556.


title: Kaizari Karoli V

text: Alimfuata babu yake, Maximilian I, na kufuatiwa na mdogo wake Ferdinand I.


title: Kaizari Karoli V

text: Kwa jina la Carlos I alikuwa mfalme wa kwanza wa Hispania tangu mwaka 1516. Kwa kuwa nchi hiyo ilikuwa na makoloni mengi hasa barani Amerika, aliweza kusema, "Katika ufalme wangu jua halitui kamwe".


title: Kaizari Maximilian I

text: Maximilian I (22 Machi 1459 – 12 Januari 1519) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1493 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake Federiki III, na kufuatiwa na mjukuu wake Karoli V.


title: Kaizari Federiki III

text: Federiki III (21 Septemba 1415 – 19 Agosti 1493) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1440 hadi kifo chake. Alimfuata binamu yake Albert II, na kufuatiwa na mwana wake Maximilian I. Tarehe 19 Machi 1452, alivishwa taji la Kaizari na Papa Nikolasi V mjini wa Roma, akiwa Kaizari wa mwisho kuvishwa hivyo.


title: Isimu

text: Isimu (au "maarifa ya lugha") ni sayansi inayochunguza lugha. Imegawiwa katika matawi mbalimbali:


title: Fonetiki

text: Fonetiki (kutoka Kiingereza "Phonetics") ni tawi la sayansi ya isimu. Inashughulikia uchunguzi wa sauti za lugha za binadamu, pamoja na utamkaji na usikiaji wake. Kwa ujumla, fonetiki ni tawi la isimu linalochunguza jinsi sauti zinavyozalishwa, zinavyosafirishwa na zinavyomfikia msikilizaji.


title: Fonetiki

text: Etimolojia ya neno fonetiki imebeba dhana mbili: foni na etiki. Foni humaanisha sauti, ilihali etiki ni dhana pana kidogo.


title: Fonetiki

text: Vitamkwa huandikwa kwa kutumia alfabeti ya kifonetiki ya kimataifa (au IPA, kifupi cha jina lake kwa Kiingereza, "International Phonetic Alphabet").


title: Fonetiki

text: Fonetiki inagawanyika katika:


title: Fonolojia

text: Fonolojia (hasa huitwa Sarufi Matamshi) ni tawi la sayansi ya isimu. Inashughulikia uchunguzi wa mfumo wa sauti katika lugha fulani, kwa mfano ugawanyaji wa irabu na konsonanti.


title: Fonolojia

text: Ala za sauti (vipashio vya utamkaji) zinatumika katika utamkaji wa fonimu (vitamkwa) za lugha husika. Mkondo wa hewa wakati wa utamkaji. Kuwepo na kutokuwepo kwa mguno wakati wa utamkaji (guna/siguna).


title: Fonolojia

text: Utanzu huu hushughulikia kanuni zinazotawala uchambuzi wa mfumo wa sauti, yaani, sauti kutamkwaje na wapi katika kinywa cha mwanadamu.


title: Fonolojia

text: Matokeo ya uchunguzi wa kifonolojia yana umuhimu katika kubuni alfabeti.


title: Fonolojia

text: Dhana ya fonolojia inajipambanua vizuri zaidi ikifasiliwa kwa kutofautishwa na fonetiki. Wakati fonetiki ni taaluma inayochunguza sauti zitamkwazo na binadamu bila kuzihusisha na lugha yoyote, fonolojia huchunguza mfumo wa sauti wa lugha mahususi kama vile sauti za Kiswahili, Kiingereza, Kimwera na Kinyaturu. Kwa ufupi, fonetiki huchunguza sauti zote zitamkwazo na binadamu; fonolojia huchunguza mfumo wa sauti wa lugha mahususi.


title: Fonolojia

text: Hivyo, fonetiki huchunguza sauti nyingi kadiri iwezekanavyo, lakini fonolojia huchunguza sauti chache tu zilizomo katika mfumo wa sauti wa lugha husika. Mathalani, mfumo wa sauti wa lugha ya Kiswahili una sauti thelathini tu (irabu tano na konsonanti ishirini na tano).


title: Fonolojia

text: Jambo lingine la kuzingatia ni vipashio vya kiuchambuzi vya matawi haya mawili. Wakati fonetiki kipashio chake cha msingi ni "foni", fonolojia kipashio chake cha msingi ni "fonimu". Kwa kuzingatia maelezo ya hapo awali, ni wazi kuwa foni ni nyingi zaidi kuliko fonimu, kwa kuwa foni ni kila sauti itamkwayo na binadamu, wakati fonimu ni sauti zile tu zilizomo katika mfumo wa sauti wa lugha mahususi. Hivyo, kuna fonimu za Kiswahili, za Kiingereza, za Kichina, n.k., lakini foni si za lugha yoyote, wala huwezi kusema kwa uhakika kuna foni ngapi, kwa kuwa bado kuna lugha nyingi duniani ambazo hazijatafitiwa.


title: Fonolojia

text: Historia ya fonolojia inaweza kuwa imeanza na Ashtadhyayi, sarufi ya Kisanskrit iliyoandikwa na Pāṇini katika karne ya 4 KK. Kwa namna ya pekee Shiva Sutras, nyongeza ya Ashtadhyayi, inaorodhesha fonemi ya lugha hiyo, pamoja na kujadili mofolojia, sintaksia na semantiki.


title: Fonolojia

text: TUKI, "Kamusi Sanifu ya Isimu na Lugha", Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, 1990 Massamba, D., "Kamusi ya Isimu na Falsafa ya Lugha", Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, 2004 Massamba, D.P.B. - Kinore, Y.M. - Msanjila, Y.P., "Fonolojia ya Kiswahili Sanifu", TUKI, Dar es Salaam 2004 - ISBN 9976-911-70X


title: Sanaa

text: Sanaa (kutoka neno la Kiarabu) ni ufundi anaoutumia mwanadamu ili kuwasilisha fikra au mawazo yaliyo ndani ya akili yake.


title: Sanaa

text: Vilevile sanaa ni uzuri unaojiibua katika umbo lililosanifiwa.


title: Sanaa

text: Kusanifu ni kuumba, kufanya jambo au kitu kwa kutumia ufundi/ustadi ili kiweze kuvutia watu kwa uzuri wake. Mtu hueleza hisia zinazomgusa kwa kutumia umbo fulani ambalo limesanifiwa.


title: Sanaa

text: Hivyo kazi yoyote ya sanaa inategemewa ioneshe ufundi wa hali ya juu ili iwe na mvuto kwa hadhira yake.


title: Sanaa

text: Tunaweza kuona kazi ya sanaa kupitia tanzu za fasihi, uchoraji, ususi, ufumaji, utarizi, uchongaji, ufinyanzi na kadhalika.


title: Sanaa

text: Kila umbo huwa na nyenzo zinazotumika katika kuliumba umbo hilo. Kwa mfano katika uchongaji kuna mti (gogo), panga, tezo, msasa, rangi na kadhalika.


title: Sanaa

text: Hizi ni sanaa ambazo uzuri wake hujitokeza katika umbo la kudumu, umbo ambalo linaweza kuhifadhiwa, hivi kwamba uzuri wake ukaendelea kuonekana wakati wowote ule.


title: Sanaa

text: Hizi ni baadhi tu ya aina za sanaa ambazo hutoa umbo la kudumu:


title: Sanaa

text: Uzuri wa sanaa hizi umo katika umbo la vitendo, hivyo ilimradi kuupata uzuri huo ni lazima kutazama vitendo vinavyofanyika. Katika sanaa hizi lazima kuwe na chenye sifa kuu nne, ambazo ni:


title: Sanaa

text:
Kati ya hizo, fasihi ni tanzu ya pekee kwa sababu zifuatazo:

,


title: Watiriko

text: Watiriko ni kabila dogo lililokaa kusini mwa wilaya ya Mpwapwa, mkoa wa Dodoma ulio katikati ya nchi ya Tanzania, hasa Kibakwe, Chamtumile, Ikuyu na maeneo ya karibu na hayo.


title: Watiriko

text: Kabila hilo lina asili ya mchanganyiko wa kabila la Wahehe na kabila la Wagogo. Maneno yao ni mchanganyiko wa maneno ya makabila hayo mawili, isipokuwa mila na desturi zao zimeelemea sana kwa Wagogo, mfano: wanatahiri watoto wa kiume na wa kike, michezo yao ya kiutamaduni na nyimbo zao ni za Kigogo.


title: Watiriko

text: Inasemekana wahamizi wa zama za vita vya kikabila kabla ya vita kuu ya kwanza, walitokea upande wa kusini wa Tanganyika, hasa mkoa wa Iringa, wakaja mpaka mto Ruaha, wakavuka mto hadi Mpwapwa kusini ya sasa, wakachagua kuishi huko.


title: Watiriko

text: Kusudi wapate kukubalika katika jamii ya nchi hii mpya (ambapo ilikuwa ni himaya ya Wagogo, ijapo walikuta sehemu ile haikuwa na wakazi) iliwalazimu kuiga mila na desturi za wenyeji wa karibu na eneo lile, mfano: kutoga masikio, kutoa meno mawili ya chini, kufanya tohara kwa wanaume na watoto wa kike. Kwa njia hiyo walikubalika katika jamii ile na waliweza kuwa watawala (au "watemi").


title: Watiriko

text: Waliweza kuoa wenyeji wa pale, na matokeo yake ikapatikana lugha iliyokuwa mchanganyiko wa Kigogo na Kihehe; hadi leo lugha hiyo wanaiita Kitiriko.


title: Watiriko

text: Kabila hili linatawaliwa na koo chache zenye nguvu kama vile Mduwile ambao chimbuko lao ni maeneo ya bondeni katika kijiji cha Lwihomelo ambapo kuna eneo lijulikanalo kama Pitiliko. Koo nyingine ni kama Chugulu, Semwali ambao asili yao ni mlima Semi karibu na Kibakwe.


title: Kitiriko

text: Kitiriko ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania, mchanganyiko wa Kihehe na Kigogo. Inasemwa na Watiriko.


title: Kaizari Ferdinand I

text: Ferdinand I (10 Machi 1503 – 25 Julai 1564) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1558 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Karoli V, na kufuatiwa na Maximilian II.


title: Kaizari Maximilian II

text: Maximilian II (31 Julai 1527 – 12 Oktoba 1576) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1564 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Ferdinand I, na kufuatiwa na Rudolf II.


title: Kaizari Rudolf II

text: Rudolf II (18 Julai 1552 – 20 Januari 1612) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 12 Oktoba 1576 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Maximilian II, na kufuatiwa na mdogo wake, Matthias.


title: Kaizari Matthias

text: Matthias (24 Februari 1557 – 20 Machi 1619) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1612 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Rudolf II, na kufuatiwa na Ferdinand II.


title: Kaizari Ferdinand II

text: Ferdinand II (9 Julai 1578 – 15 Februari 1637) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1619 hadi kifo chake. Alimfuata binamu yake, Matthias, na kufuatiwa na Ferdinand III.


title: Kaizari Ferdinand III

text: Ferdinand III (13 Julai 1608 – 2 Aprili 1657) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1637 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Ferdinand II, na kufuatiwa na Leopold I.


title: Kaizari Leopold I

text: Leopold I (9 Juni 1640 – 5 Mei 1705) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1658 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, III, na kufuatiwa na Joseph I.


title: Kaizari Joseph I

text: Joseph I (26 Julai 1678 – 17 Aprili 1711) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1705 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Leopold I, na kufuatiwa na Karoli VI.


title: Kaizari Karoli VI

text: Karoli VI (1 Oktoba 1685 – 20 Oktoba 1740) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1711 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Joseph I, na kufuatiwa na Karoli VII.


title: Kaizari Karoli VII

text: Karoli VII (6 Agosti 1697 – 20 Januari 1745) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia mwezi wa Februari 1742 hadi kifo chake. Alimfuata Karoli VI, na kufuatiwa na Francis I.


title: Kaizari Francis I

text: Francis I (8 Desemba 1708 – 18 Agosti 1765) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia tarehe 13 Septemba 1745 hadi kifo chake. Alimfuata Karoli VII, na kufuatiwa na Joseph II.


title: Kaizari Joseph II

text: Joseph II (13 Machi 1741 – 20 Februari 1790) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1765 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Francis I, na kufuatwa na mdogo wake, Leopold II.


title: Kaizari Joseph II

text: Sera zake katika utawala Austria peke yake miaka 1780-1790 zimeitwa "Ujosefu" (au "Josefini"). Sera hizo zilifuata falsafa ya mwangaza na kuingilia na kubana mamlaka ya Kanisa katika mambo mengi, hata madogo sana.


title: Kaizari Joseph II

text: Kwa sababu hiyo alilaumiwa vikali na Kanisa Katoliki na kuhusianishwa na tapo la Wamasoni.


title: Kaizari Joseph II

text: Pamoja na hilo, alipatwa na upinzani mkubwa, na hatimaye alifuta baadhi ya maamuzi yake.


title: Kaizari Joseph II

text: Alipokufa, Leopoldo II alizidi kurudisha mambo yalivyokuwa awali na kujali hisia za wananchi.


title: Kaizari Leopold II

text: Leopold II (5 Mei 1747 – 1 Machi 1792) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1790 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Joseph II, na kufuatiwa na Francis II.


title: Kaizari Francis II

text: Francis II (12 Februari 1768 – 2 Machi 1835) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1792 hadi kujiuzulu mwaka wa 1806. Alimfuata baba yake, Leopold II. Alipojiuzulu, Dola Takatifu la Kiroma la Taifa la Ujerumani lilivunjika hadi mwaka wa 1871.


title: Kaizari Sigismund

text: Sigismund (15 Februari 1368 – 9 Desemba 1437) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1410 hadi kifo chake. Alivishwa taji la Kaizari mwaka wa 1433 tu. Alimfuata Rupert, na kufuatiwa na Albert II.


title: Sari

text:
Sari (Kitapuri: Sari ) ni makao makuu ya mkoa wa Mazandaran katika Uajemi.
Idadi ya wakazi inakadiriwa kuwa takriban nusu milioni. Mji uko kaskazini ya milima ya Alborz na karibu na Bahari ya Kaspi.


title: Charles Wilson

text: Charles Thomson Rees Wilson (14 Februari 1869 – 15 Novemba 1959) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uskoti. Hasa alichunguza mionzi ya aina mbalimbali. Mwaka wa 1927, pamoja na Arthur Compton alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Louis-Victor Broglie

text: Louis-Victor Broglie (15 Agosti 1897 – 19 Machi 1982) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza sifa za elektroni na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1929 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Paul Dirac

text: Paul Adrien Maurice Dirac (8 Agosti 1902 – 20 Oktoba 1984) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza sifa za elektroni ndani ya nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1933, pamoja na Erwin Schrodinger alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Enrico Fermi

text: Enrico Fermi (29 Septemba 1901 – 28 Novemba 1954) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia. Baadaye alihamia Marekani. Hasa anajulikana kwa uchunguzi wake wa atomu na mambo ya kinyukia kwa jumla. Mwaka wa 1938 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Isidor Rabi

text: Isidor Isaac Rabi (29 Julai 1898 – 11 Januari 1988) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sifa za atomu. Mwaka wa 1944 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Percy Bridgman

text: Percy Williams Bridgman (21 Aprili 1882 – 20 Agosti 1961) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sifa za halijoto na kanieneo. Mwaka wa 1946 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Edward Appleton

text: Edward Appleton (6 Septemba 1892 – 21 Aprili 1965) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mionzi katika anga ya nje. Mwaka wa 1941 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza. Mwaka wa 1947 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Patrick Blackett

text: Patrick Maynard Stuart Blackett (18 Novemba 1897 – 13 Julai 1974) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mionzi katika anga ya nje. Mwaka wa 1948 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Hideki Yukawa

text: Hideki Yukawa (23 Januari 1907 – 8 Septemba 1981) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujapani. Hasa alichunguza vijipande vya atomu. Mwaka wa 1949 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Cecil Frank Powell

text: Cecil Frank Powell (5 Desemba 1903 – 9 Agosti 1969) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza vijipande vya atomu. Mwaka wa 1950 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: John Douglas Cockcroft

text: John Douglas Cockcroft (27 Mei 1897 – 18 Septemba 1967) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza kiini cha atomu. Mwaka wa 1948 alipewa cheo cha "Sir". Mwaka wa 1951, pamoja na Ernest Walton alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Ernest Walton

text: Ernest Walton (6 Oktoba 1903 – 25 Juni 1995) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ireland. Hasa alichunguza mwendo wa vijipande vya atomu. Mwaka wa 1951, pamoja na John Douglas Cockcroft alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Edward Purcell

text: Edward Mills Purcell (30 Agosti 1912 – 7 Machi 1997) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usumaku wa atomu. Mwaka wa 1952, pamoja na Felix Bloch alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Felix Bloch

text: Felix Bloch (23 Oktoba 1905 – 10 Septemba 1983) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uswisi. Hasa alichunguza usumaku ndani ya atomu. Mwaka wa 1952, pamoja na Edward Purcell alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Frits Zernike

text: Frits Zernike (16 Julai 1888 – 10 Machi 1966) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Hasa anajulikana kwa uvumbuzi wake wa hadubini iwezeshayo kuangalia vyembe hai. Mwaka wa 1953 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Max Born

text: Max Born (11 Desemba 1882 – 5 Januari 1970) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza sifa za mawimbi na kuboresha nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1954, pamoja na Walther Bothe alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Walther Bothe

text: Walther Wilhelm Georg Bothe (8 Januari 1891 – 8 Februari 1957) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa kuvumbua njia mpya ya kutambua vijipande vya atomu. Mwaka wa 1954, pamoja na Max Born alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Polykarp Kusch

text: Polykarp Kusch (26 Januari 1911 – 20 Machi 1993) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sifa za kisumaku za elektroni. Mwaka wa 1955, pamoja na Willis Lamb alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Willis Lamb

text: Willis Eugene Lamb (12 Julai 1913 – 15 Mei 2008) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usumaku wa atomu na kuboresha nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1955, pamoja na Polykarp Kusch alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Adolf Windaus

text: Adolf Windaus (25 Desemba 1876 – 9 Juni 1959) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza dutu zinazofanya kazi kibiolojia, kama vitamini. Mwaka wa 1928 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Richard Zsigmondy

text: Richard Zsigmondy (1 Aprili 1865 – 23 Septemba 1929) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Austria. Hasa alichunguza koloidi. Mwaka wa 1925 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Arthur Harden

text: Arthur Harden (12 Oktoba 1865 – 17 Juni 1940) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza sifa za sukari na kazi za vimeng'enya. Mwaka wa 1929, pamoja na Hans von Euler-Chelpin alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Mwaka wa 1936 alipewa cheo cha "Sir".


title: Hans von Euler-Chelpin

text: Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin (15 Februari 1873 – 7 Novemba 1964) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uswidi. Hasa alichunguza vimeng'enya na vitamini. Mwaka wa 1929, pamoja na Arthur Harden alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Carl Bosch

text: Carl Bosch (27 Agosti 1874 – 26 Aprili 1940) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza njia za usanisi kwa kanieneo kubwa. Mwaka wa 1931, pamoja na Friedrich Bergius alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Friedrich Bergius

text: Friedrich Bergius (11 Oktoba 1884 – 30 Machi 1949) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza ubadilishaji wa dutu mbalimbali, kwa mfano mkaa kuwa petroli, au mbao kuwa sukari. Mwaka wa 1931, pamoja na Carl Bosch alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Harold Urey

text: Harold Clayton Urey (29 Aprili 1893 – 5 Januari 1981) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa anajulikana kwa kugundua deuterium. Mwaka wa 1934 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Peter Debye

text: Peter Joseph William Debye (24 Machi 1884 – 2 Novemba 1966) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uholanzi. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Petrus Josephus Wilhelmus Debije". Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza mfumo wa atomu, mionzi ya eksirei, na sifa za gesi. Mwaka wa 1936 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Mwaka wa 1940, kabla WaNazi hawajavamia Uholanzi, Debye alihamia Marekani alikoishi hadi kifo chake.


title: Norman Haworth

text: Walter Norman Haworth (19 Machi 1883 – 19 Machi 1950) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa anajulikana kwa kuchunguza mfumo wa vitamini C. Mwaka wa 1937, pamoja na Paul Karrer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Mwaka wa 1947 alipewa cheo cha "Sir".


title: Paul Karrer

text: Paul Karrer (21 Aprili 1889 – 18 Juni 1971) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uswisi. Hasa alichunguza mfumo wa vitamini mbalimbali. Mwaka wa 1937, pamoja na Norman Haworth alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Adolf Butenandt

text: Adolf Friedrich Johann Butenandt (24 Machi 1903 – 18 Januari 1995) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza homoni zisababishazo kuvutiwa kijinsia. Mwaka wa 1939, pamoja na Leopold Ruzicka alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Serikali ya Ujerumani walimlazimisha kukataa tuzo lakini aliruhusiwa kuipokea mwaka wa 1949.


title: Leopold Ruzicka

text: Leopold Stefan Ruzicka (13 Septemba 1887 – 26 Septemba 1976) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uswisi. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza mfumo wa dawa za kuwaua wadudu. Mwaka wa 1939, pamoja na Adolf Butenandt alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Georg von Hevesy

text: Georg Charles de Hevesy (1 Agosti 1885 – 5 Julai 1966) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Hungaria. Alifanya kazi katika nchi mbalimbali, kwa mfano Uingereza, Ujerumani na Uswidi. Hasa alichunguza isotopi. Mwaka wa 1923 aligundua elementi ya hafnium. Mwaka wa 1943 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Otto Hahn

text: Otto Hahn (8 Machi 1879 – 28 Julai 1968) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa kugundua mpasuko wa kinyuklia. Mwaka wa 1944 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: James Sumner

text: James Batcheller Sumner (19 Novemba 1887 – 12 Agosti 1955) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza vimeng'enya. Mwaka wa 1946, pamoja na John Howard Northrop na Wendell Stanley alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: John Howard Northrop

text: John Howard Northrop (5 Julai 1891 – 27 Mei 1987) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mbinu za uchachushaji pamoja na vimeng'enya. Mwaka wa 1946, pamoja na James Sumner na Wendell Stanley alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Wendell Stanley

text: Wendell Meredith Stanley (16 Agosti 1904 – 15 Juni 1971) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza kugandisha virusi kama fuwele. Mwaka wa 1946, pamoja na James Sumner na John Howard Northrop alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Robert Robinson

text: Robert Robinson (13 Septemba 1886 – 8 Februari 1975) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza misombo ya kikaboni, kwa mfano alkaloidi. Mwaka wa 1939 alipewa cheo cha "Sir". Mwaka wa 1947 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Arne Tiselius

text: Arne Wilhelm Kaurin Tiselius (10 Agosti 1902 – 29 Oktoba 1971) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uswidi. Hasa alichunguza mbinu za kutenganisha protini. Mwaka wa 1948 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: William Giauque

text: William Francis Giauque (12 Mei 1895 – 28 Machi 1982) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sifa za halijoto chini kabisa. Mwaka wa 1949 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Kurt Alder

text: Kurt Alder (10 Julai 1902 – 20 Juni 1958) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa kubuni njia mpya ya usanisi wa misombo ya kikaboni. Mwaka wa 1950, pamoja na Otto Diels alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Otto Diels

text: Otto Paul Hermann Diels (23 Januari 1876 – 7 Machi 1954) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza usanisi wa misombo ya kikaboni. Mwaka wa 1950, pamoja na Kurt Alder alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Edwin McMillan

text: Edwin Mattison McMillan (18 Septemba 1907 – 7 Septemba 1991) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa anajulikana kwa kugundua elementi ya neptunium. Mwaka wa 1951, pamoja na Glenn Seaborg alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Glenn Seaborg

text: Glenn Theodore Seaborg (19 Aprili 1912 – 25 Februari 1999) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza elementi nzito sana. Mwaka wa 1951, pamoja na Edwin McMillan alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: A.J.P. Martin

text: Archer John Porter Martin (1 Machi 1910 – 28 Julai 2002) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mbinu za kutenganisha dutu zinazofanana. Mwaka wa 1952, pamoja na Richard Synge alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: R.L.M. Synge

text: Richard Lawrence Millington Synge (28 Oktoba 1914 – 18 Agosti 1994) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mbinu za kutenganisha dutu zinazofanana. Mwaka wa 1952, pamoja na Archer John Porter Martin alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Hermann Staudinger

text: Hermann Staudinger (23 Machi 1881 – 8 Septemba 1965) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza plastiki laini. Mwaka wa 1953 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Linus Pauling

text: Linus Pauling (28 Februari 1901 – 19 Agosti 1994) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mfumo wa molekuli kubwa, kwa mfano protini. Mwaka wa 1954 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Tena, mwaka wa 1962 alipokea Tuzo ya Nobel ya Amani.


title: Vincent du Vigneaud

text: Vincent du Vigneaud (18 Mei 1901 – 11 Desemba 1978) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza homoni mbalimbali na usanisi wake. Mwaka wa 1955 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Nikolay Semyonov

text: Nikolay Nikolayevich Semyonov (15 Aprili 1896 – 25 Septemba 1986) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Urusi. Hasa alichunguza nishati mwendo. Mwaka wa 1956, pamoja na Cyril Hinshelwood alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Cyril Hinshelwood

text: Cyril Norman Hinshelwood (19 Juni 1897 – 9 Oktoba 1967) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mwendo wa athari za kikemia. Mwaka wa 1948 alipewa cheo cha "Sir". Mwaka wa 1956, pamoja na Nikolay Semyonov alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Alexander Todd

text: Alexander Robertus Todd of Trumpington (2 Oktoba 1907 – 10 Januari 1997) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mfumo wa nukleotidi na usanisi wake. Mwaka wa 1957 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Frederick Sanger

text: Frederick Sanger (amezaliwa 13 Agosti 1918) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mfumo wa molekuli mbalimbali. Alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mara mbili, mwaka wa 1958 peke yake, na mwaka wa 1980 pamoja na Paul Berg na Walter Gilbert.


title: Jaroslav Heyrovsky

text: Jaroslav Heyrovsky (20 Desemba 1890 – 27 Machi 1967) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ucheki. Hasa anajulikana kwa kuvumbua polarografia. Mwaka wa 1959 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Willard Libby

text: Willard Frank Libby (17 Desemba 1908 – 8 Septemba 1980) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa anajulikana kwa kugundua mbinu za kurejea kipindi kupitia kaboni 14. Mwaka wa 1960 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Melvin Calvin

text: Melvin Calvin (8 Aprili 1911 – 8 Januari 1997) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usanidinuru. Mwaka wa 1961 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: John Kendrew

text: John Cowdery Kendrew (24 Machi 1917 – 23 Agosti 1997) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mfumo wa protini mbalimbali. Mwaka wa 1962, pamoja na Max Perutz alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Mwaka wa 1974 alipewa cheo cha "Sir".


title: Max Perutz

text: Max Ferdinand Perutz (19 Mei 1914 – 6 Februari 2002) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Austria. Baadaye alihamia Uingereza. Hasa alichunguza sifa za himoglobini. Mwaka wa 1962, pamoja na John Kendrew alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Giulio Natta

text: Giulio Natta (26 Februari 1903 – 2 Mei 1979) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Italia. Hasa alichunguza ubunifu wa molekuli ndefu ili kuboresha plastiki. Mwaka wa 1963, pamoja na Karl Ziegler alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Karl Ziegler

text: Karl Ziegler (26 Novemba 1898 – 12 Agosti 1973) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza sifa za plastiki na usanisi wake. Mwaka wa 1963, pamoja na Giulio Natta alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Dorothy Hodgkin

text: Dorothy Mary Crowfoot Hodgkin (12 Mei 1910 – 29 Julai 1994) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mfumo wa misombo mbalimbali, kwa mfano vitamini B12. Mwaka wa 1964 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Robert Woodward

text: Robert Burns Woodward (10 Aprili 1917 – 8 Julai 1979) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usanisi wa misombo, kwa mfano kwinini. Mwaka wa 1965 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Manfred Eigen

text: Manfred Eigen (amezaliwa 9 Mei 1927) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza athari mbalimbali za kikemia. Mwaka wa 1967, pamoja na Ronald Norrish na George Porter alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Ronald Norrish

text: Ronald George Wreyford Norrish (9 Novemba 1897 – 7 Juni 1978) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa anajulikana kwa kutumia miako mifupi wa nuru ili kuchunguza athari za kikemia. Mwaka wa 1967, pamoja na Manfred Eigen na George Porter alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: George Porter

text: George Porter (6 Desemba 1920 – 31 Agosti 2002) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza hali za ulinganifu wa molekuli. Mwaka wa 1967, pamoja na Manfred Eigen na Ronald Norrish alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Mwaka wa 1972 alipewa cheo cha "Sir".


title: Robert Mulliken

text: Robert Sanderson Mulliken (7 Juni 1896 – 31 Oktoba 1986) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mfumo wa molekuli. Mwaka wa 1966 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Kipchoge Keino

text: Kipchoge ("Kip") Keino ni Mwenyekiti wa Kamati ya Olimpiki ya Kenya na mkimbiaji aliyestaafu akiwa na ushindi wa medali za dhahabu mara mbili kwenye Mashindano ya Olimpiki. Alizaliwa 17 Januari 1940 huko Kipsamo, Wilaya ya Nandi, Kenya.


title: Kipchoge Keino

text: Alianza kuonyesha ufundi wake wa kukimbia kwenye Mashindano ya Jumuiya ya Madola huko Perth, Australia alipochukua nafasi ya kumi na moja. Kwenye Mashindano ya Olimpiki ya Majira ya Joto mwaka 1964 alimaliza wa tano kwenye mbio za mita 5000.


title: Kipchoge Keino

text: 27 Agosti 1965, Keino alivunja rekodi ya dunia ya mita 3000 kwa sekunde sita. Katika Mashindano ya Mataifa ya Afrika mwaka...alishinda medali mbili za dhahabu kwa umbali wa mita 1500 na 5000. Baadaye alikuja kuvunja rekodi ya dunia iliyokuwa ikishikiliwa na Ron Clarke ya mita 5000 kwa kukimbia kwa muda wa 13:24:2.


title: Encyclopedia Britannica

text:
Encyclopædia Britannica ni kamusi elezo kubwa na moja kati ya kamusi elezo iliyo-maarufu zaidi. Inaandikwa kwa lugha ya Kiingereza. Kamusi elezo hii huchapishwa na kampuni binafsi ya Encyclopaedia Britannica, Inc. Awali ilikuwa ikichapishwa kwenye karatasi tu, lakini hivi karibuni imepanuka na kuwa na dijiti, au matoleo ya kompyuta vilevile. Kamusi elezo hii imegawanyika katika vitabu vingi sana. Makala za kwenye vitabu zimepangwa kwa mtindo wa kialfabeti. Kumekuwa na matoleo yake ambayo ni kwa ajili ya watoto vilevile. Hii ni kamusi elezo kubwa sana ya kuchapishwa. Kamusi elezo iliyo-kubwa ziadi ni Wikipedia. Watu wengi huhesabia kwamba ni kamusi elezo bora, kwa sababu ipo sahihi na ina mambo mengi.
Kamusi elezo hii awali ilikuwa ndogo sana, toleo la kwanza lilikuwa na vitabu vitatu na ilitolewa mnamo mwaka wa 1768. Polepole likawa kubwa zaidi. Toleo jipya, toleo la 15, sasa lina vitabu takriban 29, jumlisha vitabu viwili ambavyo ni faharasa. Pia imemjulisha kitabu cha ziada kiitwacho Propaedia, kwa ajili ya kuainisha ufahamu. Vitabu 29 vimeumba Macropaedia na Micropaedia. Macropædia ni kikubwa kuliko vingine, chenye makala yenye maelezo zaidi ambazo pia zaweza kuwa na kurasa 300, -metengenezwa kwa vitabu 17, wakati Micropædia ni kidogo ambacho kawaida huwa na makala fupi na maneno machache chini ya 750. Micropædia hutumika kwa ajili ya kutazama kwa haraka zaidi, lakini iwapo utahitaji habari zaidi basi inakubidi utumie Macropædia. Kila kitabu kimoja ni kikubwa sana, zaidi ya kurasa 1,000 kwa kitabu. Kuna vitabu vya mwaka. Kila mwaka, kitabu kimechapishwa kuhusu matukio ya mwaka huo.


title: Encyclopedia Britannica

text: Makala za kwenye Britannica ni kwa ajili ya watu wazima walio-elimika, si kwa ajili ya watoto, na imeandikwa na wahariri takriban 100 na wachangiaji wataalamu zaidi ya 4,000. Watu wengi hudhania ni kamusi elezo bora, lakini Wikipedia bado inabaki kuwa maarufu kwa kuwa matumizi yake ni bure. Britannica ni kamusi elezo ya kale kwa lugha ya Kiingereza mpaka sasa. Ilianza kuchapishwa kwa mara ya kwanza kunako mwaka kati ya 1768 na 1771 huko mjini Edinburgh, Uskoti na kukua kwa umaarufu mkubwa, ikiwa na toleo lake la tatu mnamo 1801 ikiwa imeongeza vitabu 21.


title: Encyclopedia Britannica

text: Ukubwa wa vitabu vya Britannica karibia vyote vinafanana kwa takriban miaka 70, ikiwa na maneno yapatayo milioni 40 ikiwa ni nusu ya mada zilizopo ndani ya vitabu vyenyewe. Kamusi elezo hii awali ilikuwa ikimilikiwa na Uingereza. Kwa sasa inamilikiwa na Marekani, lakini bado inaandikwa kwa Kiingereza cha Uingereza. Muda wa ziada, kamusi elezo hii imekuwa na kipindi kigumu cha upatikanaji wa fedha, kitu ambacho kamusi elezo nyingi huzikumba.


title: Encyclopedia Britannica

text: Britannica imekuwa ikimilikiwa na watu tofauti, ikiwa ni pamoja na wachapishaji wa Kiskoti A & C Black, Horace Everett Hooper, Sears Roebuck na William Benton. Encyclopædia Britannica, Inc. inamilikiwa na Jacqui Safra, bilionea mwigizaji wa Uswisi. Teknolojia ya habari imekuwa vyema zaidi hivi karibuni na imekuwa kamusi elezo ya kielektronikia zaidi kama vile "Microsoft Encarta" na Wikipedia zimefanya watu kuto nunua kamusi elezo za kuchapishwa tena. Hata hivyo bado inaweza kusalia, Encyclopædia Britannica, Inc. inaendelea kuwaambia watu kwamba "Britannica" ni nzuri na ipo sahihi zaidi, wametengeneza kamusi elezo ya bei rahisi, na kutengeneza matoleo ya kielektroni kwenye CD-ROM, DVD na Tovuti. "Tangu mwanzoni mwa miaka ya 1930, kampuni pia imekuwa ikitafutia masoko ya kazi za faida ya haraka."


title: Encyclopedia Britannica

text: Toleo la 16 la 2004 lina makala 75,000 yenye maneno milioni 44. Vitabu vyake 32 zaweza kunununuliwa kwa USD 1,400 kwa umbo la karatasi. Zapatikana pia kwa bei nafuu kama CD au DVD na kusomewa kwa compyuta.


title: Richard Willstatter

text: Richard Willstätter (13 Agosti 1872 – 3 Agosti 1942) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza mfumo wa dutu mbalimbali, kwa mfano vimeng'enya na alkaloidi. Mwaka wa 1915 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Lars Onsager

text: Lars Onsager (27 Novemba 1903 – 5 Oktoba 1976) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Norwei. Baadaye alihamia Marekani. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza hali za kikemia zisizowezekana kugeuzwa. Mwaka wa 1968 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Derek Barton

text: Derek Harold Richard Barton (8 Septemba 1918 – 16 Machi 1998) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mfumo wa molekuli mbalimbali. Mwaka wa 1969, pamoja na Odd Hassel alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Mwaka wa 1972 alipewa cheo cha "Sir".


title: Odd Hassel

text: Odd Hassel (17 Mei 1897 – 11 Mei 1981) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Norwei. Hasa alichunguza mfumo wa molekuli mbalimbali. Mwaka wa 1969, pamoja na Derek Barton alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Luis Leloir

text: Luis Federico Leloir (6 Septemba 1906 – 2 Desemba 1987) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Argentina. Hasa alichunguza athari za kabohaidreti kwa nishati mwilini. Mwaka wa 1970 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Gerhard Herzberg

text: Gerhard Herzberg (25 Desemba 1904 – 3 Machi 1999) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1935 alihamia Kanada. Hasa alichunguza mfumo wa molekuli mbalimbali. Mwaka wa 1971 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Christian Anfinsen

text: Christian Boehmer Anfinsen (26 Machi 1916 – 14 Mei 1995) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza uhusiano kati ya mfumo wa protini na athari zake mwilini. Mwaka wa 1972, pamoja na Stanford Moore na William Stein alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Stanford Moore

text: Stanford Moore (4 Septemba 1913 – 23 Agosti 1982) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mfumo wa molekuli za protini. Mwaka wa 1972, pamoja na Christian Anfinsen na William Stein alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: William Stein

text: William Howard Stein (25 Juni 1911 – 2 Februari 1980) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mifumo na athari za protini. Mwaka wa 1972, pamoja na Christian Anfinsen na Stanford Moore alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Ernst Otto Fischer

text: Ernst Otto Fischer (10 Novemba 1918 – 23 Julai 2007) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza misombo ya metali na kaboni. Mwaka wa 1973, pamoja na Geoffrey Wilkinson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Geoffrey Wilkinson

text: Geoffrey Wilkinson (14 Julai 1921 – 26 Septemba 1996) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza metali. Mwaka wa 1973, pamoja na Ernst Otto Fischer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Mwaka wa 1976 alipewa cheo cha "Sir".


title: Paul Flory

text: Paul John Flory (19 Juni 1910 – 9 Septemba 1985) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usanisi wa molekuli kubwa sana. Mwaka wa 1974 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: John Cornforth

text: John Warcup Cornforth (amezaliwa 7 Septemba 1917) ni mwanakemia kutoka nchi ya Australia. Pia ana uraia wa Uingereza. Hasa alichunguza athari za vimeng'enya kwa misombo ya kikaboni. Mwaka wa 1975, pamoja na Vladimir Prelog alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Mwaka wa 1977 alipewa cheo cha "Sir".


title: Vladimir Prelog

text: Vladimir Prelog (23 Julai 1906 – 7 Januari 1998) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uswisi. Hasa alichunguza mfumo wa pande tatu wa molekuli na atomu mbalimbali. Mwaka wa 1975, pamoja na John Cornforth alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Conrad Aiken

text: Conrad Potter Aiken (5 Agosti 1889 – 17 Agosti 1973) alikuwa mwandishi wa mashairi, hadithi fupi na riwaya kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1930, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi.


title: Frank Burnet

text: Frank Macfarlane Burnet (3 Septemba 1899 – 31 Agosti 1985) alikuwa daktari kutoka nchi ya Australia. Hasa alichunguza virusi vinavyosababisha maradhi mbalimbali. Mwaka wa 1951 alipewa cheo cha "Sir". Mwaka wa 1960, pamoja na Peter Medawar alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Peter Medawar

text: Peter Brian Medawar (28 Februari 1915 – 2 Oktoba 1987) alikuwa mwanazuolojia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza uhamishaji wa tishu. Mwaka wa 1960, pamoja na Frank Macfarlane Burnet alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba. Mwaka wa 1965 alipewa cheo cha "Sir".


title: Georg von Bekesy

text: Georg von Bekesy (3 Juni 1899 – 13 Juni 1972) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Hungaria. Baadaye alihamia Marekani. Hasa alichunguza masikio ya binadamu. Mwaka wa 1961 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Francis Crick

text: Francis Harry Compton Crick (8 Juni 1916 – 28 Julai 2004) alikuwa mwanafizikia wa biolojia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa anajulikana kwa kugundua mfumo wa DNA. Mwaka wa 1962, pamoja na James Dewey Watson na Maurice Wilkins alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: James Dewey Watson

text: James Dewey Watson (amezaliwa 6 Aprili 1928) alikuwa mwanafizikia wa biolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza virusi na mfumo wa molekuli mbalimbali, hasa DNA. Mwaka wa 1962, pamoja na Francis Crick na Maurice Wilkins alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: James Dewey Watson

text: Mwaka 2007 alijikuta katikati ya ugomvi kuhusu mahojiano aliporipotiwa kusema ya kuwa watu wa rangi nyeusi hawana akili sasa na Wazungu. Baadaye Watson karudi nyuma akieleza ya kwamba hakumaanisha alichosema.


title: Maurice Wilkins

text: Maurice Hugh Frederick Wilkins (15 Desemba 1916 – 5 Oktoba 2004) alikuwa mwanafizikia wa biolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza DNA kwa njia ya mionzi ya eksirei. Mwaka wa 1962, pamoja na Francis Crick na James Dewey Watson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.