title: Jeraha la moto

text: Katika mwaka wa 2004, milioni 11  ya majeraha yalihitaji huduma ya kiafya kote duniani na yalisababisha vifo 300,000. Hii huifanya kisababishi kikuu cha 4 cha majeraha baada ya kugongana kwa magari, kuanguka, na vurugu. Takribani asilimia 90 ya majeraha ya moto hutokea kwa nchi zinazoendelea. Hii imehusishwa na msongamano wa watu na hali za kupikia sisizo salama. Kwa jumla, karibu asilimia 60 ya kuchomeka kali hutokea katika Kusini mashariki mwa Asia kwa kiwango cha 11.6 kwa kila 100,000.


title: Jeraha la moto

text:
Katika nchi zilizoendelea, wanaume wazima wana uwezekano mara mbili wa kufa kuliko wanawake kufuatia majeraha ya moto. Hii pengine ni kutokana na kazi zao na shughuli za hatari. Katika nchi nyingi zinazoendelea, hata hivyo, wanawake wako katika hatari mara mbili zaidi ya wanaume. Hii mara nyingi inahusiana na ajali za jikoni au vurugu za kinyumbani.
Kwa watoto, vifo kutokana na majeraha ya moto hutokea kwa kiwango cha juu zaidi ya mara kumi katika nchi zinazoendelea kuliko zilizoendelea. Kwa jumla, kwa watoto ni moja ya sababu kuu kumi na tano ya vifo. Kutoka mwakani 1980 hadi 2004, nchi nyingi viwango na ukali wa majeraha umepunguka kwa jumla.


title: Jeraha la moto

text: Takriban majeruhi 500,000 ya waliochomeka hupata matibabu kila mwaka nchini Marekani. ref name=Rosen2009/> Majeraha yalisababisha takriban vifo 3,300 mwaka wa 2008. majeraha mengi (asilimia 70) na vifo kutokana na jeraha la moto hutokea kwa wanaume. Matukio mengi ya majeraha hutokea kwa walio na miaka 1835  ikiwa tukio la juu kutoka kwa ngozi ni kwa watoto chini ya miaka mitano na watu wazima walio zaidi ya miaka 65. Majeraha ya umeme husababisha vifo 1,000 kila mwaka. Radi husababisha vifo vya watu takriban 60 kila mwaka. Barani Ulaya, majeraha ya kujitakia hutokea sana kwa wanaume wa umri ya kati.


title: Jeraha la moto

text: Nchini India, takriban watu 700,000 hadi 800,000 kila mwaka hupata majeraha ya moto, ingawa wachache hutibiwa kwa vitengo maalamu vya majeraha ya moto. Viwango vikubwa hutokea kwa wanawake wa miaka 16-35   Sababu moja ya kiwango hiki cha juu huhusiana na ukosefu wa usalama jikoni na mavasi ya nguo huru kama ilivyo kawaida India. Inakadiriwa kuwa moja kwa tatu ya majeraha yoyote nchini India hutokana na mwako wa moto wazi kushika nguo. Majeraha ya kujitakia pia ni kisababishi cha kawaida na hutokea kwa viwango vya juu kwa wanawake wa umri wa chini, kufuatia vurugu za kinyumbani na madhara ya hiari.


title: Jeraha la moto

text:
Uchoraji wa pangoni kutoka zaidi ya miaka 3500  iliyopita huonyesha jeraha na udhibiti wake. Misri BCE wa 1500  Smith papyrus inaeleza matibabu kwa kutumia asali na dawa ya resin. Matibabu mengine yametumika kwa muda, ikiwa ni pamoja na majani ya chai na Wachina inayoonyeshwa katika 600 BCE, mafuta ya nguruwe na siki na Hippocrates imeandikwa kwa 400  divai  myrrh na Celsus imeonyeshwa kwa 100  CE. Kinyozi wa upasuaji wa Kifaransa AmbroiseParé alikuwa wa kwanza kuelezea viwango tofauti za majeraha mwaka wa 1500. Guillaume Dupuytren aliongezea viwango hivi sita tofauti kuwa kali mwaka wa 1832.
Hospitali ya kwanza ya majeraha ya moto ilifunguliwa mwaka wa 1843 nchini London, Uingereza na huduma za kisasa za majeraha yalianza mwisho wa miaka ya 1800 na mwanzo mwa miaka ya 1900. Wakati wa Vita ya Dunia vya 1, Henry D. Dakin na Alexis Carrel walianzia viwango vya kusafisha na uambukuaji wa majeraha kwa kutumia mchanganyiko wa sodium hypochlorite ambayo kwa kiasi kikubwa ilipunguza vifo. Katika miaka ya 1940, umuhimu wa kukata mapema ngozi iliyokufa na kuweka kipandikizi cha ngozi ilikubalika, na wakati huo, maji ya kurejesha kiowevu mwilini na miongozo ya fomyula ziliwekwa. Katika miaka ya 1970, watafiti walionyesha umuhimu wa hali za hypermetabolic zinazofuata majeraha makubwa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi (kwa Kiingereza "multiple sclerosis") ambayo pia hujulikana kama sklerosisi iliyosambaa au enkefalomielitisi diseminata, ni ugonjwa wa kuvimba ambapo vihami za seli za neva kwenye ubongo na uti wa mgongo huharibiwa. Kuharibiwa huku hukatiza mawasiliano baina ya sehemu za mfumo wa neva, na kusababisha ishara na dalili anuwai, pamoja na za kimwili, ulemavu wa akili, na wakati mwingine magonjwa ya akili.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text:
Sklerosisi ya sehemu nyingi huwa na aina kadhaa zenye dalili mpya zinazotokea katika maambukizi yasiyoshughulikiwa (aina zinazojirudia) au zinazojijenga kwa muda (aina zinazoendelea). Baina ya maambukizi, dalili zinaweza kupotea kabisa; hata hivyo, matatizo ya kudumu ya nurolojia hutokea mara kwa mara, hasa ugonjwa unapozidi.
Ingawa kisababishi si bayana, kinakisiwa kuwa uharibifu kwa mfumo wa kingamwili au matatizo ya seli zinazotoa mielini. Visababishi vilivyopendekezwa ni visababishi vya kijenetikia na kimazingira kama vile maambukizi. Sklerosisi ya sehemu nyingi hutambuliwa kulingana na ishara na dalili zinazojitokeza na matokeo ya uchunguzi zaidi wa kitiba.
Hakuna tiba kamili ya sklerosisi ya sehemu nyingi. Tiba hujaribu kuboresha matokeo baada ya maambukizi na kuzuia maambukizi mapya. Tiba zinazotumika kutibu sklerosisi ya sehemu nyingi ingawa ni bora kwa kiasi, zinaweza kuwa na madhara na hivyo basi yasistahimilike. Watu wengi hutafuta matibabu mbadala licha ya ukosefu wa ushahidi. Matokeo ya muda mrefu ni magumu kutabiri; bali matokeo bora huonekana kwa wanawake, wanaopata ugonjwa huu mapema maishani, ambao ugonjwa hurejea na waliopata maambukizi machache hapo awali. Matarajio ya kuishi ni miaka 5 hadi 10 pungufu kuliko ya watu wasioathiriwa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kufikia mwaka wa 2008, kati ya watu milioni 2 na 2.5 ulimwenguni wameathiriwa huku viwango vikitofautiana pakubwa katika sehemu mbalimbali za dunia na miongoni mwa watu mbalimbali. Ugonjwa huu huanza kati ya miaka 20 na 50 na hutokea mara mbili zaidi kwa wanawake ikilinganishwa na wanaume.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Jina “sklerosisi ya sehemu nyingi” linamaanisha makovu (kwa Kigiriki "sklero" ni sawa wa ugumu) hasa katika mata nyeupe ya ubongo na uti wa mgongo. Sklerosisi ya sehemu nyingi ilielezwa kwa mara ya kwanza katika mwaka wa 1868 na Jean-Martin Charcot. Tiba mpya na mbinu za utambuzi zinaendelea kubuniwa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Mtu anayeugua sklerosisi ya sehemu nyingi anaweza kuwa na dalili au ishara yoyote ya nyurolojia; pamoja na mfumo wa neva wa otonomiki, matatizo ya kuona, kutembea na kuhisi kuonekana sasa. Dalili maalum hutambulika kwa sehemu yenye vidonda katika mfumo wa neva na huenda zikawa ukosefu wa hisi au mabadiliko ya hisi kama vile minyweo, mwasho au kufa ganzi, udhaifu wa misuli, rifleksi dhahiri sana, spazimu za misuli, au ugumu katika kusonga; ugumu katika kupatanisha usawa (ataksia); matatizo ya kunena au kumeza, matatizo ya kuona (nistagmasi, uvimbe katika neva ya macho au kuona kitu kimoja kana kwamba ni viwili), kuhisi uchovu, kali au maumivu sugu, na matatizo ya kibofu na utumbo, miongoni mwa mengine. Matatizo ya ugumu wa kufikiria na ya hisia dipresheni au hisi zisizo thabiti pia hutokea sana. Tukio la Uhthoff's, kukithiri kwa dalili kutokana na kutangamana na kiwango cha juu cha joto na Ishara ya Lhermitte hisi ya kielektriki inayohisika kuelekea chini kwenye mgongo shingo linapokunjwa hasa ni sifa bainifu za sklerosisi ya sehemu nyingi. Kipimo kikuu cha ulemavu na ukali ni kipimo cha hali ya ulemavu ulioenea, na vipimo vingine kama vile sehemu amilifu za sklerosisi ya sehemu nyingi vinavyotumika sana katika utafiti.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Hali hii huanza katika asilimia 85 ya visa kama sindromu isiyoshughulikiwa kiafya kwa siku kadhaa huku asilimia 45 wakiwa na matatizo ya mota na hisi, asilimia 20 wakiwa na uvimbe kwenye neva za macho, na asilimia 10 wakiwa na dalili zinazohusiana na shina la ubongo kutotekeleza majukumu yake ipasavyo, ilhali asilimia 25 inayobaki ni visa vilivyo na zaidi ya tatizo moja kwa yaliyotajwa awal. Mkondo wa dalili hutokea katika mipangilio miwili mikuu mwanzoni; kama matukio mabaya ya ghafla yanayodumu siku hadi miezi michache (huitwa kurejelewa na ugonjwa, kuongezeka kwa ukali, maumivu makali ya ghafla, maambukizi au wekundu) na kufuatwa na afueni (asilimia 85 ya visa) au kama kukithiri polepole kwa muda bila vipindi vya afueni (asilimia 10-15 ya visa). Mchanganyiko wa mipangilio hii miwili unaweza pia kutokea au watu wanaweza kuanza kwa kutoweka na kurejea kwa ugonjwa ambao huendelea baadaye. Kurejea kwa ugonjwa kwa hakutabiriki, hivyo basi hutokea bila ishara. Kuongezeka kwa ukali wa ugonjwa hutokea kinadra zaidi ya mara mbili kwa mwaka. Hata hivyo, kurejea kwingine kwa ugonjwa hutangulizwa kwa vichokonozi vya kawaida na kutokea mara kwa mara zaidi wakati wa majira ya kuchipua na majira ya joto. Vile vile, maambukizi ya virusi kama vile mafua, influenza au gastronteritisi huongeza hatari. Fadhaiko pia linaweza kuchokonoa shambulizi. Ujauzito hupunguza hatari ya kurejea kwa ugonjwa; hata hivyo, katika miezi ya kwanza baada ya kuzaa hatari huongezeka. Kwa ujumla, ujauzito hauonekani kusababisha ulemavu wa muda mrefu. Matukio mengi hayajaonekana kuathiri viwango vya kurejea kwa ugonjwa yakiwemo chanjo, unyonyeshaji, majeraha ya kimwili, na tukio la Uhthoff.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kisababishi cha Sklerosisi ya sehemu nyingi hakijulikani; hata hivyo, inaaminika kutokana na mchanganyiko wa maswala ya kimazingira kama vile ajenti zinazoambukiza na jenetiki. Nadharia zinajaribu kukusanya data hiyo katika maelezo dhahiri ya kisababishi bila mafanikio. Ingawa kuna visababishi kadhaa vya hatari vya kimazingira na ijapokuwa baadhi yavyo vinaweza kubadilishwa kwa kiasi, utafiti zaidi unahitajika ili kubaini iwapo kuondolewa kwavyo kunaweza kuzuia sklerosisi ya sehemu nyingi.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi hutokea sana kwa watu wanaoishi mbali na ikweta, ingawa si wote. Wasiohusishwa ni jamii zilizo na hatari ya chini zilizo mbali na ikweta kama vile Wasami, Waindio, Wautteriti wa Kanada, Wamaori wa New Zealand, na Wainuti wa Canada,na vile vile jamii zilizo na hatari kubwa karibu na ikweta kama vile Wasadini, Wapalestina na Wapasi.Kisababishi cha mtindo huu wa kijiografia si dhahiri. Ingawa mwinamo wa athari ya ugonjwa huu wa kaskazini-kusini unapungua, bado upo.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi hutokea sana katika sehemu zilizo na watu wa kaskazini mwa Ulaya na tofauti za kijiografia zinaweza kuonyesha kuenea kwa watu hawa wenye hatari zaidi ulimwenguni. Upungufu katika kutangamana na mwanga wa jua unaopelekea upungufu katika utengenezaji wa vitamini D pia umeainishwa kama kisababishi. Uhusiano kati ya majira ya kuzaliwa na sklerosisi ya sehemu nyingi hukubaliana na wazo hili, kwani ni watu wachache tu waliozaliwa kaskazini mwa ikweta Novemba wanaoathiriwa baadaye maishani ikilinganishwa na waliozaliwa Mei. Visababishi vya kimazingira vinaweza kuhusika utotoni, kwani tafiti kadhaa zimeonyesha kuwa watu wanaohamia eneo jingine ulimwenguni kabla ya umri wa miaka 15 hupata hatari ya sklerosisi ya sehemu nyingi ya eneo hilo jipya. Hata hivyo, ikiwa uhamiaji huo utafanyika baada ya miaka 15, mtu huyo hubakia na hatari ya nchi yake ya kuzaliwa. Kuna ushahidi kuwa hatari ya kuhama bado inaweza kuwaathiri walio na umri wa zaidi ya miaka 15.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi haizingatiwi kama ugonjwa wa kurithiwa; hata hivyo, tofauti za kijenetiki zimeonekana kuongeza hatari. Uwezekano wa kupatwa ni mkubwa kwa jamaa wa mtu aliyeathiriwa, huku hatari zaidi ikiwa kwa walio na uhusiano wa karibu sana naye kijamii. Kwa pacha wanaofanana, wote huathiriwa kwa takriban asilimia 30 ya wakati, takriban asilimia 5 kwa pacha wasiofanana na asilimia 2.5 ya ndugu huathiriwa ingawa kwa asilimia ndogo kwa ndugu wa kambo. Iwapo wazazi wote wameathiriwa, hatari kwa watoto wao ni mara 10 zaidi ya watu kwa jumla. Sklerosisi ya sehemu nyingi pia hutokea sana kwa baadhi ya jamii kuliko zingine.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Jeni maalum ambazo zimehusishwa na sklerosisi ya sehemu nyingi ni tofauti katika mfumo wa antijeni ya binadamu ya leukositi (ABL) —kikundi cha jeni kwenye kromosomu 6 zinazotumika kama kilinganishi kikuu changamani (KKC). Habari kuwa mabadiliko kwenye eneo la antijeni ya binadamu ya leukositi yanahusiana na wepesi wa kuathiriwa imejulikana kwa zaidi ya miaka thelathini, na vile vile, eneo hili limehusishwa na kuibuka kwa magonjwa ya kinga nafsia kama vileaina ya I ya kisukari na lupasi erithematosusi ya mfumo.Matokeo dhabiti sana ni uhusiano kati ya sklerosisi ya sehemu nyingi na aleli za KKC zinazofafanuliwa kama ABL-DR15|DR15]] na DQ6.Lokasi zingine zinaonyesha athari ya kikinga kama vile ABL-C554 na ABL-DRB1*11. Kwa ujumla, imekadiriwa kuwa mabadiliko ya ABL huchangia kati ya asilimia 20 na 60 ya maelekezo ya kijenetiki. Mbinu za kisasa za kijenetiki (Tafiti za uhusiano wa jenomu nzima) umetambua angalau jeni zingine kumi na mbili nje ya ABL Lokasi zinazoongeza uwezekano kutokea kwa sklerosisi ya sehemu nyingi kwa kiasi.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Mikrobu nyingi zimependekezwa kama visababishi vya sklerosisi ya sehemu nyingi lakini hakuna iliyothibitishwa.Kuhama kutoka eneo moja hadi lingine katika umri mdogo huathiri uwezekano wa mtu wa kupata hatari ya sklerosisi ya sehemu nyingi.Maelezo ya haya yanaweza kuwa kwamba aina fulani ya maambukizi yanayosababishwa na mikrobu iliyoenea zaidi kuliko iliyo nadra inahusiana na ugonjwa huo. Mbinu zilizopendekezwa ni nadharia tete ya usafi na nadharia tete ya kuenea. Nadharia tete ya usafi hudai kuwa kutangamana na ajenti fulani za maambukizi mapema maishani hukinga, kwani ugonjwa huu huwa matokeo ya kutangamana na ajenti hizi baadaye. Nadharia tete ya kuenea hudai kuwa ugonjwa huu hutokana na ajenti ya maambukizi inayopatikana sana katika maeneo ambapo sklerosisi ya sehemu nyingi ipo kwa wingi na ambapo kwa watu wengi husababisha maambukizi endelevu bila dalili. Uondolewaji wa mielini hutokea katika visa vichache tu na baada ya miaka mingi. Nadharia tete ya usafi imepigiwa upato sana kuliko nadharia tete ya kuenea.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Ushahidi wa virusi kama kisababishi ni kuwepo kwa kanda za oligokloni kwenye ubongo na kiowevu cha ubongo na uti wa mgongo kwa watu wengi walio na sklerosisi ya sehemu nyingi, uhusiano wa virusi kadhaa na uondolewaji wa mielini uvimbe wa ubongo na uti wa mgongo kwa binadamu, na uondolewaji wa mielini kwa wanyama unaotokana na maambukizi fulani ya virusi. Virusi vya hepesi ya binadamu ni kikundi cha virusi kinachoweza kusababisha. Watu ambao hawajawahi kuambukizwa na virusi vya Epstein-Barr wamo katika hatari ndogo ya kupata sklerosisi ya sehemu nyingi ilhali walioambukizwa wakiwa vijana wamo katika hatari kubwa kuliko waliopata wakiwa wadogo. Ingawa wengine huchukulia kuwa hii huenda kinyume na nadharia tete ya usafi , hasa kwa kuwa pengine wasioambukizwa wamekuzwa katika mazingira safi, wengine wanaamini kuwa hakuna utata kwa sababu ni kutangamana kwa kwanza na virusi visababishi baadaye maishani kunakosababisha ugonjwa huu. Magonjwa mengine ambayo yanaweza kuhusishwa ni ukambi, matumbwitumbwi na rubela.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Uvutaji umebainishwa kuwa kisababishi huru cha hatari cha sklerosisi ya sehemu nyingi. Mfadhaiko unaweza kuwa kisababishi cha hatari ingawa ushahidi wa kuunga mkono haya ni mchache mno. Uhusiano na kutangamana kitaaluma na toksini —hasa viyeyushi— umetathminiwa lakini hakuna mapatano dhahiri yaliyoafikiwa. Chanjo zilitafitiwa kama visababishi; hata hivyo, nyingi ya tafiti hazionyeshi uhusiano. Visababishi vingine kadhaa vya hatari vinavyoweza kutokea kama vile ulaji wa lishe na homoni vimeangaziwa, hata hivyo, ushahidi wa uhusiano wavyo na ugonjwa ni "mdogo na usioridhisha". Jongohutokea kwa kiwango kidogo kuliko inavyotarajiwa na viwango vya chini vya asidi ya mkojo vimepatikana kwa watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi. Hii imepelekea nandharia kuwa asidi ya mkojo ni kinga, ingawa umuhimu wake kamili bado haujulikani.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sifa tatu kuu bainifu za sklerosisi ya sehemu nyingi ni kutokea kwa vidonda katika mfumo mkuu wa neva (pia huitwa baka), inflamesheni, na uharibifu wa mielini za nuroni. Hali hizi hutangamana kwa namna changamani na ambayo haijaeleweka kikamilifu kupelekea kuharibika kwa tishu ya neva na hatimaye ishara na dalili za ugonjwa kuonekana. Mbali na hayo, sklerosisi ya sehemu nyingi inaaminika kuwa tatizo la yatokanayo na kingamwili linalotokana na uhusiano baina ya jenetiki ya mtu na visababishi visivyojulikana vya kimazingira. Uharibifu, hasa kwa kiasi, unaaminika kutokana na mfumo wa kingamwili wa mtu huyo kuathiri mfumo wa neva.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Jina "sklerosisi ya sehemu nyingi" linarejelea kovu (sklera – zinazojulikana kama tauni au vidonda) zinazotokea kwenye mfumo wa neva. Vidonda hivi huathiri hasa mata nyeupe kwenye neva ya optiki, shina la ubongo, ganglioni msingi na uti wa mgongo, au mifumo ya mata nyeupe iliyo karibu na ventrikali wa kando. Jukumu la seli za mata nyeupe ni kupitisha ishara baina ya maeneo ya mata ya kijivu, ambapo hufasiriwa, na kisha kwa mwili wote. Mfumo wa neva wa pembeni huhusika kinadra.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Hasa, sklerosisi ya sehemu nyingi huhusisha upotezaji wa oligodendrosaiti, seli zinazojenga na kudumisha rusu yenye mafuta—inayojulikana kama mielini—ambayo husaidia nuroni kubeba zenye uwezo wa kutenda (zenye uwezo wa kutenda). Haya husababisha ukondefu au upotezaji kabisa wa mielini, na kuharibika kwa aksoni za nuroni ugonjwa unapoendelea. Mielini ikipotea nuroni haiwezi kupitisha ishara za kielektriki ifaavyo. Mchakato wa ukarabati uitwao urejeshaji wa mielini, hufanyika katika awamu za kwanza za ugonjwa, lakini oligodendrosaiti hushindwa kujenga tena kikamilifu kifuko cha mielini cha seli.Maambukizi ya mara kwa mara hukandamiza uwezekano bora wa urejeshaji wa mielini, hadi waa mithili ya kovu lijijenge kwenye aksoni iliyoharibiwa.Kovu hizi ndizo chanzo cha dalili na wakati wa maambukizi upigaji picha wa mwangwi wa sumaku huonyesha zaidi ya mawaa kumi mapya. Hii inaweza kuashiria kuwa kuna vidonda kadhaa hapo chini ambavyo ubongo unaweza kukarabati wenyewe bila kutoa athari zinazoonekana. Mchakato mwingine unaohusika katika utengezaji wa vidonda kuongezeka kwa idadi ya astrositi isiyo ya kawaida itokanayo na uharibikaji wa nuroni zilizo karibu. mitindo ya vidonda imeelezwa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kando na uondolewaji wa mielini, ishara nyingine ya ugonjwa huu ni inflamesheni. Sawa na maelezo ya elimu ya kingamaradhi, mchakato wa inflamesheni husababishwa na Seli T, ambazo ni aina ya limfositi zinazotekeleza jukumu muhimu katika ukingaji wa mwili. Seli T huingia ubongoni kupitia matatizo katika kizuizi cha damu na ubongo. Seli T hutambua mielini kama kitu kigeni na kuishambulia, ndiposa seli hizi huitwa "limfosaiti zenye mjibizo nafsia".


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Maambukizi ya mielini huanzisha mchakato wa inflamesheni ambao huchochea seli zingine za kinga na utoaji wa vitu mumunyifu kama vile sitokini na antibodi. Kuharibika zaidi kwa kizuizi cha damu na ubongo kisha husababisha athari zingine za uharibifu kama vile kuvimba, uamilishaji wa makrofeji na uamilishaji zaidi wa sitokini na protini zingine haribifu. Inflamesheni inaweza kupunguza upitishaji wa ishara baina ya nuroni kwa angalau njia tatu. Vitu mumunyifu vilivyotolewa vinaweza kuzifanya nuroni zisizoambukizwa zisiweze kupitisha ishara baina yazo. Vitu hivi vinaweza kusababisha au kuzidisha uondolewaji wa mielini, au kusababisha kuvunjika kabisa kwa aksoni.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kizuizi cha damu na ubongo ni sehemu ya mfumo wa kapilari unaozuia seli T kuingia katika mfumo mkuu wa neva. Huenda seli hizi zikapenya na kuingia baada ya maambukizi ya virusi au bakteria. Baada ya kujikarabati, hasa baada ya maambukizi kupona, huenda seli T zikabaki ndani ya ubongo.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi hutambuliwa kulingana na ishara na dalili zinazojitokeza, zikiungwa mkono na upigaji picha wa kitiba na uchunguzi wa maabarani. Inaweza kuwa vigumu kuthibitisha, hasa mapema kwa sababu ishara na dalili zinaweza kuwa sawa na za matatizo mengine ya kiafya. Vigezo vya McDonald, ambavyo huangazia ushahidi wa kiafya, maabara na rediolojia kuhusu vidonda kwa wakati na maeneo tofauti ndiyo mbinu inayotumiwa sana ya utambuzi, huku Schumacher na vigezo vya Poser vikiwa hasa na umuhimu wa kihistoria. Ingawa vigezo vilivyo hapo juu vinaruhusu utambuzi usioathiri ngozi, wengine wanadai kuwa ushahidi bora wa pekee ni otopsi au biopsi ambapo vidonda vinavyoashiria sklerosisi ya sehemu nyingi hutambulika.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Data za kiafya pekee zinaweza kutosha kwa utambuzi wa sklerosisi ya sehemu nyingi iwapo mtu amekuwa na matukio tofauti ya dalili za kinurolojia zinazoashiria ugonjwa huu. Kwa wanaotafuta matibabu baada ya kuambukizwa mara moja tu, uchunguzi mwingine unahitajika kwa utambuzi. Vifaa vya utambuzi vinavyotumika sana ni upigaji picha wa nuroni, uchambuzi wa kiowevu cha uti wa mgongo na ubongo na evoked potential. Upigaji picha wa mwangwi wa sumaku wa ubongo na uti wa mgongo unaweza kuonyesha maeneo ambapo mieleni iliondolewa (vidonda au waa). Gadoliniamu inaweza kuingizwa kupitia ndani ya mshipa kama ajenti tofauti ili kuonyesha mawaa, na kwa kuondolewa kuonyesha kuwepo kwa vidonda vya kitambo visivyohusiana na dalili wakati wa utathmini huu. Uchunguzi wa kiowevu cha ubongo na uti wa mgongo kinachotolewa kwa sindano ya uti wa mgongo unaweza kutoa ushahidi wa inflamesheni sugu katika mfumo mkuu wa neva. Kiowevu cha uti wa mgongo huchunguzwa kutambua kanda za oligokloni za imunoglobulini G kwenyeelektroforesi, ambazo ni viashiria vya inflamesheni inayopatikana katika asilimia 75-85 ya watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi. Mfumo wa neva katika sklerosisi ya sehemu nyingi unaweza kuonyesha mwitikio duni kwa kuchochewa kwa neva ya optiki na neva za hisi kutokana na uondolewaji wa mielini kwenye njia hizi. Miitiko hii ya ubongo inaweza kuchunguzwa kwa kutumia wa kuona na uwezekano unaoletwa na hisia.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Aina ndogo au mitindo kadhaa ya uendeleaji, imeelezwa. Aina ndogo hutumia mwenendo uliopita wa ugonjwa kujaribu kutabiri mwenendo ujao. Ni muhimu, si kwa prognosi, bali pia kwa uamuzi wa matibabu. Katika mwaka wa 1996 Shirika la Kitaifa la Sklerosisi ya Sehemu nyingi nchini Marekani lilieleza mienendo minne ya kiafya:


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text:
Aina ndogo ya vipindi inayotoweka na kurejea inajulikana kwa vipindi vya kuugua visivyotabirika vikifuatwa na vipindi vitulivu vya miezi hadi miaka ya (kutoweka kwa ugonjwa) bila ishara mpya za kuwepo kwa ugonjwa. Upungufu unaotokea wakati wa maambukizi unaweza kumaliza au kuacha matatizo, ya pili ikitokea katika takriban asilimia 40 ya maambukizi na kutokea sana kulingana na urefu wa muda ambao mtu huyo ataishi na ugonjwa huu. Hii inaeleza mwenendo wa kwanza wa asilimia 80 ya walio na sklerosisi ya sehemu nyingi. Upungufu unapomalizika kila mara kati ya maambukizi, hii mara nyingine hujulikana kama "Sklerosisi hafifu ya sehemu", ingawa watu bado watapata kiwango fulani cha ulemavu katika kipindi cha muda mrefu. Kwa upande mwingine, jina "sklerosisi malignanti ya sehemu nyingi" hutumiwa kueleza watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi wanaofikia kiwango kikubwa cha ulemavu katika kipindi kifupi cha muda. Aina ndogo ya vipindi inayopungua na kuongezeka huanza kwa sindromu iliyotengwa kiafya. Katika sindromu iliyotengwa kiafya, mtu hupata maambukizi yanayoashiria uondolewaji wa mielini, bali hayatimizi vigezo vya sklerosisi ya sehemu nyingi.Asilimia 30 hadi 70 ya watu walio na sindromu iliyotengwa kiafya hupata sklerosisi ya sehemu nyingi baadaye.
Aina ndogo endelevu ya baadaye ya sklerosisi ya sehemu nyingi hutokea kwa takriban asilimia 65 ya walio na sklerosisi ya sehemu nyingi ya vipindi inayotoweka na kurejea, ambao hatimaye hupata upungufu endelevu wa nurolojia kati ya maambukizi makali bila vipindi dhahiri vya kutoweka kwa dalili. Huenda akaugua tena mara kwa mara na kupata nafuu kidogo. Muda wa kawaida sana kati ya kuanza kwa ugonjwa na ubadilikaji kutoka vipindi vya kutoweka na kurejea hadi sklerosisi ya sehemu nyingi endelevu ya baadaye ni miaka 19 .
Aina ndogo endelevu ya kwanza hutokea kwa takriban asilimia 10-20 ya watu, bila upunguaji baada ya dalili za kwanza. Hujitokeza kwa uendelevu wa ulemavu tangia mwanzo, bila, au na upunguaji mdogo wa mara chache na upataji nafuu. Umri wa kawaida wa mwanzo wa aina ndogo ya kwanza endelevu ni zaidi ya ule wa aina ndogo ya vipindi inayotoweka na kurejea. Ni sawa na umri inapoanza aina ndogo ya pili endelevu katika sklerosisi ya sehemu nyingi inayotoweka na kurejea, karibu umri wa miaka 40.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi endelevu inayorejea ni kwa watu ambao tangu mwanzo wamekuwa na upungufu wa nurolojia bali pia wana maambukizi zaidi juu yake. Hii ndiyo aina ndogo isiyotokea sana kwa zote.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Aina za kawaida za sklerosisi ya sehemu nyingi yameelezwa; nayo ni Ugonjwa wa Devic, Sklerosisi ya ukatikati mmoja ya Balo, Sklerosisi inayosambaa ya Schilder na Sklerosisi ya sehemu nyingi ya Marburg. Kuna mjadala kuhusu iwapo ni aina za sklerosisi ya sehemu nyingi au ni magonjwa tofauti. Sklerosisi ya sehemu nyingi hujitokeza tofauti kwa watoto, ikichukua muda zaidi kufika kiwango cha uendelevu. Hata hivyo, wao bado hufikia kiwango hicho katika umri mdogo kiwastani kuliko watu wazima.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Ingawa hakuna tiba inayojulikana ya sklerosisi ya sehemu nyingi, baadhi ya matibabu yamethibitisha kusaidia. Malengo makuu ya matibabu ni kurejesha hali ya kawaida baada ya maambukizi, kuzuia maambukizi mapya na kuzuia ulemavu. Jinsi ilivyo katika matibabu yoyote ya kiafya, tiba zinazotumika kwa udhibiti wa sklerosisi ya sehemu nyingi zina madhara mabaya. Tiba mbadala zinatafutwa na watu fulani licha ya uhaba wa ushahidi wa kutosha.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Wakati wa maambukizi yenye dalili, kutolewa kwa vipimo vikubwa vya kotikosteroidiza ndani ya mishipakama vile methylprednisolone ndiyo tiba ya kawaida,pamoja na kotikosteroidi za kinywani zinazoonekana kuwa na ubora na usalama sawa. Ingawa kwa jumla ni bora kwa kupunguza ukali wa dalili kwa muda mfupi, matibabu ya kotikosteroidi hayaonekani kuleta mabadiliko bora kwa uponaji wa muda mrefu. Athari za maambukizi makali yasiotibika kwa kotikosteroidi zinaweza kutibiwa kwa kufyonza plazma.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Tiba nane zinazobadilisha ugonjwa zimeidhinishwa na mashirika ya udhibiti kwa sklerosisi ya sehemu nyingi inayotoweka na kurejea zikiwemo: interferon beta-1a, interferon beta-1b, glatiramer acetate, mitoxantrone, natalizumab, fingolimod, teriflunomide na dimethyl fumarate. Ubora wa bei ya tiba hizi kufikia mwaka wa 2012 haujulikani.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Katika sklerosisi ya sehemu nyingi inayotoweka na kurejea, dawa hizi ni bora kwa kiasi katika kupunguza idadi ya maambukizi. Interferons na glatiramer acetate ni tiba za awamu ya kwanza na ni karibu sawa, kwani zote hupunguza kurejea kwa ugonjwa kwa takriban asilimia 30. Matibabu ya muda mrefu yaliyoanzishwa mapema ni salama na huboresha matokeo. Natalizumab hupunguza kiwango cha kurejea zaidi ya tiba za awamu ya kwanza; hata hivyo, kutokana na athari mbaya inazosababisha, imetengwa kama tiba ya awamu ya pili kwa wasiopata nafuu kwa tiba zingine au walio na ugonjwa mkali. Mitoxantrone, ambayo matumizi yake yamekandamizwa kwa athari kali mbaya, imetengwa kama ya awamu ya tatu kwa wasiopata nafuu kwa matibabu mengine. Kutibu sindromu isiyoshughulikiwa kiafya kwa interferon hupunguza uwezekano wa kuendelea hadi katika kiwango cha sklerosisi ya sehemu nyingi ya kiafya. Ubora wa interferons na glatiramer acetate kwa watoto umekadiriwa kuwa takriban sawa na ilivyo kwa watu wazima. Jukumu la baadhi ya tiba mpya kama vile fingolimod, teriflunomide, na dimethyl fumarate kufikia mwaka wa 2011 bado halijajulikana kikamilifu.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Hakuna tiba inayoonekana kuweza kubadilisha mwelekeo wa sklerosisi endelevu ya kwanza ya sehemu nyingi na kufikia mwaka wa 2011 ni dawa moja tu, mitoxantrone, iliyokuwa imeidhinishwa kwa sklerosisi endelevu ya baadaye ya sehemu nyingi. Wakati huu ushahidi wa kujaribia huunga mkono mitoxantrone kupunguza kwa kiasi kuendelea kwa ugonjwa huu na kupunguza viwango vya kurejea kwa miaka miwili.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Tiba zinazobadilisha ugonjwa huu zina athari kadhaa mbaya. Mojawapo ya athari zinazotokea sana ni mwasho kwenye sehemu iliyodungwa sindano ya glatiramer acetate na interferons (hadi asilimia 90 kwa sindano za chini ya ngozi na asilimia 33 kwa sindano za ndani ya misuli). Baada ya muda, kibonyeo kinachoonekana kwenye sehemu iliyodungwa sindano kutokana na kuharibiwa kwa tishu za mafuta ziitwazo lipoatrofia, kinaweza kutokea. Interferons zinaweza kuleta dalili kama za mafua; watu wengine wanaotumia glatiramer hukumbwa na athari za baada ya kudungwa sindano ambazo ni wekundu usoni, kubana kwa kifua, mpapatiko wa moyo, kukosa pumzi, na wasiwasi, ambazo hudumu chini ya dakika thelathini. Dalili zingine hatari sana ingawa zisizotokea sana niuharibifu wa ini kutokana na interferons, utendakazi mbaya wa sistoli (asilimia 12), utasa, na leukemia kali ya mieloidi (asilimia 0.8) kutokana na mitoxantrone, na lukoensefalopathia endelevu ya utazamouwingi kutokeakea kutokana na natalizumab (hutokea kwa mtu 1 kati ya kila watu mia 600 waliotibiwa).


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Fingolimod inaweza kupelekea hipatensheni na bradikadia, edema ya makula, kiwango cha juu cha enzaimu za ini upungufu wa seli za limfositi. Ushahidi wa kujaribia unaunga mkono ubora wa muda mfupi wa teriflunomide, huku ikiwa na madhara kama: maumivu ya kichwa, uchovu, kichefuchefu, kupoteza nywele, na maumivu kwa miguu na mikono. Pia kumekuwa na ripoti za ini kutofanya kazi na lukoensefalopathia endelevu ya utazamouwingi kutokana na matumizi yake, na ni hatari kwa ukuaji wa fetasi. Mengi ya madhara yanayotokea sana ya dimethyl fumarate ni wekundu usoni na matatizo ya tumbo na utumbo mdogo. Ingawa dimethyl fumarate ingeweza kusababisha upungungu wa kiwango cha seli nyeupe za damu hakukuwa na visa vya maambukizi nyemelezi vilivyoripotiwa wakati wa majaribio.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Tiba na ukarabati wa mfumo wa neva yameonekana kuboresha dalili zingine ingawa hakuna inayobadilisha mwelekeo wa ugonjwa huu. Dalili zingine kama vile kibofu kisicho thabiti na mkazoghafla huitika vizuri kwa tiba ilhali zingine hubaki zilivyo. Kwa matatizo ya nurolojia, mtazamo wa nyanja mbalimbali ni muhimu kwa kuendeleza ubora wa maisha; hata hivyo, ni vigumu kueleza bayana 'kikundi halisi' kwa sababu huduma nyingi tofauti za afya zinaweza kuhitajika wakati tofauti. Programu za nyanja mbalimbali za kukarabati huongeza shughuli na kuhusika kwa watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi bali haziathiri kiwango cha kudhoofika. Kuna ushahidi mdogo sana wa ufaafu wa jumla wa kila fani ya matibabu, ingawa kuna ushahidi bora kuwa mitazamo mahususi kama vile mazoezi, na matibabu ya saikolojia, hasa mitazamo tambuzi ya mienendo hufaa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Zaidi ya asilimia 50 ya watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi wanaweza kutumia tiba ya kutimizana na mbadala, ingawa asilimia hubadilika kulingana na jinsi tiba mbadala zinavyofafanuliwa. Ushahidi wa ufaafu wa matibabu kama haya kwa hali nyingi ni duni au haupo.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Matibabu ya faida isiyothibitishwa yanayotumiwa na watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi ni: virutubishi vya ziada kwenye lishe na mazoezi kwa ajili ya kuleta afya, mbinu za kupunguza mikazo ya mwili kama vile yoga, miti shamba (ikiwemo tiba ya bangi), tiba ya oksijeni ya haipabariki, kujiambukiza minyoo ya safura, refleksolojia na akupancha. Kulingana na sifa bainifu za wanaotumia, mara nyingi ni wanawake ambao wamekuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi kwa muda mrefu, na hukumbwa na ulemavu na viwango vya chini vya kuridhishwa kwa huduma za kawaida za afya.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Mwelekeo unaotarajiwa baadaye wa ugonjwa huu hulingana na aina ndogo ya ugonjwa huu; jinsia ya mtu, umri, na dalili za kwanza; na kiwango cha ulemavu alio nao mtu huyo. Kwa jinsia ya kike, aina ndogo inayotoweka na kurejea, dalili za nuritisi ya optiki au hisi mwanzoni maambukizi katika miaka ya kwanza na hasa mapema mwanzoni, huhusishwa na mwelekeo bora.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Muda wa wastani wa kutarajiwa kuishi ni miaka 30 tangu mwanzo, ambao ni miaka 5 hadi 10 chini ya muda wa watu wasioathiriwa. Takriban asilimia 40 ya watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi hufikia muongo wa saba wa maisha. Hata hivyo, thuluthi mbili za vifo huhusiana moja kwa moja na athari za ugonjwa huu Kujiua hutokea sana, huku maambukizi na matatizo mengine yakiwa hatari hasa kwa walio na ulemavu mkubwa. Ingawa watu wengi hupoteza uwezo wa kutembea kabla ya kufariki, asilimia 90 wana uwezo wa kutembea bila kusaidiwa kufikia miaka 10 tangu mwanzo, na asilimia 75 kufikia miaka 15.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Idadi ya watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi kufikia mwaka wa 2010 ni millioni 2-2.5  (takriban watu 30 kwa kila 100,000) duniani, na viwango tofauti katika sehemu tofauti. Imekadiriwa kuwa ulisababisha vifo 18,000 mwaka huo. Katika Afrika viwango ni chini ya 0.5 kwa kila 100,000, ilihali ni 2.8 kwa kila 100,000 Kusini Mashariki mwa Asia, 8.3 kwa kila 100,000 katika mabara ya Amerika, na 80 kwa kila 100,000 Uropa. Kwa watu wengine walio kwenye bonde la Kaskazini mwa Uropa, viwango huzidi 200 kwa kila 100,000 . Idadi ya visa vipya vinavyotokea kila mwaka ni takriban 2.5 kwa kila 100,000.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Viwango vya sklerosisi ya sehemu nyingi vinaonekana vinavyoongezaka, hata hivyo, hii inaweza kuelezwa kwa urahisi kwa utambuzi bora Utafiti juu ya mitindo ya watu na ya kijiografia umeenea sana. na umepelekea nadharia kadhaa kuhusu kisababishi .


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi kikawaida hutokea kwa watu wazima mwishoni mwa miaka yao ya ishirini au mwanzoni mwa miaka yao ya thelathini bali ni nadra ianze utotoni na baada ya umri wa miaka 50. Aina ndogo ya kwanza endelevu hutokea sana kwa watu walio katika miaka ya hamsini. Sawa na magonjwa mengi ya kinga nafsia, ugonjwa huu hutokea sana kwa wanawake na huenda mkondo huu unaongezeka. Kufikia mwaka wa 2008, kote duniani, ni takriban mara mbili zaidi kwa wanawake kuliko kwa wanaume. Kwa watoto hutokea sana kwa wa kike kuliko wa kiume, ilhali kwa watu walio na zaidi ya miaka hamsini, huwaathiri wanaume na wanawake karibu sawa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Mnurolojia wa Kifaransa Jean-Martin Charcot (1825–1893) ndiye aliyekuwa mtu wa kwanza kutambua sklerosisi ya sehemu nyingi kama ugonjwa tofauti katika mwaka wa 1868. Akiweka pamoja ripoti za awali na kuongeza ugunduzi wake binafsi wa kiafya na patholojia, Charcot aliita ugonjwa huu "sklerosisi na mawaa". Ishara tatu za sklerosisi ya sehemu nyingi ambazo kwa sasa zijulikana kama seti ya 1 ya Charcot ni nistagmasi, mtetemo wa hiari, na usemi wa kitelegrafia (kunena haraka), ingawa hizi hazitokei kwa sklerosisi ya sehemu nyingi pekee. Charcot pia alichunguza mabadiliko ya ufahamu, akiwataja wagonjwa wake kama walio na "udhaifu unaooneka wa kukumbuku" na "utungaji dhana wa polepole".


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kabla ya Charcot, Robert Carswell (1793–1857), profesa wa Uingereza wapatholojia, na Jean Cruveilhier (1791–1873), profesa wa Kifaransa wa anatomia ya pathologia, walikuwa wameeleza na kufafanua habari nyingi za kiafya za ugonjwa huu, bali hawakuutambua kama ugonjwa tofauti. Hasa, Carswell alieleza majeraha aliyopata kama "lesheni ya uti wa mgongo isiyo kifani iliyoandamana na atrofi" Kwa hadubini, mpatholojia wa Uswizi Georg Eduard Rindfleisch mwaka wa (1836–1908) alitambua katika mwaka wa 1863 kuwa lesheni zinazohusiana na inflamesheni zilikuwa zimeenea katika mishipa ya damu. Katika karne ya 20 nadharia kuhusu kisababishi na pathojenesisi zilitolewa na matibabu bora yakaanza kutolewa katika mwaka wa 1990.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kuna maelezo kadhaa ya kihistoria ya watu walioshi kabla au muda mfupi baada ya ugonjwa huu walioelezwa na Charcot na huenda walikuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Mwanamke aitwaye Halldora aliyeishi Iceland karibu mwaka wa 12000 alipoteza uwezo wake wa kuona na kutembea kwa ghafla lakini baada ya kuwaomba watakatifu, aliweza kupata tena uwezo wake wa kuona na kutembea. Mtakatifu Lidwina wa Schiedam (mwaka wa 1380–1433), aliyekuwa mtawa wa kike Mholanzi anaweza kuwa mmoja wa watu waliojulika bayana kuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi. Tangu umri wa miaka 16 hadi kifo chake akiwa na umri wa miaka 53, alikuwa na vipindi vya maumivu, udhaifu wa miguu na kupoteza uwezo wa kuona—dalili zinazoashiria sklerosisi ya sehemu nyingi. Visa vyote viwili vimepelekea pendekezo la nadharia tete ya "jeni ya Viking" kwa uenezaji wa ugonjwa huu.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Augustus Frederick d'Este (1794–1848), mwanawe Mwana wa mfalme Augustus Frederick, Mwana mfalme mtawala wa Sussex na Binti Augusta Murray na mjukuwe George  wa III wa Uingereza, bila shaka walikuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi. D'Este aliacha shajara yenye maelezo kwa kina juu ya jinsi alivyoishi na ugonjwa huu kwa 22. Shajara yake ilianza mwaka wa 1822 na ikaisha mwaka wa 1846 ingawa ulifichika hadi mwaka wa 1948. Dalili zake zilianza akiwa na umri wa miaka 28 kwa kupoteza uwezo wa kuona kwa ghafula kwa muda mfupi (kutoweza kuona kwa macho yote kwa wakati mmoja kwa muda mfupi) baada ya mazishi ya rafiki yake. Katika mwelekeo wa ugonjwa wake, alikumbwa na udhaifu wa miguu, uzito wa mikono, ganzi, kizunguzungu, matatizo ya kibofu na matatizo ya mdiso. Katika mwaka wa 1844, alianza kutumia kiti cha magurudumu. Licha ya ugonjwa wake, bado alikuwa na tumaini maishani. Maelezo mengine ya jadi ya sklerosisi ya sehemu nyingi yaliyokusanywa na mwandishi wa shajara wa Uingereza W. N. P. Barbellion, nom-de-plume ya Bruce Frederick Cummings (1889–1919), aliyehifadhi nakala ya kina ya utambuzi na matatizo yake. Shajara yake ilichapishwa mwaka wa 1919 kama "Jarida la mwanamume mwenye masikitiko".


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kuna utafiti unaoendelea unaotafuta tiba bora, inayofaa, na yenye kustahimilika kwa sklerosisi ya sehemu nyingi inayotoweka na kurejea; kubuni tiba za aina ndogo endelevu; mbinu za kukinga nuro; na matibabu bora ya dalili.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Katika miaka ya 2000 na 2010 kumeidhinishwa dawa kadhaa za kumeza zinazotarajiwa kupata umaarufu na utumiaji wa mara kwa mara. Dawa zaidi za kumeza zinaendelea kufanyiwa utafiti, mojawapo ikiwa laquinimod, iliyotangazwa Agosti 2012 na iko katika awamu ya III ya majaribio baada ya matokeo tofauti katika awamu za awali. Vivyo hivyo, tafiti zilizolenga kuendeleza utendakazi na utumiaji rahisi wa tiba zilizoko unaendelea. Hii ni pamoja na utumiaji wa dawa mpya kama vile PEGylated ambayo ni aina ya interferon-β-1a, ambayo inatarajiwa itatolewa kwa vipimo vidogo na iwe na matokeo sawa. Ombi la kuidhinisha"peginterferon beta-1a" linatarajiwa katika mwaka wa 2013.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Antibodi za monoklonali pia zimevutia sana. Alemtuzumab, daclizumab na antibodi za monoklonali za CD20 kama vile rituximab, ocrelizumab na ofatumumab zote zimeonyesha manufaa kiasi na zitafitiwa kama tiba zinazoweza kutumiwa. Matumizi yazo pia yameambatana na athari mbaya zinazoweza kuwa hatari, hasa maambukizi nyemelezi. Kinachohusiana na chunguzi hizi ni kutokea kwa kipimo cha antibody za virusi vya JC kinachoweza kusaidia kutambua aliye katika hatari kubwa zaidi ya kupata lukoensefalopathia endelevu ya utazamouwingi akitumia natalizumab. Ingawa antibodi za monoklonali zinaweza kuwa na jukumu katika matibabu ya ugonjwa huu siku zijazo, inaaminika kuwa litakuwa dogo kutokana na hatari zinazohusiana nazo.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Mkakati mwingine wa utafiti ni kutathmini ubora wa mchanganyo wa dawa mbili au zaidi. Sababu kuu ya kutumia tiba kadhaa katika sklerosisi ya sehemu nyingi ni kuwa matibabu yanayohusishwa hulenga taratibu tofauti na kwa hivyo huenda zisiweze kutumika bora zikiwa pekee. Utendaji kazi kwa ushirikiano, ambapo dawa moja huongeza athari ya nyingine pia inawezekana, lakini pia kunaweza kuwa na ukandamizaji kama vile dawa moja kuzuia utenda kazi wa nyingine au kuzidisha madhara. Kumekuwa na majaribio kadhaa ya matibabu ya mchanganyiko na bado hakuna yaliyoonyesha matokeo ya kuridhisha kuweza kuzingatiwa kama tiba ifaayo ya sklerosisi ya sehemu nyingi.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Utafiti juu ya kinga ya neva na tiba za kubadilisha, kama vile tiba ya shina la seli, ingawa la muhimu zaidi ni kushughulikia mwanzoni. Vilevile, hakuna tiba bora kwa aina endelevu za ugonjwa huu. Nyingi za dawa mpya zaidi pamoja na zile zinazoendelea kutengenezwa huenda zikatathminiwa kama tiba za sklerosisi endelevu ya kwanza ya sehemu nyingi.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Ijapokuwa njia za utambuzi hazitarajiwi kubadilika hivi karibuni jitihada za kubuni biyoishara zinazosaidia katika utambuzi na ubashiri wa kuendelea kwa ugonjwa zinaendelea. Mbinu mpya za utambuzi ambazo zinachunguzwa ni utumiaji wa antibodi kinza-mielini, na tafiti zinazohusisha seramu na kiowevu cha ubongo na uti wa mgongo , bali hakuna uliotoa matokeo ya kutegemewa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kwa sasa hakuna uchunguzi wa maabara unaoweza kutabiri prognosisi. Mitazamo kadhaa inayoonyesha matumaini imependekezwa ikiwemo:interleukin-6, oksidi ya naitrojeni na sinthesi ya oksidi ya nitrojeni, osteopontini, na fetuin-A. Kwa kuwa kuendelea kwa ugonjwa huu hutokana na kuharibika kwa nuroni, majukumu ya protini zinazoonyesha kupoteza tishu ya neva kama vile filamenti za neva, tau na N-acetylaspartate zinafanyiwa uchunguzi. Athari zingine ni kutafuta biyoishara zinazotofautisha kati ya watakaopata nafuu kutokana na tiba hizi na wasiopata nafuu.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kuboresha mbinu za kupiga picha za neva kama vile picha ya kompyuta ya miale ya gama au mwangwi wa sumaku wa upigaji picha huwa na tumaini la utambuzi bora na utabiri wa prognosisi, ingawa athari ya maendeleo kama haya katika shughuli za kawaida za kitiba inaweza kuchukua miongo kadhaa. Kuhusu mwangwi wa sumaku wa upigaji picha, kuna mbinu kadhaa ambazo zishaonyesha umuhimu wazo katika Nyanja za utafiti na zinaweza kuanzishwa katika shughuli za kitabibu kama vile utaratibu wa kujipindua mara mbili kwa mpwito wa ateri, uhamisho wa utiaji sumaku, tensa ya msambao, na mwangwi wa sumaku wa upigaji picha tendaji. Mbinu hizi ni mahususi zaidi kwa ugonjwa huu kuliko zilizoko, lakini bado hazina itifaki halisi za kupata na hata maadili sanifu hayajabuniwa. Kuna mbinu zingine zinazoendelea kubuniwa zinazohusisha ajenti tofauti zinazoweza kupima viwango vya makrofeji za ukingoni, inflamesheni, au kuathirika kwa utendaji kazi wa nuroni, na mbinu zinazopima kuwepo kwa ayoni inayoweza kusaidia kutambua jukumu la dalili hii katika sklerosisi ya sehemu nyingi, au la pefusheni ya ubongo.Vilevile, vifuatiliaji vinururishi vipya vya picha za kompyuta za miale ya gama vinaweza kutumika kama viashiria vya michakato iliyotatizwa kama vile inflamesheni ya ubongo, patholojia ya koteksi, apoptosisi, au utengenezaji tena wa mielini.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Katika mwaka wa 2008, daktari mpasuaji wa mishipa Paolo Zamboni alipendekeza kuwa sklerosisi ya sehemu nyingi huhusisha kupungua kwa ukubwa wa mishipa inayoondoa damu ubongoni, hali iitwayo Uhaba sugu wa damu ya vena kwenye ubongo na uti wa mgongo. Aligundua uhaba sugu wa damu ya vena kwenye ubongo na uti wa mgongo kwa wagonjwa wote waliokuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi katika utafiti wake, akafanya upasuaji, kisha baadaye katika vyombo vya habari akauita “utaratibu wa ukombozi” kurekebisha na akadai kuwa asilimia 73 ya wahusika walipata nafuu. Nadharia hii ilipokea umaarufu na kuzingatiwa sana katika vyombo vya habari na kwa waliokuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi, hasa nchini Canada. Tetezi zimeibuka kuhusu utafiti wa Zamboni kwa sababu dawa iliyotumika haikuwa fiche kwake pamoja na wahusika wala haingeweza kutumiwa kama marejeleo, naa nadharia zake kuhusu kisababishi hasa cha ugonjwa huu hazikuthibitishwa na data inayojulikana. Pia, huenda utafiti zaidi haujapata uhusiano sawa au ulipata uhusiano usioridhisha, na kwa hivyo kuibua upinzani mkali kwa nadharia tete yake. “Utaratibu wa ukombozi” umekosolewa kwa kusababisha matatizo makali na vifo bila faida zinazoonekana. Kwa hivyo, kufikia mwaka wa 2013 haujapendekezwa kwa matibabu ya sklerosisi ya sehemu nyingi. Utafiti zaidi unaochunguza nadharia tete ya uhaba sugu wa damu ya vena kwenye ubongo na uti wa mgongo unafanywa.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Udhibiti wa uzazi (pia udhibiti wa uwezo wa kuzaa au kontraseptivu) ni juhudi za kuratibu uzazi kwa sababu mbalimbali. Upangaji, utoaji na utumiaji wa udhibiti wa uzazi huitwa uzazi wa mpango.Kwa kuacha nafasi kati ya mimba na mimba, udhibiti wa uzazi unaweza kuboresha matokeo ya kuzaa kwa wanawake wazima na kuishi kwa watoto wao. Katika ulimwengu unaokua mapato ya wanawake, rasilimali, uzito na elimu kwa watoto wao na afya huboreshwa kwa kupunguza idadi ya watoto. Udhibiti wa uzazi huweza kuongeza mapema ukuaji wa uchumi kwa sababu ya watoto wachache wanaokutegemea, wanawake wengi kushiriki katika utendakazi, na matumizi madogo ya rasilimali haba, ingawa idadi ya watoto ikipungua mno, baada ya muda wazalishaji wachache wanabebeshwa mzigo wa kutunza wazee wengi, inavyotokea katika nchi zilizoendelea.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kwa kuwa suala hilo linahusu binadamu na uhai wake, linahitaji kukabiliwa kwa upana kuanzia maana ya utu, mwili, jinsia, upendo, uzazi n.k. Kumbe hapa zinazungumziwa tu mbinu au vifaa vinavyotumika pengine kuzuia au kuua mimba, yaani teknolojia katika ngono. Jambo nyeti zaidi ni suala la mimba ya binadamu kuwa binadamu tayari, kiasi kwamba nchi nyingi zinaipatia haki fulanifulani, k.mf. ile ya kurithi. Kwa msingi huo, baadhi ya watu wanatetea uhai wa binadamu kuanzia mimba ilipotungwa na kulaumu baadhi ya vifaa vya udhibiti wa uzazi kuwa viuamimba na kusababisha vifo vya mamilioni.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu za kudhibiti uzazi zimetumika tangu kale, lakini mbinu zinazofaulu zaidi zilipatikana katika karne ya 20 zikichangia mabadiliko katika jamii na utamaduni ambayo wengine wanayaita mmomonyoko wa maadili ambao unachangia hata uenezi wa ukimwi na maradhi mengine. Ni kwamba kati ya vifaa hivyo, kondomu ya kike na kondomu ya kiume zinaweza pia kupunguza maambukizi ya magonjwa ya zinaa, ukiwemo ukimwi, lakini vingine vingi sivyo. Watu wanaofanya ngono wakijua mimba haitapatikana, kwa kujisikia salama upande huo pengine wanasahau hatari ya kuambukizwa maradhi hayo. Pamoja na hayo, dini na tamaduni nyingine huchukulia mbinu hizo kuwa hazifaii kimaadili na kisiasa, na wataalamu wengine wa afya wanasisitiza madhara ya matumizi yake hasa kwa mwanamke na mazingira.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu zinazofaulu zaidi kudhibiti uzazi ni kuondoa kabisa uwezo wa kuzaa kwa kumhasi mwanamume, kwa kufunga uzazi kwa njia ya vasektomi kwa wanaume na ukataji wa neli kwa wanawake. Halafu kuna vitanzi (IUD) na vipandikizi, kontraseptivu za homoni zikiwa ni pamoja na dawa za kunywa, doa, pete ya uke, na sindano.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu nyingine zinazofaulu ni pamoja na kizuizi kama vile kondomu, daframu na sponji ya kontraseptivu na mbinu ya mafunzo ya uzazi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu zinazofaulu kidogo zaidi ni dawa ya kuua mbegu na mbinu ya kukatiza ngono kwa mwanamume kabla hajamimina mbegu katika tumbo la uzazi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Ufungaji uzazi, ingawa hufaulu zaidi, hauwezeshi kuurudisha tena kwa hakika; mbinu nyingine zinaweza kuurudisha, lakini mara nyingi baada ya kuziacha mwanamke anakuta utaratibu wa hedhi umeathirika.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Baada ya kuzaliwa kwa mtoto, mwanamke asiyenyonyesha tu anaweza kuwa mjamzito mapema kuanzia wiki nne hadi sita. Njia zingine za kudhibiti uzazi zinaweza kuanzishwa baada ya kuzaa, ilhali zingine hungoja hadi miezi sita. Kwa wanaonyonyesha mbinu za projestini tu hupendekezwa kuliko kontraseptivu za kunywa.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kwa waliofikisha ukomohedhi imependekezwa kuwa waendelezwe kwa mwaka mmoja baada ya hedhi ya mwisho.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Udhibiti wa uzazi wa dharura unaweza kuua mimba hadi siku chache baada ya ngono.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Tofauti na mbinu za kiteknolojia, sayansi inawezesha kuzuia mimba bila madhara kwa mwanamke ikipendekeza mbinu zinazoelekeza kufanya tendo la ndoa wakati asipoweza kupata mimba. Kati ya mbinu hizo, ya kuaminika zaidi ni ile ya kupima ute wa uke iliyogunduliwa na John Billings katika miaka ya 1950 na kuboreshwa pamoja na mke wake Evelyn Billings hadi kifo chao (2007 na 2013).


title: Udhibiti wa uzazi

text: Wengine huchukulia kujinyima ngono kama njia ya kudhibiti uzazi kwa vijana, ila wengine wanaona mafundisho ya usafi wa moyo yatumiwapo bila vifaa yanaweza kuongeza mimba kutokana na udhaifu wa wahusikana wanadai kuwa mafunzo ya ngono kwa undani pamoja na upatikanaji wa vifaa hupunguza idadi za mimba zisizotarajiwa katika kikundi hiki.Ilhali aina zote za udhibiti wa uzazi zinaweza kutumiwa na vijana,udhibiti wa uzazi usio wa kudumu unaotenda kazi kwa muda mrefu kama vile vipandikizi, vitanzi na pete za ukeni zina manufaa maalum kwa kupunguza idadi ya mimba za vijana bila kuzuia uzazi baadaye.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Takribani milioni 222 ya wanawake wanaokusudia kuzuia mimba katika nchi zinazoendelea hawatumii teknolojia ya kudhibiti mimba. Utumiaji wa vifaa vya kudhibiti uzazi katika nchi hizo umepunguza idadi ya vifo vya kina mama kwa asilimia 40 (takribani vifo 270,000 vilizuiwa mwaka 2008) na ungezuia asilimia 70 iwapo masharti yote yangetimizwa. Kwa kuacha nafasi kati ya mimba na mimba, udhibiti wa uzazi unaweza kuboresha matokeo ya kuzaa kwa wanawake wazima na kuishi kwa watoto wao. Katika ulimwengu unaokua mapato ya wanawake, rasilimali, uzito na elimu kwa watoto wao na afya huboreshwa kwa kupunguza uzazi. Udhibiti wa uzazi huongeza ukuaji wa uchumi kwa sababu ya watoto wachache wanaokutegemea, wanawake wengi kushirikia katika utendakazi, na matumizi mdogo wa rasilimali haba.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kufaulu kwa mbinu huelezwa kama asilimia ya wanawake wanaoshika mimba wanapoitumia njia hiyo kwa muda wa mwaka mmoja na wakati mwingine kama kiwango cha kufeli cha maisha kati ya mbinu zinazofaa zaidi, kama vile, ukataji wa neli.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu zinazofaulu kiteknolojia ni zile ambazo hutenda kazi kwa muda mrefu na hazihitaji ziara za kuendeleza utunzaji wa afya. Ufungaji wa uzazi, homoni zinazotiwa mwilini, na vifaa vinavyotiwa ndani ya uterasi huwa na kiwango cha kufeli kwa mwaka wa kwanza chini ya asilimia 1. Dawa za kontraseptivu za homoni, madoa au pete, na mbinu ya lactational amenorrhea (LAM), inapotumiwa ipasavyo pia inaweza kuwa na kiwango cha kufeli katika mwaka wa kwanza chini ya asilimia 1 (au kwa lactational amenorrhea (LAM), miezi ya sita ya kwanza). Kwa kutumia, viwango vya kufeli katika mwaka wa kwanza ni vya juu, katika kiwango cha asilimia 3-9, kwa sababu ya matumizi mabaya. Mbinu zingine kama vile mafunzo ya uzazi, kondomu, daframu, na spematosidi huwa na viwango vya juu zaidi vya kufeli katika mwaka wa kwanza hata kwa matumizi sahihi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Ingawa mbinu zote za teknolojia ya kudhibiti uzazi zinaweza kuathiri afya, watetezi wake wanasema hatari ni chache kuliko zile za mimba hasa wakati wa kujifungua.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Baada ya kuacha au kutoa njia nyingi za kudhibiti uzazi, pamoja na kontraseptivu za kunywa, IUD, dawa za kutia mwilini na sindano, idadi ya mimba kwa miaka inayofuata ni sawa na wasiotumia udhibiti wa uzazi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kwa walio na matatizo maalumu ya afya, mbinu za kudhibiti uzazi zinaweza kuhitaji uchunguzi zaidi. Kwa kina mama wenye afya, njia nyingi za kudhibiti uzazi hazipaswi kufanyiwa uchunguzi wa tiba ikiwa ni pamoja na dawa za kudhibiti uzazi, udhibiti wa uzazi unaoweza kudungwa au kutiwa mwilini, na kondomu. Hasa, uchunguzi wa pelvisi, uchunguzi wa matiti, au uchunguzi wa damu kabla ya kutumia dawa za kudhibiti uzazi hauonekani kuathiri matokeo na hivyo hauhitajiki. Shirika la Afya Ulimwenguni katika 2009 lilichapisha kwa undani orodha ya njia ya tiba ya kubaini kufaulu kwa kila aina ya udhibiti wa uzazi.


title: Udhibiti wa uzazi

text:
Kontraseptivu za homoni hutenda kazi kwa kuzuia uovuleshaji na utungaji mimba. Hupatikana kwa aina tofautitofauti ikiwa ni pamoja na tembe za kunywa, dawa za kutia mwilini chini ya ngozi, sindano, madoa, IUD na Pete ya uke. Kwa sasa zinazopatikana ni za wanawake tu. Kuna aina mbili za dawa za kunywa Tembe za kontraseptivu za kunywa zilizochanganywa na tembe zilizo na projestojeni tu.Zinapotumiwa wakati wa ujauzito, haziongezi hatari ya kuharibika kwa mimba wala kusababisha matatizo ya kuzaa.
Kontraseptivu za homoni zilizochanganywa huhusishwa kidogo na ongezeko la vena na madonge ya damu ya ateri; hata hivyo, hatari ni kidogo kuliko inayohusishwa na mimba. Kwa sababu ya hatari, hazipendekezwi kwa wanawake walio na umri wa zaidi ya miaka 35 amabao huendelea kuvuta sigara. Athari kwa hamu ya kufanya ngono hutofautiana, huku kukiwa na ongezeko au kupungua kwa wachache lakini hakuna athari kwa wengi. Kontraseptivu za kunywa zilizochanganywa hupunguza hatari ya saratani ya ovari na saratani ya endometriu na haibadilishi hatari ya saratani ya matiti. Mara nyingi hubadilisha hedhi na mkakamao wa hedhi uliyo na maumivu. Dozi za chini za estrojeni zinazopatikana kwenye pete ya ukeni zinaweza kupunguza hatari ya uchungu wa matiti, kichefuchefu, na maumivu ya kichwa yanayohusishwa na bidhaa zilizo na dozi ya juu ya estrojeni.
Tembe zilizo na projestini tu, sindano na vifaa vya kuzuia mimba vinavyotiwa ndani ya uterasi havihusishwi na ongezeko la hatari ya kuganda kwa damu na vinaweza kutumiwa na wanawake waliokuwa na mgando wa damu hapo awali katika vena zao. Kwa walio na historia ya kuganda kwa damu katika ateri, mbinu za kudhibiti uzazi zisizo na homoni au zilizo na projestini tu kando na zile za sindano zinapaswa kutumiwa. Tembe zilizo na projestini tu zinaweza kuboresha dalili za hedhi na zinaweza kutumiwa na kina mama wanaonyonyesha kwa kuwa haziathiri kutengenezwa kwa maziwa.Hedhi isiofuatana inaweza kushuhudiwa kwa kutumia njia zilizo na projestini tu, huku baadhi ya wanaotumia wakiripoti kutopata hedhi. Projestini, drospirenoni na desogestreli hupunguza athari za androjeni lakini huongeza hatari ya kuganda kwa damu na hivyo haifai sana. Kiwango cha kufeli katika mwaka wa kwanza kwa projestini ya sindano, Depo-Provera, hakijaafikiwa huku idadi ikiwa kutoka asilimia 1hadi asilimia 6.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kontraseptivu za kizuizi ni vifaa vinavyojaribu kuzuia mimba kwa kuzuia mbegu ya kiume kuingia katika uterasi. Huwa ni pamoja na kondomu ya kiume, kondomu ya kike, kofia ya seviksi, daframu, na sponji ya kontraseptivu iliyo na spemisidi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Ulimwenguni, kondomu ndiyo njia ya kawaida sana ya kudhibiti uzazi.Kondomu ya kiume huvalishwa kwa uume iliyosimama na kuzuia mbegu za kiume zilizotolewa kuingia mwili wa anayefanya ngono naye. Kondomu za kisasa mara nyingi hutengenezwa kwa lateksi, lakini nyingine hutengenezwa kwa nyenzo kama vile polyurethane, au matumbo ya kondoo. Kondomu ya kike pia hupatikana, mara nyingi iliyotengenezwa kwa nitrile, lateksi au poliyourethani. Kondomu za kiume huwa na faida kwa sababu ni bei nafuu, rahisi kutumika, na huwa na athari chache. Nchini Japani takribani asilimia 80 ya wachumba wanaotumia udhibiti wa uzazi hutumia kondomu ilhali nchini Ujerumani kiwango hiki ni takribani asilimia 25, na nchini Marekani ni asilimia 18.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kondomu za wanaume na daframu iliyo na spemisidi huwa na kiwango sawa cha kufeli katika mwaka wa kwanza kwa asilimia 15 na 16 mtawalia. Inapotumiwa ipasavyo huwa bora zaidi ikiwa na kiwango cha kufeli katika mwaka wa kwanza kwa asilimia 2 huku daframu ikiwa na kiwango cha kufeli katika mwaka wa kwanza kwa asilimia 6. Kondomu huwa na faida nyingine ya kusaidia kuzuia kuenea kwa maambukizi mengine ya ngono kama vile VVU/UKIMWI.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Sponji za kontraseptivu huunganisha kizuizi na spemisidi. Kama daframu, huingizwa ukeni kabla ya ngono na inapaswa kuwekwa juu ya seviksi kwa matokeo bora. Kufeli katika mwaka wa kwanza hulingana na iwapo mwanamke amewahi kuzaa au la, ikiwa asilimia 24 kwa wale wamewahi kuzaa na asilimia 12 kwa wale hawajawahi kuzaa. Sponji inaweza kuingizwa hadi masaa 24  kabla ya kufanya ngono na inapaswa kuachwa pale kwa angalau masaa sita baadaye. Athari ya aleji na athari zingine kali kama vile sindromu ya mshtuko wa sumu zimeripotiwa.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Vitanzi (IUD) huwa vifaa vidogo vilivyo na umbo la 'T'-, ambavyo huwa na shaba au levonorgestrel, iliyoingizwa ndani ya uterasi. Ni aina ya udhibiti wa uzazi wa muda mrefu. Kiwango cha kufeli katika mwaka wa kwanza kwa kutumia IUD ya shaba ni takribani asilimia 0.8 ilhali IUD ya levonorgestrel huwa na kiwango cha kufeli katika mwaka wa kwanza cha asilimia 0.2. Kati ya aina za kudhibiti uzazi pamoja na dawa za zinazotiwa mwilini matokeo yake huwa ya kuridhisha kwa wanaotumia.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Dhibitisho hukubaliana na matokeo bora na usalama kwa vijana na wale ambao hawajawahi kuzaa. IUD haziathiri unyonyeshaji na zinaweza kuingishwa baada ya kuzaa. Zinaweza pia kutumiwa baada ya uavyaji mimba. Zinapotolewa, hata baada ya kutumika kwa muda mrefu, uwezo wa kuzaa hurudi kama kawaida mara moja. Ilhali IUD za shaba zinaweza kuongeza hedhi na kusababisha mikakamo iliyo na maumivu zaidi, IUD za homoni zinaweza kupunguza hedhi au kutokuwepo kwa hedhi yote kwa pamoja. Athari zingine zinaweza kuwa ni pamoja na kutoka( asilimia 2 had5) – na kwa nadra, kushuka kwa uterasi (chini ya asilimia 0.7). Kuwa na mikakamo kunaweza kutibiwa kwa NSAID.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kufikia 2007, IUD ndizo aina za kudhibiti uzazi zisizo za kudumu zinazotumika sana, zikiwa na zaidi ya watu milioni 180 wanaozitumia kote ulimwenguni. Hapo awali aina ya kifaa kinachotiwa ndani ya uterasi (Kinga ya Dalkon) kilihusishwa na ongezeko la hatari ya ugonjwa wa inflamesheni ya pelvisi; hata hivyo, hatari haihusishwi na aina za kisasa kwa wale wasio na maambukizi ya zinaa karibu na wakati wa kuingishwa.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Ufungaji uzazi kwa upasuaji hupatikana kwa njia ya kufunga uzazi kwa wanawake na vasektomi kwa wanaume. Hakuna athari kuu za muda mrefu, na kufunga uzazi hupunguza hatari ya saratani ya ovari. uwezekano wa athari za muda mfupi zinazotokana na vasektomi huwa chini ya mara ishirini na tano kuliko ufungaji uzazi wa mwanamke. Baada ya vasektomi kunaweza kuwa na uvimbe na maumivu ya korodani ambayo kwa kawaida huisha baada ya wiki moja au mbili. Kwa kufunga uzazi wa mwanamke athari hutokea kwa asilimia 1 hadi 2 za taratibu kukiwa na athari kali kwa kawaida zinazosababishwa na ganzi. Kati ya mbinu hizi hakuna inayokinga dhidi ya maambukizi ya zinaa.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Wanawake wengine hujuta baadaye: takribani asilimia 5 ya walio na umri wa zaidi ya 30, na takribani asilimia 20 walio na umri wa chini ya 30 . Wanaume huwa na uwezekano mdogo wa kujuta kwa sababu ya ufungaji uzazi (kurejesha uzazi kwa kuunganisha tena neli ya falopia au kupindua vasektomi ili kutoa vasa diferentia. Hamu ya wanawake kutaka kurejesha huhusishwa mara nyingi na kubadilisha kwa mwanamume. Viwango vya kufaulu kupata mimba baada ya kurejesha uzazi huwa kati ya asilimia 31 hadi 88, huku athari ikiwa ni pamoja na ongezeko la hatari ya mimba bandia. Idadi ya wanaume ambao huomba kurejesha ni kati ya asilimia 2 na 6. Kiwango cha mwanaume kufaulu kupata mtoto mwingine baada ya kurejesha ni kati ya asilimia 38 na 84; huku kiwango cha kufaulu kikiwa chini kulingana na muda kati ya utaratibu wa kwanza na kurejesha. Kutolewa kwa mbegu za kiume kukifuatiwa na utungisho katika vitro  pia kunaweza kuwa njia nyingine.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu za kitabia ni pamoja na kufanya ngono kwa kuzuia mbegu kuingia katika njia ya uzazi ya mwanamke, wakati wowote au wakati kuna uwezekano wa kuwepo kwa kijiyai. Inapotumiwa ipasavyo kiwango cha kufeli katika mwaka wa kwanza kinaweza kuwa takribani asilimia 3.4, hata hivyo, isipotumiwa ipasavyo viwango vya kufeli mwaka wa kwanza vinaweza kuwa takribani asilimia 85.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu ya mafundisho ya uzazi huhusisha ubainishaji wa siku za kushika mimba katika kipindi cha hedhi na kuepuka ngono siku hizo. Mbinu hizo ni pamoja na kuchunguza halijoto, ute wa uke, au siku ya hedhi. Huwa na kiwango cha kufeli katika mwaka wa kwanza kwa kati ya asilimia 1 na 5; viwango vya kufeli katika mwaka wa kwanza baada ya matumizi bora hulingana na mfumo uliotumiwa na huwa asilimia 0 hadi 2.9. Thibitisho linalozingatiwa na makadirio haya, hata hivyo, ni hafifu kwa kuwa watu wengi wanaojaribu kuzitumia huacha mapema. Ulimwenguni, hutumiwa na takribani asilimia 3.6 ya wachumba.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Iwapo itazingatia pia halijoto na ishara zingine kuu, njia hii huitwa symptothermal. Viwango vya mimba zisizotarajiwa vimeripotiwa kati ya asilimia 1 na 20 kwa wanaotumia symptothermal.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu ya kukatiza ngono, ni shughuli ya kukatiza kufanya ngono ("kuvuta nje") kabla ya kumwaga mbegu za kiume. Hatari kuu ya kukatiza ngono ni kuwa mwanaume anaweza kutotoa kwa usahihi au kwa wakati unaofaa. Viwango vya kufeli katika mwaka wa kwanza huwa kati ya asilimia 4 inapotumiwa ipasavyo hadi asilimia 27 isipotumiwa ipasavyo. Haichukuliwi kuwa udhibiti wa uzazi na baadhi ya weledi wa afya.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kuna dhibitisho ndogo kuhusu idadi ya mbegu za kiume katika kiowevu kabla ya kumwaga. Ilhali baadhi ya uchunguzi haukupata mbegu, jaribio moja liligundua kuwepo kwa mbegu kwa watu 10 kutoka kwa 27 ya waliojitolea. Mbinu ya kukatiza ngono hutumiwa na takribani wachumba asilimia 3.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Ingawa makundi mengine hukubaliana na kujinyima ngono, hii humaanisha kuepuka shughuli zote za ngono, katika muktadha wa kudhibiti uzazi neno hili humaanisha kujinyima ngono inayohusisha ukeni. Kujinyima ngono hufaulu kwa asilimia 100 katika kuzuia mimba; hata hivyo, si kila anayekusudia hujinyima shughuli zote za ngono, na katika idadi nyingi za watu huwa na hatari nyingi za mimba kutokana na ngono isiyokubaliwa.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Watafiti mbalimbali wanasema elimu ya kujinyima ngono haipunguzi mimba za vijana, ambazo huwa nyingi kwa wanaopewa elimu ya kujinyima ngono, ikilinganishwa na wale wanaopewa elimu ya ngono. Baadhi ya mamlaka hupendekeza kuwa wanaojinyima ngono wawe na mbinu nyingine za kutumia (kama vile kondomu au tembe za kontraseptivu za dharura). Ngono isiyo ya kuingiliana na ngono ya mdomo bila ngono ya ukeni pia wakati mwingine hutumiwa, ingawa baada ya ashiki kupata nguvu, pengine ni vigumu kujizuia katika kuishia katika tendo la ndoa. Ingawa kwa kawaida huzuia mimba, ujauzito bado unaweza kupatikana kwa ngono ya katikati ya miguu na mbinu nyingine za ngono ambapo uume huwa karibu na ukeni (kusugua viungo vya uzazi, na kutoka kwa uume kutoka kwa ngono ya unyeo) ambapo mbegu ya kiume yanaweza kumwagika karibu na ukeni halafu yanaweza kupitia viowevu vinavyolainisha uke.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu ya amenorea ya unyonyeshaji huhusisha matumizi ya utasa asili wa baada ya kuzaa wa mwanamke na unaweza kuendelezwa kwa kunyonyesha. Hii kwa kawaida huhitaji kutokuwepo kwa damu ya hedhi, kunyonyesha tu mtoto mchanga, na mtoto aliye chini ya miezi sita. Shrika la Afya Ulimwenguni hueleza kuwa iwapo kunyonyesha ndio njia ya pekee ya mtoto kupata chakula, kiwango cha kufeli katika miezi sita ya kwanza baada ya kuzaa ni asilimia 2. Majaribio yametambua viwango vya kufeli kuwa kati ya asilimia 0 hadi 7.5. Viwango vya kufeli huongezeka hadi asilimia 4-7 katika mwaka moja na asilimia 13 katika miaka miwili. Kulisha watoto, kubembeleza badala ya kutunza, matumizi ya mpira wa watoto, na kulisha chakula kigumu vyote huongeza kiwango chake cha kufeli. Kwa wale wanaonyonyesha, takribani asilimia 10 hupata hedhi kabla ya miezi tatu na asilimia 20 kabla ya miezi sita. Kwa wanaonyonyesha, uwezo wa kuzaa unaweza kurudi wiki nne baada ya kuzaa.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu za udhibiti wa uzazi wa dharura ni dawa (tembe za asubuhi) au vifaa vinavyotumika baada ya ngono kwa matarajio ya kuua mimba. Hutenda kazi kwa kuzuia uovulesheni au utungaji mimba. Baadhi ya njia hupatikana, ikiwa ni pamoja na dozi ya juu ya tembe za kudhibiti uzazi, levonorgestrel, mifepristone, ulipristal na IUD. tembe za levonorgestrel hupunguza uwezekano wa mimba kwa asilimia 70 (kiwango cha mimba asilimia 2.2) inapotumiwa kati ya siku 3  baada ya ngono bila kinga au kufeli kwa kondomu.Ulipristal hupunguza uwezekano wa mimba kwa asilimia 85 (kiwango cha mimba hadi asilimia 1.4) hadi siku 5  na inaweza kuwa bora kuliko levonorgestrel. Mifepristone pia huwa bora zaidi kuliko levonorgestrel ilhali IUD za shaba ndizo njia bora zaidi. IUD zinaweza kutiwa siku 5  baada ya ngono na kuzuia takribani asilimia 99 ya mimba (kiwango cha mimba cha asilimia 0.1 hadi 0.2). Hii huzifanya kuwa aina mbinu bora zaidi wa kudhibiti uzazi kwa dharura.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kupeana tembe za asubuhi kwa kina mama mapema haiathiri kiwango cha maambukizi ya ngono, matumizi ya kondomu, viwango cha mimba, au tabia hatari ya ngono. Mbinu zote huwa na athari chache.


title: Udhibiti wa uzazi

text:
Kinga mbili ni matumizi ya mbinu zinazozuia maambukizi ya zinaa na mimba. Hii inaweza kuwa kwa kodomu pekee au pamoja na mbinu nyingine ya kudhibiti uzazi au kwa kuepuka ngono ya kuingiliana.
Iwapo mimba ni hoja kuu kutumia njia zote mbili kwa wakati mmoja kunakubalika, na aina zote mbili zimependekezwa kwa wale wanaotumia dawa isiyo na chunusiisotretinoini, kwa sababu ya hatari kuu ya matatizo ya uzazi itumiwapo wakati wa ujauzito.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Matumizi ya kontraseptivu katika nchi zinazoendelea umekadiriwa kupunguza idadi ya vifo vya kina mama kwa asilimia 40 (takribani vifo 270,000 vilizuiliwa mwaka 2008) na ungepunguza asilimia 70 ya vifo iwapo matakwa yote ya udhibiti wa uzazi yangetimizwa. Faida hizi hupatikana kwa kupunguza idadi ya mimba zisizotarajiwa ambazo husababisha uavyaji mimba usiokuwa salama na kwa kuzuia mimba kwa walio na hatari kuu.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Udhibiti wa uzazi huboresha kuishi kwa mtoto katika ulimwengu unaokua kwa kuacha nafasi kubwa kati ya mimba. Katika idadi hii ya watu matokeo huwa mabaya zaidi mama anaposhika mimba kati ya miezi kumi na nane ya baada ya kujifungua. Kuchelewesha mimba baada ya kuharibika kwa mimba hata hivyo hakuonekani kupunguza hatari na wanawake hushauriwa kujaribu kushika mimba katika hali hii wakati wowote wanapokuwa tayari.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mimba za utotoni, yaani za wasichana wadogo, huwa katika hatari kuu ya matokeo mabaya pamoja na kuzaa kabla ya wakati, kuzaa mtoto aliye na uzito wa chini na kifo cha mtoto. Nchini Marekani asilimia 82 ya mimba kwa walio kati ya miaka 15 na 19 ni zile zisizopangwa. Mafundisho ya ngono kwa kina na utumiaji wa kontraseptivu huwa bora katika idadi ya mimba katika kikundi hiki cha umri.


title: Udhibiti wa uzazi

text:
Katika nchi zinazokua, udhibiti wa uzazi hukusudia ongezeko la uchumi kwa sababu ya kuwepo kwa watoto wachache wategemezi na hivyo mama hushiriki katika utendakazi. Mapato ya wanawake, rasilimali, uzito wa mwili, na kielelezo cha mwili na usomaji wa watoto vinaweza vikaongezeka kukiwa na udhibiti wa uzazi. Upangaji uzazi wa kisasa ni njia bora zaidi kwa afya. Kwa kila dola inayotumiwa, Umoja wa Kimataifa hukadiria kuwa karibu dola mbili hadi sita huwekezwa. Huwekezaji huu huhusiana na uzuiaji wa mimba zisizopangwa na upunguzaji wa maradhi ya kuambukizana. Ilhali mbinu zote zinaleta manufaa ya kifedha, matumizi ya IUD za shaba zilisaida katika uwekezaji.
Kufikia mwaka 2012 gharama yote ya matitabu ya ujauzito, kuzaa na utunzaji wa mtoto mchanga nchini Marekani ni takribani dola 21,000 kwa kuzaa kupitia uke na dola 31,000 kupitia upasuaji. Katika nchi nyingi gharama huwa chini ya nusu. Kwa mtoto aliyezaliwa mwaka 2011, familia ya kawaida nchini Marekani hutumia dola 235,000 kwa zaidi ya miaka 17 kumlea.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kote ulimwenguni, kufikia mwaka 2009, karibu asilimia 60 ya waliokuwa wameolewa na kupata watoto walitumia udhibiti wa uzazi. Namna ambavyo mbinu mbalimbali hutiwa hutofautiana katika nchi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu ya kawaida katika nchi zilizoendelea ni kondomu na dawa ya kumeza, ilhali barani Afrika ni dawa ya kumeza na kule Amerika Kusini na Asia ni ufungaji wa uzazi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Katika nchi zinazoendelea, asilimia 35 ya udhibiti wa uzazi ni kupitia ufungaji wa uzazi wa kike, asilimia 30 ni kupitia IUD, asilimia 12 ni kupitia dawa ya kumeza, asilimia 11 ni kupitia kondomu, na asimia 4 ni kupitia ufungaji uzazi wa kiume.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Wakati inatumika mara chache kwa nchi zilizoendelea kuliko zile zinazoendelea, kufikia mwaka 2007 wanawake zaidi ya milioni 180, walikuwa wakitumia IUD


title: Udhibiti wa uzazi

text: Uepukanaji wa ngono wakati wa kuwa na uwezo wa kupata mimba unatumiwa na wanawake wanaoendelea kuzaa karibu asilimia 3.6, na kutumika sana kwa asilimia 20 kule Amerika Kusini.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kufikia mwaka 2005, asilimia 12 ya wachumba walikuwa wanatumia mbinu ya kiume ya kuzuia mimba (mojawapo KATI ya kondomu au utoaji wa mrija wa mbegu), hali nyingi zikiwa katika nchi zilizoendelea. Matumizi ya kudhibiti uzazi kwa kutumia njia ya wanaume imepungua kati ya mwaka wa 1985 na 2009.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Matumizi ya dawa za kuzuia mimba kwa wanawake Kusini mwa Jangwa la Sahara yameongezeka kutoka karibu asilimia 5 mwaka 1991 hadi karibu asilimia 30 mwaka 2006.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kufika mwaka 2012, asilimia 57 ya wanaoendelea kuzaa wanataka kuepukana na ujauzito (milioni 867 kati ya 1520  Hata hivyo wanawake karibu milioni 222 hawakuweza kupata udhibiti wa kuzaa, milioni 53 wakiwa Kusini mwa Jangwa la Sahara na milioni 97 wakiwa Asia. Hii inasababisha milioni 54 ya mimba zisizopangwa na vifo 80,000 hivi vya kina mama kila mwaka. Baadhi ya sababu za wanawake kutokuwa na huduma ya udhibiti ni sababu za kidini na kisiasa, ilhali umaskini huchangia pia.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kwa sababu ya sheria za utoaji mimba Kusini mwa Jangwa la Sahara, wengi hutafuta watoaji mimba wasiokuwa na kibali kwa mimba zisizopangwa, inayosababisha karibu asimilia 2-4 ya utoaji mimba unaoitwa si salama kila mwaka.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Ebers Papyrus ya Misri kutoka 1550  na Kahun Papyrus kutoka 1850 KK zina maelezo kuhusu udhibiti wa kuzaa, matumizi ya asali, matawi na nyuzi za pamba ya acacia zinazowekwa ukeni ili zizuie mbegu ya kiume. Michoro ya zamani ya Misri yanaonyesha matumizi ya kondomu.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Hali ya kutoa kiungo cha kiume wakati wa tendo la ndoa (kwa Kilatini coitus interruptus), inasimuliwa na Kitabu cha Mwanzo kama njia ya kudhibiti uzazi wakati Onan "hutoa mbegu za kiume" (kumwaga) chini ili asimpatie mtoto bibi ya kakaye aliyekufa, Tamar.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Inaaminika kuwa hapo zamani nchini Ugirikisilphium ilitumiwa kudhibiti uzazi, kwa sababu ya kudumu na ubora wake, ulivunwa hadi ukaisha.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Katika Ulaya ya leo, juhudi za kutoa mimba unachukuliwa kama uovu na Kanisa Katoliki. Inaaminika kuwa wanawake hadi leo bado hutumia baadhi ya mbinu za kudhibiti uzazi kama vile coitus interruptus na kuingiza mizizi ya lily na rue katika ukeni (na, zaidi ya hayo, uuaji wa mtoto mchanga baada ya kuzaliwa).


title: Udhibiti wa uzazi

text: Casanova (1725-1798), wakati wa kuchipuka upya kwa Italia alielezea jinsi ya kutumia ngozi ya kondoo kuzuia ujauzito; hata hivyo, upatikanaji wa kondomu haikutokea hadi karne ya 20.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mwaka 1909, Richard Richter alitengeneza kifaa cha kuweka ndani ya uterasi kutokana na uzi nyororo ya utumbo, ambacho kilitengenezwa zaidi na kuuza nchini Ujerumani na Ernst Gräfenberg mwishoni mwa miaka ya 1920.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mnamo 1916 Margaret Sanger alifungua kituo cha kwanza cha kudhibiti uzazi nchini Marekani iliyosababisha akamatwe.Mwanamke huyo alikuwa pia mtetezi wa ubaguzi wa rangi na kulenga kupunguza Wanegro na wengineo Hii ilifuatiwa na kituo cha kwanza barani Ulaya mwaka 1921, kilichofunguliwa na Marie Stopes.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Gregory Pincus na John Rock kwa msaada wa Planned Parenthood Federation of America walitengeneza vidonge vya dawa vya kudhibiti uzazi miaka ya 1950 iliyoanza kuuzwa kwa umma miaka ya 1960.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Dawa za kutoa mimba zilianza kutumika badala ya utoaji mimba kwa njia ya upasuaji kwa kuwepo kwa prostaglandin analog na kuwepo kwa mifepristone miaka ya 1980.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Baadhi ya maafikiano kuhusu Haki za Kibinadamu yanadai serikali zitoe huduma na maelezo ya upangaji uzazi. Hii ilijumuisha mahitaji ya kutengeneza mpango wa kitaifa wa kupanga uzazi, kuondoa sheria zinazozuia huduma ya kupanga uzazi, kuhakikisha kuna aina mbalimbali za mbinu salama na bora za kupanga uzazi, kuhakikisha kuna wahudumu wa afya waliohitimu na vifaa vya afya kwa bei nafuu, na kubuni utaratibu wa kukagua mpango zilizoidhinishwa. Serikali ikikosa kutekeleza inaweza kulaumiwa kwa kuvunja sheria za kimataifa.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Miungano ya Kimataifa yalizindua kikundi cha "Every Woman Every Child" kinachoshughulikia taratibu za kina mama za kupata dawa za kuzuia mimba. Shughuli hii inalenga kuongeza wanawake wanaotumia mbinu mpya za kuzuia mimba kwa milioni 120 katika nchi zilizo maskini kufikia mwaka 2020. Vile vile, wanataka kuruhusu hata wasichana wadogo wajitafutie dawa za kuzuia mimba bila ruhusa ya wazazi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Dini zinatofautiana sana kuhusu maadili ya udhibiti wa uzazi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kanisa Katoliki hukubali tu uzazi wa mpango kwa njia za kisayansi bila teknolojia, ingawa waumini wengi katika nchi zilizoendelea hukubali na kutumia mbinu nyingine.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Miongoni mwa Waprotestanti kuna mitazamo tofauti kutoka wale wasiokubali hadi wanaokubali mbinu zote za kudhibiti uzazi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mtazamo wa Uyahudi hutoka kwa madhehebu kali ya Waorthodoksi wa Kiyahudi hadi kwa Wayahudi wa mageuzi


title: Udhibiti wa uzazi

text: Katika Uislamu dawa za kupanga uzazi zinakubalika ikiwa hazidhuru afya, ingawa matumizi yake hukataliwa na wengine. Kurani haitoi maelezo yoyote kuhusiana na uadilifu wa kupanga uzazi, lakini zina maelezo yanyohimiza watoto. Mtume Muhammad huripotiwa kuwa "alioa na kuzaa".


title: Udhibiti wa uzazi

text: Wahindu wanaweza kutumia upangaji uzazi wa kawaida na wa kisasa.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mtazamo wa kawaida wa wafuasi wa Buddha ni kuwa uzuiaji wa mimba unakubalika, lakini utoaji baada ya kutungwa mimba haikubaliki.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Tarehe 26 Septemba ni Siku ya Ulimwengu ya kupanga uzazi, iliyotengwa kwa uhamasishaji na uboreshaji wa elimu kuhusu afya ya kuzaa na ngono, ikiwa na lengo la "dunia ambayo mimba inahitajika." Inasaidiwa na kikundi cha Serikali na Mashirika ya kimataifa yasiyo ya kiserikali, ikijumuisha baraza la Asian Pacific Council kuhusu Uzuiaji mimba, Centro Latinamericano Salud y Mujer, European Society of Contraception and Reproductive Health, German Foundation for World Population, International Federation of Pediatric and Adolescent Gynecology, International Planned Parenthood Federation, Marie Stopes International, Population Services International, Population Council, United States Agency for International Development (USAID), na Women Deliver.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kuna idadi kadhaa ya matatizo ya kawaida kulingana na ngono na ujauzito. Usafishaji baada ya kufanya ngono si mbinu mwafaka wa kupanga uzazi. Vile vile, huhusishwa na baadhi ya matatizo ya kiafya na kwa hivyo haipendekezwi. Wanawake wanaweza kuwa wajawazito mara ya kwanza anaposhiriki ngono na katika hali yoyote ya ngono. Kuna uwezekano, ingawa si rahisi, kuwa mjamzito wakati wa hedhi.


title: Udhibiti wa uzazi

text:
Uboreshaji wa upangaji uzazi kwa mbinu zinazoendelea zinahitajika, kwa sababu karibu nusu ya wanaopata mimba kwa bahati mbaya wanatumia upangaji uzazi wakati huo. Baadhi ya mbinu tofauti tofauti za uzuiaji mimba zinachunguzwa, ikijumuisha pamoja kondomu bora ya wanawake, daftramu, doa lililo na projesteroni pekee, na pete ya ukeni iliyo na projesteroni refu. Pete ya ukeni huwa bora kwa miezi 3 au 4 na inapatikana katika baadhi ya maeneo duniani.
Kuna mbinu kadha za kutekeleza uangamizaji wa vimelea kwa kuchunguza seviksi. Moja inahusisha uwekaji wa quinacrine ndani ya uterasi inayosababisha kovu na kutoweza kupata mimba. Ingawa utaratibu huo ni rahisi na haihitaji upasuaji, kuna wasiwasi kuhusu madhara ya muda mrefu. Bidhaa nyingine ya, polidocanol, inayofanya kazi sawa inachunguzwa. Kifaa kinachoitwa Essure, inayopanuka na kufunga inapowekwa ndani ya fallopio, ilikubaliwa Marekani mwaka wa 2002.


title: Udhibiti wa uzazi

text:
Mbinu za kiume za kudhibit uzazi zinajumuisha kondomu, ukataji na utoaji wa mrija. Wanaume kati ya asilimia 25 na 75 wanaoweza kuzalisha hutumia homoni za kudhibiti uzazi ikiwa wanaweza kupata. Idadi ya mbinu za homoni na zisizo za homoni zinafanyiwa majaribio, na kuna baadhi ya utafiti unaochunguza uwekezano wa chanjo ya kontraseptivu.
Mbinu ya upasuaji wa kugeuza inayochunguzwa ni reversible inhibition of sperm under guidance (RISUG) inayojumuisha huiingizaji wa polymer gel, styrene maleic anhydride kwa dimethyl sulfoxide, katika vas deferens. Ukidungwa sindano na sodium bicarbonate hutoa dawa na hurudisha uwezo wa kuzaa tena. Nyingine ni intravas device inayohusisha uwekaji wa urethane ndani ya vas deferens ili izuie. Mchanganyiko wa androgen na progestin huleta matumaini, kwa selective androgen receptor modulator.Ultrasound na mbinu za kupasha moto makende zimefanyiwa uchunguzi wa kwanza.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Upakaji, unayojumuisha utoaji wa baadhi ya sehemu za viungo vya uzazi, ni mbinu inayofanywa mara nyingi kwa wanyama.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Hifadhi za wanyama huhitaji taratibu hizi kama mkataba wa kuchukua.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Udhibiti wa uzazi huchukuliwa kama njia mbadala ya kupunguza idadi ya wanyama wa mwituni.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Chanjo za kontraseptivu zimepatikana kuwa na ubora kwa idadi fulani ya wanyama.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Uzazi wa mpango


title: Fabrice Kwizera

text: Fabrice Patient Kwizera (28 Machi 1994, Bujumbura ) ni msanii wa maigizo na filamu kutoka nchini Burundi. Katika historia ya tasnia ya filamu nchini Burundi, Kwizera anajulikana kua ameigiza katika filamu fupi kutoka inchini Congo inayo itwa Viva Riva!.


title: Fabrice Kwizera

text: Fabrice alianza masomo yake katika shule ya msingi ya Cibitoke, na kuendela na masomo ya sekondari huko Municipal Lycee of Cibitoke na baadae kupata uhamisho katika shule moja jijini Bujumbura iitwayo Lake Tanganyika Lycee. Alivyomaliza kidato cha mwisho ndipo alianza shuli za kucheza filamu alipo kutana na mutayarishaji Ivan Goldschmidt kutoka inchini Ubelgiji.


title: Samaria

text: Samaria (kwa Kiebrania שומרון, Shomron; kwa Kiarabu السامرة, as-Sāmirah), ni jina la eneo la milimamilima katikati la nchi inayoitwa Israeli au Palestina. Jina "Samaria" linatokana na lile la mji mkuu wa Ufalme wa Israeli.


title: Samaria

text: Kadiri ya 1Fal 16:24, jina la mji lilitokana na lile la Shemer, aliyemuuzia mfalme Omri eneo kwa ajili ya kuuanzisha kama makao makuu (884 KK hivi) badala ya Tirza.


title: Samaria

text: Kadiri ya Biblia, Waisraeli waliteka eneo hilo la Kanaani na kulikabidhi kwa kabila la Yosefu.


title: Samaria

text: Eneo lilitekwa na Waashuru mwaka 722 KK hivi, nao wakahamisha wakazi wake hadi Mesopotamia.


title: Samaria

text: Baadaye lilitawaliwa na mataifa mbalimbali, kama vile Babuloni, Uajemi, Ugiriki wa kale, Dola la Roma, Waarabu, Wakristo wa vita vya msalaba, Waturuki.


title: Shilo

text: Shilo ulikuwa mji wa zamani unaotajwa katika Biblia ya Kiebrania, karibu na Khirbet Seilun, kusini kwa Tirza.


title: Shilo

text: Ulikuwa makao ya hekalu lilipotunzwa sanduku la agano kabla ya hilo kutekwa na Wafilisti wakati wa kuhani Eli na hatimaye kuhamishiwa na mfalme Daudi mjini Yerusalemu, ambapo mwanae Solomoni alilijengea hekalu la fahari.


title: Shilo

text:
Nabii Yeremia alichukua Shilo kama kielelezo cha maangamizi yatakayolipata hekalu la Yerusalemu kutokana na Waisraeli kutokubali ujumbe wa toba aliowaletea kutoka kwa Mungu.
shilo unaweza ifananisha na makkha kwa tukio zima japo tofaut ni kwmba makkha kuna kaburi la mtume s.w.a na shilo lipo sanduku la agano


title: Thesalonike

text: Thesalonike (kwa Kigiriki Θεσσαλονίκη, Thessaloniki) ni mji wa pili wa Ugiriki kwa ukubwa, ukiwa na wakazi 322,240 (sensa ya mwaka 2011) ambao wanafikia 790,824 katika eneo zima la mji.


title: Thesalonike

text: Uko upande wa kaskazini wa nchi na kuwa makao makuu ya mkoa wa Makedonia.


title: Thesalonike

text: Una historia ndefu na tukufu, ikiwa ni pamoja na kutembelewa na mtume Paulo aliyeanzisha huko mojawapo kati ya jumuia za kwanza za Ukristo barani Ulaya.


title: Thesalonike

text: Pia unajulikana kwa nyaraka mbili alizowaandikia hao Wakristo wachanga, ambazo ya kwanza yake ni andiko la kwanza kabisa katika utunzi wa Agano Jipya.


title: Abeli

text: Abeli au Habili ni jina la mtu anayetajwa na Biblia kama mwana wa pili wa Adamu na Eva na kama binadamu wa kwanza kufa, akiwa ameuawa na kaka yake Kaini kwa kijicho.


title: Abeli

text: Habari hizo zinapatikana katika kitabu cha Mwanzo (4:2-8), lakini Abeli alitajwa pia na Yesu kama mfiadini wa kwanza (Math 23:35).


title: Abeli

text: Kurani inasimulia habari hiyo bila kumtaja Abeli (5:27-31).


title: Karne ya 16 KK

text: Karne ya 16 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 1600 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 1501 KK.


title: Karne ya 17 KK

text: Karne ya 17 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 1700 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 1601 KK.


title: Karne ya 18 KK

text: Karne ya 18 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 1800 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 1701 KK.


title: Karne ya 19 KK

text: Karne ya 19 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 1900 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 1801 KK.


title: Karne ya 20 KK

text: Karne ya 20 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2000 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 1901 KK.


title: Karne ya 14 KK

text: Karne ya 14 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 1400 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 1301 KK.


title: Karne ya 13 KK

text: Karne ya 13 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 1300 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 1201 KK.


title: Karne ya 12 KK

text: Karne ya 12 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 1200 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 1101 KK.


title: Karne ya 11 KK

text: Karne ya 11 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 1100 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 1001 KK.


title: Karne ya 21 KK

text: Karne ya 21 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2100 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2001 KK.


title: Karne ya 22 KK

text: Karne ya 22 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2200 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2101 KK.


title: Karne ya 23 KK

text: Karne ya 23 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2300 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2201 KK.


title: Karne ya 24 KK

text: Karne ya 24 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2400 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2301 KK.


title: Karne ya 25 KK

text: Karne ya 25 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2500 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2401 KK.


title: Karne ya 26 KK

text: Karne ya 26 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2600 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2501 KK.


title: Karne ya 27 KK

text: Karne ya 27 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2700 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2601 KK.


title: Karne ya 28 KK

text: Karne ya 28 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2800 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2701 KK.


title: Karne ya 29 KK

text: Karne ya 29 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 2900 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2801 KK.


title: Karne ya 30 KK

text: Karne ya 30 KK (= kabla ya Kristo) ni kipindi cha miaka mia kuanzia tarehe 1 Januari 3000 KK na kuishia tarehe 31 Desemba 2901 KK.


title: Erasmus wa Rotterdam

text: Desiderius Erasmus wa Rotterdam (Rotterdam, leo nchini Uholanzi, 27 Oktoba 1466 – Basel, leo nchini Uswisi, 12 Julai 1536), anayejulikana kifupi kama Erasmus tu, alikuwa Mholanzi aliyechangia sana tapo la Renaissance, pia padri na mwanateolojia wa Kanisa Katoliki aliyehimiza urekebisho wake.


title: Erasmus wa Rotterdam

text: Erasmus alikuwa msomi mkubwa aliyeweza kuandika kwa Kilatini fasaha. Akitumia mbinu za kitaalamu aliandaa matoleo mapya ya Agano Jipya kwa lugha hiyo na kwa Kigiriki.


title: Erasmus wa Rotterdam

text: Mafundisho yake mbalimbali, yaliyojitokeza katika vitabu maarufu, yaliandaa mwanzo na uenezi wa Uprotestanti, ingawa mwenyewe alikataa kuuunga mkono.


title: Erasmus wa Rotterdam

text: Erasmus alifariki ghafla Basel mwaka 1536.


title: Fransis Bacon

text: Fransis Bacon (22 Januari 1561 - 9 Aprili 1626) alikuwa Mwingereza maarufu upande wa falsafa, siasa, sayansi, sheria, hotuba na uandishi.


title: Fransis Bacon

text: Baada ya kushika nafasi muhimu serikalini, aliacha urithi wake hasa upande wa sayansi kama mtetezi na mtumiaji wa mbinu ya kisayansi wakati wa mapinduzi ya kisayansi akidai kila jambo lithibitishwe kwa majaribio.


title: Fransis Bacon

text: Alifariki kwa kichomi wakati wa kujaribu namna ya kutunza nyama kwa kutumia barafu.


title: Fransis Bacon

text: Kati ya yale muhimu zaidi kuna:


title: Chuo Kikuu

text: Chuo Kikuu ni taasisi ya elimu ya ngazi ya juu ambako wanafunzi wanafundishwa na wataalamu wa fani mbalimbali ambao hufundisha pamoja na kuendesha uchunguzi wa elimu mpya.


title: Chuo Kikuu

text:
Wanafunzi husoma kwenye chuo kikuu kwa shabaha ya kupata elimu hadi kupita mitihani ya shahada au digrii kama vile ya bachelor (ya kwanza), ya uzamili (master) (ya pili) na ya uzamivu, PhD (ya tatu).
Siku hizi chuo kikuu kinatakiwa kuwa na sifa kadhaa za kukitofautisha na vyuo au taasisi nyingine kama vile:


title: Chuo Kikuu

text: Jamii katika tamaduni mbalimbali zilianzisha taasisi maalumu kwa elimu ya ngazi ya juu. Kati ya vyuo vya kwanza vinayofanana kiasi na chuo kikuu cha kisasa kuna hasa taasisi katika Uhindi, Ugiriki ya Kale, Uajemi, Ulaya na nchi za Kiislamu.


title: Chuo Kikuu

text: Mfumo wa kufundisha na kuratibu elimu ulio msingi wa vyuo vikuu vya kisasa ulianza hasa katika Ulaya ya karne za kati.


title: Chuo Kikuu

text:
Vyuo hivi vya Ulaya viliendelea kuwa mahali pa maendeleo na kukuza sayansi ya kisasa. Kutoka hapa mfumo wa chuo kikuu pamoja na utaratibu wa ngazi zake za elimu ulisambaa kote duniani.
Kitovu cha kwanza cha elimu ya hali ya juu barani Afrika kilikuwa maktaba ya Aleksandria nchini Misri lakini ilikuwa taasisi ya kukusanya vitabu na mahali pa uchunguzi, si mafundisho.
Kihistoria vyuo vya kwanza vilivyotoa mafundisho kwenye hali ya juu ya kimataifa ya wakati wake vilikuwa chuo cha Al-Karaouine mjini Fes, Moroko tangu mwaka 859 BK na Al Azhar mjini Kairo, Misri tangu mwaka 975.


title: Chuo Kikuu

text: Upande wa kusini kwa Sahara ni Madrasa ya Sankore mjini Timbuktu (Mali) iliyotoa mafundisho ya hali ya juu kuanzia takriban mwaka 1400.


title: Chuo Kikuu

text: Vyuo vikuu vya kisasa vilianzishwa na wamisionari katika karne ya 19 nchini Sierra Leone na Afrika Kusini; vilianzishwa kama vyuo vya ualimu na kuendelea kuwa vyuo vikuu kamili.


title: Chuo Kikuu

text: Chuo Kikuu cha kwanza katika Afrika ya Mashariki kilikuwa Chuo Kikuu cha Makerere ambacho ni chuo mama cha vyuo vya Nairobi na Dar es Salaam.


title: Chuo Kikuu

text: Siku hizi ni hasa vyuo vikuu vya Afrika Kusini vinavyothaminiwa kuwa bora katika bara la Afrika.


title: Chuo Kikuu

text: Orodha ya utathmini wa vyuo vikuu bora barani Afrika kwa mwaka 2013 ilikuwa kama ifuatayo:Kufikia mwaka 2016, vyuo vikuu kumi bora ni vyote vya Afrika Kusini. Cha Dar es Salaam kimekuwa cha 26.


title: Benutzer:Steindy/Offener Brief an He3nry

text: Nachdem ich zuvor von (A) unter Missbrauch seiner erweiteren Rechte gesperrt wurde (siehe dazu und in der achfolgenden Sperrprüfung vom sperrenden Admin Morten Haan sowie von dessen Kollegen -jkb- noh verhöhnt wurde, setzte Admin Koenraad nach Ablauf der Sperre mt einer weiteren Sperre im Ausmaß von zwölf Stunden nach, weil ich es gewagt hatte, mich gegen diese Machenschaten mit folgenden Worten zu wehren:


text: Es kam also, wie es kommen musste. Obiger Antrag auf Prüfung der Sperre wurde in bewährtester Weise ausgesessen. Dafür wurde ich vom nicht einmal halblustigen (zumindesst versucht er sich so zu geben) für weitere zwölf Stunden gesperrt weil ich folgenden Text auf die Sperrprüfung gepinnt hatte:


text: als Antwort an He3nry auf die Mail vom 11. Dezember 2013, 07:56 Uhr:


text:
Ob Du mich verstehst, ist eigentlich nicht maßgeblich. Das Einzige, was von Dir verlangt wird ist, sich den Regeln entsprechend zu verhalten, oder einfach die Finger still zu halten. Ein persönlicher Angriff muss auch gegen konkrete Personen gerichtet sein. Das hat Yellowcard schon nicht verstanden, wie auch Du es nicht verstanden hast. Ich frage Dich daher nochmals, wo der persönliche Angriff lag? Daher ist Dein Urteil nur mit "geh' von schlechten Absichten aus", anstatt mit AGF zu beurteilen. Wie Deine Einschätzung zu begründen ist, werde ich – falls Du überhaupt noch Lust hast weiter zu lesen – noch näher ausführen.
Dich zeichnet nur ein Kasten- und Klüngeldenken aus. Dein "Urteil" ist das eines Klüngeladmins, der die Adminkaste mit Machtgehabe und mit Missbrauch der erweiterten Rechte verteidigt. Ebenso, wie zumindest zehn, meiner nunmehr 12 Sperren auf einen Missbrauch der erweiterten Rechte zurückzuführen sind.
Nein, ich bin dabei keineswegs von mir eingenommen und noch weniger betriebsblind, doch nehme ich für mich in Anspruch ein zumindest durchschnittlicher Mensch zu sein, da ich sonst wohl kaum das erreicht hätte, was ich in meinem Beruf als Abteilungsleiter eines großen österreichischen Unternehmens erreicht habe. Ich bin auch durchaus mit den Feinheiten der deutschen Sprache vertraut und bewandt und überlege mir daher sehr genau was ich schreibe und wie ich es schreibe. Auch schreibe ich – obwohl mir manchmal danach wäre – nie im Affekt, sondern lese mir das was ich schreibe, oft mehrmals durch. Leider ist es so, dass man das von den Admins von de-WP nicht erwarten und noch weniger feststellen kann, womit wir wieder bei "geh' von schlechten Absichten aus" sind. Manche Admins bekommen die erweiterten Rechte nur dank guter Vernetzung, nicht aber dank ihren geistigen oder gar psychologischen Fähigkeiten verliehen, wobei man ganz vergisst, nicht auch gleich einen Batzen Intelligenz mit zu verleihen.
Ich habe auch an meinem Statement zur VM mehrere Stunden gearbeitet, Texte geschrieben und wieder verworfen, bis ich jenen Text beisammen hatte, den ich schließlich abgespeichert hatte. Das alles hat Dich aus der Konsequenz und weil Dein Urteil bereits manifestiert war – Du hattest nur mehr Claqueure gesucht und trotz Deines Aufrufes auf AN, wie sich an der zahlreichen "Beteiligung" zeigte, zu Deinem Leidwesen nicht gefunden –, nicht im Geringsten interessiert. Ich unterstelle Dir, dass Dich kein einziges meiner Argumente interessiert hat und dass Du Dir nicht einen einzigen Difflink zu den Vorgeschichten angesehen hast, womit wir wieder bei "geh' von schlechten Absichten aus" sind.
Ich habe dazu einen interessanten Beitrag von Elian gefunden, der unter "Warum ich nicht mehr mitspiele" bemerkenswertes aussagt. Ich zitiere Dir, auch wenn es Dich nur wenig interessieren wird, ein paar Zeilen daraus: