title: Uislamu barani Amerika

text: Suriname ina asilimia kubwa ya Waislamu katika ukanda huu, ikiwa na asilimia 13 au watu 66,307, kwa mujibu wa sensa yake ya mwaka wa 2004. Hata hivyo, Marekani, inakadiriwa kuwa na idadi kubwa licha ya kukosa sensa ya dini kwa Uislamu, ina aminika kuwa ina idadi kubwa ya Waislamu, kati ya milioni 1.3 na 2.7.


title: Uislamu barani Amerika

text: Baadhi ya Waafrika Magharibi walichukuliwa na Wamarekani enzi za koloni na inaonekana walio wengi walikuwa Waislamu, ingawa walilazimishwa kubadili dini kinguvu na kuwa Wakristo. Waislamu wengi wa Karibi ya Kiingereza ya zamani walitokea Bara Hindi wakiwa kama wafanyakazi hasa kwa kufuatia kupigwa marufuku kwa utumwa. Kundi hili pia lilifika huko Suriname, ingawa Waislamu wengine walihami huko katika koloni la Kiholanzi, ambalo leo hii ni Indonesia.


title: Kione ya Inebu

text: Kione ya Inebu ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waone. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kione ya Inebu imehesabiwa kuwa watu 1300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kione ya Inebu iko katika kundi la Kiwapei-Magharibi.


title: Kione ya Kabore

text: Kione ya Kabore ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waone. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kione ya Kabore imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kione ya Kabore iko katika kundi la Kiwapei-Magharibi.


title: Kione-Kaskazini

text: Kione ya Kaskazini ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waone. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kione ya Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kione ya Kaskazini iko katika kundi la Kiwapei-Magharibi.


title: Kione-Kusini

text: Kione ya Kusini ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waone. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kione ya Kusini imehesabiwa kuwa watu 200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kione ya Kusini iko katika kundi la Kiwapei-Magharibi.


title: Kione ya Kwamtim

text: Kione ya Kwamtim ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waone. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kione ya Kwamtim imehesabiwa kuwa watu 150 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kione ya Kwamtim iko katika kundi la Kiwapei-Magharibi.


title: Kione ya Molmo

text: Kione ya Molmo ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waone. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kione ya Molmo imehesabiwa kuwa watu 500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kione ya Molmo iko katika kundi la Kiwapei-Magharibi.


title: Kiseta

text: Kiseta ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waseta. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiseta imehesabiwa kuwa watu 180. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiseta iko katika kundi la Kiwapei-Magharibi.


title: Kiseti

text: Kiseti ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waseti. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiseti imehesabiwa kuwa watu 160. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiseti iko katika kundi la Kiwapei-Magharibi.


title: Kisiliput

text: Kisiliput ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasiliput. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kisiliput imehesabiwa kuwa watu 520. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisiliput iko katika kundi la Kimaimai.


title: Kisinagen

text: Kisinagen ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasinagen. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kisinagen imehesabiwa kuwa watu 330. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisinagen iko katika kundi la Kiwapei.


title: Kitorricelli

text: Kitorricelli ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watorricelli. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kitorricelli imehesabiwa kuwa watu 520. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitorricelli iko katika kundi la Kikombio.


title: Kiurat

text: Kiurat ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waurat. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiurat imehesabiwa kuwa watu 6280. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiurat iko katika kundi lake lenyewe la Kiurat.


title: Kiurim

text: Kiurim ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waurim. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiurim imehesabiwa kuwa watu 3740. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiurim iko katika kundi lake lenyewe la Kiurim.


title: Kiurimo

text: Kiurimo ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waurimo. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiurimo imehesabiwa kuwa watu 800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiurimo iko katika kundi la Kimarienberg.


title: Kivalman

text: Kivalman ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wavalman. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kivalman imehesabiwa kuwa watu 1740. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kivalman iko katika kundi la Kiwapei.


title: Kiwanap

text: Kiwanap ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawanap. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiwanap imehesabiwa kuwa watu 1070. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwanap iko katika kundi la Kipalei.


title: Kiwiarumus

text: Kiwiarumus ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawiarumus. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiwiarumus imehesabiwa kuwa watu 460. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwiarumus iko katika kundi la Kimarienberg.


title: Kiwom (Papua)

text: Kiwom ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawom. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiwom imehesabiwa kuwa watu 4260. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwom iko katika kundi la Kikombio.


title: Uislamu huko Oceania

text: Uislamu barani Oceania ni jina la kutaja Uislamu na Waislamu barani Oceania.


title: Uislamu huko Oceania

text: Kwa makadirio ya sasa, kuna Waislamu 498,395 wanaoishi barani Oceania, wakiwemo 399,000 nchini Australia, 36,072 nchini New Zealand, 54,323 nchini Fiji, 6,350 nchini New Caledonia, 2,000 nchini Papua New Guinea, 350 katika Visiwa vya Solomon, 200 nchini Vanuatu, 100 nchini Tonga na kiasi kidogo zaidi huko Kiribati na Samoa.


title: Kiyahang

text: Kiyahang ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayahang. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiyahang imehesabiwa kuwa watu 1430. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyahang iko katika kundi la Kimaimai.


title: Kiyambes

text: Kiyambes ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayambes. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiyambes imehesabiwa kuwa watu 1080. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyambes iko katika kundi la Kikombio.


title: Kiyangum-Dey

text: Kiyangum-Dey ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayangum. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyangum-Dey imehesabiwa kuwa watu 180. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyangum-Dey iko katika kundi la Kipalei.


title: Kiyangum-Gel

text: Kiyangum-Gel ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayangum. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyangum-Gel imehesabiwa kuwa watu 45 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyangum-Gel iko katika kundi la Kipalei.


title: Kiyangum-Mon

text: Kiyangum-Mon ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayangum. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyangum-Mon imehesabiwa kuwa watu 730. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyangum-Mon iko katika kundi la Kipalei.


title: Kiyapunda

text: Kiyapunda (pia Kiyeri) ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayapunda. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyapunda imehesabiwa kuwa watu 60 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyapunda iko katika kundi la Kiwapei.


title: Kiyau (Torricelli)

text: Kiyau ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayau. Isichanganywe na Kiyau nchini Papua Guinea Mpya ambayo ni lugha ya Kitrans-Niugini. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiyau imehesabiwa kuwa watu 140. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyau iko katika kundi la Kiwapei.


title: Kiyil

text: Kiyil ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayil. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyil imehesabiwa kuwa watu 2470. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyil iko katika kundi la Kiwapei.


title: Kiyis

text: Kiyis ni lugha ya Kitorricelli nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayis. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiyis imehesabiwa kuwa watu 320. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyis iko katika kundi la Kiwapei.


title: Uislamu nchini Cameroon

text: Waislamu wapo asilimia 24 kati ya milioni 21 ya wakazi wote wa nchini Cameroon. Makadirio yanaonesha asilimia 27 wanajitambua kama wa dhehebu la Sunni, 12% Ahmadi na 3% Shia wakati kundi kubwa lililobaki halijihusishi na kundi lolote miongoni mwa hayo yaliyotajwa.


title: Uislamu nchini Cape Verde

text: Uislamu nchini Cape Verde ni dini ndogo yenye jumuia hafifu lakini zinakua kwa kasi.Waislamu wengi nchini hapa ni wahamiaji kutoka Senegal na nchi nyingine za jirani, na hujishughulisha na biashara ndogondogo na kuuza urembo.


title: Lugha za Kisepik

text: Lugha za Kisepik ni familia ndogo ya lugha ambazo huzungumzwa katika kisiwa cha Papua, nchini Papua Guinea Mpya. Katika familia hiyo kuna lugha takriban hamsini. Jina la Sepik limetoka na mto wa Sepik ambapo lugha hizo huzungumzwa karibu nao.


title: Lugha za Kiramu na Kisepik ya Chini

text: Lugha za Kiramu na Kisepik ya Chini ni familia ndogo ya lugha ambazo huzungumzwa katika kisiwa cha Papua, nchini Papua Guinea Mpya. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni 35. Lugha hizo ni tofauti na lugha za Kisepik ambazo ni familia nyingine. Majina ya Ramu na Sepik yametoka na mito ya Ramu na Sepik ambapo lugha hizo huzungumzwa karibu nayo.


title: Lugha za Kivuka-Guinea Mpya

text: Lugha za Kivuka-Guinea Mpya (pia Lugha za Kitrans-Niugini) ni familia kubwa ya lugha ambazo huzungumzwa katika kisiwa cha Guinea Mpya pande zote mbili nchini Indonesia na nchini Papua Guinea Mpya. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni zaidi ya 300.


title: Kiabau

text: Kiabau ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waabau. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiabau imehesabiwa kuwa watu 7270. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabau iko katika kundi lake lenyewe la Kiabau.


title: Kiak

text: Kiak ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waak. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiak imehesabiwa kuwa watu 75 tu na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiak iko katika kundi la “Yellow River”.


title: Kialamblak

text: Kialamblak ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waalamblak. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kialamblak imehesabiwa kuwa watu 1530. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kialamblak iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kiamal

text: Kiamal ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waamal. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiamal imehesabiwa kuwa watu 830. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiamal iko katika kundi la Kiiwam.


title: Kiambulas

text: Kiambulas ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waambulas. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiambulas imehesabiwa kuwa watu 44,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiambulas iko katika kundi la Kindu.


title: Kiawtuw

text: Kiawtuw ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waawtuw. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiawtuw imehesabiwa kuwa watu 510. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawtuw iko katika kundi la Kiram.


title: Kiawun

text: Kiawun ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waawun. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiawun imehesabiwa kuwa watu 400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawun iko katika kundi la “Yellow River”.


title: Kiayi

text: Kiayi ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waayi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiayi imehesabiwa kuwa watu 430. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiayi iko katika kundi la Kitama.


title: Kibahinemo

text: Kibahinemo ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabahinemo. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kibahinemo imehesabiwa kuwa watu 550. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibahinemo iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kiberinomo

text: Kiberinomo ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waberinomo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiberinomo imehesabiwa kuwa watu 350. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiberinomo iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kibikaru

text: Kibikaru (pia Kipikaru) ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabikaru. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kibikaru imehesabiwa kuwa watu 100 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibikaru iko katika kundi la “Sepik Hill”. Wataalamu wengine hufikiri kuwa Kibikaru ni sawasawa na Kinete; tena wengine huiangalia kama lahaja ya Kibisorio.


title: Kibisis

text: Kibisis ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabisis. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibisis imehesabiwa kuwa watu 450. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibisis iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kiboikin

text: Kiboikin ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waboikin. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiboikin imehesabiwa kuwa watu 31,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiboikin iko katika kundi la Kindu.


title: Kiburui

text: Kiburui ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waburui. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiburui imehesabiwa kuwa watu 260. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiburui iko katika kundi la Kindu.


title: Kichenapian

text: Kichenapian (au Kichenap) ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wachenap. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kichenapian imehesabiwa kuwa watu 180. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichenapian iko katika kundi la Kiwogamusin-Chenapian.


title: Kigaikundi

text: Kigaikundi ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagaikundi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigaikundi imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigaikundi iko katika kundi la Kindu.


title: Kihanga-Hundi

text: Kihanga-Hundi (pia Kikwasengen) ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wahanga-Hundi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kihanga-Hundi imehesabiwa kuwa watu 7200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihanga-Hundi iko katika kundi la Kindu.


title: Kihewa

text: Kihewa ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wahewa. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kihewa imehesabiwa kuwa watu 2150. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihewa iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kiiatmul

text: Kiiatmul ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waiatmul. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiiatmul imehesabiwa kuwa watu 8440. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiiatmul iko katika kundi la Kindu.


title: Kiiwam

text: Kiiwam ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waiwam. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiiwam imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiiwam iko katika kundi lake lenyewe la Kiiwam.


title: Kiiwam ya Sepik

text: Kiiwam ya Sepik ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waiwam. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiiwam ya Sepik imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiiwam ya Sepik iko katika kundi la Kiiwam.


title: Kikalou

text: Kikalou ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakalou. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikalou imehesabiwa kuwa watu 1370. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikalou iko katika kundi la Kitama.


title: Kikaningra

text: Kikaningra ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakaningra. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikaningra imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaningra iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kikapriman

text: Kikapriman ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakapriman. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikapriman imehesabiwa kuwa watu 1640. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikapriman iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kikarawa

text: Kikarawa ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakarawa. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikarawa imehesabiwa kuwa watu 63 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikarawa iko katika kundi la Kiram.


title: Kikeak

text: Kikeak ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakeak. Idadi ya wasemaji wa Kikeak haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikeak iko katika kundi la Kindu.


title: Kikoiwat

text: Kikoiwat ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakoiwat. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikoiwat imehesabiwa kuwa watu 800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikoiwat iko katika kundi la Kindu.


title: Kikwanga

text: Kikwanga ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakwanga. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kikwanga imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikwanga iko katika kundi la Kinukuma.


title: Kikwoma

text: Kikwoma ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakwoma. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikwoma imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikwoma iko katika kundi la Kinukuma.


title: Kimanambu

text: Kimanambu ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamanambu. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kimanambu imehesabiwa kuwa watu 2110. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimanambu iko katika kundi la Kindu.


title: Kimari (Sepik)

text: Kimari ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamari. Isichanganywe na Kimari nchini palepale ambayo ni lugha ya Kiaustronesia. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimari imehesabiwa kuwa watu 80 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimari iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kimehek

text: Kimehek ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamehek. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kimehek imehesabiwa kuwa watu 6300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimehek iko katika kundi la Kitama.


title: Kimende (Papua)

text: Kimende (au Kiseim) ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamende. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kimende imehesabiwa kuwa watu 5700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimende iko katika kundi la Kinukuma.


title: Kinamia

text: Kinamia ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanamia. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinamia imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinamia iko katika kundi la “Yellow River”.


title: Kingala (Papua)

text: Kingala ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wangala. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kingala imehesabiwa kuwa watu 180. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingala iko katika kundi la Kindu.


title: Kiniksek

text: Kiniksek ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waniksek. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiniksek imehesabiwa kuwa watu 930. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiniksek iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kipahi

text: Kipahi ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapahi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipahi imehesabiwa kuwa watu 840. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipahi iko katika kundi la Kitama.


title: Kipapi

text: Kipapi ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapapi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipapi imehesabiwa kuwa watu 70 tu, na lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipapi iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kipasi

text: Kipasi ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapasi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipasi imehesabiwa kuwa watu 360. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipasi iko katika kundi la Kitama.


title: Kipei

text: Kipei ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapei. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipei imehesabiwa kuwa watu 50 tu. Uainishaji wa Kipei kwa ndani zaidi haujakubaliwa ila wengine huiangalia kama lugha isiyo ya Kisepik bali ya Kiwalio.


title: Kipiame

text: Kipiame ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapiame. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kipiame imehesabiwa kuwa watu 100 tu, na lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipiame iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kipouye

text: Kipouye ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapouye. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kipouye imehesabiwa kuwa watu 960. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipouye iko katika kundi la Kiram.


title: Kisaniyo-Hiyewe

text: Kisaniyo-Hiyewe ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasaniyo na Wahiyewe. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisaniyo-Hiyewe imehesabiwa kuwa watu 1300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisaniyo-Hiyewe iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kisengo

text: Kisengo ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasengo. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kisengo imehesabiwa kuwa watu 520. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisengo iko katika kundi la Kindu.


title: Kisos-Kundi

text: Kisos-Kundi ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasos-Kundi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisos-Kundi imehesabiwa kuwa watu 2850. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisos-Kundi iko katika kundi la Kindu.


title: Kisuarmin

text: Kisuarmin ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasuarmin. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisuarmin imehesabiwa kuwa watu 140. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisuarmin iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kisumariup

text: Kisumariup ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasumariup. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kisumariup imehesabiwa kuwa watu 80 tu, na lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisumariup iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kituwari

text: Kituwari ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watuwari. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kituwari imehesabiwa kuwa watu 360. Uainishaji wa Kituwari kwa ndani zaidi haujakubaliwa ila wengine huiangalia kuwa lugha ya Kiwalio, na siyo lugha ya Kisepik.


title: Kiwalio

text: Kiwalio ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawalio. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiwalio imehesabiwa kuwa watu 230. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwalio iko katika kundi lake lenyewe la Kiwalio. Wengine huangalia Kiwalio na lugha za karibu nayo kuwa familia ndogo yenyewe ya lugha nje ya lugha za Kisepik.


title: Kiwatakataui

text: Kiwatakataui ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawatakataui. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiwatakataui imehesabiwa kuwa watu 350. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwatakataui iko katika kundi la “Sepik Hill”.


title: Kiwogamusin

text: Kiwogamusin ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawogamusin. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiwogamusin imehesabiwa kuwa watu 700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwogamusin iko katika kundi la Kiwogamusin-Chenapian.


title: Kiyawiyo

text: Kiyawiyo ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayawiyo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyawiyo imehesabiwa kuwa watu 66 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyawiyo iko katika kundi la Kiwalio.


title: Kiyelogu

text: Kiyelogu ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayelogu. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiyelogu imehesabiwa kuwa watu 160. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyelogu iko katika kundi la Kindu.


title: Kiyerakai

text: Kiyerakai ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayerakai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyerakai imehesabiwa kuwa watu 380. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyerakai iko katika kundi lake lenyewe la Kiyerakai.


title: Kiyessan-Mayo

text: Kiyessan-Mayo ni lugha ya Kisepik nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayessan-Mayo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyessan-Mayo imehesabiwa kuwa watu 1990. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyessan-Mayo iko katika kundi la Kitama.


title: Kiabu

text: Kiabu (pia Kiadjora) ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waabu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiabu imehesabiwa kuwa watu 4200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabu iko katika kundi la “Grass”.


title: Ramu (mto)

text: Ramu ni mto upande wa kaskazini wa Papua Guinea Mpya. Urefu wake ni takriban kilomita 640. Unaelekea Kaskazini-Magharibi kuanzia chanzo chake katika milima ya Kratke hadi Bahari ya Bismarck. Wakati wa mvua, mto wa Ramu huunganika na mto wa Sepik kwa mafuriko.


title: Sepik (mto)

text: Sepik ni mto mrefu kabisa nchini Papua Guinea Mpya. Urefu wake ni kilomita 1126. Unaelekea Magharibi kuanzia chanzo chake katika milima ya Victor Emanuel hadi Bahari ya Bismarck. Wakati wa mvua, mto wa Sepik huunganika na mto wa Ramu kwa mafuriko.


title: Mkalatusi

text: Mikalatusi au mikalitusi (kwa Kiing. gum tree) ni miti na vichaka ya jenasi Eucalyptus katika familia Myrtaceae.


title: Mkalatusi

text: Miti hii kiasili inatokea Australia na maeneo jirani ya Australasia. Kuna spishi zaidi ya 700 katika jenasi hii. Spishi 15 pekee ziko nje ya Australia. Siku hizi zinapatikana kote duniani kwa sababu zimepandwa kote katika maeneo tropiki na nusutropiki pamoja na Amerika, Afrika, nchi kando la Mediteranea, Mashariki ya Kati, China na Uhindi. Spishi zilizo nyingi haziwezi kustawi katika maeneo penye jalidi (kama halijoto inashuka chini ya sentigredi 0) maana mikalatusi haziwezi kukauka wakati wa baridi na kama halijoto inashuka mno maji katika matawi na shina inaganda na kuharibu seli zake.


title: Mkalatusi

text: Spishi mbalimbali zimeenezwa duniani kutokana na tabia zao za kukua haraka na hivyo kuwa chanzo cha ubao, kuwa na mafuta ndani yake yenye manufaa mbalimbali na wezo wao wa kukausha kinamasi na hivyo kupunza hatari ya malaria. Hivyo kuna pia upinzani dhidi ya kupanda mikalatusi kwa sababu zinatumia maji mengi[1].


title: Mkalatusi

text: Mikalatusi inapatikana kama vichaka au miti mikubwa hata mikubwa sana.


title: Mkalatusi

text: Mikalatusi za msituni huwa na shina moja ndefu na kilele cha matawi kisicho kirefu sana. Mkalatusi jitu (Eucalyptus regnans) ni mti wa majani mrefu kabisa; mmoja ulipatikana huko Tasmania mwenye urefu wa mita 97 na mzingo wa mita 20.


title: Mkalatusi

text: Vichaka vya mikalatusi vinafikia kimo cha chini ya mita 10.


title: Mkalatusi

text: Kimo cha miti yao hupangwa kuwa


title: Mkalatusi

text: midogo — hadimita 10 wastani — mita 10–30 mirefu — mita 30–60 mirefu sana - mita zaidi ya 60


title: Mkalatusi

text: Karibu spishi zote huwa na majani mwaka wote lakini chache zinatupa majani wakati wa kiangazi. Kama spishi nyingi za familia ya myrtaceae majani huwa na tezi za mafuta.


title: Mkalatusi

text: Hata miti mikubwa mara nyingi hutoa kivuli kidogo tu kwa sababu majani yanatazama chini kwa kusudi la kupunguza athira ya nuru ya jua kwenye kanda la tropiki.


title: Mkalatusi

text: Majani mapya na majani yenye umri mrefu zaidi mara nyingi huonekana tofauti kwa rangi na umbo.


title: Mkalatusi

text: Ganda inaonekana kulingana na umri wa mti. Kama miti yote mkalatusi unaongeza tabaka mpya ya ganda kila mwaka na hivyo kuongeza unene wa shina.


title: Mkalatusi

text: Kwenye spishi mbalimbali tabaka ya nje ya ganda inakauka na kuachana na shina kwa kanda ndefu au kwa vipande-vipande. Spishi nyingine zinashika ganda lililokauka kwenye sehemu ya chini ya shina pekee (kwa Kiingereza inaitwa "black butts" au "half bark"), sehemu ya juu ya shina huwa na ganda nyororo.


title: Mkalatusi

text: Mikalatusi huwa na aina ya mafuta ndani ya majani na ubao yanayoweza kuwaka. Kuna taarifa ya kwamba miti ililipuka wakati wa moto ya msituni. Moto zinaweza kuenea haraka kwenye misitu ya mikalatusi kwa sababu ndimi za moto zinaruka katika vilele vya matawi; katika hali ya joto mafuta kwenye majani huyeyuka kuwa mvuke ambako moto inaenea haraka mno. Miti ya mikalatusi zinaweza kudumisha moto kwa sababu baaada ya kuangamizwa nje kuna sehemu za kuotesha majanai na matwi zinzofichwa ndani ya ganda au kwenye sehemu ya mizizi yao. Pia mbegu ni ngumu haiharibiki haraka na kuota baada ya moto kupita.


title: Kiakukem

text: Kiakukem (pia Kisepen) ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waakukem. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiakukem imehesabiwa kuwa watu 650. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiakukem iko katika kundi la Kimikarew.


title: Kiambakich

text: Kiambakich ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waambakich. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiambakich imehesabiwa kuwa watu 770. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiambakich iko katika kundi la “Grass”.


title: Kiandarum

text: Kiandarum ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waandarum. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiandarum imehesabiwa kuwa watu 1080. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiandarum iko katika kundi la Kitanggu.


title: Kiangoram

text: Kiangoram ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waangoram. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiangoram imehesabiwa kuwa watu 8220. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiangoram iko katika kundi lake lenyewe la Kiangoram.


title: Kianor

text: Kianor ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waanor. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kianor imehesabiwa kuwa watu 980. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianor iko katika kundi la Kiramu ya Kati.


title: Kiap-Ma

text: Kiap-Ma ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waap-Ma. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kiap-Ma imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiap-Ma iko katika kundi la Kikambot. Wengine huiangalia kuwa lugha pekee, na siyo lugha ya familia ya Kiramu.


title: Kiaruamu

text: Kiaruamu ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waaruamu. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kiaruamu imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaruamu iko katika kundi la Kimikarew.


title: Kiawar

text: Kiawar ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waawar. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiawar imehesabiwa kuwa watu 1090. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawar iko katika kundi la Kiottilien.


title: Kibanaro

text: Kibanaro ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabanaro. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kibanaro imehesabiwa kuwa watu 2480. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibanaro iko katika kundi la “Grass”. Wengine huiangalia kuwa lugha pekee, na siyo ndani ya familia ya Kiramu.


title: Kibosmun

text: Kibosmun (au Kibosngun) ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabosmun. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kibosmun imehesabiwa kuwa watu 1300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibosmun iko katika kundi la Kiottilien.


title: Kibreri

text: Kibreri ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabreri. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kibreri imehesabiwa kuwa watu 1100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibreri iko katika kundi la Kitamolan.


title: Kiaiome

text: Kiaiome (au Kiayom) ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waaiome. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiaiome imehesabiwa kuwa watu 750. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaiome iko katika kundi la Kiramu ya Kati.


title: Kichambri

text: Kichambri ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wachambri. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kichambri imehesabiwa kuwa watu 1700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichambri iko katika kundi lake lenyewe la Kichambri.


title: Kichini

text: Kichini (pia Kiakrukay) ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wachini. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichini imehesabiwa kuwa watu 75 tu, na lugha imo hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichini iko katika kundi la Kitamolan.


title: Kigorovu

text: Kigorovu ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagorovu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigorovu imehesabiwa kuwa watu 15 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigorovu iko katika kundi la “Grass”.


title: Kiigana

text: Kiigana ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waigana. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiigana imehesabiwa kuwa watu 200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiigana iko katika kundi la Kitamolan.


title: Kiinapang

text: Kiinapang ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wainapang. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiinapang imehesabiwa kuwa watu 1830. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiinapang iko katika kundi la Kitamolan.


title: Kikanggape

text: Kikanggape ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakanggape. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kikanggape imehesabiwa kuwa watu 1080. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikanggape iko katika kundi la Kitanggu.


title: Kikayan

text: Kikayan (au Kikaian) ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakayan. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kikayan imehesabiwa kuwa watu 600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikayan iko katika kundi la Kiottilien.


title: Kikire

text: Kikire ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakire. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikire imehesabiwa kuwa watu 2420. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikire iko katika kundi la Kimikarew.


title: Kikominimung

text: Kikominimung ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakominimung. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kikominimung imehesabiwa kuwa watu 320. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikominimung iko katika kundi la Kitamolan.


title: Kikopar

text: Kikopar ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakopar. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikopar imehesabiwa kuwa watu 540. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikopar iko katika kundi la Kinor.


title: Kimarangis

text: Kimarangis (pia Kiwatam) ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamarangis. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kimarangis imehesabiwa kuwa watu 590. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimarangis iko katika kundi la Kiottilien.


title: Kimbore

text: Kimbore (au Kiborei) ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wambore. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kimbore imehesabiwa kuwa watu 2090. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimbore iko katika kundi la Kiottilien.


title: Kimurik (Papua)

text: Kimurik (pia Kinor) ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamurik. Isichanganywe na lugha ya Kimurik inayozungumzwa nchini Malaysia. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimurik imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimurik iko katika kundi la Kinor.


title: Kirao

text: Kirao ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Warao. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kirao imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kirao iko katika kundi la Kiramu ya Kati.


title: Kiromkun

text: Kiromkun ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waromkun. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiromkun imehesabiwa kuwa watu 630. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiromkun iko katika kundi la Kitamolan.


title: Kitabriak

text: Kitabriak (pia Kikarawari) ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watabriak. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kitabriak imehesabiwa kuwa watu 2080. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitabriak iko katika kundi lake lenyewe la Kikarawari.


title: Kitanggu

text: Kitanggu ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watanggu. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kitanggu imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitanggu iko katika kundi la Kitanggu.


title: Kitanguat

text: Kitanguat ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watanguat. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kitanguat imehesabiwa kuwa watu 740. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitanguat iko katika kundi la Kitanggu.


title: Kiyimas

text: Kiyimas ni lugha ya Kiramu na Kisepik ya Chini nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayimas. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiyimas imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyimas iko katika kundi la Kikarawari.


title: Kiabaga

text: Kiabaga ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waabaga. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiabaga imehesabiwa kuwa watu 150 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabaga iko katika kundi la Kikalam-Kobon.


title: Kiabom

text: Kiabom ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waabom. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiabom imehesabiwa kuwa watu 15 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabom iko katika kundi la Kitirio.


title: Kiaeka

text: Kiaeka ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waaeka. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiaeka imehesabiwa kuwa watu 3400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaeka iko katika kundi la Kiorokaivan.


title: Kiaekyom

text: Kiaekyom ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waaekyom. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiaekyom imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaekyom iko katika kundi la Kiawin-Pare.


title: Kiagarabi

text: Kiagarabi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waagarabi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiagarabi imehesabiwa kuwa watu 27,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagarabi iko katika kundi la Kikainantu.


title: Kiaimele

text: Kiaimele ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waaimele. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiaimele imehesabiwa kuwa watu 140, na lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaimele iko katika kundi la Kibosavi.


title: Kiakoye

text: Kiakoye ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waakoye. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiakoye imehesabiwa kuwa watu 800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiakoye iko katika kundi la Kiangan.


title: Kialekano

text: Kialekano ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waalekano. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kialekano imehesabiwa kuwa watu 25,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kialekano iko katika kundi la Kigorokan.


title: Uhai

text: Uhai kwa maana ya biolojia ni jumla ya tabia zinazotofautisha kiumbehai na mata kwa jumla. Hata hivyo kila uhai ulioweza kuchunguzwa na sayansi unapatikana pamoja na mata.


title: Uhai

text: Kati ya tabia hizo kuna uwezo wa kushawishiwa na mazingira, kujipanga, kukua, metaboli na kuzaa. Kila tabia peke yake haifanyi uhai, kwa sababu mojamoja zinaweza kutokea pia kwa mata isiyo hai: fuwele zinakua, ulimi wa moto una umbo maalumu na ndani yake kuna aina ya metaboli inayobadilisha molekuli za nta pamoja na oksijeni ya hewani dioksidi kabonia na maji. Kwa hiyo ni jumla ya tabia zinazothibitisha uwepo wa uhai, lakini hadi leo wataalamu hawajapatana bado ni masharti gani yanayohitajika, kwa sababu kuna tofauti kati ya viumbehai ambazo hazifanani katika tabia zote kwa pamoja.


title: Uhai

text: Uhai unapatikana kwa umbo la viumbehai wanaopangwa katika vikundi vinavyofanana kati yao. Kila kiumbehai hufanywa na vitengo hai ndani yake vinavyoitwa seli.


title: Uhai

text: Dunia yetu ni sayari pekee inayojulikana mpaka sasa ambapo binadamu na viumbehai vingine wanaweza kuishi.


title: Uhai

text: Kuna sababu mbili:


title: Uhai

text: Inakadiriwa kwamba dunia ina miaka bilioni 4.54, na kwamba uhai uliweza kujitokeza juu yake walau miaka bilioni 3.5 iliyopita, baada ya ganda la la nje la dunia ilikauka. Ushahidi wa zamani zaidi ulipatikana huko Greenland (mabaki ya viumbe hai wa miaka bilioni 3.7 iliyopita). Hata hivyo wataalamu wengine wanakadiria miaka bilioni 4.25 na hata 4.4 iliyopita.


title: Uhai

text: Jinsi uhai ulivyoweza kuanza haijajulikana, ingawa zimependekezwa dhana mbalimbali.


title: Uhai

text: Hakika, baada ya kuanza, uhai umejitokeza kwa namna nyingi sana ambazo zimeainishwa na wanabiolojia.


title: Uhai

text: Uhai umeweza kustawi au kudumu katika mazingira tofauti sana, lakini zaidi ya 99% za spishi zote zilizowahi kutokea (zaidi ya bilioni 5) kwa sasa zimetoweka.


title: Uhai

text: Makadirio kuhusu zile zilizopo yanataja spishi milioni 10 hadi 14: kati ya hizo, milioni 1.2 tu zimechunguzwa, wakati zaidi ya asilimia 90 bado.


title: Kiamaimon

text: Kiamaimon ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waamaimon. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiamaimon imehesabiwa kuwa watu 1780. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiamaimon iko katika kundi la Kipihom.


title: Kiamele

text: Kiamele ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waamele. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiamele imehesabiwa kuwa watu 5300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiamele iko katika kundi la Kigum.


title: Kianam

text: Kianam ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waanam. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kianam imehesabiwa kuwa watu 1070. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianam iko katika kundi la Kipomoikan.


title: Kianamgura

text: Kianamgura ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waanamgura. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kianamgura imehesabiwa kuwa watu 1250. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianamgura iko katika kundi la Kipomoikan.


title: Kianeme-Wake

text: Kianeme-Wake ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waaneme-Wake. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kianeme-Wake imehesabiwa kuwa watu 650. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianeme-Wake iko katika kundi la Kiyareban.


title: Kiangaataha

text: Kiangaataha ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waangaataha. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiangaataha imehesabiwa kuwa watu 2100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiangaataha iko katika kundi la Kiangan.


title: Kiangal

text: Kiangal ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waangal. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiangal imehesabiwa kuwa watu 18,600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiangal iko katika kundi la Kiengan.


title: Kiangal-Enen

text: Kiangal-Enen ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waangal. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiangal-Enen imehesabiwa kuwa watu 22,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiangal-Enen iko katika kundi la Kiengan.


title: Kiangal-Heneng

text: Kiangal-Heneng ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waangal. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiangal-Heneng imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiangal-Heneng iko katika kundi la Kiengan.


title: Kianjam

text: Kianjam ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waanjam. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kianjam imehesabiwa kuwa watu 2020. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianjam iko katika kundi la Kimindjim.


title: Kiankave

text: Kiankave ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waankave. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiankave imehesabiwa kuwa watu 1600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiankave iko katika kundi la Kiangan.


title: Kiapali

text: Kiapali ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waapali. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiapali imehesabiwa kuwa watu 980. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiapali iko katika kundi la Kiwanang.


title: Kiarawum

text: Kiarawum ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waarawum. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiarawum imehesabiwa kuwa watu 60 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiarawum iko katika kundi la Kikabenau.


title: Kiari

text: Kiari ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waari. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiari imehesabiwa kuwa watu 50 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiari iko katika kundi la Kigogodala.


title: Kiasaro'o

text: Kiasaro'o ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waasaro'o. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiasaro'o imehesabiwa kuwa watu 1250. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiasaro'o iko katika kundi la Kifinisterre.


title: Kiasas

text: Kiasas ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waasas. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiasas imehesabiwa kuwa watu 330. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiasas iko katika kundi la Kievapia.


title: Kiatemble

text: Kiatemble ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waatemble. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiatemble imehesabiwa kuwa watu 60 tu, na lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiatemble iko katika kundi la Kiwanang.


title: Kiawa

text: Kiawa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waawa. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiawa imehesabiwa kuwa watu 2050. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawa iko katika kundi la Kikainantu.


title: Kiawara

text: Kiawara ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waawara. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiawara imehesabiwa kuwa watu 1900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawara iko katika kundi la Kifinisterre.


title: Kiawiyaana

text: Kiawiyaana ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waawiyaana. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiawiyaana imehesabiwa kuwa watu 11,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawiyaana iko katika kundi la Kikainantu.


title: Bow Down (wimbo)

text: "Bow Down" ni kibao kikuu kilichotoka katika albamu ya kwanza ya kundi zima la Westside Connection, yenye jina sawa.


title: Bow Down (wimbo)

text: Wimbo umekuwa wenye mafanikio makubwa kutoka kwa kundi hili, ukishika nambari 21 kwenye chati za "Billboard" Hot 100, huku ikishika nafasi ya kwanza kwenye chati za rap. Ukiwa miongoni mwa wimbo maarufu kutoka katika nyimbo za West Coast, kibao hiki kimeonekana mara kadhaa katika makompilesheni kadha wa kadha, ikiwa ni pamoja na "Featuring...Ice Cube", "" na albamu ya "Vibao Vikali" ya Ice Cube ya 2001, na nyinginezo. Pia wimbo upo katika filamu ya mwaka wa 2002, "The Hot Chick".


title: Bow Down

text: Bow Down ni jina la kutaja albamu ya kwanza kutoka katika kundi babu-kubwa la West coast hip hop/gangsta rap Westside Connection. Albamu ilitolewa mnamo tar. 22 Oktoba, 1996 kupitia studio ya Ice Cube Lench Mob/Priority Records. Albamu imeshirikisha tayarisho kutoka kwa mtayarishaji kama vile Bud'da, QDIII na Ice Cube na wengine wengi tu.


title: Bow Down

text: Albamu ilifika nafasi ya pili katika chati za "Billboard" 200 mnamo Novemba 9, 1996, nakala zilizoenda nchi za nje ni 145,000. Imeenda kuuza nakala milioni 1.7, na kutunukiwa platinamu na RIAA mnamo Oktoba 1, 1997. Nyimbo kama King of the Hill, Cross 'Em Out na Put a 'K, na Hoo Bangin' (WSCG Style) zote ni nyimbo za kuponda wengine na waliopondwa ni pamoja na Cypress Hill, Q-Tip na Common.


title: Bow Down

text: Albamu imepokea tahakiki kadha wa kadha kutoka kwa watahakiki kadhaa na wapenzi wa muziki, kasoro kutoka kwa yule mtahakiki wa New York Robert Christgau.


title: Kibagupi

text: Kibagupi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabagupi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibagupi imehesabiwa kuwa watu 50 tu, na lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibagupi iko katika kundi la Kihanseman.


title: Kibaimak

text: Kibaimak ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabaimak. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibaimak imehesabiwa kuwa watu 650. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaimak iko katika kundi la Kihanseman.


title: Kibamu

text: Kibamu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabamu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibamu imehesabiwa kuwa watu 6310. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibamu iko katika kundi la Kikiwaian.


title: Kibarai

text: Kibarai ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabarai. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibarai imehesabiwa kuwa watu 800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibarai iko katika kundi la Kikoiarian.


title: Kibaramu

text: Kibaramu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabaramu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibaramu imehesabiwa kuwa watu 850. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaramu iko katika kundi la Kitirio.


title: Kibargam

text: Kibargam ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabargam. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibargam imehesabiwa kuwa watu 3750. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibargam iko katika kundi la Kimugil.


title: Kibariji

text: Kibariji (pia Kiaga-Bereho) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabariji. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibariji imehesabiwa kuwa watu 460. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibariji iko katika kundi la Kiyareban.


title: Kibarikewa

text: Kibarikewa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabarikewa. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibarikewa imehesabiwa kuwa watu 320. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibarikewa iko katika kundi la Kikaser.


title: Kibaruga

text: Kibaruga ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabaruga. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibaruga imehesabiwa kuwa watu 2230. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaruga iko katika kundi la Kibinanderean.


title: Kibau

text: Kibau ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabau. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibau imehesabiwa kuwa watu 3150. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibau iko katika kundi la Kigum.


title: Kibauwaki

text: Kibauwaki ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabauwaki. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibauwaki imehesabiwa kuwa watu 520. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibauwaki iko katika kundi la Kimailuan.


title: Kibeami

text: Kibeami ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabeami. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kibeami imehesabiwa kuwa watu 4200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibeami iko katika kundi la Kibosavi.


title: Kibenabena

text: Kibenabena ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabenabena. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kibenabena imehesabiwa kuwa watu 45,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibenabena iko katika kundi la Kigorokan.


title: Kibepour

text: Kibepour ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabepour. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibepour imehesabiwa kuwa watu 50 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibepour iko katika kundi la Kipihom.


title: Kibiage

text: Kibiage ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wakoiari. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kibiage imehesabiwa kuwa watu 1100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibiage iko katika kundi la Kikoiarian. Wengine huiangalia kama lahaja ya Kikoiari ya Milimani.


title: Kibiangai

text: Kibiangai ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabiangai. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kibiangai imehesabiwa kuwa watu 1400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibiangai iko katika kundi la Kigoilalan.


title: Kibilakura

text: Kibilakura ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabilakura. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibilakura imehesabiwa kuwa watu 30 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibilakura iko katika kundi la Kipihom.


title: Kibimin

text: Kibimin ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabimin. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibimin imehesabiwa kuwa watu 2250. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibimin iko katika kundi la Kiok.


title: Kibinahari

text: Kibinahari ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabinahari. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibinahari imehesabiwa kuwa watu 630. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibinahari iko katika kundi la Kimailuan.


title: Kibinandere

text: Kibinandere ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabinandere. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibinandere imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibinandere iko katika kundi la Kibinanderean.


title: Kibinumarien

text: Kibinumarien ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabinumarien. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kibinumarien imehesabiwa kuwa watu 360. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibinumarien iko katika kundi la Kikainantu.


title: Kibisorio

text: Kibisorio ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabisorio. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibisorio imehesabiwa kuwa watu 260. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibisorio iko katika kundi la Kiengan.


title: Kibitur

text: Kibitur ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabitur. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibitur imehesabiwa kuwa watu 860. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibitur iko katika kundi la Kitirio.


title: Kibiyom

text: Kibiyom ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabiyom. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kibiyom imehesabiwa kuwa watu 380. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibiyom iko katika kundi la Kimadang.


title: Kibo-Ung

text: Kibo-Ung (pia Kitembagla) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabo-Ung. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibo-Ung imehesabiwa kuwa watu 40,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibo-Ung iko katika kundi la Kihagen.


title: Kibogaya

text: Kibogaya ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabogaya. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kibogaya imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibogaya iko katika kundi la Kiduna-Bogaya.


title: Kibongu

text: Kibongu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabongu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibongu imehesabiwa kuwa watu 850. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibongu iko katika kundi la Kimindjim.


title: Kibonkiman

text: Kibonkiman ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabonkiman. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kibonkiman imehesabiwa kuwa watu 180. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibonkiman iko katika kundi la Kifinisterre.


title: Kiborong

text: Kiborong ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waborong. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiborong imehesabiwa kuwa watu 2200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiborong iko katika kundi la Kihuon.


title: Kibrem

text: Kibrem ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabrem. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibrem imehesabiwa kuwa watu 1190. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibrem iko katika kundi la Kimadang.


title: Kibulgebi

text: Kibulgebi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wabulgebi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibulgebi imehesabiwa kuwa watu 50 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibulgebi iko katika kundi la Kifinisterre.


title: Mashine

text: Mashine ni kifaa kilichobuniwa na binadamu kwa kurahisisha kazi yake.


title: Mashine

text: Mashine vinatumia nguvu inayoelekezwa kwa kutekeleza kazi maalumu.


title: Mashine

text: Kuna mashine zenye vipande vingi vya kuzunguka kama baiskeli au saa.


title: Mashine

text: Kuna mashine vyenye vipande visivyozunguka kama kompyuta au simu.


title: Mashine

text: Kuna vifaa sita vinavyojulikana tangu kale na kuitwa mashine sahili (pia: mashine rahisi). Vinaongeza nguvu ya kani au vinabadilisha mwelekeo wake na kupatikana ndani ya mashine tata yaani mashine zinazojumlisha vipande vingi.


title: Mashine

text: Mashine sahili ni kama zifuatazo:


title: Mashine

text: Mashine tata ni aina ya mashine inayohitaji kani moja au zaidi katika kufanya kazi. Mfano: Baiskeli, Cherehani n.k. kwahiyo mashine tata huundwa na mashine rahisi zaidi ya moja


title: Sakitu

text: Sakitu ni jina la umande ulioganda kutokana na baridi kali, na inaonekana kama tabaka jembamba la theluji linalofunika mimea, miti na vitu vyingine.


title: Kichuave

text: Kichuave ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wachuave. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kichuave imehesabiwa kuwa watu 23,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichuave iko katika kundi la Kichimbu.


title: Kidadibi

text: Kidadibi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadadibi. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kidadibi imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidadibi iko katika kundi la Kiteberan.


title: Kidaga

text: Kidaga ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadaga. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kidaga imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidaga iko katika kundi la Kidagan.


title: Kidanaru

text: Kidanaru ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadanaru. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kidanaru imehesabiwa kuwa watu 260. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidanaru iko katika kundi la Kimadang.


title: Kidano

text: Kidano ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadano. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kidano imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidano iko katika kundi la Kigorokan.


title: Kidedua

text: Kidedua ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadedua. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidedua imehesabiwa kuwa watu 6500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidedua iko katika kundi la Kihuon.


title: Kidegenan

text: Kidegenan ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadegenan. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kidegenan imehesabiwa kuwa watu 790. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidegenan iko katika kundi la Kifinisterre.


title: Kidibiyaso

text: Kidibiyaso ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadibiyaso. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidibiyaso imehesabiwa kuwa watu 1950. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidibiyaso iko katika kundi la Kibosavi.


title: Ekseli

text: Ekseli ni nondo au mhimili unaotumiwa kushika gurudumu linalozunguka.


title: Ekseli

text: Kuna mitindo miwili ya kuweka ekseli:


title: Dini ya miungu mingi

text: Dini ya miungu mingi (pia: upolitheisti, kutoka ing. polytheism) ni aina ya dini inayotambua zaidi ya mungu mmoja na kuabudu mingi.


title: Dini ya miungu mingi

text: Mifano mashuhuri ni dini za kale kama zile za Misri ya Kale, Ugiriki ya Kale na Roma ya Kale.


title: Dini ya miungu mingi

text: Leo hii dini zinazoamini umoja wa Mungu, kama vile Ukristo na Uislamu, huwa na wafuasi wengi duniani.


title: Dini ya miungu mingi

text: Lakini kuna pia wafuasi wengi wa dini zinazosadiki miungu mingi kama vile Uhindu (India) na Shinto (Japani).


title: Dini ya miungu mingi

text: Katika Afrika dini asilia mara nyingi zilimjua Mungu mmoja pamoja na mapepo mbalimbali. Hivyo Waafrika hawakuona shida sana kusadiki dini za kimataifa zilizotangaza kuwa Mungu amejifunua kwa binadamu.


title: Dini ya miungu mingi

text: Hata Afrika ya Magharibi, ambayo ina dini za kienyeji yenye miungu mingi, wakazi wanazidi kujiunga na dini za Mungu Pekee.


title: Wavuti wa Walimwengu

text: Wavuti wa Walimwengu (kifupi WWW, kwa Kiingereza World Wide Web, yaani utando mpana kama ulimwengu) ni sehemu ya intaneti yenye tovuti nyingi. Sehemu nyingine za intaneti, kama huduma ya baruapepe (email) si sehemu ya WWW.


title: Wavuti wa Walimwengu

text: Tovuti za WWW zinafanywa na kurasa zenye matinikivo (hypertext) zinazoelekezana kwa njia ya viungokivo (hyperlinks). Yaliyomo ya tovuti hizo ni mara nyingi matini (habari za kimaandishi) pamoja na picha za mgando na za video, hati za sauti au muziki.


title: Wavuti wa Walimwengu

text: Kati ya lugha za mantikikivo zinazotumiwa zaidi ni HTML.


title: Wavuti wa Walimwengu

text: WWW ulianzishwa mwaka 1989 na Tim Berners-Lee kwenye taasisi ya CERN huko Geneva, Uswisi. Alitunga namna mpya ya ukurasa kwa kutumia lugha ya HTML. Alilenga kupata nafasi ya kubadilishana matokeo ya kazi yake na wataalamu wengine. Kwa maneno yake mwenyewe:


title: Wavuti wa Walimwengu

text: Mnamo Machi 1989 Berners-Lee alitumia kwa mradi wake jina la "Mesh" lililofutwa tena kwa sababu lilikuwa karibu mno na neno "mess" (=fujo). Baadaye alijaribu kutumia majina ya "Mine of Information" (ing. "Mgodi wa habari") au "The Information Mine" lakini vifupi vyao "MOI" (kwa Kifaransa "mimi") na TIM (jina lake mewenyewe) yalikuwa na harufu ya ubinafsi. Pia picha ya "mgodi" ilionekana haifai maana mgodi ni mahali pa kuchukulia kitu lakini wavuti ni pia mahali pa kupelekea habari, si kujipatia pekee.


title: Wavuti wa Walimwengu

text: Hatimaye Berners-Lee alibuni majina ya "Web" ("utando") na "World Wide Web". Jina la "web" lilionekana kufaa vema kutokana na matumizi ya jina katika hisabati kwa wavu wa vinundu ambako kila kimoja kimeunganishwa na kingine.


title: Wavuti wa Walimwengu

text: Berners Lee alibuni misingi mitatu kwa kuanzisha wawuti wa walimwengu:


title: Chocheeni Kuni

text: Chocheeni kuni ni jina la kutaja wimbo wa aina ya muziki wa dansi ya asili uliyoimbwa na mwimbaji Mrisho Mpoto kutoka nchini Tanzania. Wimbo ulitoka mwaka wa 2014. Ni muendelezo wa mashairi yenye utata, yaani, utunzi wa hali ya juu katika kufumba maneno mazito dhidi ya siasa za Tanzania.


title: Chocheeni Kuni

text:
KIITIKIO:
Chocheeni kuni mbichi moto ukolee
Ugali uive mnachotaka kitokee
Alikeni mamluki, wakija wangojee
Mikeka waweke, wanachotaka kitokee
Chochea, chochea , chochea , chochea , chochea , chochea , chochea oooo
Chochea, chochea , chochea , chochea , chochea , chochea , chochea, chochea…


title: Chocheeni Kuni

text:
UBETI WA KWANZA:
Watanzania, mwenda kwao siku zote haogopi giza
Acheni nirudi nyumbani safari imenishinda, nauli zenu nitarudisha.
Mtu anatapika nyongo yake, anailamba tena anaangaliwa
Ni sawa na tawi kavu linapoanguka watu wakapiga kelele, ayaaaa
Katika misimu minne kwa mwaka, tuongeze msimu mwingine wa kujiridhisha
Raha ya jamvi siku zote ni viraka viraka,
Na dungu, linamficha mlinzi wa ndege wakati wa mvua tu
Eti ooo, imenyesha juzi tu, maji sio mengi, nisubirini kule
Ilishindikana vipi kuyapima maji kwa mti, ndio mkawaambia watu wavuke
Mjomba, binadamu ni kama ganda la kitabu,
Mpaka umfungue maandishi, ndio uweze kumuelewa
Eti lilotokea mbali tufanye limepita, na haliwezi kumdhuru mwingine
Kweli! Inayotaka kunyesha huwa haisubiri mawingu
Mimi, sidhani kama kujiponya kwa mambo mazito
Tunahitaji cheti kilichogongwa muhuri wa moto
Au mtaalamu wa magonjwa ya akili, zaidi ya kutumia neno sahau tu
Unawaulizaje watu magongo ya nini, wakati umesema kuna nyoka?
Mjomba, wewe si uliwapaka wanja, ngoja wao wakupake pilipili
Halafu kwenye kombolela iwe zamu yako kuzinga


title: Chocheeni Kuni

text:
UBETI WA PILI:
Mngekuwa mnajua anachokula nyuki, msingethubutu kusema asali ni tamu
Niwashukuru, kwa kufikiri mjini ni hifadhi yenu
Halikuwa wazo baya kwa wakati ule
Maana mlionyesha ukomavu kutoka kwenye shingo kwenda chini na sio juu
Mbona hamkumfikiria aliyekuwa ndani kafungiwa kwa nje?
Usingizi hapati anawaza jinsi ya kutoka
Nikisema uwezo wa watu kufikiri na mahitaji unatofautiana,
mtaanza kusema nina dharau na matusi
Lakini kumbukeni ulimi unauma kuliko meno
Mnawezaje kumfikiria aliyekuwa ndani,
kajifungia mwenyewe, funguo anazo mwenyewe,
Kalala fo fo fo, asijue hata idadi ya misumari iliyoshikilia mlango wake
Kulipamba jeneza, hakumfanyi aliyekufa kufufuka nyinyi
Kama kusema nimeshasema sana, mwishowe nitakuwa kama mwanasiasa
Hawajitokezi mpaka kuwe na maafa


title: Chocheeni Kuni

text:
Natoa katoni ishirini za sabuni ya unga, aliyekwambia wale wachafu nani?
Kasafisheni kwanza nyoyo zenu ndio mrudi kwa wananchi
Ndugu zangu, tawi kavu, kuanguka wala sio ajabu
Wakati wao wanatenganisha mavi ya panya kwenye unga
Ninyi chicheeni kuni zilizoloa, maji yapate moto ugali usongwe
wakiwauliza, waambieni huu ni utani hehehe, Hapa kwetu tuna makabila 120, tunataniana
Waliopo hatuwataki, wanaotaka hatuwaamini
Maneno siku zote yanauma na yanachefua ukijua maana yake
Kwa mfano neno la kitoto, mtoto kumwambia mtoto tunasema watoto wanacheza
Neno la kitoto, mtoto kumwambia mkubwa tunasema mtoto anakuwa
Mtoto akisema babaa, ile ndege yangu,
Baba hata kama huna baiskeli, utamwambia ikitua nitakuletea, ndio utaratibu
Lakini maneno ya kitoto, mtu mzima kumwambia mtu mzima mwenzie, kuna walakini
Mimi safari imenishinda, na sitaki tena kuulizwa kwanini


title: Kidima

text: Kidima ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadima. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kidima imehesabiwa kuwa watu 750. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidima iko katika kundi la Kidagan.


title: Kidoghoro

text: Kidoghoro ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadoghoro. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidoghoro imehesabiwa kuwa watu 270. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidoghoro iko katika kundi la Kibinanderean.


title: Kidom

text: Kidom ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadom. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kidom imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidom iko katika kundi la Kichimbu.


title: Kidomu

text: Kidomu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadomu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidomu imehesabiwa kuwa watu 950. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidomu iko katika kundi la Kimailuan.


title: Kidomung

text: Kidomung ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadomung. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kidomung imehesabiwa kuwa watu 2330. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidomung iko katika kundi la Kifinisterre.


title: Pierre Nkurunziza

text: Pierre Nkurunziza (* 18 Desemba 1963) ni mwanasiasa kutoka nchini Burundi, rais wa taifa hilo tangu mwaka 2005.


title: Pierre Nkurunziza

text: Alikuwa mwenyekiti wa chama cha Baraza la Kitaifa la kutetea demokrasia, Burundi (CNDD-FDD) hadi kuchaguliwa kuwa rais.


title: Pierre Nkurunziza

text: Tarehe 13 Mei 2015 kundi la wanajeshi wa nchi walitangaza kupinduliwa kwake, lakini saa chache baadaye wakakamatwa.


title: Pierre Nkurunziza

text:
Nkurunziza alizaliwa mwaka 1963 mjini Bujumbura katika familia ya kabila la Wahutu. Alisoma shule ya msingi kwenye mkoa wa Ngozi.
Babaye Eustache Ngabisha alikuwa mbunge wa Burundi mwaka 1965 akaendelea kuwa mkuu wa mkoa katika mikoa miwili. Mzee aliuawa katika kipindi cha vita ya wenyewe kwa wenyewe mwaka 1972 pamoja na Warundi wengine 400,000 hivi.
Nkurunziza alikuwa mwalimu wa Chuo Kikuu cha Burundi wakati vita ya wenyewe kwa wenyewe ilianza baada ya kuuawa kwa rais wa kwanza aliyechaguliwa kutoka jamii ya Wahutu Melchior Ndadaye mwaka 1993.


title: Pierre Nkurunziza

text: Baada ya shambulio la jeshi dhidi ya Wahutu kwenye chuo kikuu alijiunga na kundi la CNDD-FDD mwaka 1995 akawa askari na kupanda ngazi hadi kuwa makamu wa mwenyekiti wa CNDD-FDD mnamo 1998, halafu mwenyekiti mwaka 2001.


title: Pierre Nkurunziza

text: Baada ya mapatano ya amani ya mwaka 2003 aliendelea kuwa waziri wa utawala katika serikali ya mpito ya rais Domitien Ndayizeye.


title: Pierre Nkurunziza

text: Baada ya ushindi wa CNDD-FDD katika uchaguzi wa 2005 alichaguliwa na bunge kuwa rais. Alichaguliwa tena kwa kura ya wananchi wote mwaka 2010.


title: Pierre Nkurunziza

text:
Mwaka 2015 alitangaza nia ya kugombea urais tena. Hii imesababisha ghasia kwa sababu wapinzani walidai kufuatana na katiba ya nchi anastahili kuongoza vipindi viwili tu. Mwenyewe pamoja na chama chake anadai ya kwamba mara ya kwanza alichaguliwa na bunge tu na kikatiba anastahili kuchaguliwa mara mbili na wananchi wote.
Tarehe 24 Julai 2015 Tume ya Uchaguzi ilimtangaza Nkurunziza mshindi wa uchaguzi kwa 69.41% za kura. Agathon Rwasa alishika nafasi ya pili kwa 18.99% ingawa alikuwa amehimiza wananchi wasipige kura.


title: Pierre Nkurunziza

text: Nkurunziza alilelewa pamoja na ndugu 7. Watano kati yao waliuawa wakati wa vita ya wenyewe kwa wenyewe ya 1993 au katika mapigano kama wanamgambo wa CNDD-FDD. Leo hii ana dada 1 aliye hai.


title: Uislamu nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati

text: Uislamu unakadiriwa kuwa asilimia 15 (watu 750,000) ya jumla ya wakazi wa Jamhuri ya Afrika ya Kati, inaufanya kuwa kundi la pili la dini lenye wafuasi wengi baada ya Ukristo wenye asilimia 80.


title: Uislamu nchini Chad

text: Uwepo wa awali kabisa wa Uislamu nchini Chad unaweza kuufuatilia tangu enzi za Uqba ibn Nafi, ambaye kizazi chake kinaweza patikana katika makazi yao ya leo huko katika mkoa wa Ziwa Chad. Kwa kipindi ambacho wahamiaji wa Kiarabu wanaanza kufika kutoka mashariki katika karne ya 14 wakiwa katika idadi ndogo kabisa, imani ilikuwa tayari ishajijenga vya kutosha. Uislamishaji nchini Chad ulikuwa unafanyika polepole, tokeo la uenezi mdogo wa ustaarabu wa Uislamu ulikuwa nje kabisa ya mipaka ya kisiasa. Leo hii Wachadi wengi ni Waislamu (55.7%), ambao wengi wao ni dhehebu la Sunni wa Maliki.


title: Uqba ibn Nafi

text: Uqba ibn Nafi (Arabic: عقبة بن نافع ‘Uqbah ibn Nāfi‘, pia hutajwa kama Oqba ibn Nafi, Uqba bin Nafe, Uqba ibn al Nafia, au Akbah; 622–683) alikuwa jenerali wa jeshi aliyekuwa anatumikia Nasaba ya Wamuawiya, katika vipindi vya Muawiya ibn Abu Sufyan na Yazid ibn Abu Sufyan, ambaye alianza harakati za uenezi wa Uislamu huko Maghrib, ikiwa pamoja na Algeria, Tunisia, Libya na Morocco katika Afrika ya Kaskazini ya leo. Alikuwa mpwa wake 'Amr ibn al-'As. Uqba mara kwa mara huitwa kwa jina la ukoo kama al-Fihri katika kurejelea Banu Fihri, ukoo mmoja uliotokana na kabila la Waquraish. Vizazi vyake vitajulikana kama 'Oqbids' au 'Fihrids'. Uqba ndiye mwanzilishi wa jiji la kitamaduni la Kairouan huko nchini Tunisia.


title: Uqba ibn Nafi

text: Edward Gibbon, Chapter 51


title: Uqba ibn Nafi

text: Jamii:Waliozaliwa 622 Jamii:Waliofariki 683 Jamii:Historia ya Afrika ya Kaskazini


title: Uislamu nchini Komori

text: Kulingana na makadirio yaliyofanywa mwaka wa 2006 na Wamarekani - inasemekana asilimia 98 ya wakazi wa Komori ni Waislamu. Waislamu wengi wa Komori ni Sunni wanaofuata mafunzo ya imam Shafi. Waumini walio wengi ni Waarabu-Waswahili au Waajemi, lakini pia kuna watu wenye asili ya Kihindi.


title: Uislamu katika Jamhuri ya Demokrasia ya Kongo

text: Uislamu umepata kuwepo mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tangu karne ya 18, wakati wafanyabiashara wa Kiarabu kutoka Afrika ya Mashariki walipo lazimika kuingia ndanindani kabisa kwa lengo la kufanya biashara ya pembe za ndovu. Kulingana na ripoti ya kitabu cha CIA, Waislamu ni asilimia 10 tu ya wakazi wote wa Kongo. Hata hivyo, makadirio ya kweli yalifanywa na Pew Research Project wakiwa wamepata asilimia 1.5 tu.


text: Waislamu wengi wa Kongo ni wa dhehebu la Sunni wanaofuata mafunzo ya imam Maliki, asilimia 10 Washia na asilimia 6 nia Ahmadia.


title: Uislamu katika Jamhuri ya Kongo

text:
Uislamu katika eneo la Jamhuri ya Kongo ulifika katika karne ya 19 wakati wafanyabiashara kutoka Afrika ya Mashariki walifika kwa biashara ya pembe za ndovu na ya watumwa.
Kuna makadirio tofauti kuhusu idadi ya Waislamu nchini kati ya asilimia 1.5 hadi 10.


title: Uislamu katika Jamhuri ya Kongo

text: Mnamo mwaka wa 2005 msikiti mpya mkubwa ulijengwa mjini Brazzaville. Ni kwamba wafanyakazi wengi wa mijini ni wahamiaji kutoka Afrika ya Magharibi na Lebanon, na baadhi kutoka Afrika ya Kaskazini. Wahamiaji kutoka Afrika Magharibi hasa ni kutoka Mali, Benin, Togo, Mauritania na Senegal. Walebanoni wengi ni Sunni. Pia kulikuwa na kundi kubwa la Waislamu kutoka Chad.


title: Uislamu katika Jamhuri ya Kongo

text: Waislamu walio wengi ni Wasunni wa madhhab ya Maliki, wachache Washia au Waahmadiyya.


title: Uislamu katika Jamhuri ya Kongo

text: Siku tukufu za Kiislamu hazitajwi kitaifa; lakini, zinaheshimiwa. Waajiri wanawakubalia likizo wale ambao wanataka kupumzika na sikukuu zao hazimo katika kalenda ya taifa.


title: Kirundi

text: Kirundi ni lugha ya Kibantu inayotumika na watu milioni kumi au zaidi hasa nchini Burundi lakini pia katika maeneo ya jirani ya Tanzania, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Uganda. Ndiyo lugha ya taifa na mojawapo ya lugha rasmi za Burundi.


title: Kirundi

text: Wanaosema Kirundi na Kinyarwanda, lugha rasmi ya Rwanda, wanasikilizana bila shida.


title: Kirundi

text: Kwa kiasi kikubwa sana hata Waha na Wahangaza wa Tanzania wanasikilizana nao.


title: Kidoromu-Koki

text: Kidoromu-Koki ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadoromu-Koki. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kidoromu-Koki imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidoromu-Koki iko katika kundi la Kimanubaran.


title: Kidumun

text: Kidumun ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadumun. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidumun imehesabiwa kuwa watu 35 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidumun iko katika kundi la Kimadang.


title: Kiduna

text: Kiduna ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waduna. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiduna imehesabiwa kuwa watu 11,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiduna iko katika kundi la Kiduna-Bogaya.


title: Kiedolo

text: Kiedolo ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waedolo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiedolo imehesabiwa kuwa watu 1670. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiedolo iko katika kundi la Kibosavi.


title: Kienga

text: Kienga ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waenga. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kienga imehesabiwa kuwa watu 230,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kienga iko katika kundi lake lenyewe la Kienga.


title: Kierave

text: Kierave ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waerave. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kierave imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kierave iko katika kundi la Kiengan.


title: Kiese

text: Kiese ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waese. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiese imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiese iko katika kundi la Kibaraic.


title: Kiewage-Notu

text: Kiewage-Notu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waewage-Notu na Wasoverapa. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kiewage-Notu imehesabiwa kuwa watu 12,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiewage-Notu iko katika kundi la Kibinanderean.


title: Kifaita

text: Kifaita ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafaita. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kifaita imehesabiwa kuwa watu 50 tu, na lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifaita iko katika kundi la Kimadang.


title: Kifaiwol

text: Kifaiwol ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafaiwol. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kifaiwol imehesabiwa kuwa watu 4500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifaiwol iko katika kundi la Kiok.


title: Kifasu

text: Kifasu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafasu, Wanamuni na Wasome. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kifasu imehesabiwa kuwa watu 1200, yaani Wafasu 750, Wanamuni 300 na Wasome 150. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifasu iko katika kundi la Kikutubu-Magharibi.


title: Kifembe

text: Kifembe (pia Kiagala) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafembe. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kifembe imehesabiwa kuwa watu 350. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifembe iko katika kundi la “East Strickland”.


title: Kifinongan

text: Kifinongan ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafinongan. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kifinongan imehesabiwa kuwa watu 1300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifinongan iko katika kundi la Kifinisterre.


title: Kifiwaga

text: Kifiwaga ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafiwaga. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kifiwaga imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifiwaga iko katika kundi la Kikutubu-Mashariki.


title: Kifoi

text: Kifoi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafoi. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kifoi imehesabiwa kuwa watu 2800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifoi iko katika kundi la Kikutubu-Mashariki.


title: Kifoia-Foia

text: Kifoia-Foia ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafoia-Foia. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kifoia-Foia imehesabiwa kuwa watu 180. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifoia-Foia iko katika kundi la Kiminanibai.


title: Kifolopa

text: Kifolopa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafolopa. Mwaka wa 1985 idadi ya wasemaji wa Kifolopa imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifolopa iko katika kundi la Kiteberan.


title: Kiforak

text: Kiforak ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waforak. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiforak imehesabiwa kuwa watu 280. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiforak iko katika kundi la Kifinisterre.


title: Kifore

text: Kifore ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafore. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kifore imehesabiwa kuwa watu 17,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifore iko katika kundi la Kigorokan.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Matengenezo ya Meiji (kwa Kijapani 明治維新 "meiji ishin", kwa Kiingereza "Meiji restauration") kilikuwa kipindi cha mabadiliko makubwa nchini Japani kuanzia mnamo mwaka 1866 yaliyotokea hasa chini ya utawala wa Kaisari Meiji (1867 - 1912).


title: Matengenezo ya Meiji

text: Mabadiliko hayo yalihusika siasa, utamaduni na uchumi wa Japani. Yalisababisha nchi hiyo kuvuka katika kipindi kifupi kutoka jamii ya kijadi kwenda uchumi wa viwandani.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Mnamo karne ya 19 Japani ilikuwa nchi iliyofungwa kwa wageni wa nje tangu karne mbili. Wafanyabiashara kutoka Uholanzi peke yao waliruhusiwa kufika kwenye kisiwa kidogo cha Dejima karibu na mji wa Nagasaki pekee.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Kisiasa serikali kuu ilikuwa mikononi mwa shogun, kabaila mkubwa aliyetawala kwa jina la tenno au kaisari ya Japani. Tangu karne ya 17 cheo cha tenno kilikuwa jina tu, matenno walifungwa ndani ya ikulu yao na maamuzi yote yalichukuliwa na shogun. Cheo hiki kilirithiwa katika nasaba ya Togukawa tangu mwaka 1603.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Utawala wa shogun haukuwa moja kwa moja bali ulikuwa ngazi ya juu katika mfumo wa ukabaila. Daimyo au makabaila wakubwa walisimamia majimbo yao walipopokea kodi za wenyeji. Cheo cha daimyo pamoja na utawala juu ya jimbo lake kilirithiwa ndani ya familia fulani. Chini yao kulikuwa na makabaila wadogo ambao wengi wao walikuwa samurai wa tabaka la askari.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Mwaka 1853 kikosi cha manowari za Marekani chini ya nahodha Perry kiliingia kwenye bandari ya Kanagawa na Perry alidai kukutana na wawakilishi wa serikali akiwa na maagizo ya kulazimisha serikali ya Japani kukubali mkataba wa biashara na Marekani. Alikataa kuondoka akatishia kutumia silaha zake na hivyo serikali ya Shogun ilikubali. Mikataba kadhaa ilizipa nchi za kigeni haki ya kufungulia balozi na vituo vya biashara ndani ya Japani.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Hatua hiyo ilimaanisha kuachana na utaratibu wa karne mbili na sasa wageni walianza kuonekana katika miji ya Japani. Hii ilisababisha upinzani dhidi ya Shogun kwa upande wa sehemu ya makabaila. Daimyo kadhaa walishambulia meli za kigeni zilozokaribia pwani zao na kushambulia wageni. Hapo manowari za nchi za Ulaya zililipiza kisasi na majeshi ya daimyo kadhaa.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Baada ya shogun (mtawala wa nchi) kukubali kuingia kwa wageni katika Japan alidhoofishwa machoni pa daimyo (makabaila wakubwa) na upinzani uliongezeka.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Daimyo wengine walitambua ya kwamba jamii na jeshi la Japani lilikosa uwezo wa kushindana na hao watu wa nje waliokuwa na manowari na silaha zenye uwezo uliopita yote yaliyojulikana katika Japani. Walitambua pia ya kwamba msingi wa uwezo huo ulikuwa katika elimu na sayansi ya wageni.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Wengine waliona sababu ya udhaifu katika athira ya China katika utamaduni wa Japani na utawala wa Shogun kuwa dalili yake ya kisiasa. Fundisho lilisambaa lililodai kurudi pale palipoaminiwa ni mizizi ya Kijapani ya kweli pamoja na kuinua nafasi ya tenno au kaisari katika dola.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Kaisari Komei (1831 - 1867) alikuwa tenno katika kipindi cha vurugu kutokana na kufika kwa Wamarekani na wengineo. Mwaka 1858 shogun alituma balozi kwake na mara ya kwanza baada ya karne 2 tenno alihusishwa tena na siasa. Komei aliunga mkono daimyo na samurai waliopigana na wageni.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Mwaka 1866 Tokugawa Yoshinobu alikuwa shogun baada ya kifo cha mtangulizi. Alijitahidi kufanya marekebisho katika jeshi na serikali na kutafuta upatanisho na wafuasi wa tenno. Lakini Tenno Komei alikufa baada ya muda mfupi na mwanawe Mutsuhito (Meiji) alipokea cheo mnamo Februari 1867 akiwa na umri wa miaka 14 tu. Tenno kijana alikuwa zaidi chini ya athira ya upinzani.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Kundi la daimyo liliendelea kushikamana dhidi ya shogun walielekea mfumo wa serikali ambako taifa lingetawaliwa na kamati ya madaimyo badala ya shogun. Tarehe 9 Novemba 1867 Shogun Tokugawa Yoshinobu alimwandikia tenno barua alipojitolea kuachana na madaraka yake na kuyarudisha kwa kaisari kwa sababu huko nyuma shogun wa kwanza aliwahi kupokea madaraka kutoka kwa tenno.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Tarehe 3 Januari 1868 tenno mpya -aliyeshauriwa na kuongozwa na madaimyo wa upinzani- alitoa tamko rasmi la kwamba alipokea ombi la shogun na alichukua tena madaraka yote katika dola. Tarehe hiyo inatazamwa kama siku ya kurudishwa kwa tenno yaani Kaisari wa Japani katika nafasi ya utawala. Tenno alichukua jina la "Meiji" ambalo limekuwa jina la kipindi hiki chote.


title: Matengenezo ya Meiji

text: Hali halisi tenno hakutawala mwenyewe: aliendelea kufuata ushauri na maagizo wa kundi la madaimyo na samurai walioshikamana kulenga mabadiliko makubwa yaliyotakiwa kuongeza uwezo na nguvu ya Japani.


title: Kifuyug

text: Kifuyug ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wafuyug. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kifuyug imehesabiwa kuwa watu 14,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifuyug iko katika kundi la Kigoilalan.


title: Kigadsup

text: Kigadsup ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagadsup. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigadsup imehesabiwa kuwa watu 22,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigadsup iko katika kundi la Kikainantu.


title: Kigaina

text: Kigaina ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagaina. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kigaina imehesabiwa kuwa watu 1410. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigaina iko katika kundi la Kibinanderean.


title: Kigal

text: Kigal ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagal. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kigal imehesabiwa kuwa watu 340. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigal iko katika kundi la Kihanseman.


title: Kiganglau

text: Kiganglau ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waganglau. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiganglau imehesabiwa kuwa watu 470. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiganglau iko katika kundi la Kiyaganon.


title: Kigants

text: Kigants ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagants. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kigants imehesabiwa kuwa watu 1880. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigants iko katika kundi la Kimadang.


title: Kigarus

text: Kigarus ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagarus. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kigarus imehesabiwa kuwa watu 2650. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigarus iko katika kundi la Kihanseman.


title: Kigavak

text: Kigavak (pia Kidimir) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wagavak. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kigavak imehesabiwa kuwa watu 3820. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigavak iko katika kundi la Kimadang.


title: Uliberali

text: Uliberali ni falsafa, mtazamo au msimamo wa kupenda uhuru na usawa katika jamii.


title: Uliberali

text: Falsafa hiyo imebadilikabadilika katika mfululizo wa nyakati kuanzia msisitizo juu ya ubinafsi hadi ule juu ya ustawi wa jamii.


title: Uliberali

text: Vilevile Waliberali wanatofuatiana kadiri ya nchi husika, lakini kwa jumla wanatetea uhuru wa dhamiri, uhuru wa dini, uhuru wa mawazo, uhuru wa kusema na kuandika, haki za kiraia, demokrasia, serikali kutokuwa na dini maalumu na ushirikiano wa kimataifa.


title: Uliberali

text: Mzizi wa jina hilo ni neno la Kilatini "liber", yaani "huru".


title: Uliberali

text: Uliberali ulijitokeza kwa mara ya kwanza katika siasa wakati wa Falsafa ya Mwangaza (Enlightenment), ambapo ilikubaliwa na wanafalsafa na wachumi wengi katika nchi za Magharibi dhidi ya mila za usharifu, dini rasmi na ufalme usio na katiba.


title: Uliberali

text: Mwanafalsafa wa karne ya 17 John Locke huko Uingereza ndiye anayehesabiwa mara nyingi kama mwanzilishi wa uliberali. Locke alitetea hoja ya kwamba kila mtu ana haki asili za kuishi, kuwa huru na kumiliki, akiongeza kwamba serikali hazitakiwi kutenda kinyume cha haki hizo.


title: Uliberali

text: Falsafa hiyo ilichangia mapinduzi katika nchi mbalimbali, kama vile Mapinduzi ya Marekani na Mapinduzi ya Kifaransa na baada ya hapo ilienea haraka Ulaya na Amerika.


title: Uliberali

text: Katika karne ya 20, Uliberali ulizidi kuenea kutokana na ushindi wa nchi zilizoufuata katika vita vikuu vyote viwili.


title: Uliberali

text: Hadi leo, vyama vya Kiliberali vinaendelea kutawala au kuathiri nchi mbalimbali duniani kote, na ubepari, kama tokeo la kulinda sana soko huria kwa msingi wa uliberali, ndio mfumo wa uchumi ulioenea karibu duniani kote baada ya ukomunisti kushindikana Urusi na katika nchi nyingine kadhaa.


title: Uliberali

text: Hata hivyo hoja nyingi zinazidi kutolewa dhidi ya ubepari na uliberali kwa jumla, kutokana na kuacha umati wa watu pembezoni mwa jamii kwa kuzidiwa katika ushindani usioratibiwa kati ya nchi zilizoendelea na nchi zinazoendelea, watu tajiri na mafukara.


title: Ulezi

text: Ulezi (wingi malezi) ni punje ya mlezi au mwele (aina ya nafaka) ambao hulimwa katika sehemu zenye hali ya ukame.


title: Ulezi

text: Unga wake hutumika kutengenezea ugali, uji na kadhalika, hasa kwa wagonjwa.


title: Kikhoekhoe

text: Kikhoekhoe (au Kinama) ni lugha ya Khoisan nchini Namibia, Afrika Kusini na Botswana inayozungumzwa na Wanama, Wadamara na Wahaiǁom. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kikhoekhoe nchini Namibia imehesabiwa kuwa watu 200,000. Pia kuna wasemaji 50,900 nchini Afrika Kusini (2006) na wasemaji 200 tu nchini Botswana (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikhoekhoe kiko katika kundi la Kinama.


title: Kikhwe

text: Kikhwe (pia Kikxoe) ni lugha ya Khoisan nchini Namibia, Afrika Kusini, Angola, Zambia na Botswana inayozungumzwa na Wakhwe. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikhwe nchini Namibia imehesabiwa kuwa watu 2900. Pia kuna wasemaji 1200 nchini Afrika Kusini (2010), wasemaji 1600 nchini Botswana (2010), wasemaji 790 nchini Angola (2000) na wasemaji 300 tu nchini Zambia (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikhwe kiko katika kundi la “Kalahari Khoe”.


title: Uhuru wa dhamiri

text: Uhuru wa dhamiri ni uhuru ambao wengi wanakubali kwamba ni mojawapo kati ya haki za msingi za binadamu.


title: Uhuru wa dhamiri

text: Dhamiri ni kiini cha mtu ambamo anachukua maamuzi yake mwenyewe kuhusu maadili ambayo ayafuate katika nafasi fulani.


title: Uhuru wa dhamiri

text: Ndiyo sababu hatakiwi kulazimishwa kwenda kinyume cha moyo unavyomtuma, hata kama wengine wengi wanafanya tofauti.


title: Ndoto ya chumba chekundu

text: Ndoto ya Chumba Chekundu ni riwaya kutoka nchini China iliyotungwa katikati ya karne ya 18. Inahesabiwa kati ya riwaya 4 muhimu zaidi katika fasihi ya China. Mwandishi wake alikuwa Cao Xueqin (kwa Kichina: 曹雪芹).


title: Ndoto ya chumba chekundu

text: Riwaya inasimulia habari za familia ya kikabaila ya Jia, mafanikio na hatimaye anguko lao.


title: Ndoto ya chumba chekundu

text: Kenye kitovu cha masimulizi iko hadithi ya Jia Baoyu anayelelewa katika nyumba ya wazazi matajiri. Ana maisha mema bila mahangaiko kuhusu riziki zake; hahitaji kufanya kazi. Lakini haridhiki na maisha na hatimaye anaachana na dunia na kuwa mtawa.


title: Ndoto ya chumba chekundu

text: Uhusiano wake na wanawake walio muhimu maishani mwake unasimuliwa kwa upana. Kutokana na nafasi kubwa ambayo wanawake wanapewa, riwaya hii imeitwa ya kifeministi.


title: Ndoto ya chumba chekundu

text: Watendaji wengi wa riwaya wanaonyeshwa wakiwa vijana na hivyo kitabu hiki kilipendwa sana na vijana wa China kabla ya mapinduzi ya utamaduni.


title: Ndoto ya chumba chekundu

text: Lugha ya "Ndoto ya Chumba Chekundu" ilikuwa lugha ya kawaida jinsi watu walivyosema kati yao, si lugha iliyotazamiwa kuwa sanifu wakati ule ambayo haikutumiwa katika majadiliano.


title: Ufeministi

text: Ufeministi (kutoka mzizi wa Kilatini "femina", yaani "wa kike"; kwa Kifaransa "féminisme" linamaanisha harakati ya ukombozi wa wanawake) ni jina linalojumlisha aina nyingi za misimamo, itikadi na matapo tofautitofauti yanayochanga lengo kuu la kutetea haki za wanawake dhidi ya ubaguzi wa jinsia uliotawala dunia kwa muda mrefu sana upande wa siasa, uchumi, utamaduni, dini na jamii kwa jumla.


title: Ufeministi

text: Wafuasi wa nadharia hii wanashikilia kwamba, pana haja ya kuwa na usawa wa kijinsia licha ya kuwapo kwa tofauti za kimaumbile.


title: Ufeministi

text: Kati ya haki hizo za msingi, ufeministi umepigania kwa mfano zile za kupiga kura, kupata vyeo serikalini, kufanya kazi, kulipwa mshahara, kumiliki, kupata malezi, kufanya mikataba sawa na wanaume n.k.


title: Ufeministi

text: Ufeministi umepinga pia ubakaji wa aina zote.


title: Ufeministi

text: Ufeministi ni kati ya matapo yaliyochangia zaidi mabadiliko katika jamii.


title: Ufeministi

text: Katika historia harakati za kudai haki za wanawake zilianza katika Ulaya wakati haki za binadamu zilipoanza kutangazwa, ambazo awali zilijadiliwa kwa wanaume pekee.


title: Ufeministi

text: Harakati ya kuwapa wanawake haki za kupiga kura kwenye uchaguzi wa kisiasa ilikuwa kampeni ya awali kuanzia karne ya 19.


title: Ufeministi

text: Mgawanyiko umeanza kujitokeza kati ya wale wanaotaka wanawake wafanane kabisa na wanaume na wale wanaoona umuhimu wa kutunza upekee wa mwanamke katika uhusiano wa kukamilishana na mwanamume. Kwa mfano:


title: Kikorana

text: Kikorana ni lugha ya Khoisan nchini Afrika Kusini inayozungumzwa na Wakorana. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kikorana tena ingawa idadi ya Wakorana imehesiabiwa mwaka wa 1972 kuwa watu 10,000 lakini wote wameacha lugha yao na kutumia lugha nyingine badala ya Kikorana. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikorana kiko katika kundi la Kinama.


title: Nyigu

text: Nyigu ni wadudu wa nusuoda Apocrita katika oda Hymenoptera wasio nyuki au sisimizi. Wadudu hawa wote ni mbuai au vidusia lakini ni lava tu ambao hula mawindo au mwathirika. Wadudu wapevu hula mbochi, mbelewele au vitu vyingine vyenye sukari. Nyigu mbuai hukamata wadudu (viwavi mara nyingi) au arithropodi wengine. Huwaweka katika tundu ardhini au katika tundu lililoundwa kwa matope au kwa aina ya “karatasi” baada ya kuwapooza kwa sumu katika ganglioni kuu. Halafu nyigu hulitaga yai juu ya mdudu aliyekamatwa. Huyu aendelea kuwa hai na kwa hivyo lava wa nyigu akitoka kwenye yai anapata chakula kisichooza. Hata mdudu bila bahati afa tu akiwa ameliwa takriban kabisa. Jambo la nyigu vidusia linafanana lakini nyigu hawa huacha mwathirika ambapo alimpata. Hutaga yai au mayai juu au ndani yake na lava wakitoka kwenye mayai wanaanza kula mwathirika. Kwa sababu ya mwenendo huu nyigu vidusia hutumika sana kwa kufanya udhibiti wa kibiolojia dhidi ya visumbufu.


title: Nyigu

text: Kinyume na nyigu wengine spishi za familia Chalcidae (nyigu-kidutu) husababisha vidutu kwa majani ya mimea na lava hula tishu yao. Spishi jamaa za familia Agaonidae (nyigu-makuyu) huyataga mayai yao katika ovari za maua ya mikuyu.


title: Nyigu

text: Kuna majina mbalimbali kwa makundi ya nyigu, kama vile: bunzi, dondora, mavu, nyigu-kidutu, nyigu-makuyu na uvi.


title: Kasimwelekeo

text: Kasimwelekeo (pia velositi kutokana na Kiingereza "velocity") ni kipimo cha kasi ya mwendo wa kitu kuelekea mahali fulani.


title: Kasimwelekeo

text: Katika fizikia kasimwelekeo inataja muda unaohitajika kupeleka kitu kutoka mahali pamoja kwenda mahali pengine. Kwa hiyo ni kipimo kinachounganisha habari mbili yaani kasi na mwelekeo. Kipimo cha aina hii huitwa kipimo vekta.


title: Kasimwelekeo

text: Kwa mfano gari linaelekea kusini kwa kasi ya 70 km/h. Habari hizi kwa pamoja ni kasimwelekeo.


title: Kasimwelekeo

text: Kama kitu kinazunguka kwenye duara mara moja na kufikia pale kilipotoka hakikuondoshwa. Kwa hiyo uondoshaji wake ni = sifuri na hivyo hata kasimwelekeo ni sifuri. Hii ni tofauti na kasi ya kitu kile katika mwendo wa kuzunguka.