title: Joseph Kony

text:
Josph Kony alifikiriwa kuwa mtu mwenye pepo; amesawiriwa kama ama kma Masihi au shetani. Alizuru mara kadhaa milima ya Ato nchini Uganmda. Inadaiwa kuwa angekwea hadi kileleni cha milima na kulala huko kwenye jua kali kwa siku kadhaa. Angefunikwa na kundi la kumbikumbi wekundu ambao waliing'ata ngozi yake kwa undani. Mafuta kutoka mti uitwao Yao ilipakwa mwilini mwake. Kisha aliingia kwenye pango na kushinda huko pekee kwa majuma kadhaa. Alichowaamuru watoto wafanye kilikuwa kitu cha upuzi- aliwaambia kuwa iwapo wangechora mslaba kwenye vifua vyao na mafuta wangekingwa kutoka kutoka kwa risasi. Kony anasisitiza kwamba wanamugambo wa Lord's Resistance Army wanapigania Amri Kumi.
"Ndiyo, tunapigania Amri Kumi," Je, ni vibbaya? siyo kukiuka haki za binadamu. Na amri haikutolewa na Joseph. Haikutolewa na LRA. la, amri hiyo ilitolewa na Mungu. "


title: Joseph Kony

text: Tarehe 6 Oktoba 2005 Mahaka ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC) ilitoa vibali vya kukamtwa kwa wanamugambo watano wa kundi la Lord's Resistance Amy kwa uhalifu dhidi ya haki za binadamu kufuatia kufunguliwa mashitaka. Siku iliyofuata waziri wa ulinzi wa Uganda Amama Mbabazi alidokeza kuwa Joseph Kony, naibu wake Vincent Otti na makamanda wa Raska Lukwiya, Okot Odiambo na Dominic Ongwen walikuwa miongoni mwa wale ambao vibali vyao vya kukamtwa vilitolewa. Kwa mujibu wa msemaji wa jeshi, jeshi la Uganda lilimua Lukwiya tarehe 12 Agosti 2006.


title: Joseph Kony

text: Juma moja baadaye, tarehe 13 Oktoba, Mwendesha Mashitaka Mkuu wa ICC Luis Moreno Ocampo alitoa maelezo kuhusu mashitaka yaliyomkabili Kony. Kuna jumla ya mashtaka 33, 12 yakiwa ni uhalifu dhidi ya haki za binadamu, ambayo ni pamoja na mauaji, utumwa, utumwa wa ngono na ubakaji. Kuna mashitaka mengine 21 ya uhalifu wa kivita ambayo ni pamoja na mauaji, ukatili kwa raia, ushambulizi wa kimakusudi kwa raia, uporaji mali, ubakaji na kusajili watoto kwa nguvu katika vikosi vya waasi. Ocampo alisema kwamba "Kony aliwateka wasichana kuwatoa kama zawadi kwa makamanda wake."


title: Joseph Kony

text: Jeshi la Uganda limejaribu kumua Kony kwa shutuma za Upinzani .


title: Joseph Kony

text: Tarehe 31 Julai 2006, Kony alikutana na viongozi kadhaa kitamaduni, kisiasa, na viongozi wa dini kutoka Kaskazini mwa Uganda mafichoni mwake katika msitu wa kondo kuzungumzia vita. Siku iliyofuata, 1 Agosti, alivuka mpaka na kuingia Sudan kuzungumza na Makamu wa Rais wa Kusini mwa Sudan Riek Machar. Baadaye Kony aliwaambia waandishi wa habari kwamba hakuwa tayari kufika mbele ya mahakama ya ICC kujibu mashitaka kwa kuwa hajafanya lolote baya.


title: Joseph Kony

text: Tarehe 12 Novemba 2006 Kony alikutana na Jan Egeland, Umoja naibu wa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa anayeshughulikia masuala ya kibinadamu na misaada ya dharura. Kony aliambia shirika la habari la Reuters: "Hatuna watoto wowote. tunawapiganaji tu.


title: Joseph Kony

text: Tarehe 28 Agosti mwaka 2008, wizara ya fedha ya Marekani ilimuorodhesha Kony miongoni mwa kundi la "magaidi wa kipekee duniani" kundi ambalo huwa na adhabu za kifedha na adhabu. Haijulikani iwapo Kony ana miliki au hamilki rasilimali yoyote amabyo inaathiriwa na maelezo yaliyotolewa.


title: Joseph Kony

text: 25 Desemba 2008, kwa mujibu wa kikosi cha kulinda amani cha Umoja wa Mataifa, waasi wa Lord's Resistance Army (LRA) waliwaua watu 189 na kuteka nyara watoto 120 wakati wa sherehe iliyofadhiliwa na Kanisa Katoliki huko Faradje, katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Desemba 2008, jeshi la Kongo, pamoja na vikosi vya jeshi la Uganda na Sudan, vilivamia waasi wa LRA wakiwa na lengo la kuwanyang'anya silaha waasi wa LRA.


title: 146 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 146 KK (Kabla ya Kristo).


title: 647

text: Makala hii inahusu mwaka 647 (Baada ya Kristo).


title: 698

text: Makala hii inahusu mwaka 698 (Baada ya Kristo).


title: 732

text: Makala hii inahusu mwaka 732 (Baada ya Kristo).


title: Mapigano ya Tours na Poitiers

text: Mapigano ya Tours na Poitiers ilikuwa vita ya mwaka 732 kati ya jeshi la Waarabu Waislamu kutoka Hispania na jeshi la Wafranki katika Ufaransa ya Kati.


title: Mapigano ya Tours na Poitiers

text: Waarabu walikuwa wamevuka mlango wa Gibraltar na kuvamia Hispania kuanzia mwaka 711. Mwaka 719 walivuka milima ya Pirenei na kuingia katika Gallia (leo: Ufaransa) ya kusini walipounda jimbo chini ya utawala wao. Wakati ule watawala wa sehemu za kusini wa Gallia-Ufaransa bado walikuwa Wagermanik Wavisigothi waliogawiwa kwa madola madogo ilhali kutoka kaskazini utawala wa Wafranki ulienea. Kutoka hapo waliendelea na vita za kuteka nyara katika maeneo ya Wakristo. Mwaka 732 jeshi kubwa linalokadiriwa kuwa na wanajeshi kati ya 30,000 na 80,000 likiongozwa na jemadari Abdul Rahman Al Ghafiqi likaelekea kaskazini kwa nia ya kupora mji tajiri wa Tours, kitovu cha kidini na cha kiutamaduni cha Gallia-Ufaransa.


title: Mapigano ya Tours na Poitiers

text: Mtemi Mvisigothi wa sehemu zile aliitwa Odo akamwendea mkuu wa Wafranki Karolo Martell akaomba msaada wake na kumkubali kama mkuu wake. Karolo aliwahi kuimarisha utawala wa Wafranki juu ya sehemu kubwa za Ujerumani na Ufaransa na kuwa na jeshi hodari ya askari waliozoea kumfuata na kumtii. Karolo alijua ya kwamba askari farasi Waarabu walikuwa hatari sana akaona jeshi lake lililokuwa hasa wa askari wa miguu ilihitaji kupigana nao katika eneo lililofaa na hasa kuwa na vizuizi kwa farasi. Aliposikia kuwa Waarabu walikaribia Karolo alikusanya jeshi lake juu ya mlima penye miti mingi na kuwaamuru kusubiri palepale hadi Waarabu walishambulia.


title: Mapigano ya Tours na Poitiers

text: Waarabu walishtuka kukutana na jeshi kubwa kiasi lililosimama bila kuwahsanmbuia. Kwa siku 6 majeshi mawili yalitazamana na kuwa na mapigano madogo tu. Ilikuwa mwezi wa Oktoba na hali ya hewa ilianza kuwa baridi. Askari Waarabu hawakuzoea sana kukaa katika baridi tofauti na Wafranki. Hivyo jemadari Mwarabu aliamua kushambulia ili wanajeshi waliweza kupora mji wa Tours halafu kurudi kwao nyumbani Hispania.


title: Mapigano ya Tours na Poitiers

text:
Jeshi la Wafranki (kabila kubwa ya Wagermanik waliotawala Ufaransa) chini ya makamu wa kifalme Karolo Martell lilikutana nao karibu na miji ya Tours na Poitiers. Karolo aliwasubiri wanajeshi wa nyongeza kutoka kwa Waskasonia na Walangobardia, Waarabu waliwasubiri Wafranki watoke nje ya misitu walipokuwa na kambi yao. Mwishowe Waarabu walishambulia siku ya saba lakini walishindwa kuvunja msimamo wa Wakristo. Jemadari Abdul Rahman Al Ghafiqi aliuawa mapiganoni jeshi lake likakimbia na kurudi Hispania.
Ushindi huu wa Wafranki hutazamiwa mara nyingi kama hatua muhimu ya kuzuia uenezaji wa Uislamu katika Ulaya ya Magharibi. Hata kama Waarabu walirudi miaka mitatu baadaye walishindwa tena wakikutana tena na Wafranki waliojiamini wakishikamana kuzuia majaribio yote ya Waarabu kueneza utawala wao nje ya Hispania.


title: Mapigano ya Tours na Poitiers

text: Waarabu waliendelea kukaa Hispania kwa karne zilizofuata lakini uenezaji wao ulisimamishwa.


title: 711

text: Makala hii inahusu mwaka 711 (Baada ya Kristo).


title: 814 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 814 KK (kabla ya Kristo).


title: 632

text: Makala hii inahusu mwaka 632 (Baada ya Kristo).


title: 622

text: Makala hii inahusu mwaka 622 (Baada ya Kristo).


title: 1066

text: Makala hii inahusu mwaka 1066 BK (Baada ya Kristo).


title: 1066

text: Ulaya - Uingereza:


title: 1066

text: Afrika:


title: 1095

text: Makala hii inahusu mwaka 1095 BK (Baada ya Kristo).


title: Historia ya Eritrea

text: Historia ya Eritrea inahusu eneo la Afrika Mashariki ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Eritrea.


title: Historia ya Eritrea

text: Hadi karne ya 19 maeneo ya Eritrea yalikuwa sehemu ya Ethiopia.


title: Historia ya Eritrea

text: Pwani ilikaa karne nyingi chini ya utawala wa Uturuki au baadaye Misri kama nchi zenye nguvu kwenye Bahari ya Shamu.


title: Historia ya Eritrea

text: Historia ya Eritrea kama eneo la pekee jinsi ilivyopata uhuru mwisho wa karne ya 20 ilianza na ukoloni wa Italia.


title: Historia ya Eritrea

text: Mnamo Novemba 1869 kampuni ya biashara ya Kiitalia ya Rubattino ilinunua bandari ya Assab kutoka kwa sultani wa Afar. Ilikuwa inatafuta kituo kwa meli zake zilizoanza kupita katika bahari ya Shamu baada ya kufunguliwa kwa Mfereji wa Suez mwaka uleule.


title: Historia ya Eritrea

text: Serikali ya Misri ilipinga mapatano hayo kwa sababu ilidai eneo lilikuwa chini ya amri yake. Makubaliano hayakufikiwa hadi 1882, serikali ya Italia ilipochukua moja kwa moja mali ya kampuni kama koloni lake la kwanza katika Afrika.


title: Historia ya Eritrea

text: Tangu kuporomoka kwa utawala wa Misri nchini Sudan, baada ya vita vya Al-Mahdi, Misri ilijiondoa pia katika pwani ya kusini mwa bahari ya Shamu. Italia ilitumia nafasi hiyo na tarehe 5 Februari 1885 ilipeleka wanajeshi mjini Massawa na kuitangaza kuwa koloni lake.


title: Historia ya Eritrea

text: Waitalia waliendelea kuunganisha maeneo yao ya Assab na Massawa. Baadaye walijaribu kupanua utawala wao kutoka tambarare za pwani hadi nyanda za juu zilizokuwa chini ya Dola la Ethiopia.


title: Historia ya Eritrea

text: Negus Yohanne IV hakufurahia kufika kwa Italia kwa sababu aliamini ya kwamba Massawa iliahidiwa kwake baada ya kuwasaidia Wamisri kujiokoa mbele ya jeshi la Al-Mahdi. Hivyo upanuzi wa Italia katika nyanda za juu ulikutana na upinzani.


title: Historia ya Eritrea

text: Tarehe 26 Januari 1887 jeshi la Waitalia 587 walioelekea kaskazini lilishambuliwa karibu na Massawa kwenye kijiji cha Dogali na kushindwa na Ras Alula aliyekuwa mtemi chini ya Negus ya Ethiopia. Waitalia walipaswa kuongeza wanajeshi 13,000 ili kuhakikisha utawala wao.


title: Historia ya Eritrea

text: Baada ya Yohanne IV kufariki katika mapigano na jeshi la Al-Mahdi, Waitalia walichukua nafasi hiyo ya kuziingia nyanda za juu za Tigray na kujenga vituo vyao huko.


title: Historia ya Eritrea

text: Mfalme mpya Menelik II tarehe 2 Mei 1889 aliutia sahihi mkataba wa Wuchale uliokubali utawala wa Italia juu ya kanda ya pwani pamoja na maeneo kadhaa ya nyanda za juu za Tigray.


title: Historia ya Eritrea

text: Waitalia walijaribu kumdanganya Negus katika mkataba huo kwa kuingiza maneno katika nakala ya Kiitalia yaliyosema "Ethiopia itakuwa chini ya ulinzi wa Italia". Menelik baada ya kuelewa haya alikana mkataba.


title: Historia ya Eritrea

text: Italia ilijibu kwa kuvamia Ethiopia kwa jeshi kubwa. Jeshi hilo lilishindwa na Waethiopia katika mapigano ya Adowa tarehe 1 Machi 1896. Italia ilipaswa kukubali uhuru wa Ethiopia katika mkataba wa amani tarehe 26 Oktoba 1896. Ethiopia ilikubali mamlaka ya Italia juu ya koloni lake katika kaskazini.


title: Historia ya Eritrea

text: Baada ya kumaliza mashindano na Ethiopia, Italia tarehe 1 Januari 1890 iliunganisha maeneo yake yote katika koloni lililoitwa Eritrea kufuatana na jina la kale "Bahari ya Eritrea".


title: Historia ya Eritrea

text: Katika kipindi hiki cha utawala wa kikoloni Eritrea ilitokea kama jamii na eneo la pekee. Koloni la Eritrea liliunganisha maeneo matatu yenye tabia za pekee:


title: Historia ya Eritrea

text: kanda la pwani lililokuwa na historia ndefu ya biashara na mawasiliano na Uarabuni ng'ambo ya Bahari ya Shamu kanda la Sahel katika kaskazini-magharibi lililowahi kuwa sehemu ya Sudan kanda la nyanda za juu liliwahi kuwa sehemu ya utamaduni wa Watigray Wakristo


title: Historia ya Eritrea

text: Italia ilianzisha miradi ya kufanya Eritrea chanzo cha malighafi kwa ajili ya uchumi wa Italia. Kijiji cha Asmara katika nyanda za juu kilikuwa mji mkuu wa koloni na kupanuliwa kuwa mji kwa ajili ya walowezi Waitalia. Asmara ilipambwa na majengo mazuri ya kisasa.


title: Historia ya Eritrea

text: Katika miaka ya 1930 idadi ya motokaa zilizoendeshwa Asmara ilishinda idadi ya magari ya binafsi mjini Roma. Urithi huo wa majengo umekuwa sababu ya kuingiza Asmara katika orodha ya Urithi wa dunia ya UNESCO.


title: Historia ya Eritrea

text: Waitalia walipanga na kujenga miji mingine kama vitovu vya biashara, mabandari, vituo vya kijeshi au vya kiuchumi.


title: Historia ya Eritrea

text: Idadi ya wakazi wote ilikadiriwa kuwa takriban 200,000 mwaka 1890. Idadi hiyo iliongezeka haraka kufikia zaidi ya 600,000 mnamo 1939. Mabadiliko makubwa yalitokea hasa katika nyanda za juu ambako walowezi Waitalia walianzisha mashamba yao na miji mikubwa zaidi ilijengwa.


title: Historia ya Eritrea

text: Idadi ya wasemaji wa Kitigrinya iliongezeka kutoka asilimia 35 mwaka 1905 kuwa asilimia 54 mwaka 1939.


title: Historia ya Eritrea

text: Mwisho wa vita kati ya vikundi mbalimbali na kupatikana kwa huduma za kiafya pamoja na kuongezeka kwa upatikanaji wa chakula, vyote vilichangia katika kuongezeka kwa idadi ya watu.


title: Historia ya Eritrea

text: Kati ya mabadiliko makubwa ulikuwa ujenzi wa barabara na reli kati ya Massawa, Asmara, Keren na Agordat. Viwanda kadhaa vilianzishwa, pia migodi ya kuchimba mawe au madini.


title: Historia ya Eritrea

text: Sehemu za Waeritrea waliingia katika maisha ya ajira ya kibepari. Hivyo maarifa ya wakazi wa Eritrea hasa katika nyanda za juu yalikuwa tofauti na wenzao katika Ethiopia yenyewe walioendelea kuishi chini ya utaratibu wa kikabaila. Waeritrea walisukumwa katika maisha ya kisasa na uchumi wa fedha.


title: Historia ya Eritrea

text: Hadi mwaka 1940 Eritrea ilikuwa tayari na tabaka la wafanyakazi wa viwandani na katika miji pia tabaka la wasomi wenye elimu ya kisasa.


title: Historia ya Eritrea

text: Baada ya Mussolini kushika serikali, siasa ya Italia ilibadilika. Wafashisti walidharau Waafrika na kuanzisha siasa ya ubaguzi wa rangi. Wenyeji walipewa tu shughuli duni kabisa katika utumishi wa serikali.


title: Historia ya Eritrea

text: Italia ya kifashisti ilifanya mipango ya kulipizia kisasi mapigano ya Adowa ikiandaa vita dhidi ya Ethiopia. Vita vilianza mwaka 1935 kutoka ardhi ya Eritrea. Silaha mpya za Italia (zikiwemo za kikemikali) zilishinda jeshi la Negus, hivyo Ethiopia yote ikawa koloni la Italia kwa miaka michache.


title: Historia ya Eritrea

text: Waitalia walishindwa katika Vita Vikuu vya Pili ya Dunia mwaka 1941, ambapo Waingereza waliteka Ethiopia pamoja na Eritrea.


title: Historia ya Eritrea

text: Waingereza walitawala Eritrea hadi 1952.


title: Historia ya Eritrea

text: Mwaka huo Umoja wa Mataifa ulikabidhi Eritrea kwa Ethiopia kama eneo la pekee lenye serikali na bunge lake katika shirikisho.


title: Historia ya Eritrea

text: Mfalme wa Ethiopia, Haile Selassie hakupendezwa na utaratibu huoː alilenga kuunganisha tena Eritrea na Ethiopia na kwa mbinu mbalimbali alipata kura ya bunge la Eritrea ya kujivunja na kuwa jimbo la Ethiopia (1962).


title: Historia ya Eritrea

text: Baada ya tukio hilo vikundi vya wanamgambo walienda porini kupigania kwa silaha uhuru wa Eritrea.


title: Historia ya Eritrea

text: Vita vya Uhuru wa Eritrea vilitambakaa mwaka 1974 baada ya ufalme kupinduliwa na Umakisti kuingia na rundo la Jeshi lililoitwa Derg kuchukuwa mamlaka, na baadaye kuvamia Eritrea. Ukorofi wa serikali ya Mengistu Haile Mariam ilifanya mengi kuongeza waliotumaini uhuru wa Eritrea katika miaka ya 1980.


title: Historia ya Eritrea

text: Ukombozi wa Eritrea ulitegemea rundo la Eritrean Liberation Front (ELF), ambayo pia inaitwa "Jebha", na Eritrean People's Liberation Front (EPLF), ambaye pia inaitwa "Shaabia". ELF ilikuwa na Waislamu wengi wa pwani na wahifadhi wa tedo za wananchi, na EPLF wengi Wakristo kutoka nyanda za juu za Tigrayi waamini Makisti-ULenin. ELF ilisaidiwa na wafadhili Waarabu, na EPLF kutoka nchi za kikomunisti zilizokuwa upande wa Urusi, lakini badaye nchi hizo zikapinduka na kusaidia Derg ya Mengistu Haile Mariam. ELF na EPLF hazikuweza kufanya kazi pamoja na kwa hiyo EPLF ikaimaliza ELF na kuendelea kutafuta uhuru.


title: Historia ya Eritrea

text: Vita vya uhuru viliisha mwaka 1991, Waeritrea na waasi Waethiopia kutoka Tigray walishinda jeshi la Ethiopia na kuteka Addis Ababa; serikali ya Derg ikaanguka miaka miwili baadaye.


title: Historia ya Eritrea

text: Baada ya kura ya wakazi wa Eritrea kukubali karibu kwa kauli moja, uhuru wa nchi ulitangazwa tarehe 24 Mei 1993 na kukubaliwa kimataifa.


title: Historia ya Eritrea

text: Tangu hapo nchi inaendeshwa na chama kimoja bila uchaguzi.


title: Historia ya Eritrea

text: Awali uhusiano na serikali mpya ya Ethiopia ulikuwa mzuri, lakini baada ya miaka ya kwanza ulizorota.


title: Historia ya Eritrea

text: Mwaka 1998 kulitokea vita kati ya Eritrea na Ethiopia vilivyokwisha na ushindi wa Ethiopia. Wanajeshi la kulinda amani la UM wanajaribu kutunza hali ya kutopigana.


title: Historia ya Eritrea

text: Kiongozi wa EPLF, Isaias Afewerki, akawa Rais. Eritrea (EPLF or Shaebia), ikawa chama pekee kinachotawala Eritrea kwa sheria na kubadilisha jina People's Front for Democracy and Justice (PFDJ).


title: Historia ya Eritrea

text: Mwaka 1998, vita vya mpaka na Ethiopia vilileta kifo kwa wanajeshi wengi kwa nchi zote mbili, na Eritrea uchumi wake ukafifia na wananchi wakahangaika sana. Umma wa nchi ukanza kuhama na uchumi kukosa maendeleo. Eritrea ni nchi moja ya Afrika ambapo kuna shida ya mabomu ya ardhi. Serikali ya Ethiopia iliwafukuza WaEritrea ambao waiishi Ethiopia ama watu waliokuwa na utamaduni wa Eritrea baada ya vita na Eritrea. Hii iliwaletea Waeritrea shida na uhamaji.


title: Historia ya Eritrea

text: Hata baada ya kuonyesha maendeleo kidogo kwa uchumi na siasa, serikali ya Eritrea inanyanyasa magazeti na waandishi na pia watu kwa siasa. Serikali yenyewe hata haijaweza kuweka Katiba mpya na kuleta kura ya kidemokrasia.


title: Historia ya Eritrea

text: Baadaye, serikali ya Eritrea imeweza kusisitiza desturi ya ukoloni wa Waitalia ambayo inadai Kanisa na Dini kujiandikisha kwa serikali na kupewa ruhusa wa kuhubiri. Dini zilizopewa ruhusa na serikali ni Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea, Kanisa Katholiki, Kanisa la Mekane Yesus (Walutheri) na Uislamu. Nyingine zote, hasa zenye itikadi kali zimebanwa kote nchini.[1]


title: Historia ya Eritrea

text: Vita vya Eritrea na Ethiopia viliisha mwaka 2000 kwa mashauriano yanayojulikana kama Mapatano ya Algiers. Mojawapo ya makubaliano lilikuwa kuanzisha Muungano wa kimataifa wa kuweka amani, ambao unajulikana kama Muungano wa Kimataifa wa misheni ya Eritrea na Ethiopia (UNMEE); Walinda amani 4,000 wa UM wamebaki kutoka mwezi Agosti 2004.


title: Historia ya Eritrea

text: Makubaliano mengine ya Algiers yalikuwa kuanzisha usawazisho wa mwisho wa mpaka uliyobishaniwa kati ya Eritrea na Ethiopia. Komisheni iliyokuwa na madaraka kutoka kwa UM, iliyoitwa Komisheni ya Mpaka wa Ethiopia na Eritrea (EEBC), baada ya mashauriano mrefu, ilikata maamuzi ya mwisho mnamo Aprili 2002, lakini maamuzi yao yakakataliwa na Ethiopia.


title: Historia ya Eritrea

text: Kutoka Oktoba 2005 bishano la mpaka bado limebaki kuwa swali, hata kama umakini na mkomo wa vita unaangaliwa kwa kazo.


title: Historia ya Eritrea

text: Jamii:Eritrea Jamii:Historia ya Afrika Jamii:Historia ya Ethiopia


title: Mapigano ya Adowa

text: Mapigano ya Adowa yalitokea tarehe 1 Machi 1896 katika nyanda za juu za Tigray kati ya jeshi la Italia kwa upande mmoja na la Ethiopia kwa upande mwingine. Ushindi wa Ethiopia ulihakikisha uhuru wa nchi.


title: Mapigano ya Adowa

text: Mwaka 1889 mtemi wa Shewa Menelik II alijitangaza Negus wa Ethiopia baada ya kushinda mapigano kati ya watemi wa Ethiopia yaliyofuata kifo cha Negus aliyemtangulia Yohanne IV. Katika hilo Menelik alisaidiwa na Waitalia ambao walishika Eritrea tayari.


title: Mapigano ya Adowa

text: Mnamo Mei 1889 Menelik alifanya mkataba wa Wuchale alimokubali utawala wa Italia juu ya kanda ya pwani pamoja na maeneo kadhaa ya nyanda za juu za Tigray yakiwemo mazingira ya Asmara ya leo.


title: Mapigano ya Adowa

text: Italia ilidai, kutokana na nakala ya Kiitalia ya mkataba huo, haki ya ulinzi juu ya Ethiopia. Nakala ya Kiethiopia haikuonyesha vipengele kuhusu ulinzi wa Italia juu ya ufalme wa Ethiopia. Menelik aliimarisha utawala wake na mwaka 1893 alikana mkataba.


title: Mapigano ya Adowa

text: Italia ilijibu kwa kuvamia Ethiopia kwa jeshi kubwa mnamo Oktoba 1895. Menelik aliweza kukusanya takriban wanajeshi 100,000 na kuwaongoza hadi Tigray (jimbo jirani na Eritrea).


title: Mapigano ya Adowa

text: Mapigano ya kwanza ndani ya Tigray ya Amba Alagi (7 Desemba) na ya Mekelle hayakuenda vizuri kwa Waitalia. Waethiopia walishindwa kuteka boma la Mekelle, lakini Waitalia walifungwa ndani kwa wiki tatu. Mwishowe waliondoka baada ya mapatano na Negus Menelik II na kurudi Eritrea.


title: Mapigano ya Adowa

text: Sehemu kubwa ya jeshi la Italia haikuingia bado katika mapigano. Gavana jenerali Oreste Baratieri alikataa kuwashambulia Waethiopia baada ya kujua idadi yao kubwa. Lakini alijua ya kwamba Menelik hataweza kulisha askari wengi hivi kwa muda mrefu katika milima ya Tigray, akataka kusibiri hadi jeshi la Negus litakapoanza kusikia njaa na kupungua.


title: Mapigano ya Adowa

text: Lakini serikali ya Roma ya waziri mkuu Francesco Crispi, baada ya kupokea habari za mapigano ya kwanza, iliona aibu ya kushindwa na Waafrika ikamwamuru gavana ashambulie mara moja.


title: Mapigano ya Adowa

text: Baratieri aliongoza jeshi lake la vikosi vinne katika milima ya Tigray.


title: Mapigano ya Adowa

text: Jeshi lake lilikuwa na vikosi vitatu vya Waitalia na kikosi kimoja cha askari kutoka Eritrea. Jumla ya wanajeshi ilikuwa 17,700 na mizinga 65. Hii ilikuwa nusu ya Waitalia wote waliopatikana katika Eritrea.


title: Mapigano ya Adowa

text: Baratieri alijua ya kwamba kulikuwako kambi kubwa ya Waethiopia karibu na mji wa Adowa, alitaka kuwashambulia asubuhi wakati wa kucha kabla hawajaamka. Lakini vikosi vyake vilipotea njia gizani: waliposogea mbele usiku hawakufika kwa utaratibu mzuri mahali walipokutana na jeshi la Negus.


title: Mapigano ya Adowa

text: Jeshi la Menelik lilikuwa la wanajeshi 80,000 hadi 100,000. Wengi wao walikuwa na bunduki zilizonunuliwa katika miaka iliyotangulia na Menelik kutoka kwa wafanyabiashara Waitalia.


title: Mapigano ya Adowa

text: Wakati wa asubuhi wa tarehe 1 Machi 1886 kikosi cha kwanza cha askari Waeritrea chini ya maafisa Waitalia kiligonga moja kwa moja kambi la Ras Alula aliyekuwa tayari. Makelele yaliamsha Waethiopia wote waliochukua haraka nafasi zao juu ya milima wakiwashambulia Waitalia waliosogea mbele bondeni.


title: Mapigano ya Adowa

text: Baada ya masaa sita mapigano yalikwisha. Waitalia walishindwa, wengi kuuawa na wengine walikimbia wakirudi Eritrea. Wanajeshi wao 7,000 waliuawa na 1,500 kujeruhiwa, 3,000 wakawa wafungwa, kati yao jenerali mmoja. Waethiopa walipoteza watu 4,000 - 5,000 na 8,000 kujeruhiwa. Waitalia walipaswa kuacha nyuma mizinga yote, bunduki 11,000 na vifaa vingi.


title: Mapigano ya Adowa

text: Menelik hakuwafuata Waitalia ndani ya Eritrea. Sababu hazieleweki waziwazi lakini wataalamu hutaja sababu mbalimbali:


title: Mapigano ya Adowa

text: Waethiopia waliwatendea wafungwa Wazungu vizuri lakini walikata askari wafungwa Waeritrea 800 mkono na mguu wa kuume.


title: Mapigano ya Adowa

text: Baada ya habari hizi kufika Italia serikali ya Crispi ilipinduliwa. Serikali mpya ilipaswa kukubali uhuru wa Ethiopia katika mkataba wa amani tarehe 26 Oktoba 1896. Ethiopia ilikubali mamlaka ya Italia juu ya koloni lake katika kaskazini. Wafungwa walirudishwa.


title: Mapigano ya Adowa

text: Ushindi wa Menelik ulihakikisha uhuru wa Ethiopia kama nchi pekee pamoja na Liberia isiyowekwa chini ya ukoloni wa Ulaya katika bara la Afrika.


title: Dogali

text: Dogali katika tambarare ya pwani la Eritrea takriban 30 km kutoka Massawa ni mahali pa mapigano yaliyotokea tarehe 24 Januari 1887 kati ya wanajeshi wa Italia na Ethiopia.


title: Dogali

text: Kikosi cha Waitalia 587 kilielekea kaskazini kutoka Massawa kikashambuliwa kwenye kijiji cha Dogali na kushindwa na Ras Alula aliyekuwa mtemi chini ya Negus wa Ethiopia. Karibu Waitalia 500 waliuawa ni 80 wajeruhiwa pekee waliweza kurudi.


title: Dogali

text: Kuna kumbukumbu ya mapigano kwenye obeliski huko Roma na makaburi ya Waitalia kwenye mahali penyewe ya kukumbuka waliokufa.


title: 313

text: Makala hii inahusu mwaka 313 (Baada ya Kristo).


title: Tanomura Chikuden

text: Tanomura Chikuden (14 Julai 1777 – 20 Oktoba 1835) alikuwa mchoraji maarufu kutoka nchi ya Japani. Jina lake la asili lilikuwa Tanomura Koken. Hasa alichora maua, ndege na mandhari.


title: Oreste Baratieri

text: Oreste Baratieri (Condino 13 Novemba 1841 – Vipiteno 7 Agosti 1901) alikuwa mbunge wa Italia, jenerali wa jeshi na gavana wa koloni la Eritrea aliyeongoza Waitalia katika mapigano ya Adowa waliposhindwa vibaya na Ethiopia.


title: Oreste Baratieri

text: Baratieri alikuwa mwenyeji wa jimbo la Tirol, sehemu ya Dola la Austria-Hungaria, leo upande wa kaskazini wa Italia. Ubini wake asili ulikuwa wa Kijerumani, Baratter, lakini aliubadilisha.


title: Oreste Baratieri

text: Alishiriki katika mapigano ya vita vya maungano ya Italia chini ya Giuseppe Garibaldi miaka ya 1860 na 1861.


title: Oreste Baratieri

text: Mwaka 1891 alipewa cheo cha jenerali na kuwa mkuu wa jeshi la Italia katika Eritrea. Mwaka 1892 alipata kuwa pia gavana.


title: Oreste Baratieri

text: Baratieri aliongoza wanajeshi wake katika ushindi wa mapigano mbalimbali dhidi ya vikosi vya watemi na makabila ya Ethiopia.


title: Oreste Baratieri

text: Mwaka 1895 alipokea amri za serikali yake ya kushambulia Ethiopia baada ya Negus Menelik II kukana mkataba wa Wuchale.


title: Oreste Baratieri

text: Hapo Baratieri alitembelea Italia na kuwahutubia wananchi akiwaahidia atamleta Menelik kama mfungwa.


title: Oreste Baratieri

text: Mnamo Oktoba 1895 Baratieri alivuka mto Mareb na kuingia Ethiopia. Baada ya mapigano ya kwanza alijifunza kuhusu jeshi kubwa la Menelik, akaamua kusubiri hadi akiba za chakula cha Waethiopia ziishe. Lakini serikali ya waziri mkuu Francesco Crispi ilitaka kutangaza mapema ushindi, ili kunyamazisha upinzani wa ndani, hivyo iliamua kumtuma jenerali Baldissera kushika nafasi ya Baratieri.


title: Oreste Baratieri

text: Shinikizo hilo lilisababisha Baratieri ashambulie mara moja, ila katika mapigano ya Adowa wanajeshi 17,000 Waitalia na Waeritrea walipigwa vibaya na jeshi la Menelik, lenye wanajeshi kati 80,000 hadi 100,000. Waitalia walipoteza wanajeshi 10,000 waliokufa au kutekwa wafungwa na adui, pamoja na mizinga yote na bunduki 11,000. Wengine waliweza kukimbia na kujiokoa kwenda Eritrea.


title: Oreste Baratieri

text: Baratieri aliweza kujiokoa lakini alisimamishwa mbele ya mahakama ya kijeshi iliyoona ya kwamba alifanya makosa lakini hana hatia. Mwaka 1897 alijiondoa madarakani na kuchukua pensheni yake.


title: Oreste Baratieri

text: Aliishi katika Tirol ya Kiaustria alipoaga dunia tarehe 7 Agosti 1901 mjini Sterzing-Vipiteno.


title: Yohane IV

text: Yohannes IV (* 1831 kwa jina la Dejazmach Kassay; † 10 Machi 1889 Metemma, Sudan) alikuwa Ras wa Tigray na Kaisari wa Ethiopia kati ya 1872–1889. Baada ya kumshinda Tekle Giyorgis II vitani, alimfuata Tewodros II katika kutawala juu ya majimbo yote ya Ethiopia. 1876 aliweza kuzuia mashambulio ya Misri dhidi ya Ethiopia. Aliuawa katika mapigano ya Metemna dhidi ya jeshi la Mahdi tar. 10 Machi 1889. Kichwa chake kilikatwa na kuonyeshwa baadaye mjini Omdurman.


title: Jimbo la Tigray

text: Jimbo la Tigray (pia: "Tigre") ni jimbo la Ethiopia ya kaskazini na sehemu za nyanda za juu.


title: Jimbo la Tigray

text: Makao makuu ni Mekelle.


title: Jimbo la Tigray

text: Wakazi walio wengi hutumia lugha ya Kitigre au Kitigrinya. Idadi kubwa hufuata Ukristo wa Waorthodoksi wa mashariki, lakini kuna Waislamu pia.


title: Jimbo la Tigray

text: Waziri Mkuu wa Ethiopia Meles Zenawi alikuwa mwenyeji wa Tigray.


title: Jimbo la Tigray

text: Mji muhimu wa kihistoria ni Aksum ambapo ni chanzo cha Ethiopia.


title: Jimbo la Tigray

text: Mji wa Adowa upo Tigray vilevile. Mwaka 1896 uvamizi wa Italia ulishindikana katika mapigano ya Adowa.


title: Kitigrinya

text: Kitigrinya (pia: Kitigray, Kitigre, Kihabesha) ni lugha ya Kisemiti inayozungumzwa katika Ethiopia (hasa jimbo la Tigray) na Eritrea.


title: Kitigrinya

text: Idadi ya wasemaji ni takriban milioni 5-6. Maandishi yake ni kwa alfabeti ya Kiethiopia. Kitigrinya kimetoka katika lugha ya kale ya Ge'ez iliyokuwa lugha ya nyanda za juu za Ethiopia na hadi leo ni lugha ya liturgia katika kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia na Eritrea.


title: Kitigrinya

text: Katika Ethiopia Kitigrinya ni lugha ya tatu inayotumiwa na watu wengi (baada ya Kioromo na Kiamhari). Katika Eritrea ni lugha inayotumiwa zaidi kabisa.


title: Kitigrinya

text: Kitigrinya ( ትግርኛ, "tigriññā"), pia huandikwa Tigrigna, Tigrina, Tigriña, ni lugha ya pili ambayo huzungumza na watu wa jamii ya Tigray katikati mwa jimbo la Eritrea ambapo lugha hii ni moja kati ya lugha mbili muhimu katika watu wa Eritrea na katika jimbo ya Tigray, nchini Ethiopia. Wazungumzaji wa lugha hii huitwa Watigray ambapo lugha hii kutumika kama lugha maalum miongoni mwao na pia katika vijisehemu vya wahamiaji katika maeneo haya ikiwa ni pamoja na watu wa jamii ya Beta Israel ambao kwa huishi nchini Israeli.


title: Kitigrinya

text: Lugha hii mara nyingi huchanganywa na lugha nyingine ambazo kwa namna fulani hufanana nazo hasa katika matamshi kwa mfano lugha ya Kitigre ambayo lugha hii hutumika katika maeneo ya ukanda wa chini wa Eritrea, hasa kwa upande wa Kaskazini na Magharibi mwa mjii huu ambapo lugha hii hutumika.


title: Kitigrinya

text: Maandiko ya mwanzo kabisa ya lugha ya Kitigrinya yanafuata baada ya sheria za jadi zinazopatikana katika wilaya ya Logosarda, yaliyapo kusini mwa Eritrea tokea mwanzoni mwa karne ya 13.


title: Kitigrinya

text: Katika eneo la Eritrea, wizara ya habari iliamua kuanzisha gazeti la kila wiki liandikwalo kwa lugha ya Kitigrinya lilikua likigharimu takribani senti tano na kuuza nakala zaidi ya 5,000 kila wiki. Katika kipindi hiki, gazeti hili lilifahamika kama la kipekee zaidi.


title: Kitigrinya

text: Lugha ya Kitigrinya ikiwa ni pamoja na lugha ya Kiarabu, zilikuwa moja katika ya lugha rasmi katika shirikisho lilidumu kwa muda mfupi la Ethiopia na baadae nafasi yake ilichukuliwa na lugha ya Kiamhari. Tangu kupatikana kwa uhuru wa Eritrea mwaka 1991, lugha ya Kitigrinya iliendelea kutumika kama lugha ya inayotumika zaidi nchini humo, na kuifanya nchi hiyo kuwa nchi pekee dunia kuitambua lugha ya Kitigrinya katika ngazi ya taifa.


title: Kitigrinya

text: Nchini Ethiopia, Kitigrinya hutumika kama lugha ya tatu, hii ikiwa na baada ya lugha ya Kiamhari na Kioromo wakati nchini Eritrea lugha hii inaongoza kuwa lugha inayotumika zaidi nchini humo. Waongeaji wengine wanaotumia lugha hii ni pamoja na wahamiaji wengi duniani ikiwa pamoja wale wa huko Sudan, Saudi Arabia, Marekani, Ujerumani, Italia, Uingereza, Kanada na Sweden.


title: Kitigrinya

text: Lahaja za Kitigrinya hutofautiana kimatamshi, kimaana na kimaandishi. Hadi sasa, hakuna lahaja ambayo imeshakubaliwa kuwa ndio maalum kwa watumiaji wa lugha hii. Hata hivyo makala haya hayana lengo la kuonesha kutowiana na lahaja hizo.


title: Mekelle

text: Mekelle ni mji mkuu wa jimbo la Tigray katika Ethiopia ya kaskazini. Iko takriban 650 km kaskazini ya Addis Ababa. Idai ya wakazi ilikadiriwa mw. 2005 kuwa 220,000.


title: Mekelle

text: Kuna chuo kikuu kinachotoa masomo hasa ya kilimo na uchumi.


title: Mekelle

text: Mekelle ilianzishwa kama mji mkuu wa Kaisari Yohanne IV katika karne ya 19. Imeendelea kukua kuwa kitovu cha kiuchumi na kiutawala wa Tigray.


title: Msesewe

text: Msesewe ni kiambato cha pombe chenye ungaunga. Unatokana na mti unaoitwa msesewe.


title: Msesewe

text: Wapikaji pombe wanabandua magamba ya msesewe, wanaanika kwenye jua, wanayapigapiga mpaka yawe vipande vidogovidogo, ambavyo hupelekwa mashineni kwa kusaga na kuwa katika hali ya unga.


title: Msesewe

text: Baada ya pombe kupikwa unga wa msesewe huongezwa ili kuongeza ukali wa pombe na pia kuweza kuweka pombe hiyo kukaa kwa muda mrefu. Msesewe hufanya kazi kwa muda wa masaa sita tu pale inapokuwa imepikwa na pombe.


title: Mtori

text:
Mtori ni chakula ambacho kinapendwa na Wachagga wengi na hupenda kula hasa wakati wa usiku ingawa leo mijini wengi hupendelea kula wakati wa asubuhi zaidi. Na vile vile ni chakula cha wagonjwa hasa wale wasioweza kula chakula kigumu.Nyama hupikwa mpaka kuwa laini na pia kupata supu ambayo itatumika wakati wa kupoonda ndizi. Pia ndizi hupikwa pamoja na vitunguu na nyanya mpaka kuwa laini kabisa. Baada ya hapo maji yakikauka ndizi hizo hupondwa pondwa mpaka kuwa kama ugali. Sasa supu iliobaki kwenye nyama inachanganywa na ndizi zilizopondwa mpaka kupata kitu kama uji ambao ni mtori.
Tayari kwa matumizi hasa hasa ikiwa bado moto.


title: Kitawa

text: Kitawa ni aina ya chakula.


title: Kitawa

text:
Ndizi humenywa na hukatwa katwa vijipande vidogo, hupikwa karibu na kuiva, huongezwa magadi vinapikwa vyote na kuiviana. Hupondwa pondwa na kuwa laini kama ugali. Baada ya hapo huwekwa maziwa ya mgando hukorogwa na kifaa kiitwacho kipekecho na kuwa laini kwa ajili ya matumizi.
Chakula hiki hupewa wanawake wakati wa uzazi, vijana wakati wa unyago, na wagonjwa. Chaweza kutumika kwa watu wa kawaida au watoto.


title: Mkutano wa Vienna

text: Mkutano wa Vienna ulikuwa mkutano wa kimataifa wa nchi za Ulaya uliofanyika mjini Vienna (Austria) kati ya 18 Septemba 1814 hadi 9 Juni 1815. Maazimio ya mkutano huu yalichora mipaka ya Ulaya kwa miaka mingi ya mbele.


title: Mkutano wa Vienna

text: Shabaha kuu ya mkutano ilikuwa kujenga utaratibu mpya katika Ulaya baada ya vita za Napoleoni. Katika miaka iliyotangulia mtawala huyu wa Ufaransa aliwahi kuvuruga nchi zote za Ulaya bara; alifuta madola makubwa na madogo na kuunda nchi mpya. Mabadiliko haya yalitazamiwa kuwa si halali na baada ya mwisho wa Napoleoni viongozi wa mataifa waliona haja ya kurudisha utaratibu wa kale pale ulipowezekana au kuunda utaratibu mpya uliolingana na haki.


title: Mkutano wa Vienna

text:
Pamoja na kuchora upya mipaka ya Ulaya mkutano uliangalia pia mambo yafuatayo:
Waliohudhuria walikuwa wawakilishi wa madola, nchi, mataifa, miji ya kujitawala jumla 200 za Ulaya. (Wakati ule nchi kama Ujerumani au Italia zilikuwa na madola mengi ya kujitegemea kabisa ndani zao).


title: Mkutano wa Vienna

text: Washindi wa vita dhidi ya Napoleon walikuwa na nafasi kuu na kufanya maazimio muhimu kati yao. Ndio Urusi, Uingereza, Austria na Prussia, pamoja na ufalme uliotengenezwa upya wa Ufaransa. Waliamua maswali muhimu pamoja.


title: Mkutano wa Vienna

text: Kwa mambo mengine walishauriana na wawakilishi wa maeneo yaliyohusika, hasa na Hispania, Ureno, Uswidi na madola ya Ujerumani kama vile Hanover, Bavaria na Württemberg.


title: Mkutano wa Vienna

text: Wanasiasa muhimu zaidi walikuwa


title: Mkutano wa Vienna

text: Mkutano ulishughulika agenda zake katika kamati mbalimbali kama vile mambo ya Ulaya, mambo ya Ujerumani, swali la ugawaji wa maeneo ya madola yasiyorudishwa, swali la uhuru wa usafiri kwenye mito ya kimataifa na swali la biashara ya utumwa.


title: Mkutano wa Vienna

text: Katika matokeo muhumi ni hizi:


title: Mkutano wa Vienna

text: Uingereza ilishawishi madola makubwa ya kutamka azimio la kupinga biashara ya watumwa. Azimio hili halikugusa swali la utumwa lenyewe. Azimio la Vienna lilikuwa muhimu kwa mapatano yaliyofuata kati ya Uingereza na nchi mbalimbali ya kuharamisha biashara ya watumwa, kwa mfano na Ufaransa, Hispania na Ureno.


title: Mkutano wa Vienna

text: Hali halisi biashara iliendelea kwa muda mrefu kwa sababu serikali za Hispania na Ureno ziliendelea kuvumilia biashara hii hasa kati ya Afrika na kolonia zao zilizoendelea kutumia kazi ya watumwa katika uchumi wa mashamba ya miwa na mazao mengine. Lakini azimio la Vienna ilikuwa hatua muhimu katika harakati ya kukomesha biashara ya watumwa na mshishowe utumwa mwenyewe kwa upande wa mataifa ya Ulaya.


title: Muammar al-Gaddafi

text: Amiri Muammar al-Gaddafi "(kwa Kiarabu:"معمر القذافي " Mu‘ammar al-Qadhāfī)" alikuwa kiongozi wa taifa la Libya.


title: Muammar al-Gaddafi

text: Alizaliwa katika familia ya mabedawi (wafugaji wa kuhamahama) mnamo mwaka 1942.


title: Muammar al-Gaddafi

text: Baada ya masomo ya sheria kwenye chuo kikuu cha Libya alijiunga na jeshi mwaka 1963 akasoma kwenye chuo cha kijeshi cha Sandhurst (Uingereza) mwaka 1965.


title: Muammar al-Gaddafi

text: Tarehe 1 Septemba 1969 pamoja na maafisa wenzake alipindua serikali ya mfalme Idris I na kutangaza Jamhuri ya Kiarabu ya Libya.


title: Muammar al-Gaddafi

text: Ingawa hakuwa na cheo rasmi aliendelea kutawala nchi yake akiitwa "Kiongozi wa mapinduzi ya 1 Septemba ya Jamahiriya ya Ujamaa ya watu ya Kilibya-Kiarabu".


title: Muammar al-Gaddafi

text: Hatimaye akapinduliwa mwenyewe tarehe 23 Agosti 2011, na kuuawa tarehe 20 Oktoba 2011.


title: Idris I wa Libya

text: Idris I "(kwa Kiarabu:" إدريس الأول "idris-al-auwwal)" (12 Machi 1890 - 25 Mei 1983) alikuwa mfalme wa kwanza na wa mwisho wa Libya kati ya miaka 1951 na 1969.


title: Idris I wa Libya

text: Jina lake la kiraia lilikuwa Muhamad Idris bin as-Sayyid ibn Muhamad as-Senussi (kwa Kiarabu: محمد إدريس بن السيد المهدي ابن محمد السنوسي ). Alikuwa mjukuu wa Muhamad ibn Ali as-Senussi aliyeanzisha jumuiya ya Wasufi wa Senussi. Muhamad alirithi cheo cha babu yake. Alikubaliwa kama Emir wa Cyrenaika na Uingereza na Italia baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia. Baada ya Italia kuvamia Libya (1911) aliongoza vita vya porini.


title: Idris I wa Libya

text: Tangu mwaka 1951 aliongoza taifa jipya la Libya. Mwaka 1969 alipinduliwa na wanajeshi chini ya uongozi wa Muammar al-Gaddafi. Alikufa Misri uhamishoni mwaka 1983.


title: Elinewinga

text: Elinewinga alikuwa ni Mmachame wa kwanza kwenda Chuo Kikuu cha Makerere, Uganda kusomea elimu ya juu. Alizaliwa Masama Ng'uni. Baadaye alikuja kuwa mbunge wa Hai na waziri.


title: Muhimbili

text: Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi cha Muhimbili (Ing.: Muhimbili University of Health and Allied Sciences (MUHAS) ) ni taasisi kubwa ya afya na elimu ya afya iliyoko Dar es Salaam Tanzania.


title: Muhimbili

text: Kama Chuo cha Elimu ya Afya ilikuwa mwanzoni sehemu ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Tangu 2007 imeandikishwa kama Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi cha Muhimbili. Ndani ya chuo kuna idara nne na taasisi tano.


title: Muhimbili

text: Idara nne ni kama zifuatazo:


title: Muhimbili

text: Kati ya taasisi kuna taasisi za afya ya umma na uganga wa kimila.


title: Muhimbili

text: Muhimbili ilianzishwa mwaka 1963 ndani ya hospitali iliyoitwa Princess Margaret Hospital na wanafunzi 10 waliofuata kozi za uganga au upasuaji.


title: Muhimbili

text: Neno Muhimbili limetokana kwa kizaramo "mibili" likimaanisha kiungo cha mtoto tumboni na mama yake (plasenta) Hospitali ilipoanza wazaramo walisema "hapo ndipo wanawake wanapoenda kuacha mibili yao". Neno Muhimbili likazaliwa nalo ladumu hadi leo.


title: Muhimbili

text: Kwa leo hii Muhimbili ina shule ya madaktari, wauguzi, mafamasia, waganga wa meno, maafisa afya Mazingira, maafisa mazingira na elimu ya juu ya afya.


title: Muhimbili

text: Tovuti rasmi


title: Wahaya

text: Wahaya ni kabila linalopatikana katika Mkoa wa Kagera, Kaskazini Magharibi mwa Tanzania, kandokando ya Ziwa Victoria hadi mpakani kwa Uganda.


title: Wahaya

text: Lugha yao ni Kihaya.


title: Wahaya

text: Kabila hilo ndilo linalojulikana kuliko yote ya mkoa wa Kagera, ila ndani yake kuna vijikabila vidogovidogo, kama vile Waziba wa Kiziba, Wahamba wa Muhutwe, Wayoza na Waendangabo wa Bugabo, Wanyaiyangilo wa Muleba, Wasubi wa Biharamulo,


title: Wahaya

text:
Tofauti kati ya vijikabila zinatambulika kutokana na mabadiliko madogo madogo tu ya maneno na pia lafudhi ya Kihaya ya hiyo sehemu, chakula, ngoma za asili, majina ya asili, n.k.
mfano:- (Kiswahili=Viazi vitamu) = (Kiziba= ebitakuli) = (Kihamba, Kiyoza na Kinyaihangilo = enfuma)


title: Edward Ngoyai Lowassa

text: Edward Ngoyayi Lowassa (amezaliwa 26 Agosti 1953) ni mwanasiasa nchini Tanzania.


title: Edward Ngoyai Lowassa

text: Alichaguliwa kuwa Waziri Mkuu wa kumi wa nchi hiyo tarehe 30 Desemba 2005 akajiuzulu tarehe 7 Februari 2008 kwa kashifa ya Richmond. Sasa ni mgombea urais kupitia Chama cha Demokrasia na Maendeleo.


title: Edward Ngoyai Lowassa

text: Lowassa ni mwenyeji na alikuwa mbunge wa Monduli katika Mkoa wa Arusha.


title: Edward Ngoyai Lowassa

text: Alisoma shahada ya kwanza katika tamthilia kwenye Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, halafu shahada ya pili katika sayansi ya maendeleo ya jamii Chuo Kikuu cha Hull nchini Uingereza.


title: Edward Ngoyai Lowassa

text: Lowassa ni mwanasiasa mkongwe mwenye uzoefu mbalimbali katika siasa za nchini Tanzania, kwa kuwa aliwahi kushika vyeo mbalimbali katika serikali kama vile:


title: Edward Ngoyai Lowassa

text: Mwaka 1995 Edward Lowassa aliamua kuingia katika mchakato wa kumpata mgombea urais kwa tiketi ya CCM. Wakati huo Lowassa aliombwa na Umoja wa Vijana kupitia kikao cha baraza kuu la Taifa achukue fomu akiwa miongoni mwa wana CCM wanne ambao vijana waliamini wataweza kulisaidia Taifa kupiga hatua za haraka kuelekea maendeleo endelevu, wengine waliokuwa wametajwa na Umoja wa vijana ni Salim Ahmed Salim, Laurance Gama na jaji mstaafu Mark Bomani.


title: Edward Ngoyai Lowassa

text: Katika hatua ya kuchagua majina 3 kati ya majina 11 yaliyoomba nafasi hiyo, Lowassa akawa hakupendekezwa, lakini hakununa wala kususa bali aliamini kuwa mwanamapinduzi mwenzie Jakaya Mrisho Kikwete ataweza kutekeleza dhamira aliyokuwa nayo ya kuwaletea Watanzania maendeleo, hivyo alirudi kwa makundi mbalimbali wakiwemo vijana wa CCM ambao walihoji kwa nini ameenguliwa, na yeye kwa utii mkubwa kwa CCM aliwataka vijana na viongozi wengine waheshimu maamuzi ya chama na kumuunga mkono Kikwete. Ikumbukwe kuwa mwana-CCM mwingine aliyekuwa anakubalika kwa umma Lowassa aliondoka mapema CCM kwa sababu ndogo tu ya kubadilishiwa wizara na kuamua kwenda chama cha NCCR mageuzi ambako aligombea uraisi kwa chama hicho na kuleta upinzani mkubwa.


title: Edward Ngoyai Lowassa

text:
Yapo maneno ya baadhi ya wanasiasa kwamba kutoteuliwa kugombea kwa Lowassa kulitokana na kuonekana anamiliki fedha nyingi akiwa na muda mfupi kwenye utumishi wa umma, lakini pia inasemekana kuwa wale waliohoji kukatwa kwa jina lake kwenye kikao cha Halmashauri kuu ya Taifa, majibu yalikuwa, CCM iliamua kupeleka majina matatu kwenye mkutano mkuu ili wachague moja katika uwakilishi huo wa majina: walipenda apatikane mtu mzima mmoja, mwenye umri wa kati mmoja na kijana mmoja, watu hao ni mzee David Msuya ambae
ni mtu mzima, Benjamini Mkapa ambae umri wake ulikuwa wa kati na kijana
ambae ni Jakaya Kikwete.


title: Edward Ngoyai Lowassa

text: Lakini maneno hayo ya baadhi ya wanasiasa hayakuishia hapo: wakadai baada ya Rais Mkapa kuchaguliwa, hakumteua Lowassa kwa kuwa aliagizwa na Mwalimu Nyerere asimteue mpaka achunguzwe kama uwezo kiasi wa fedha alionao unatokana na mapato halali, kama siyo halali asimteue. Mwaka 1997 Rais Mkapa akamteua Lowassa kuwa Waziri wa nchi, ofisi ya makamu wa Rais mazingira.


title: Edward Ngoyai Lowassa

text:
Tarehe 7 Februari 2008 Lowassa alijiuzulu baada ya kushtakiwa kuwa ameshiriki katika kashfa ya Richmond. Kamati ya bunge iliwahi kuchungulia mkataba baina ya kampuni ya TANESCO na kampuni ya Richmond Development Company LLC kutoka Houston, Texas. Kamati ya wabunge watano chini ya mwenyekiti Harrison Mwakyembe ikaona mkataba huu ilikuwa kidanganyifu. Richmond ilipewa kazi ya kutengeneza megawati 100 za umeme kila siku baada ya ukame wa mwaka 2006 uliopunguza uwezo wa TANESCO kutoa umeme nchini kutokana na mitambo yake ya umememaji. Lakini mitambo ya dharura ya Richmond ilichelewa kufika nchini pia haikufanya kazi jinsi ilivyotakiwa. Hata hivyo serikali ikaendelea kulipa zaidi ya dolar za Marekani 100,000 kila siku. Kamati ya bunge ikaona ya kwamba Lowassa alishawishi azimio kuhusu mkataba na Richmond kwa kupuuza masharti ya kisheria na kinyume cha ushauri wa TANESCO. Baada ya kujadiliwa kwa taarifa ya kamati kwenye bunge Lowassa akajiuzulu pamoja na Ibrahim Msabaha na Nazir Karamagima waliowahi kuwa mawaziri wa nishati.
Hata hivyo Lowassa alikataa ya kwamba alikuwa na hatia yoyote.


title: Edward Ngoyai Lowassa

text: Mwaka 2014 Lowassa alisimamishwa na kamati kuu ya CCM baada ya kushtakiwa ya kwamba aliwahi kuanzisha kempeni ya kuwa mgombea wa urais kabla ya kipindi kilichokubaliwa na chama hiki.


title: Edward Ngoyai Lowassa

text: Mwezi wa Mei 2015 hatimaye aliweza kuanzisha kempeni yake rasmi lakini kamati kuu ya CCM ilimwondoa katika orodha ya majina yaliyopelekwa kwa uteuzi huu ndani ya chama.


title: Edward Ngoyai Lowassa

text: Lowassa akaondoka katika CCM na tarehe 28 Julai 2015 alijunga rasmi na chama cha upinzani cha CHADEMA.


title: Edward Ngoyai Lowassa

text: Siku chache baadaye aliteuliwa kuwa mgombea wa urais kwa tiketi ya CHADEMA mnamo Oktoba 2015.


title: Karne ya 19

text: Karne ya 19 ilikuwa kipindi cha miaka mia moja kati ya 1800 na 1900. Kikamilifu kilianza tarehe 1 Januari 1801 na kuishia 31 Desemba 1900.


title: Karne ya 19

text: Kama kila "karne" ni kipindi kinachohesabiwa kwa hiari ya binadamu kwa sababu ni mgawanyo wa kalenda tu - hali halisi, maendeleo na mabadiliko makubwa hayafuati migawanyo ya kalenda ya kibinadamu.


title: Karne ya 19

text: Hata hivyo kipindi hiki cha karne ya 19 kilikuwa kipindi muhimu sana katika historia ya binadamu.


title: Karne ya 19

text:
Mabadiliko mengi yalianzia Ulaya na kuenea duniani, hivyo karne hii imeitwa na wataalamu "karne ya Ulaya".
Baadhi ya tabia za pekee za karne hii ni kama zifuatazo:


title: Bushiri

text: Bushiri inaweza kutaja makala hizi:


title: Abushiri ibn Salim al-Harthi

text: Abushiri ibn Salim al-Harthi alikuwa kiongozi wa upinzani dhidi ya ukoloni wa Wajerumani katika maeneo ya Pangani na pwani ya Tanzania ya leo mnamo 1889.


title: Abushiri ibn Salim al-Harthi

text: Alikuwa mfanyabiashara na mwenye mashamba ya miwa karibu na Pangani.


title: Abushiri ibn Salim al-Harthi

text: Mnamo Agosti 1889 aliongoza upinzani dhidi ya utawala wa Shirika la Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki katika eneo la Pangani.


title: Abushiri ibn Salim al-Harthi

text: Baada ya miezi ya mapambano (taz. vita ya Abushiri) alikamatwa na hatimaye kunyongwa na Wajerumani tarehe 16 Desemba 1889.


title: Pierre Brazza

text: Pietro Paolo Savorgnan di Brazzà aliyejulikana pia kwa jina la Kifaransa Pierre Paul François Camille Savorgnan de Brazza (26 Januari 1852 - 14 Septemba 1905) alikuwa mpelelezi aliyeanzisha Brazzaville mji mkuu wa Jamhuri ya Kongo. Alizaliwa Mwitalia na kuchukua baadaye uraia wa Ufaransa.


title: Pierre Brazza

text: Brazza alizaliwa mjini Roma (Italia) katika familia ya kikabaila akasomeshwa Paris. Akajiunga na chuo cha kijeshi cha wanamaji na kuingia katika jeshi la maji la Ufaransa. Safari za kwanza zilimfikisha mwambanoni wa Amerika ya Kusini na Afrika ya Magharibi. Mwaka 1874 alifika mara ya kwanza mdomoni wa mto Gabon akajitolea kufanya safari za kupeleleza mwendo wa mto huu.


title: Pierre Brazza

text: Akarudi Ufaransa akajipatia pesa za kufanya safari kubwa ya kugundua mwendo wa mto Ogowe. 1875-1878 alifuata mwendo wa mto huu na kuchora ramani yake hadi ndani ya eneo la Jamhuri ya Kongo ya leo. Akaongozana na kikundi kidogo pamoja na daktari mmoja, mtaalamu mmoja wa mimea na askari 12 Wasenegal.


title: Pierre Brazza

text: 1879-1882 alitumwa na serikali ya Ufaransa kwa safari ya pili kwa shabaha ya kupeleleza mto wa Kongo. Wafaransa walitaka kuanzisha biashara na beseni ya Kongo na kujiandaa nafasi ya kuanzisha koloni. Hapo Brazza alifahamiana na mfalme Makoko wa Wabateke na kununua kutoka kwake ardhi kwa ajili ya kituo kilichokuwa baadaye mji wa Brazzaville. Alifanya pia mikataba ya ulinzi na Makoko na machifu wengine.


title: Pierre Brazza

text: 1886 - 1890 alipewa cheo cha gavana mkuu wa koloni mpya ya Kongo ya Kifaransa.


title: Pierre Brazza

text: Brazza ametajwa mara nyingi kama mtu wa pekee kati ya wakoloni wa siku zile. Kuna taarifa ya kwamba alichukizwa na mbinu za kinyama alizoona zilivyotumiwa na Wafaransa walipokandamiza ghasia katika Algeria alipotembelea huko mara ya kwanza. Brazza mwenyewe alisemekana alifanya safari zake zote bila kuua watu au kutumia mbinu za mabavu akibeba naye vifaa alivyotumia kwa kulipia huduma alizohitaji badala ya kulazimisha wenyeji kumpatia chakula au misaada mingine.


title: Pierre Brazza

text: Katika kipindi chake kama gavana wa kwanza wa koloni ya Kongo ya Kifaransa kuna taarifa ya wanahabari waliotembelea ya kuwa na tofauti kubwa kulingana na hali katika Kongo ya Ubelgiji ambako wakati uleule mfalme Leopold alijenga dola lake la binafsi kwa unyama. Inasemekana mishahara ililipwa na unyama kutokuwepo.


title: Pierre Brazza

text: Mtindo wake ulimweka katika matatizo na serikali ya Paris baada ya muda mfupi. Waziri wa koloni André Lebon aliamua mwa. 1887 kukodi maeneo makubwa ya koloni kwa makampuni ya kibiashara. Shabaha ilikuwa kufaidia na malighafi ya koloni kwa kukabidhi eneo mkononi mwa kampuni iliyopewa haki ya kukusanya malighafi pamoja na madaraka ya kutawala wenyeji.


title: Pierre Brazza

text: Brazza aliona ubaya wa utaratibu huu katika eneo jirani la Kongo ya Ubelgiji ambako wenyeji walifanywa kuwa kama watumwa waliolazimishwa kukusanya mpira wa miti au meno ya tembo badala ya kodi waliyodaiwa; lakini makampuni yaliwalazimisha bila huruma na kutoa adhabu kali kama idadi ya mpira n.k. haikutosha kwa mahitaji ya kampuni, tena kwa kuongeza kisai kilichotakiwa kukusanywa mara kwa mara. Upinzani wowote ulikandamizwa kinyama.


title: Pierre Brazza

text: Brazza alikataa kutekeleza maagizo. Makampuni na matajiri waliotaka kujitayarisha katika koloni walipiga kempeni dhidi yake. Magazeti ya Paris yalichapisha habari za kasoro za gavana Brazza. Katika Januari 1898 aliambiwa kuondoka Kongo. Brazza alijiuzulu katika utumishi wa serikali akaenda kukaa maisha ya mapumziko Algiers iliyokuwa koloni ya Ufaransa siku zile.


title: Pierre Brazza

text: Alirudi tena Kongo mwaka 1905 kwa sababu aliteuliwa kufanya utafiti juu ya matatizo katika koloni. Palikuwa na taarifa ya kwamba wenyeji walilazimishwa kwa unyama kukusanya mpira wa miti. Brazza aliweza kuthebitisha madai haya katika taarifa aliyoandika kwa urefu kwa ajili ya serikali ya Ufaransa.


title: Pierre Brazza

text: Kwenye safari ya kurudi Brazza aliugua akafa tar. 14 Septemba 1905 huko Dakar (Senegal). Taarifa yake ilifichwa na serikali ya Ufaransa kama siri kufuatana na azimio la kamati ya bunge iliyoona ilikuwa ya aibu mno.


title: Pierre Brazza

text: Majivu yake yalizikwa huko Algiers. Jiwe la kaburi lasema "une mémoire pure de sang humain" ('kumbukumbu isiyochafuliwa na damu ya wanadamu').


title: Pierre Brazza

text: Mwaka 2006 serikali ya Kongo iliamua kumheshimu Brazza kwa kumjengea kaburi mjini Brazzaville. Oktoba 2006 majivu yatapelekwa Kongo kutoka Algiers.


title: Pierre Brazza

text: Maria Petringa. Brazza, A Life for Africa (2006). ISBN 978-1-4259-1198-0


title: Pierre Brazza

text: Jamii:Waliozaliwa 1852 Jamii:Waliofariki 1905 Jamii:Wazawa wa Roma Jamii:Wapelelezi wa Afrika Jamii:Ukoloni wa Ufaransa Jamii:Jamhuri ya Kongo


title: Ukosoaji wa dini

text: Ukosoaji wa dini ni mtindo wa kitaalamu wa kuchungulia matamshi ya dini, mafundisho yake na hali yake halisi kwa misingi ya akili ya binadamu bila ya kukubali ukweli wa imani yake, kama matamshi, mawazo na maandiko ya kibinadamu.


title: Ukosoaji wa dini

text: Kuna aina na ngazi nyingi za ukosoaji kama vile:


title: Ukosoaji wa dini

text: na nyingine nyingi.


title: Ukosoaji wa dini

text: Ukosoaji wa dini unapatikana kwa namna mbalimbali hata ndani ya jumuiya za kidini, k.mf.:


title: Juma

text: Juma (kutoka neno la Kiarabu) au wiki (kutoka Kiingereza "week") ni kipindi cha siku saba. Kila siku ina jina lake.


title: Juma

text: Katika mwaka wa kalenda ya Gregori mna majuma 52 pamoja na siku moja au mbili za ziada. Hesabu ya majuma inaendelea mfululizo bila ya kuanza upya wakati wa mwaka mpya.


title: Juma

text: Ufuatano wa majuma haulingani na mgawanyo mwingine wa wakati kwa njia ya miezi au mwaka.


title: Juma

text: Asili ya juma ni katika utamaduni wa kale wa Mashariki ya Kati tangu Babiloni. Imeenea duniani kote kupitia Biblia na desturi za Uyahudi na Ukristo.


title: Juma

text: Ufuatano wa siku katika mapokeo hayo huanza na Jumapili. Majina ya siku ni kama yafuatayo:


title: Juma

text: Katika mwaka juma moja la Machi mwishoni au la Aprili linaadhimishwa na Wakristo wengi kama Juma kuu, ambapo wanaadhimisha matukio makuu ya imani yao kadiri ya historia ya wokovu, yaani mateso, kifo na ufufuko wa Yesu Kristo.


title: Juma

text: Siku za Jumamosi na Jumapili mara nyingi huitwa "wikendi" "(kutoka Kiingereza: "weekend", yaani mwisho wa juma)". Hata hivyo katika mapokeo hayo Jumapili ni mwanzo wa wiki mpya, si mwisho wake.


title: Juma

text:
Majina ya siku tano kwa Kiswahili ni ya namba zinazoanza kuhesabiwa baada ya siku ya Ijumaa (ambayo ni siku ya sala kuu katika Uislamu): Ijumaa - Jumamosi - Jumapili - Jumatatu - Jumanne - Jumatano.
Alhamisi na Ijumaa ni majina ya lugha ya Kiarabu inayofuata mapokeo ya Kiyahudi kuhusu majina ya siku.


title: Juma

text: Hivyo "Alhamisi" ina maana ya "siku ya tano" (baada ya Jumamosi inayoitwa "sabat" kwa Kiarabu, sawa kama "shabbat" kwa Kiebrania (lugha ya Wayahudi).


title: Juma

text: "Ijumaa" ni matamshi ya Kiswahili ya jina la Kiarabu la "jum'a" inayomaanisha "siku ya mkutano" (= ya kusali pamoja).


title: Mwaka

text: Mwaka ni kipindi cha takriban siku 365 katika Kalenda ya Gregori ambayo imekuwa kalenda ya kawaida kimataifa ikifuata mwendo wa jua.


title: Mwaka

text: Katika kalenda za jua mwaka unalingana na muda wa mzunguko mmoja wa dunia kwenye mzingo wake kuzunguka jua letu.


title: Mwaka

text: Muda kamili wa mzunguko huu ni siku 365.2425.


title: Mwaka

text: Kwa sababu hiyo kalenda ya Gregori inaongeza mwaka mrefu wa siku 366 katika utaratibu ufuatao:Katika kalenda mbalimbali kuna mahesabu tofauti ya muda wa mwaka.


title: Siku

text: Siku ni muda wa saa 24 ambamo tunaona vipindi viwili: kile cha mwanga wa mchana na kile cha giza la usiku.


title: Siku

text: Mabadiliko hayo ya mchana na usiku husabibishwa na mzunguko wa dunia kwenye mhimili wake. Upande wa dunia unaotazama jua unapata mwanga wa mchana lakini upande mwingine usiotazama jua unakuwa gizani.


title: Siku

text: Sisi pamoja na vitu vyote vilivyo juu ya uso wa dunia, yaani bahari, mito, milima, binadamu, misitu, majangwa, majengo, barabara na kila kitu unachoweza kuwaza kuwa kipo kwenye uso wa dunia, basi vyote huwa katika mwendo kadiri dunia inavyojizungusha kwenye mhimili wake. Hivyo basi, wakati upande ule wa uso wa dunia tulipo unapogeukia au kutazamana na jua, basi kwetu inakuwa mchana, pale ambapo upande huo hatutazamani na dunia, basi tunapata usiku, yaani tunakuwa kwenye giza.


title: Siku

text: Mwanzo na mwisho wa siku ni jambo la mapatano baina ya watu ma hapa kuna kawaida tofautitofauti katika tamaduni za Dunia.


title: Siku

text: Uchumi na sheria siku hizi hufuata muda sanifu wa dunia unaopanga mwisho na mwanzo wa siku ya kalenda katikati ya usiku, yaani saa sita usiku, au kwa lugha nyingine kwenye 24:00 au 0:00 h.


title: Siku

text: Kalenda za kidini kama kalenda ya Kiyahudi na Kalenda ya kiislamu hupanga mwisho wa siku wakati wa machweo, ambayo ni pia mwanzo wa siku mpya. Kwa sababu hiyo sherehe ya Sabato katika Uyahudi (ambayo inalingana na Jumamosi ya Kiswahili) inaanza baada ya machweo kwenye Ijumaa, na pia utaratibu wa kuzuia kazi unakwisha kwenye jioni ya Jumamosi baada ya machweo.


title: Siku

text: Mzunguko huo wa dunia kwenye mhimili wake unachukua muda wa nukta (sekunde) 86,400 au masaa 24.


title: Siku

text: Kwa sababu muda wa mzunguko haulingani kikamilifu na kipimo cha sekunde kuna siku ndefu au fupi zinazopatikana kwa kuingiza au kupunguza nukta moja kufuatana na azimio ya wataalamu wa wakati. Hii haina umuhimu wowote katika maisha ya kila siku lakini inapaswa kuangaliwa pale ambapo saa kamili sana ya kiatomi hutumiwa.


title: Siku

text: Dunia, pamoja na kujizungusha kwenye mhimili wake, ina mwendo mwingine pia , yaani ule wa kulizunguka jua. Ikikamilisha mwendo huu basi mwaka unakuwa umekamilika. Kipindi cha mwaka hakilingani kwa kila mwaka: kuna miaka mirefu na miaka mifupi. Hii ni kwa mujibu wa Kalenda ya Gregori ambapo mwaka wa kawaida (mfupi) huwa na siku 365 na kila mwaka wa nne (mwaka mrefu) kuwa na siku 366.


title: 815

text: Makala hii inahusu mwaka 815 BK (Baada ya Kristo).


title: 815

text: bila tarehe


title: Khalifa

text: Khalifa ni cheo cha kihistoria kwa ajili ya kiongozi wa "ummah" (jumuiya ya Uislamu). Ni neno la Kiarabu خليفة "khalīfah" linalomaanisha "makamu". Khalifa ni kifupi chake cha خليفة رسول الله "khalifatu-rasul-i-llah" kinachomaanisha "Makamu wa mtume wa Allah/Mungu". Hivyo mana yake ni makamu au mfuasi wa Mtume Muhammad katika nafasi yake kama kiongozi wa Waislamu.


title: Khalifa

text: Cheo cha khalifa kilitumiwa pamoja na cheo cha "amīr-al-mu'minīn" ( أمير المؤمنين ) "Jemadari Mkuu wa wenye Imani (=Waislamu)".


title: Khalifa

text:
Utaratibu wa uongozi wa khalifa ulianzishwa baada ya kifo cha Muhammad mw. 632 na kuishia 3 Machi 1924 katika mapinduzi ya Atatürk.
Mtu wa kwanza aliyetumia cheo hiki alikuwa (Abu Bakr aliyeongoza ummah ya Waislamu baada ya kifo cha Muhammad mwaka 632. Alichaguliwa na viongozi wa Waislamu kwa sababu Muhammad hakumwacha mrithi wala maagizo kuhusu atakayemfuata kama kiongozi.


title: Khalifa

text: Abu Bakr alifuatwa na Umar ibn al-Khattab, Uthman ibn Affan na Ali ibn Abi Talib.


title: Khalifa

text: Hawa wanne ni viongozi katika historia wanaokubaliwa na mikondo karibu yote ya Uislamu kwa sababu walichaguliwa na wafuasi wa Mtume Muhammad wenyewe. Isipokuwa kikundi kidogo cha Wakhariji wanaokubali makhalifa wawili wa kwanza pekee. Washia wanafundisha ya kwamba Ali angepaswa kuwa khalifa tangu mwanzo.


title: Khalifa

text:
Baada ya kifo cha Ali lilitokea farakano kati ya Waislamu: wachache waliwataka wana wa Ali kundelea kuongoza lakini walio wengi walimfuata Muawiya (mkuu wa jeshi la Waislamu huko Dameski) aliyepigana na Ali na mwanawe Hussain kijeshi na kushinda.
Muawiya kama jemadari ya Waislamu wa Dameski alikuwa khalifa mwaka 661 baada ya kifo cha Ali. Tangu Muawiya hakuna khalifa tena aliyechaguliwa; Muawiya alimteua mwanawe Yazid amfuate. Tangu siku zile cheo cha Khalifa kiliendela ama kwa mfuasi aliyeteuliwa na mwenye cheo au kilinyanganywa kwa njia ya kijeshi.


title: Khalifa

text: Wafuasi wa Muawiya waliendelea kutawala hadi 750 walipopinduliwa na wafuasi wa Abbas mjomba wa mtume Muhammad. Mmuawiya mmoja tu aliweza kukimbia hadi sehemu ya Hispania iliyotekwa na Waarabu alipopokelewa kwa heshima na kuanzisha Ukhalifa wa Wamuawiya wa Cordoba uliodumu katika Hispania hadi 1031.


title: Khalifa

text: Waabbasi walitwala mjini Baghdad hadi mnamo mwaka 945. Khalifa mashuhuri hasa kati hao alikuwa Harun ar-Rashid aliyebadilishana mabalozi na Uchina na Kaisari Karolo Mkuu mnamo mwaka 802. Baadaye nguvu ya kitawala ilikuwa mkononi wa viongozi wa vikosi vya ulinzi wasiokuwa Waarabu lakini Wajemi au Waturuki. Mwaka 1258 Wamongolia walishambulia na kuharibu mji wa Baghdad na kumwua khalifa Al-Mustasim. Mjomba wake al-Mustansir aliweza kukimbilia Misri alipopewa cheo cha Khalifa na mtawala wa nchi Sultani Baibars. Makhalifa waliomfuata katika Misri walikuwa viongozi kwa jina tu waliowategemea kabisa watwala wa Misri.


title: Khalifa

text: Mwaka 1517 khalifa wa mwisho wa Waabbasi Al-Mutawakkil III alikamatwa na Waturuki Waosmani walipovamia Misri. Wakampeleka Istanbul kama mfungwa alipokabidhi cheo chake pamoja na simi na koti ya Mtume Mohammad kwa Sultani Selim I.


title: Khalifa

text: Watawala Waosmani hawakujali sana cheo cha khalifa. Walijiita hasa "Sultani" pamoja na vyeo vingine. Walitumia cheo cha khalifa hasa katika uhusiano na Waislamu nje ya dola lao. Kwa mafano wakishambulia nchi za Kiislamu kama Uajemi walijiita Khalifa wakidai utii kama wakuu wa Waislamu wote. Au wakishambuliwa na Austria au Urusi walitumia cheo cha khalifa kuita Waislamu wote kujiunga na jihad ya kivita.


title: Khalifa

text: Safari ya mwisho ya kutumia cheo cha khalifa kwa wito la jihad ya kivita ilitokea wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia ambako Sultani Mehmed V alitumia tena cheo chake cha khalifa kuita waislamu wote wa dunia kujiunga na vita dhidi ya Uingereza.


title: Khalifa

text: Baada ya vita cheo kilifutwa na bunge la Uturuki kwa mapendekezo ya Atatürk mwaka 1924.


title: Khalifa

text: Nje ya ufuatano rasmi ya makhalifa kulitokea pia cheo cha khalifa katika maeneo mbalimbali kwa kushhindana na khalifa rasmi ni nani mwenye cheo cha kweli.


title: Khalifa

text: Mifano ni:


title: Khalifa

text: Tangu mwaka huu walijitokeza viongozi wa vikundi mbalimbali waliodai cheo cha khalifa lakini bila kukubaliwa na Waislamu wengi.


title: 750

text: Makala hii inahusu mwaka 750 BK (Baada ya Kristo).bila tarehe


title: Bob Marley

text: Robert Nesta "Bob" Marley (6 Februari 1945 - 11 Mei 1981) alikuwa mwimbaji na mwanamuziki muhimu kutoka nchini Jamaika. Alivuma hasa kunako miaka ya 1970 na 1980. Ameweza kuifanya staili ya muziki wa reggae kuwa maarufu sana duniani. Muziki wake mwingi ulikuwa unazungumzia hadithi za nyumbani kwake na dini ya Rastafari ambayo yeye alikuwa anaifuata. Kuna baadhi ya nyimbo zake zinahusu masuala ya dini na zingine siasa.


title: Bob Marley

text: Bob Marley alizaliwa na mama mweusi kijana aliyeitwa Cedella Booker na baba wa Kizungu aliyeitwa Norvall Marley. Wakati yungali bwana mdogo, marafiki zake walimpa jina la utani kama "Tuff Gong".[1] Alianza kazi zake za muziki kunako miaka ya 1960 hivi akiwa na kundi lake la kina [[Wailing Wailers]], ambalo alilianzisha akiwa na marafiki wawili, Peter Tosh na Bunny Wailer. Mwaka wa 1962, Bob Marley na kina Wailing Wailers wakafanikiwa kurekodi nyimbo zao mbili za kwanza zilizoitwa "Judge Not" na "One Cup of Coffee".


title: Bob Marley

text: Bob alimwoa Bi. Rita Anderson mnamo 1966 na akajiunga na kundi akiwa kama mwitikiaji. Kwa pamoja wamefanikiwa kupata watoto watano. Mmoja kati ya hao ni Ziggy Marley, ambaye pia ni mwimbaji wa reggae maarufu sana.


title: Bob Marley

text: Mwaka wa 1974, kundi la Wailers likavunjika kwa sababu wanachama wote watatu walitaka kujiendeleza kila mtu awe msanii wa kujitegemea. Lakini, Bob Marley aliendelea kuita bendi yake jina la Bob Marley and the Wailers na kujiunga upya na wanachama wapya na kuindelea kupiga muziki kama kawaida. Mwaka wa 1975, Bob Marley akatoa kibao chake cha kwanza kilichovuma kimataifa na kiliitwa "No Woman No Cry". Huko Jamaika, huhesabiwa kama kama shujaa wa jadi.


title: Bob Marley

text: Baadhi ya vibao vyake vikali ni pamoja na "I Shot the Sheriff", "No Woman, No Cry", "Could You Be Loved", "Stir It Up", "Jamming", "Redemption Song", "One Love" na, "Three Little Birds",[2]. Albamu za studio ambazo ni maarufu kuliko ni ile iliyoitwa Legend, ambayo pia ina jumlisha vibao vyake vikali. Bob Marley alikufa tar. 11 ya mwezi wa Mei 1981, katika hospitali ya Cedars of Lebanon Hospital huko mjini Miami, Florida, kwa tatizo la melanoma (kansa ya ngozi).


title: Bob Marley

text: Jamii:Waliozaliwa 1945 Jamii:Waliofariki 1981 Jamii:Wanamuziki wa Jamaika


title: Kimbunga

text: Kimbunga ni dhoruba kali inayoanza juu ya bahari katika maeneo ya tropiki yenye upepo mwenye kasi ya zaidi ya km/saa 117. Kimbunga ni dhoruba aina ya tufani.


title: Kimbunga

text: Inaanza juu ya bahari ya kitropiki penye maji yenye halijoto juu ya 26 °C. Hewa joto yenye mvuke nyingi inaanza kupanda juu na kuzunguka. Mzunguko huo unaongezeka kasi kuwa dhoruba. Kasi ikifikia mwendo wa 117 km/saa inaitwa kimbunga.


title: Kimbunga

text: Vimbunga vinatokea katika bahari zote penye maji ya moto kaskazini na kusini kwa ikweta. Mzunguko hufuata mwendo wa saa kama kimbunga kinatokea kusini kwa ikweta; ni kinyume cha mwendo wa saa kama kinatokea kaskazini kwa ikweta.


title: Kimbunga

text: Kila sehemu ya dunia kimbunga kina jina lake na majina haya yameanza kutumiwa kimataifa:


title: Kimbunga

text: Katika eneo la Atlantiki (Karibi hasa) kimbunga huitwa hurikan (kiing. Hurricane) katika eno la Pasifiki kaskazini kimbunga huitwa taifuni (en:typhoon) katika eneo la Bahari Hindi na Pasifiki kusini jina la saikloni (en:cyclone) limetumiwa mara nyingi


title: Kimbunga

text: Kimbunga inaweza kusababisha hasara kubwa ikigusa meli baharini na zaidi mwambaoni inapofikia nchi kavu au visiwa.


title: Kimbunga

text: Hatari zake ni hasa kasi ya upepo pamoja na kiasi kikubwa cha mvua. Kasi ya upepo inaweza kuinua vitu vizito kama miti, paa za nyumba au magari na kuvirusha mbali. Watu huuawa na mali kuharibiwa. Uwingi wa mvua husababisha mifuriko.


title: Kimbunga

text: Vimbunga hutokea mara kwa mara katika kipindi cha joto. Wataalamu wameanza kuvipa majina kwa kurahisisha maelewano. Katika eneo la kila bahari kuna utaratibu wa pekee wa kutolea majina kwa vimbunga kufuatana na mapatano ya wanasayansi.


title: Kimbunga

text: Atlantiki inaona takriban vimbunga kumi au zaidi kila mwaka. Hupewa majina kufuatana alfabeti. Imekuwa kawaida tangu 1979 kutumia majina ya kiume na ya kike kwa kubadilishana (zamani vilipewa majina ya kike tu lakini wanawake walilalamika).


title: Kimbunga

text: Wataalamu wanatumia orodha sita ya majina hivyo jina linaweza kurudia baada ya miaka sita.


title: Kimbunga

text: Kimbunga ya "Katrina" kilichoharibu mji wa New Orleans katika Agosti 2005 kilikuwa kimbunga cha 11 cha mwaka 2005. Kilifuata kimbunga "Jose" na kufuatwa na "Lee" halafu "Maria". Kama kimbunga inasababisha uharibifu mkubwa sana jina lake huondolewa katika orodha maana yake jina hili halitarudia. "Katrina" imebadilishwa kuwa "Katia" katika orodha ya mwaka itakayotumika mwaka 2011 (ikitokea itakuwa kimbunga kinachofuata "Jose" ya 2011) Jamii:Maafa asilia Jamii:Metorolojia


title: Jamaika

text: Jamaika ni nchi ya kisiwani katika Bahari ya Karibi. Iko km 150 kusini kwa Kuba na 150 upande wa magharibi wa Haiti na ni kisiwa kikubwa cha tatu kati ya Antili Kubwa. Katika lugha ya Kiingereza visiwa hivyo huitwa "West Indies" (visiwa vya Uhindi wa Magharibi).


title: Jamaika

text: Jina limetokana na neno la Kiarawak "Xaymaca" au "Chaymaka" linalomaanisha "nchi ya chemchemi" (yaani kisiwa chenye maji matamu).


title: Jamaika

text: Mji mkuu ni Kingston.


title: Jamaika

text: Kisiwa kina urefu wa km 240 na upana hadi km 85. Eneo lake ni km² 10.991.


title: Jamaika

text: Visiwa vidogo vya Pedro Cays vyenye eneo la ha 23 jumla ni sehemu ya nchi ya Jamaika.


title: Jamaika

text: Mashariki mwa kisiwa kuna safu ya milima ya buluu yenye urefu wa km 100 penye kilele cha Blue Mountain Peak (m 2256 juu ya UB).


title: Jamaika

text: Katikati kuna nyanda za juu zilizojengwa kwa mawe ya chokaa yenye mabonde marefu.


title: Jamaika

text: Upande wa kusini nyanda za juu zina mtelemko mkali hadi mwambao wa bahari.


title: Jamaika

text: Iko mito mingi mifupi; mto mrefu ni Black River yenye km 53.4. Mto wa Hector's River una mwendo wa km 6 chini ya ardhi.


title: Jamaika

text: Hali ya hewa ni ya kitropiki. Hakuna tofauti kubwa ya halijoto mwaka wote. Halijoto ya wastani katika Kingston ni 25 °C wakati wa Januari na 27°C wakati wa Julai.


title: Jamaika

text: Usimbishaji hutofautiana katika kanda mbalimbali ya kisiwa. Milima ya kaskazini-mashariki hupokea zaidi ya mm. 5.000 lakini Kingston ina mm 813 pekee. Mvua inanyesha hasa Mei, Juni, Oktoba na Novemba. Miezi ya Septemba na Oktoba inaona dhoruba kali za tufani mara kwa mara.


title: Jamaika

text: Miji muhimu iko mwambaoni kwa sababu ya milima ya ndani.


title: Jamaika

text: Kingston ni mji mkubwa wenye wakazi karibu laki sita. Ni mji mkuu na mahali pa chuo kikuu kikubwa cha Jamaika. Mji ulikuwa na matatizo makubwa ya usalama katika miaka ya nyuma. Spanish Town ni mji wa pili wenye wakazi 145.000. Ni kitovu cha eneo la kilimo cha ndizi na miwa. Mji wa Montego Bay upo kaskazini mwa kisiwa karibu na mahali ambako Kristoforo Kolumbus alifika mara ya kwanza. Bandari yake ni mhimili wa biashara ya nje. Ni eneo la utalii.


title: Jamaika

text: Wakazi wa kwanza wa Jamaika walikuwa Wataino ambao ni kabila mojawapo la Waarawak kutoka Amerika Kusini. Walikuwa wakulima na wavuvi. Wamepotea kama utamaduni wa pekee baada ya kufika kwa Wazungu kutokana na magonjwa mageni yaliyofika na Wahispania na mauaji wakati wa vita. Waliobaki waliingia katika ndoa na Wazungu au Waafrika waliofika baadaye na kuwa sehemu ya wakazi chotara kisiwani.


title: Jamaika

text: Kristoforo Kolumbus alifika mwaka 1494 na kuweka kisiwa chini ya utawala wa Hispania. Aliamini ya kwamba alifika Uhindi akaita visiwa hivi "Uhindi wa Magharibi" na wenyeji wakaitwa "Indios" (kwa Kihispania "Wahindi") na baadaye mara nyingi "Wahindi wekundu".


title: Jamaika

text: Mwaka 1655 Waingereza waliteka kisiwa wakaanzisha uchumi wa mashamba makubwa ya miwa. Jamaika imekuwa mahali pakuu pa kutengeneza sukari duniani kote. Watumwa wengi Waafrika walipelekwa kisiwani kama wafanyakazi kwenye mashamba hayo. Ndio mababu wa 90% wa wakazi wa leo wa Jamaika.


title: Jamaika

text: Kati ya miaka 1834 na 1838 utumwa ulifutwa.


title: Jamaika

text: Mwaka 1958 Jamaika ilianza kuelekea uhuru kama jimbo la "Shirikisho la Uhindi wa Magharibi".


title: Jamaika

text: Uhuru kamili ulipatikana mwaka 1962.


title: Jamaika

text: Mwaka 2012 Jamaika ilikuwa na wakazi 2,889,187. Nusu yao waliishi mjini. Umri wa wastani ni miaka 23, thuluthi moja ni watoto hadi miaka 14.


title: Jamaika

text: Takriban 91.4 % ya wakazi ni wa asili ya Afrika. Mababu walikuwa watumwa kutoka Afrika waliofikishwa kisiwani katika karne ya 17 na karne ya 18 au ni machotara au wa asili ya Ulaya na Uchina.


title: Jamaika

text: Wakazi asilia walikuwa Waarawak na Wataino ambao hawako tena kama vikundi vya pekee; wengi walikufa kutokana na magonjwa ya Wazungu au vita vya miaka ya kwanza baada ya kufika kwa Wahispania. Wengine walichanganyikana na vikundi vingine.


title: Jamaika

text: Mbali ya wakazi, Wajamaika au wenye asili ya kisiwa kama 2,500,000 wanaishi nje ya nchi.


title: Jamaika

text: Pamoja na lugha rasmi ambayo ni Kiingereza kuna pia aina ya Krioli yenye asili ya Kiingereza: ndiyo inayotumika kawaida.


title: Jamaika

text: Wakazi walio wengi hufata Ukristo hasa katika madhehebu ya Uprotestanti kama vile:


title: Jamaika

text: Church of God (24%) Wasabato (11%) Wapentekoste (10%) Wabaptisti (7%) Waanglikana (4%) United Church (2%) Wamethodisti (2%) Wamoravian (1%) Brethren (1%)


title: Jamaika

text: Wakatoliki ni 2%, na vilevile Mashahidi wa Yehova.


title: Jamaika

text: Dini iliyoanzishwa Jamaika ni Rastafari ambayo mwaka 2001 ilikuwa na wafuasi 24.000.


title: Jamaika

text: Muziki ni sehemu muhimu sana katika utamaduni wa Jamaika. Hasa muziki ya Reggae umejulikana kote duniani. Mwanamuziki mashuhuri hasa wa Jamaika alikuwa Bob Marley na kikundi chake cha "The Wailers".


title: Jamaika

text: Pia Wajamaika wana mafanikio makubwa katika riadha, hasa ya masafa mafupi.


title: Jamaika

text: Orodha ya nchi kufuatana na wakazi


title: Jamaika

text: (pp.45–83) Ammar, N. From Whence they came. The Jamaica Journal. Bahadur, Gaiutra. Coolie Woman: The Odyssey of Indenture. The University of Chicago (2014) ISBN 978-0-226-21138-1 Hall, D. Bounties European Immigration with Special Reference of the German Settlement at Seaford Town, Parts 1 and 2. Jamaica Journal, 8, (4), 48–54 and 9 (1), 2–9. Jacobs, H. P. (2003). Germany in Jamaica. Indian heritage in Jamaica. The Jamaica Journal, 10, (2,3,4), 10–19, Mullally, R. (2003). "One Love' The Black Irish of Jamaica. The Jamaica Journal, 42, pp.104–116. Parboosingh, I. S. An Indo-Jamaica beginning in The Jamaica Journal, 18, (3), 2–10, 12. The Gleaner. Seaford Town Advertising Feature. 14 August 2003, D7-8,


title: Jamaika

text: Jamii:Karibi Jamii:Nchi za Amerika ya Kati Jamii:Nchi za Amerika ya Kaskazini Jamii:Jumuiya ya Madola Jamii:Nchi za visiwa


title: Rombo

text: Rombo ni miongoni mwa wilaya saba za mkoa wa Kilimanjaro upande wa mashariki ya mlima. Makao makuu ya wilaya hiyo anapatikana katika mji mdogo wa Mkuu uliopo kwenye kata ya Kelamfua Mokala. Wenyeji ni hasa Warombo walio sehemu ya Wachagga.


title: Rombo

text: Wilaya imepakana na Kenya upande wa kaskazini na mashariki, wilaya ya Hai upande wa magharibi na wilaya ya Moshi vijijini upande wa Kusini.


title: Rombo

text: Idadi ya wakazi ni 260,963 (sensa ya 2012).


title: Mexiko

text: Meksiko ni nchi kubwa (km2 1,972,550) inayohesabiwa kuwa sehemu ya Amerika ya Kaskazini au pengine ya Amerika ya Kati.


title: Mexiko

text: Imepakana na Marekani upande wa kaskazini. Upande wa kusini majirani ni Guatemala na Belize.


title: Mexiko

text: Ina pwani ndefu na bahari za Pasifiki na Ghuba ya Meksiko.


title: Mexiko

text: Ina muundo wa shirikisho ya majimbo 32 yanayojitawala.


title: Mexiko

text: Meksiko ilikuwa nchi ya staarabu za juu ya Waazteki na Wamaya hadi kuvamiwa na Hispania mnamo mwaka 1521, halafu koloni la Hispania hadi uhuru wa mwaka 1821.


title: Mexiko

text: Kwa sasa ni nchi ya 15 kiuchumi duniani, hivyo ni pia mwanachama wa kundi la G20.


title: Mexiko

text: Mji mkuu ni Mexico City, ambao katika eneo lake lote una watu zaidi ya milioni 20.


title: Mexiko

text: Nchi jinsi ilivyo leo imeundwa na wakoloni Wahispania walioivamia kuanzia mwaka 1519 na kuvunja utawala wa milki za wenyeji kama Azteki na Maya.


title: Mexiko

text: Watu wa kwanza waliofika huko kutoka kaskazini walikuwa Waindio, wajukuu wa wahamiaji walioingia Amerika kutoka Asia ya Kaskazini. Hakuna uhakika kufika huko kulitokea lini: labda miaka 10,000 iliyopita[1].


title: Mexiko

text: Hao Waindio walikuwa wakulima hodari sana na mazao mbalimbali ambayo leo ni msingi wa chakula kote duniani yalianzishwa na kupandishwa nao, yakiwa pamoja na mahindi, mboga na nyanya. Kilimo cha mahindi hukadiriwa kilianzishwa takriban mnamo mwaka 9000 KK[2][3]. Kilimo kiliweka msingi kwa vijiji na jamii zilizoshirikiana katika maeneo makubwa. Miji ya kwanza inajulikana kuanzia takriban mwaka 1500 KK.


title: Mexiko

text: Staarabu mbalimbali zilistawi na kukua katika maeneo ya pwani (Waolmeki, Wamaya) na katika nyanda za juu za Mexico ya kati (Wazapoteki, Wamixeki, Watolteki, Waazteki).


title: Mexiko

text: Ustaarabu wa kwanza unaojulikana ulikuwa wa Waolmeki baina ya 1500 KK na 400 KK. Habari zao zinajulikana kutokana na akiolojia na mabaki ya miji na sanaa yao. Waolmeki walijenga miji wakaacha mifano ya sanaa yenye kiwango cha juu.


title: Mexiko

text: Waliishi katika kanda la pwani la Mexiko katika majimbo ya leo ya Veracruz na Tabasco. Ni watu wa kwanza katika Mexiko wanaojulikana kubuni mwandiko na kalenda, mchezo wa mpira na ujenzi wa piramidi za hekalu. Walikuwa hodari sana kuchonga sanamu ya mawe, hasa vichwa vikubwa vyenye urefu WA zaidi ya mita 3. Walifaulu kuunda sanaa hii bila kujua vifaa vya metali. Sanamu nyingine inayorudirudi ni mtu-jagwaa inayounganisha sehemu ya maumbile ya binadamu na jagwa. Takriban mwaka 400–300 KK miji yao iliachwa na wakazi; hakuna uhakika ni nini iliyosababisha mwisho wa ustaarabu huu.


title: Mexiko

text: Upande wa mashariki wa Waolmeki ustaarabu wa Wamaya ulianza tangu takriban mwaka 2000 KK. Wamaya walikalia rasi ya Yucatan pamoja na Guatemala na Belize ya leo. Waliishi katika vijiji na miji iliyojitegemea na kugombana kati yao mara kwa mara.


title: Mexiko

text: Wamaya walibuni mwandiko wa hiroglifi wenye alama nyingi kupita maandishi mengine katika Amerika ya Kale na kutunga vitabu. Waliendeleza pia hisabati, wakijua namba "sifuri" na kuboresha mfumo wa kalenda.


title: Mexiko

text: Walikuwa hodari sana katika astronomia yaani elimu ya nyota. Walipamba miji yao kwa majengo makubwa na mazuri na kuwa wafanyabiashara hodari. Sanaa yao ilijua uchongaji wa mawe na pia uchoraji.


title: Mexiko

text: Jamii ya Wamaya ilifikia kiwango cha juu kuanzia mwaka 500 KK wakati miji mikubwa ya kwanza ilipotokea. Mnamo mwaka 800 BK jamii za Wamaya katika Yucatan ziliporomoka; wataalamu wengi huamini ya kwamba mabadiliko ya ekolojia na halihewa pamoja na kuchoka kwa rutuba ya ardhi yalisababisha kutoka kwa watu katika makazi ya awali.


title: Mexiko

text: Lakini ustaarabu huu uliona tena kipindi cha kustawi katika maeneo mengine hadi kuja kwa Wahispania. Miji mbalimbali ya Wamaya iliendelea kujitetea dhidi ya wavamizi na Nojpeten, mji wa mwisho wa kujitegemea ulitekwa mwaka 1696 tu.


title: Mexiko

text: Teotihuacan ilikuwa mji mkubwa katika nyanda za juu, karibu na Mexico City ya leo. Kuanzia mwaka 100 KK hadi takriban 550 BK ilikuwa mji mkubwa wa Amerika, pia moja kati ya miji mikubwa duniani na kitovu cha utamaduni kilichoathiri staarabu zote za Mexiko.


title: Mexiko

text: "Teotihuacan" ilikuwa jina la Waazteki kwa mji huu, jina la kienyeji halikuhifadhiwa. Maana ya jina ni "mahali pa kuzaliwa kwa miungu". Wakati wa maendeleo yake mji ulikuwa na eneo la kilomita za mraba 30 ukiwa na wakazi angalau 150,000, labda hata 250,000 walioishi humo[4].


title: Mexiko

text: Hakuna uhakika ni akina nani waliojenga Teotohuacan. Mji wote ulipangwa kwa kufuata barabara mbili zilizoelekea kaskazini-kusini na mashariki-magharibi. Hekalu kubwa na piramidi zinaonyesha umuhimu wa dini, na mabaki ya nyumba za wakubwa na watu wa kawaida yanaruhusu kupata picha ya jamii iliyoishi hapa.


title: Mexiko

text: Teotohuacan ilikuwa kitovu cha biashara ya misafara ya mbali na pia ya elimu. Ukubwa wa mji unaonyesha kiwango cha juu cha utawala na ushirikiano kati ya watu wake.


title: Mexiko

text: Katika karne ya 6 BK sehemu kubwa ya majengo iliharibika na kuchomwa. Hakuna uhakika kama hii ilikuwa tokeo la uvamizi kutoka nje au vurugu au mapinduzi ndani ya mji. Baada ya maharibio yale mji ulianza kurudi nyuma na idadi ya watu kupungua. Mnamo mwaka 750 BK watu wote waliondoka: ni maghofu ya majengo makubwa tu yaliyobaki[5].


title: Mexiko

text: Kuanzia mwaka 1325 kabila la Azteki likaunda mji wa Tenochtitlan kwenye kisiwa cha ziwa la Tezcoco. Waazteki wakaendelea kuunda milki kubwa lililoeena na kutawala sehmu kubwa ya nyanda za juu za Mexiko. Msingi wa milki yao ilikuwa ushirikiano na mji miwili jirani iliyounda mwungano wa pande tatu lakini Waazteki waliendelea kuwa mshiriki mkuu na mtawala wa Tenochtitlan hatimaye alikuwa mtawala mkuu. Walishambulia maeneo ya miji na makabila jirani na kuwalazimisha kulipa kadi kwao. Kama walikubali kutoa kodi kila mwaka na pia kushiriki katika vita za milki watawala wa kienyeji waliruhusiwa kuendelea na utawala wa ndani. Dini yao iliweka uzito kwa sadaka za binadamu waliochinjwa kwenye mahekalu ya miungu yao. Waliunda mfumo wa mikataba ya vita na milki nyingine ambako walikutana kwa mapigano yaliyo kubaliwa awali kwa shabaha ya kukamata wafungwa wengi iwezekanavyo na kuwatoa kama sadaka kwa miungu hekaluni baadaye.


title: Mexiko

text: Mwaka 1519 Mhispania Hernan Cortez alifika kwenye pwani la Mexiko. Katika miaka iliyofuata alifaulu kuendelea hadi mji wa Tenochtitlan akiongozana na kundi la Wahispania mamia kadhaa. Cortez aliweza kuungana na miji na makabila ya Waindio waliochoka utawala wa Azteki na kumpa askari za usaidizi. Mwaka 1520 waliingia Tenochtitlan kama wageni wa mfalme Montezuma II wakaendelea kumkamata lakini baada ya kifo cha mfalme walifukuzwa wakakimbia kwa matatizo katika "usiku wa huzuni" (Kihisp. noche triste). Waazteki walidhoofishwa sana kutokana na epidemia ya ugonjwa wa ndui[6]. Cortez aliweza kukusanya jeshi kubwa la Waindio waliopinga Waazteki akavamia na kuharibu Tenochtitlan mwaka 1521 na kwenye magofu ya mji huu alianzisha mji mpya wa Mexico City (Kihisp. Ciudad de Mexico).


title: Mexiko

text: Baada ya Hispania kuteka sehemu kubwa ya nchi mwaka 1521, liliundwa koloni la Hispania Mpya chini ya makamu wa mfalme.


title: Mexiko

text: Bila kujali ukatili wa Wahispania, Waindio walijiunga haraka na Kanisa Katoliki kuhusiana na njozi ya mwenzao Juan Diego aliyetokewa na Bikira Maria huko Guadalupe (12 Desemba 1531), wakachanganyikana na wavamizi na kufanya taifa jipya lenye sura ya kichotara, kiasi kwamba wengi wanajiona "mestizos" (machotara) hata wasipokuwa na damu mchanganyiko.


title: Mexiko

text: Baada ya karne tatu na baada ya vita vya ukombozi, mwaka 1821 wakazi walijipatia uhuru kwa jina la Mexico.


title: Mexiko

text: Mfano wa uhuru wa Marekani mwaka 1776 ulikuwa na athira pia kati ya wasomi wenyeji wa Mexiko. Jamii ya kikoloni iliundwa juu ya ubaguzi kati ya Kreoli (walowezi wenye asili ya Hispania bila mchanganyiko na Waindio), Mestizos (asilimia kubwa ya wenyeji waliotokana na ndoa za wanaume Wahispania na wanawake Waindio) na Waindio wenyewe. Lakini vyeo vyote vya juu, kama maafisa wa juu wa serikali, vilipatikana pekee kwa watu waliozaliwa Hispania na kutumwa Mexiko. Mawazo ya uhuru yalianza kupatikana kati ya Kreoli na Mestizos wa matabaka ya juu.


title: Mexiko

text: Chanzo cha vita ya uhuru kilikuwa mabadiliko katika Ulaya. Napoleon mtawala wa Ufaransa alimkamata mfalme Ferdinand VII wa Hispania akamlazimisha kujiuzulu na kumpa kaka yake Yosefu Napoleon ufalme wa Hispania. Hatua hii ilifuatwa na wimbi la uasi nchini Hispania dhidi ya mfalme Mfaransa.


title: Mexiko

text: Katika Hispania Mpya (Mexico) kamati za miji kadhaa zilizoongozwa na Kreoli ziliapa kumfuata mfalme mfungwa halali pekee. Kamati Kuu ya Mexiko City ilitaka kuanzisha bunge la pekee kwa sababu Hispania haikuwa tena na serikali halali. Mfalme mdogo (gavana mkuu) alikubali. Viongozi wengine walitangaza ilhali mfalme halali hayuko tena sasa, nguvu yote iko mkononi mwa wananchi. Hapo Wahispania katika koloni walioshika vyeo vikuu waliamua kumpindua mfalme mdogo na kuwakamata viongozi wa Kreoli.


title: Mexiko

text: Uasi ulifaulu lakini vikundi vidogo vya wapinzani wa uhuru kutoka Hispania waliendelea kukutana nchini na kukusanya viongozi. Hatimaye padre Kreoli Miguel Hidalgo y Costilla alikusanya jeshi la wanamgambo wakulima Waindio na Kreoli akapigana na jeshi lililokuwa chini ya mamlaka ya maofisa Wahispania. Miguel Hidalgo alishindwa na kuuawa, lakini hii ilikuwa chanzo cha uasi mkubwa ambao Wakreoli na wakulima Waindio walipigana na jeshi lililofuata amri ya Wahispania katika koloni.


title: Mexiko

text: Mwaka kiongozi wa upande wa migambo ya uhuru Guerrero na jenerali wa jeshi la serikali Agustin de Iturbide walikutana wakapatana kuungana. Vikosi vingi vya jeshi la kikoloni vilihamia upande wao. Gavana mpya aliyefika kutoka Hispania aliamua kukubali uhuru uliotangazwa tarehe 28 Septemba 1821. Iturbide alikuwa rais wa kwanza na baadaye kwa kipindi kifupi Kaisari wa Mexiko hadi kujiuzulu mwaka 1823: hapo Mexiko ikaendelea kuwa jamhuri.


title: Mexiko

text: Katika miaka iliyofuata nchi haikupata msimamo imara kisiasa wala kiuchumi. Serikali mara nyingi zilikuwa hafifu na kubadilishana.


title: Mexiko

text: Vikundi vya ushikiliaji ukale na uliberali vilipigana hadi kuingia katika vita ya wenyewe kwa wenyewe.


title: Mexiko

text: Mwaka wa uhuru maeneo ya kusini yalijitenga na kuwa Shirikisho la Amerika ya Kati lililofarakana baadaye kuwa nchi za Guatemala, Honduras, El Salvador, Nikaragua na Costa Rica.


title: Mexiko

text: Mwaka 1835 Marekani ilijaribu kununua maeneo ya Texas na Kalifornia lakini Meksiko ilikataa. Hata hivyo utawala wa Mexiko kuhusu maeneo haya ya kaskazini yake ulikuwa hafifu na wa juujuu tu, Waindio walijitegemea hali halisi nje ya miji michache. Hivyo serikali ya Mexiko ilikaribisha walowezi kutoka Marekani kuhamia Texas. Hao walowezi wenye utamaduni wa Kiingereza-Kimarekani walitangaza uhuru wao mwaka 1836 wakaunda Jamhuri ya Texas iliyochukuliwa na Marekani mwaka 1845 kuwa jimbo lake.


title: Mexiko

text: Hatua hii ilisababisha Vita ya Marekani na Mexiko ya miaka 1846–1848. Mexiko ikashindwa na kaskazini yote ikawa sehemu ya Marekani (Kalifornia, New Mexico, Arizona, Nevada, Utah na Colorado, jumla theluthi moja ya eneo lake lote.


title: Mexiko

text: Mexiko ilishambuliwa mara mbili na Ufaransa kutokana na madai juu ya madeni ya taifa kwa raia au benki za nje. Kwenye vita ya keki (1838-1839) Ufaransa ilidai fidia kwa uharibifu uliotokea katika duka la keki la Mfaransa mjini Mexiko na manowari za Ufaransa zilishambulia bandari za Mexiko hadi rais wake kukubali deni hili.


title: Mexiko

text: Mashambulio makubwa zaidi yalifuata mwaka 1861. Mexiko ilishindwa kulipa madeni kwa mataifa ya nje. Ufaransa chini ya Napoleon III iliamua kufanya Mexiko nusu-koloni yake; jeshi la Ufaransa ilivamia nchi, kufukuza serikali na kumweka Mwaustria Maximilian I kama "Kaisari wa Mexiko". Serikali ya rais Benito Juarez ilipinga uvamizi huu kwa njia ya vita ya wanamgambo na mwaka 1866 Wafaransa walipaswa kuondoka tena, Maximilian aliuawa mwaka 1867.


title: Mexiko

text: Utawala wa rais Porfirio Díaz uliendelea kwa miaka zaidi ya 30 na kuwasha moto ya mapinduzi ya Mexiko alipojaribu kushinda tena kwa udanganyifu mwaka 1910.


title: Mexiko

text: Miaka hadi 1921 vita ya wenyewe kwa wenyewe iliharibu sehemu kubwa za nchi. Kuna makadirio ya kwamba wananchi milioni 1,5 (kati ya milioni 15) waliuawa na zaidi ya 200,000 walikuwa wakimbizi, hasa kwenda Marekani[7].


title: Mexiko

text: Mwaka 1917 katiba mpya ya nchi ilitolewa na mkutano wa bunge maalumu. Katiba hii ilikuwa katiba ya kwanza duniani kutangaza haki za kijamii. Hizo haki zililenga kutunza na kuboresha hali ya wananchi wenye maisha magumu kama wafanyakazi na wakulima dhidi ya mabepari na wenye mashamba makubwa[8]. Katiba hii iliweka mamlaka nyingi mikononi mwa rais wa taifa anayechaguliwa na wananchi wote kwa kipindi kimoja cha miaka 6, halafu hawezi kuchaguliwa tena. Shabaha nyingine ya vifungu katika katiba ilikuwa kupunguza uwezo wa Kanisa Katoliki kuathiri siasa na jamii na hatimaye kukomesha imani hiyo.


title: Mexiko

text: Siasa hii dhidi ya Ukristo iliendelea chini ya rais Calles na kusababisha kipindi kingine cha vita vya wenyewe kwa wenyewe miaka ya 1926-1929. Katika mapigano hayo yaliyoitwa La Cristiada wakulima wengi walichukua silaha kwa jina la Kristo Mfalme dhidi ya jeshi la serikali ili kutetea uhuru wa dini, wakipinga kufungwa kwa makanisa, kuzuiwa ibada mbalimbali za hadhara na kuuawa kwa mapadre kama Mtakatifu Kristofa Magallanes na wenzake. Vita hivyo vilisababisha vifo 250,000 na idadi hiyohiyo ya wakimbizi waliojisalimisha Marekani.


title: Mexiko

text: Baada ya mapinduzi mamlaka ilichukuliwa na Chama cha kitaifa cha mapinduzi (Partido Nacional Revolucionario PNR) kilichoendelea kutawala kwa miaka 71 kuanzia 1929 hadi 2000.


title: Mexiko

text: Wakazi ni 118,395,054: wengi wao ni machotara wenye damu ya Wahindi wekundu (31/55% hivi) na Wazungu (42/65% hivi). Wenye asili ya Ulaya tu ni 9/18%.


title: Mexiko

text: Ni nchi ya kwanza duniani kwa wingi wa watu wanaotumia lugha ya Kihispania ambayo ni lugha ya taifa, lakini wengine (9.8/14.9%) wanaendelea kutumia lugha asilia tangu kabla ya ukoloni kama vile Nahuatl, Yukatek Maya, Mixtek na Zapotek.


title: Mexiko

text: Nchini wanaishi Wamarekani milioni 1, halafu wahamiaji wengine kutoka Amerika ya Kati, Lebanon n.k.


title: Mexiko

text: Upande wa dini walio wengi ni wafuasi wa Yesu Kristo katika Kanisa Katoliki (83%) au madhehebu mengine (10%).


title: Mexiko

text: Ni nchi ya pili duniani kwa wingi wa Wakatoliki, baada ya Brazil.


title: Mexiko

text: Aguascalientes Baja California Baja California Sur Campeche Chiapas Chihuahua Coahuila Colima Durango Guanajuato Guerrero Hidalgo Jalisco Mexico Michoacán Morelos Nayarit Nuevo León Oaxaca Puebla Querétaro Quintana Roo San Luis Potosí Sinaloa Sonora Tabasco Tamaulipas Tlaxcala Veracruz Yucatán Zacatecas


title: Mexiko

text: Orodha ya nchi kufuatana na wakazi Orodha ya milima ya Meksiko


title: Mexiko

text: Camp, Roderic A. Politics in Mexico: Democratic Consolidation Or Decline? (Oxford University Press, 2014) Davis, Diane. Urban leviathan: Mexico City in the twentieth century (Temple University Press, 2010) Edmonds-Poli, Emily, and David Shirk. Contemporary Mexican Politics (Rowman and Littlefield 2009) Kirkwood, Burton. The History of Mexico (Greenwood, 2000) Levy, Santiago. Good intentions, bad outcomes: Social policy, informality, and economic growth in Mexico (Brookings Institution Press, 2010) Meyer, Michael C., William L. Sherman, and Susan M. Deeds. The Course of Mexican History (7th ed. Oxford U.P., 2002) Tannenbaum, Frank. Mexico: the struggle for peace and bread (2013) Werner, Michael S. ed. Encyclopedia of Mexico: History, Society & Culture (2 vol 1997) 1440pp Werner, Michael S. ed. Concise Encyclopedia of Mexico (2001) 850pp; a selection of unrevised articles


title: Mexiko

text: from UCB Libraries GovPubs at Curlie from the BBC News at Encyclopædia Britannica Wikimedia Atlas of Mexico from International Futures


title: Mexiko

text: * Jamii:Nchi za Amerika ya Kati Jamii:Nchi za Amerika ya Kaskazini Jamii:Nchi za G20 Jamii:Nchi zinazotumia Kihispania


title: Mexico (mji)

text: Jiji la Meksiko (kwa Kihispania: Ciudad de México) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa nchi ya Mexiko.


title: Mexico (mji)

text: Uko kwenye nyanda za juu za Mexiko kwenye kimo cha m 2000 juu ya UB katika bonde refu linalopakana na milima mirefu. Kati ya milima hii ni volkeno za Popocatepetl na Iztaccihuatl na nyororo ya Sierra Nevada.


title: Mexico (mji)

text: Mji wa Mexiko ni pia mkoa wa kujitegemea, huitwa mara nyingi na Wamexiko wenyewe "Mexico DF" au kwa kifupi "DF" (DF = Distrito Federal, Mkoa wa Shirikisho), lakini tangu mwaka 2016 unaelekea kujitegemea zaidi kiutawala.


title: Mexico (mji)

text: Idadi ya wakazi ni milioni 9, lakini pamoja na mitaa ya karibu idadi inafikia karibu milioni 20.4. Ni kati ya miji mikubwa kabisa duniani.


title: Mexico (mji)

text: Historia ya mji ilianza mwaka 1325. Wakati ule kikosi cha Azteki wahamiaji walifika kwenye ziwa la Texcoco na kujenga makao kwenye kisiwa ziwani wakauita mji "Tenochtitlan".


title: Mexico (mji)

text: Kuna hadithi ya kale juu ya kuundwa kwa Tenochtitlan ambao ni mji wa Kiazteki uliotangulia Mexiko City.


title: Mexico (mji)

text: Zamani ile Waazteki waliishi maisha ya kuhamahama na kutafuta mahali pa kujenga mji wa kudumu. Mungu wao Huitzilopochtli aliwaambia wamtafute anayekalia mpungate (kakati) na kushika nyoka. Mpungate utapatikana kwenye mwamba katika kisiwa ziwani. Hadithi yaendelea kusema ya kwamba baada ya matembezi ya miaka 200 walikuta ziwa la Texcoco penye mwamba na mpungate. Walipokaribia tai aliyeshika nyoka akaketi kenye mpungate huu.


title: Mexico (mji)

text: Baada ya kupokea ishara hiyo waliunda mji wao wa Tenochtitlan uliokuwa baadaye mji mkuu wa Dola la Azteki. Ulikuwa na wakazi 300,000 wakati wa kufika kwa Wahispania mwaka 1519.


title: Mexico (mji)

text: Mwaka 1519 alifika Mhispania Hernan Cortez pamoja na jeshi la askari 450. Baada ya kupokewa vizuri na mfalme wa Azteki Montezuma walimkamata kama mfungwa na kuchukua dhahabu kutoka mahekalu.


title: Mexico (mji)

text: Wenyeji wa mji waliwashambulia na kuua Wahispania wengi. Cortes aliweza kukimbia akarudi na jeshi jipya akaweza kuteka mji tarehe 13 Agosti 1521 na kuuharibu kabisa.


title: Mexico (mji)

text: Wahispania walianzisha mji mpya juu ya maghofu ya mji wa kale. Makanisa yalijengwa mahali pa mahekalu ya kale.


title: Mexico (mji)

text: Tangu mwaka 1525 mji wa Mexiko ulikuwa mahali pa serikali ya nchi, tangu 1535 mji mkuu wa "Ufalme Mdogo wa Hispania Mpya". Makoloni ya Hispania ya Guatemala, Kuba, Florida na hata Ufilipino katika Asia yalitawaliwa kutoka hapa.


title: Mexico (mji)

text: Mji ulikuwa mji mkuuwa wa nchi huru tangu 1821.


title: Mexico (mji)

text: Katika karne ya 20 ilikua haraka sana.


title: Mexico (mji)

text: Jamii:Mexiko Jamii:Miji ya Olimpiki Jamii:Miji Mikuu Amerika Jamii:Historia ya Mexiko


title: Bendera ya Mexiko

text: Bendera ya Mexiko ina milia mitatu ya wima ya rangi kijani kibichi, nyeupe na nyekundu. Rangi hizi zimetumiwa tangu mapamabano kwa ajili ya uhuru wa Mexiko kutoka Hispania mw. 1821.


title: Bendera ya Mexiko

text: Katikati iko nembo la taifa linaloonyesha tai anayekalia mpungate na kushika nyoka.


title: Bendera ya Mexiko

text: Upana wa milia na umbo la nembo imewahi kubadilishwa mara nane katika Historia ya Mexiko. Bendera jinsi ilivyo leo ilikubaliwa mwaka 1968 lakini muundo wa milia mitatu na rangi imepatikana tangu 1821.


title: Bendera ya Mexiko

text: Rangi zilitajwa mara kwadhaa kuwa na maana. Lakini maelezo haya si rasmi hivyo maelezo yamebadilika mara kadhaa.


title: Bendera ya Mexiko

text: Mfano wa elezo ni:


title: Nembo ya Mexiko

text: Nembo ya Mexiko inamwonyesha tai anayekalia mpungate na kushika nyoka. Mpungate unasimama kwenye mwamba.


title: Nembo ya Mexiko

text: Asili ya nembo ni katika utamaduni wa Azteki kabla ya kuingia kwa Wahispania nchini. Kuna hadithi ya kale juu ya kuundwa kwa Tenochtitlan ambayo ni mji wa Kiazteki uliotangulia Mexiko City.


title: Nembo ya Mexiko


title: Nembo ya Mexiko

text: Baada ya kupokea ishara hiyo waliunda mji wao wa Tenochtitlan uliokuwa baadaye mji mkuu wa Dola la Azteki na baada ya kuja kwa Wahispania mji wa Mexiko (Ciudad de México au Mexiko-City)


title: Nembo ya Mexiko

text: Nembo la kisasa lilichorwa 1968 na Francisco Eppens Helguera na kutangazwa kuwa nembo rasmi. Lakini nembo zote tangu uhuru zilionyesha tai na nyoka kwa namna moja au nyingine.


title: 1325

text: Makala hii inahusu mwaka 1325 BK (Baada ya Kristo).


title: 1519

text: Makala hii inahusu mwaka 1519 BK (Baada ya Kristo).


title: 1521

text: Makala hii inahusu mwaka 1521 BK (Baada ya Kristo).


title: 1525

text: Makala hii inahusu mwaka 1525 BK (Baada ya Kristo).


title: Hai

text: Wilaya ya Hai ni wilaya moja ya Mkoa wa Kilimanjaro. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Mbulu ilihesabiwa kuwa 259,958 . Katika wilaya hiyo Wachaga wengi wanaishi ambao huzungumza lahaja tofauti, kama Wamachame na Wamasama.


title: Göttingen

text: Mji wa Göttingen () ni mji mmojawapo wa Ujerumani. Uko upande wa Kusini-Mashariki wa jimbo la Saksonia ya chini (kwa Kijerumani: "Niedersachsen"), na tangu mwaka wa 1965 umehesabika kama mji mkubwa (au jiji) kwa vile umevuka idadi ya wakazi zaidi ya laki moja. Göttingen inajulikana hasa kwa chuo kikuu chake ambacho kimezinduliwa rasmi mwaka wa 1737.


title: Kipare (Tanzania)

text:
Kipare (pia huitwa "Chasu") ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wapare. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipare imehesabiwa kuwa watu 500,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kipare iko katika kundi la G20.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:


title: Wabembe

text: Wabembe ni kabila la watu ambao wanaishi katika nchi zote za Maziwa Makuu ya Afrika.


title: Wabembe

text: Wanapatikana kwa wingi Fizi, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na wanaishi katika nchi tofauti kama: Kongo, Jamhuri ya Kidemokrasia, Burundi, Kongo (Brazzaville) na Mkoa wa Kigoma, Tanzania.


title: Wabembe

text: Lugha yao ni Kibembe.


title: Wabembe

text: Katika mwaka wa 1991 idadi ya Wabembe ilikuwa 252.000 (Kongo, Jamhuri ya Kidemokrasia). Ila kwa sasa idadi ya Wabembe haijulikani kikamilifu, kufuatana na kusambaratika kwa kabila hiyo kwenye sehemu zote duniani.


title: Wabembe

text: Miaka kadhaa iliyopita hadi hivi sasa kuanzia mwaka 2005, inazidi kuonyesha idadi ya Wabembe wengi katika mabara tofauti kama vile: Marekani, Australia, Ulaya ya Magharibi na Ulaya ya Kaskazini.


title: Wabembe

text: Pia idadi ya Wabembe wengine inaongezeka katika nchi za Afrika Kusini, Kenya, Zimbabwe, Malawi na Zambia.


title: Kibembe

text: Kibembe ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wabembe. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kibembe nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 252,000. Pia kuna wasemaji nchini Tanzania. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibembe iko katika kundi la D50.


title: Wabena (Tanzania)

text: Wabena ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi hasa katika Mkoa wa Njombe, Wilaya za Njombe na Wanging'ombe, lakini pia za Makete na Wilaya ya Ludewa. Mwaka 2001 idadi ya Wabena ilikadiriwa kuwa 670,000 .


title: Wabena (Tanzania)

text: Lugha yao ni Kibena. Kutokana na tahariri ya Dr. Kilemile (2009), Kibena ni lugha tajiri sana kwa maneno na ni pana sana ikiwa na lahaja kuu tano: Ki-Kilavwugi (maeneo ya Ilembula); Kisovi (kuanzia Lusisi hadi Makambako), Kimaswamu (Imalinyi, Njombe mjini na sehemu ya kata ya Mdandu), Ki-Lupembe (Lupembe) na Kimavemba (Uwemba na sehemu ya tarafa ya Igominyi ambayo si ya Maswamu).


title: Wabena (Tanzania)

text: Lugha ni moja tu; tofauti ni ndogondogo, zikitokana na matamshi, mfano kukaza "dz", kwa lahaja zote isipokuwa Kikilavwugi ambacho ingawa inaandikwa "dzi" inatamkwa kama "dji" umuhudji; na Kilupembe inaandikwa "dzi" lakini watumiaji wanatamka kama "chi" umuhuchi, achile - amekuja, wakati "adjile" (Kikilawugi)... Wengine wote wanakaza adzile, umuhudzi. Tofauti nyingine ni ya kutumia k na h. Mfano: Kamwene/Hamwene, Kangi?/hangi, ukukulima/uhulima n.k.


title: Wabena (Tanzania)

text: Suala lingine ni tofauti ya baadhi ya maneno mfano: Asubuhi: Lwamilawu/palukela; Kuketi: kwikala/hwikala/kutama; Chuma mboga: hukova/kukova imboga na huyava/kuyava imboga; Zizi la Ng'ombe: Ligoma na livaga; nyumbani: hukaye na hunyumba; habari za kazi: mwidaliha na madzengo n.k.


title: Wabena (Tanzania)

text:
Kamusi inatakiwa kujumuisha maneno yote yanayohitilafiana na kudokeza yanakotumika. Maana kamusi ni kihenge cha lugha. Hivyo kuita kamusi yale maneno machache ya Kibena aliyoorodhesha Dr. Joshua ni dhihaka kwa lugha hii ambayo ni tajiri mno kwa misamiati.
Kwa mfano neno kupiga tu lina maneno zaidi ya 100 yakionyesha huyo aliyepigwa amepigwa wapi na kudokeza hali yake baada ya kupigwa. Pia huashiria hali ya mpigaji. Mfano: (tumia) "k" au "h" kutokana na eneo unalotoka: hutova (general) lakini: hupafula (kiganja), hupefula (nyuma ya kiganja), hututa, hukinya, hung'ilula; hung'alula, hutununa, huwindula, hupwinda, hupana, hulibinga, hufidula, hutadisa, hugong'ola, huniabula, hukinya, huhudugula, huniesa n.k.


title: Kibena (Tanzania)

text: Kibena ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wabena. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kibena imehesabiwa kuwa watu 670,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibena iko katika kundi la G60.


title: Kibena (Tanzania)

text: Kutokana na tahariri ya Dr. Kilemile (2009), Kibena ni lugha tajiri sana kwa maneno na ni pana sana ikiwa na lahaja kuu tano: Ki-Kilavwugi (Maeneo ya Ilembula); Kisovi (Kuanzia Lusisi hadi Makambako), Kimaswamu (Imalinyi, Njombe mjini na sehemu ya kata ya Mdandu), Ki-Lupembe (Lupembe) na Kimavemba (Uwemba na sehemu ya tarafa ya Igominyi ambayo si ya Maswamu).


title: Kibena (Tanzania)

text: Lugha ni moja tu; tofauti ni ndogondogo, zikitokana na matamshi, mfano kukaza "dz", kwa lahaja zote isipokuwa Kikilavwugi ambacho ingawa inaandikwa "dzi" inatamkwa kama "dji" umuhudji; na Kilupembe inaandikwa "dzi" lakini watumiaji wanatamka kama "chi" umuhuchi, achile - amekuja, wakati "adjile" (Kikilawugi)... Wengine wote wanakaza adzile, umuhudzi. Tofauti nyingine ni ya kutumia k na h. Mfano: Kamwene/ Hamwene, Kangi/hangi, ukukulima/uhulima n.k.


title: Kibena (Tanzania)

text: Suala lingine ni tofauti ya baadhi ya maneno mfano: Asubuhi: Lwamilawu/palukela; Kuketi: kwikala/hwikala/ kutama; Chuma mboga: hukova/kukova imboga na huyava/kuyava imboga; Zizi la Ng'ombe: Ligoma na livaga; nyumbani: hukaye na hunyumba; habari za kazi: mwidaliha na madzengo nk.