title: Prekilampsia

text: Vipengele vya hatari vya PE hujumuisha: unene, hipatensheni iliyotokea awali , uzee, na kisukari tamu.[2][4] Hali hii pia hutokea mara nyingi zaidi katika mimba ya kwanza ya mwanamke na ikiwa anabeba pacha.[2] Utaratibu wa kimsingi huhusisha utaratibu usio wa kawaida wa kuundika kwa mishipa ya damu kwenye plasenta kando na vipengele vingine.[2] Visa vingi hutambuliwa kabla ya kuzaa. Mara nadra, prekilampsia inaweza kuanza kipindi cha baada ya kuzaa.[3] Ingawa kihistoria shinikizo la juu la damu na uwepo wa protini kwenye damu ni vipengele vya kuthibitisha utambuzi wa ugonjwa huu, fasili zingine pia zinajumuisha vilivyohitajika hipatensheni na ukosefu wa utendakazi wowote wa viungo.[3][5] Shinikizo la damu hufasiliwa kama la juu likizidi mmHg 140 la sistoli au mmHg 90 la diastoli nyakati mbili tofauti, vya tofauti ya zaidi ya saa nne katika wanawake baada ya wiki ishirini za ujauzito.[3] PE huchunguzwa mara kwa mara wakati wa utunzaji wa kabla ya kuzaa.[6]


title: Prekilampsia

text: Mapendekezo ya kinga ni pamoja na: aspirin kwa watu walio katika hatari kubwa, nyongeza ya kalisi katika maeneo yenye upungufu wake na matibabu dhidi ya hipatensheni ya awali kwa dawa.[4][7] Kwa watu walio na PE, kutolewa kwa fetasi na plasenta ni njia bora ya matibabu.[4] Kupendekezwa kwa kutolewa kwa fetasi na plasenta hutegemea kiwango cha PE na ukubwa wa ujauzito.[4] Dawa za shinikizo la damu, kama vile labetalol na methyldopa, zinaweza kutumika kuboresha hali ya mama kabla ya kuzaa.[8] Salfeti ya magnesiamu inaweza kutumika kuzuia eklampsia kwa watu walio na hali mbaya ya ugonjwa huu.[4] Kupumzika na kutumia chumvi ni mbinu ambazo hazijabainika kusaidia kukinga wala kutibu ugonjwa huu.[3][4]


title: Prekilampsia

text: Prekilampsia huathiri kati ya asilimia 2–8 ya wanawake wajawazito kote duniani.[4] Magonjwa ya shinikizo la juu la damu wakati wa ujauzito ni mojawapo ya visababishi vikuu vya vifo vinavyotokana na ujauzito.[8] Magonjwa haya yalisababisha vifo 29,000 mwaka wa 2013 – vilivyopungua kutoka vifo 37,000 mwaka wa 1990.[9] Prekilampsia kawaida hutokea baada ya wiki 32; hata hivyo, ikitokea mapema, madhara mabaya zaidi hutarajiwa.[8] Wanawake ambao walipata PE awali wako katika hatari zaidi ya magonjwa ya moyo baadaye maishani.[6] Neno eklampsia linatokana na neno la Kigiriki linalomaanisha radi.[10] Maelezo ya kwanza yanayofahamika yalitolewa na Hippocrates katika karne ya 5 BCE.[10]


title: Prekilampsia

text: Jamii:Uzazi Jamii:Magonjwa Jamii:Tiba


title: Eklampsia

text: Eklampsia ni mwanzo wa mitukutiko (misukosuko) katika mwanamke aliye na prekilampsia. Prekilampsia ni ugonjwa wa ujauzito ambapo kuna shinikizo la juu la damu na uwepo wa viwango vikubwa vya protini kwenye mkojo au utendakazi mwingine duni wa viungo. Ugonjwa huu unaweza kuanza kabla, wakati wa, au baada ya kujifungua.Mitukutiko ni ya aina ya kitoni na kiklonasi na kwa kawaida hudumu kwa takriban dakika moja. Baada ya mtukutiko, kwa kawaida kipindi cha kuchanganyikiwa au kupoteza ufahamu hufuatia . Matatizo hujumuisha: numonia ya kuvimba mapafu, kuvuja damu kwenye ubongo, kushindwa kwa figo na mshtuko wa moyo. Prekilampsia na eklampsia ni sehemu ya kikundi kikubwa zaidi cha hali zinazojulikana kama magonjwa ya shinikizo la juu la damu katika ujauzito.


title: Eklampsia

text: Mapendekezo ya kinga ni pamoja na: aspirin kwa watu walio katika hatari kubwa, nyongeza ya kalisi katika maeneo yenye upungufu wa kalisi, na matibabu dhidi ya hipatensheni ya awali kwa dawa. Mazoezi ya mwili wakati wa ujauzito pia yanaweza kusaidia. Kutumia Salfeti ya magnesiamu ya kudungwa ndani ya mishipa au ndani ya misuli huwasaidia wanawake walio na eklampsia na huwa salama kwa kijumla. Hali hii hutokea katika yaliyostawi na mataifa yanayostawi. Huenda mgonjwa akahitaji kusaidiwa kupumua. Mbinu zingine za matibabu zinaweza kujumuisha dawa kama vile hydralazine na kuzaa kwa dharura kupitia ukeni au kuzaa kwa njia ya upasuaji.


title: Eklampsia

text: Prekilampsia hukadiriwa kuathiri takriban asilimia 5 ya wanawake wanaozaa nayo eklampsia huwaathiri takriban asilimia 1.4 ya wanawake wanaozaa. Katika mataifa yalistawi, viwango vya ugonjwa huu ni takriban mwanamke 1 katika wanawake 2000 wanaozaa, kwa sababu ya uboreshaji wa viwango vya afya. Magonjwa ya shinikizo la juu la damu katika ujauzito ni mojawapo ya visababishi vikuu vya vifo wakati wa ujauzito. Magonjwa haya yalisababisha vifo 29,000 mwaka wa 2013 – vilivyopungua kutoka vifo 37,000 mwaka wa 1990. Takriban asilimia moja ya wanawake walio na eklampsia hufa. Neno eklampsia linatokana na neno la Kigiriki linalomaanisha radi. Maelezo ya kwanza yanayofahamika yalitolewa na Hippocrates katika karne ya 5 BCE.


title: Kidonda cha duodenamu

text: Ugonjwa wa kidonda cha duodenamu (UKD), huitwao kwa kawaida kidonda cha tumbo, ni mpasuko katika sehemu ya juu ya tumbo, sehemu ya kwanza ya utumbo mdogo, au mara chache umio. Kidonda tumboni huitwa kidonda cha tumbo huku kile kilicho kwenye sehemu ya kwanza ya matumbo kikiitwa kidonda cha duodenamu. Dalili ya kawaida sana ni kuamka usiku ukiwa na maumivu ya fumbatio la juu au maumivu ya fumbatio la juu ambayo hupungua unapokula. Maumivu haya mara nyingi huelezwa kuwa maumivu yayanayochoma au yasiyo kali. Dalili zingine hujumuisha kupiga mbweu., kutapika, kupungukiwa na uzani, au kutokuwa na hamu ya kula. Takribani thuluthi ya watu walio wazee zaidi hawawi na dalili. Matatizo yanaweza kujumuisha kuvuja damu, kutoboka, na kuzibika kwa tumbo. Uvujaji damu hutokea kwa asilimia 15 ya watu.


title: Kidonda cha duodenamu

text: Visababishi vya kawaida hujumuisha bakteria, "Filori helikobakta" na dawa ya kumaliza inflamesheni isiyo na steroidi (NSAIDs). Visababishi vingine visivyo vya kawaida hujumuisha uvutaji tobako, mfadhaiko unaotokana na ugonjwa kali, Ugonjwa wa beseti, Sindromu ya ollinger-Ellison, Ugonjwa wa kroni na sirosisi ya maini, kati ya zingine. Watu waliozeeka zaidi huathirika zaidi na athari za NSAIDs. zinazosababisha kidonda Kwa kawaida utambuzi ukadiriwa kwa sababu ya dalili zinazodhihirika zinazodhibitishwa kwa endoskopi au barium swallow. "Filori H." inaweza kutambuliwa kwa kufanya uchunguzi wa damu kutambua iwapo inakingamwili, uchunguzi wa pumzi wa urea, kuchunguza kinyesi ili kutambua dalili za bakteria au biopsi ya tumbo. Hali zingine zinazosababisha dalili sawa hujumuisha saratani ya tumbo, ugonjwa wa moyo wa koronari, na inflamesheni ya sehemu ya juu ya tumbo au kibofu cha nyongo.


title: Kidonda cha duodenamu

text: Lishe haichangii sana katika kusababisha au kuzuia vidonda. Matibabu hujumuisha kutovuta sigara, kutotumiaNSAIDs, kutokunywa pombe, na dawa za kupunguza asidi ya tumbo. Kwa kawaida dawa inayotumika kupunguza asidi kwa kawaida ni proton pump inhibitor (PPI) au H2 blocker huku matibabu ya wiki nne yakipendekezwa hapo mwanzo. Vidonda vinavyosababishwa na "filori H." hutibiwa kwa mchanganyiko wa dawa kama vile amoxicillin, clarithromycin, naPPI. Ukinzani wa antibiotikinti unazidi kuongezeka na hivyo matibabu yanaweza kutosaidia kila wakati. Vidonda vinavyovuja damu vinaweza kutibiwa kwa endoskopi, kwa upasuaji wa wazi unaotumika tu kwa kawaida pale ambapo haijafaulu.


title: Kidonda cha duodenamu

text: Vidonda vya tumbo hupatikana katika takribani asilimia 4 ya watu. Takribani asilimia 10 ya watu hupata kidonda cha tumbo katika wakati fulani maishani mwao. Vilisababisha vifo 301,000 katika mwaka wa 2013 idadi iliyopungua kutoka kwa vifo 327,000 katika mwaka wa 1990. Maelezo ya kwanza ya kidonda cha peptisi kilichotobokayalikuwa katika mwaka wa 1670 katika Princess Henrietta ya Uingereza. "filori H." iligunduliwa kwanza katika mwaka wa 1981 na Barry Marshall na Robin Warren.


title: Vaginosisi inayosababishwa na bakteria

text: Vaginosisi inayosababishwa na bakteria (kifupisho cha Kiingereza: BV; pia inajulikana kama bakteriosisi ya uke au Vaginitisi ya gadinerela, ni ugonjwa wa uke unaosababishwa na wingi wa bakteria.


title: Vaginosisi inayosababishwa na bakteria

text: Dalili za kawaida ni pamoja na ongezeko la mchozo wa uke ambao mara nyingi hutoa harufu ya samaki. Mchozo huu huwa wa rangi nyeupe au ya kijivu. Kuchomwa na mkojo ni hali inayoweza kutokea. Kuwashwa huwa kwa nadra. Mara kwa mara, hali hii huwa bila dalili.


title: Vaginosisi inayosababishwa na bakteria

text: Uwepo wa BV huongeza hatari ya maambukizi ya maradhi ya zinaa ikiwa ni pamoja na VVU/UKIMWI. Hali hii pia huongeza hatari ya kujifungua kabla ya wakati miongoni mwa wanawake wajawazito.


title: Vaginosisi inayosababishwa na bakteria

text: BV husababishwa na ukosefu wa uwiano wa bakteria asilia ukeni. Kuna mabadiliko katika aina ya bakteria inayotokea mara nyingi zaidi na ongezeko la mia hadi elfu moja ya idadi jumla ya bakteria zilizopo. Vipengele vya hatari hujumuisha kupiga bomba, wapenzi wapya au wengi, antibiotiki, na kutumia kifaa cha kuingiza ndani ya uterasi. Hata hivyo, ugonjwa huu hauainishwi kama ugonjwa wa zinaa. Utambuzi hukisiwa kwa msingi wa dalili na unaweza kuthibitishwa kwa kupima mchozo wa uke na kutambua viwango vya juu kuliko kawaida vya pH ya ukeni na idadi kubwa ya bakteria. Mara nyingi BV hudhaniwa kuwa maambukizi ya chachu ya ukeni au maambukizi ya Trikomonasi.


title: Vaginosisi inayosababishwa na bakteria

text: Kwa kawaida, matibabu huwa ya antibiotiki, clindamycin au metronidazole. Dawa hizi pia zinaweza kutumika katika trimesta ya pili au ya tatu ya ujauzito. Hata hivyo, mara nyingi hali hii hurejea baada ya kutibiwa. Probiotiki zinaweza kusaidia kuzuia kurejea kwa hali hii. Haijulikani bayana kama kutumia probiotiki au antibiotiki huathiri matokeo ya ujauzito.


title: Vaginosisi inayosababishwa na bakteria

text: BV ni maambukizi ya uke yanayotokea mara nyingi katika wanawake wa umri wa kuzaa. Idadi ya wanawake wanaoathiriwa katika muda fulani ni kati ya asilimia 5 na asilimia 70. BV hutokea mara nyingi zaidi katika maeneo mengi ya Afrika na ni nadra barani Asia na Ulaya. Nchini Marekani, takriban asilimia 30 ya wanawake wa umri wa kati ya miaka 14 na 49 huathiriwa. Viwango hutofautiana sana katika makundi ya kikabila mbalimbali katika nchi. Ingawa BV kama dalili imeainishwa katika kipindi kirefu cha historia, nakala za kwanza bayana ziliwekwa katika mwaka wa 1894.


title: Kupooza kwa ubongo

text: Kupooza kwa ubongo (KU) ki kikundi cha kudumu mwenendo wa ugonjwa inayotokea mapema katika maisha ya utotoni. Dalili na ishara zinatofautiana kwa watu. Kwa kawaida matatizo hujumuisha: uratibu duni, misuli ngumu, misuli dhaifu, tatizo la kumeza au kuzungumza, na mitetemekona mengine. Kunaweza pia kuwa na matatizo ya hisia, kuona, na kusikia. Kwa kawaida watoto wachanga walio na KU hawapinduki, hawaketi, hawatambai, au kutembea mapema kama ilivyo kwa watoto wengine wa umri wao. Ugumu wa uwezo wa kufikiria au kuwaza na kifafa kila moja hutokea kwa thuluti moja ya hali hiyo. Ilhali dalili zinaweza kuonekana kwa miaka michache ya kwanza ya maisha, matatizo yaliyoopo hayatazidi.[1]


title: Kupooza kwa ubongo

text: Kupooza kwa ubongo husababishwa na ukuaji usiokuwa wa kawaida au kuharibika kwa sehemu za ubongo zinazodhibiti mwenendo, usawa, na hali ya mkao.[2][1] Kwa kawaida matatizo mengi hutokea wakati wa ujauzito; hata hivyo, yanaweza pia kutokea wakati wa kuzaliwa kwa mtoto, au muda mfupi baada ya kuzaliwa. Kawaida kisababishi hakijulikani. Vipengele vya hatari vinajumuisha kuzaliwa kabla ya wakati, kuwa pacha, maambukizi fulani wakati wa ujauzito kama vile toksoplasmosi au rubela, kuathiriwa na methylmercury wakati wa ujauzito, na jeraha la kichwa miaka ya kwanza ya maisha, na mengineyo.[1] takriban asilimia 2 ya kesi hizi zinaaminika kuwa kisababishi cha jenetiki kilichorithiwa.[3] Baadhi ya aina ya vikundi vinaainishwa kulingana na matatizo maalum yaliyoopo kwa sasa. Kwa mfano wale walio na misuli ngumu wana upoozaji wa ubongo wa ghafla, wale walio na uratibu duni wana upoozaji wa ubongo wa kuyumbayumba, na wale walio na matatizo ya kutembea wana upoozaji wa ubongo wa athetosisi. Utambuzi unategemea ukuaji wa mtoto kwa muda. Uchunguzi wa damu na picha ya matibabu inaweza kutumiwa kukomesha visababishi vingine.[1]


title: Kupooza kwa ubongo

text: KU unaweza kuzuiliwa kiasi kupitia kuchanja mama na juhudi za kuzuia majereha ya kichwa kwa watoto kama vile kupitia usalama ulioboreshwa. hakuna tiba kwa KU; hata hivyo, matibabu ya kudhibiti, matumizi ya dawa, na upasuaji inaweza kusaidia watu. Hii inaweza kujumuisha tiba ya kunyoosha viungo na tiba ya matatizo ya kuzungumza. Matumizi ya dawa kama vile diazepam, baklofeni, and botulinamu inaweza kusaidia kupumzisha misuli. Upasuaji unaweza kujumuisha kurefusha misuli na kukata iliyozidi neva. Kwa kawaida vifaa vya nje na teknolojia zingine za usaidizi ni za maana. Baadhi ya watoto wana maisha inayokabiribiana na ya watu wakubwa na matibabu bora. While dawa mbadalahutumika kila wakati hakuna ushahidi wa kusaidia matumizi yao.[1]


title: Kupooza kwa ubongo

text: KU ni ugonjwa wa mwenendo ulio kawaida kwa watoto.[4] Hutokea kwa takriban 2.1 kwa uzazi 1000.[5] Kupooza kwa ubongo umeathiriwa binadamu tangu miaka ya kitambo. Maelezo ya kwanza ya hali hii imelezwa kwa kazi ya Hippocrates katika karne ya 5. Uchunguzi wa kina wa hali hii ulianza mnamo karne ya 19 na William John Little.[6] Baadhi ya uwezo wa matibabu zinachunguzwa, ikiwemo matibabu ya seli ya shina. Hata hivyo, uchunguzi zaidi unahitajika ili kubaini ikiwa ni salama na bora.[1]


title: Kupooza kwa ubongo

text: Jamii:Magonjwa Jamii:Ubongo Jamii:Tiba


title: Endometriosisi

text: Endometriosisi ni ugonjwa ambapo tishu ambazo kwa kawaida hukua ndani ya uterasi hukua nje ya uterasi. Dalili zake kuu ni maumivu ya pelvisi na utasa. Takribani nusu ya watu huwa na maumivu sugu ya pelvisi ilhali asilimia 70 ya maumivu hutokea wakati wa hedhi. maumivu wakati wa kushiriki ngono ni ya kawaida. Utasa hutokea kwa hadi nusu ya watu. Endometriosisi inaweza kusababisha athari za kijamii na kiafya. Dalili zisizo za kawaida sana hujumuisha zile za mkojo na utumbo. Takribani asilimia 25 ya wanawake hawawi na dalili.


title: Endometriosisi

text: Kisababishi hakiko bayana kikamilifu. Masuala hatari hujumuisha kuwa na historia ya kifamilia ya hali hii. Mara nyingi ovari, neli za fallopio, na tishu zilizo karibu na uterasi huathirika; hata hivyo, katika visa vichache sana pia inaweza kutokea katika sehemu nyingine za mwili. Maeneo ya endometriosisi huvuja damu kila mwezi jambo ambalo husababisha inflamesheni na kovu. Uvimbe unaosababishwa na endometriosisi sio saratani. Kwa kawaida utambuzi huzingatia misingi ya dalili ikijumuishwa na upigaji picha wa kimatibabu. Biopsi ndio njia hakika zaidi ya utambuzi. Visababishi vingine vya dalili sawa hujumuisha: sindromu ya choo inayowasha, sistitisi ya mwanya, na fibromiajia.


title: Endometriosisi

text: Dhibitisho la kujaribia hupendekeza kuwa matumizi ya mchanganyiko wa kontraseptivu za kunywa hupunguza hatari ya endometriosisi. Mazoezi na kujiepusha na kiwango cha juu cha pombe pia kunaweza kuzuia. Hakuna tiba ya endometriosisi, lakini matibabu kadhaa yanaweza kuboresha dalili. Haya yanaweza kujumuisha dawa za maumivu, matibabu ya homoni au upasuaji. Dawa za maumivu zinazopendekezwa kwa kawaida huwa NSAID kama vile naproxen. Kunywa sehemu ya tembe za kudhibiti uzazi kwa kuendeleza aukifaa cha kuzuia mimba kilicho na projestojeni pia kunaweza kusaidia. Gonadotropini-inayotoa homoni agonisti inaweza kuongeza uwezo wa walio tasa kushika mimba. Utoaji wa endometriosisi kwa njia ya upasuaji unaweza kufanyika kwa wale ambao dalili hazidhibitiki kwa matibabu ya dawa.


title: Endometriosisi

text: Endometriosisi imekadiriwa kutokea kwa takribani asilimia 6–10 ya wanawake. Huwa ya kawaida sana kwa walio katika miaka yao ya thelathini na arobaini. Husababisha vifo vichache hivi vikikadiriwa kuwa 200 ulimwenguni katika mwaka wa 2013. Endometriosisi ilitambuliwa kuwa hali tofauti katika miaka ya 1920. Kabla ya wakati huo endometriosisi na adenomiosisi zilitambuliwa kuwa kitu kimoja. Haijabainika aliyekuwa wa kwanza kutoa maelezo ya ugonjwa huu.


title: Mapigo yasiyo ya kawaida ya moyo

text: Mapigo yasiyo ya kawaida ya moyo (AF au A-fib) ni mapigo yasiyo ya kawaida ya moyo ambayo hudhihirika kupitia mapigo ya kasi na yasiyoambatana. Mara nyingi, hali hii huanza kama vipindi vifupi vya mapigo yasiyo ya kawaida ambavyo huwa virefu zaidi na pengine huimarika baada ya muda. Idadi kubwa ya vipindi hivi huwa bila dalili. Mara kwa mara, hali zifuatazo zinaweza kuwepo: mipapatiko ya moyo, kuzirai, kupungukiwa na pumzi, au maumivu ya kifua . Ugonjwa huu huongeza hatari ya kushindwa kwa moyo, dimenshia na kiharusi.


title: Mapigo yasiyo ya kawaida ya moyo

text: Hipatensheni na ugonjwa wa moyo unaoathiri vali ndivyo vipengele vikuu zaidi vinavyoweza kuzuiwa vya AF. Vipengele vingine vya hatari vinavyohusishwa na ugonjwa huu ni pamoja na kushindwa kwa moyo, ugonjwa wa ateri ya moyo, kadiomiopathi na ugonjwa wa kimaumbile wa moyo. Katika mataifa yanayostawi, ugonjwa wa moyo unaoathiri vali mara nyingi hutokea kufuatia homa ya yabisi. Vipengele vya hatari vinavyohusiana na mapafu ni pamoja na COPD, unene na apnea ya usingizini. Vipengele vingine hujumuisha unywaji pombe kupindukia, kisukari tamu, na thirotoksikosisi. Hata hivyo, nusu ya visa hivi havihusiani na mojawapo wa hatari hizi. Utambuzi hufanywa kwa kuhisi mapigo ya moyo, yanayoweza kuthibitishwa kwa elektrokadiogramu (ECG). ECG haionyeshi mawimbi ya P na kiwango kisicho cha kawaida cha ventrikali.


title: Mapigo yasiyo ya kawaida ya moyo

text: AF mara nyingi hutibiwa kwa dawa ili kupunguza mapigo ya moyo hadi kiwango cha karibu kawaida (yaani udhibiti viwango) au kugeuza mapigo hadi mapigo ya kawaida ya sinasi (yaani udhibiti mapigo). Urejeshaji mapigo ya moyo kwa umeme pia unaweza kutumiwa kugeuza AF hadi mapigo ya kawaida ya sinasi na mara nyingi hutumika kwa dharura ikiwa mgonjwa yuko hatarini. Upasuaji wa kuondoa tishu unaweza kuzuia kurejea kwa ugonjwa huu katika baadhi ya watu. Aspirin au dawa za kukinza mgando kama vile warfarin zinaweza kupendekezwa kulingana na hatari iliyopo ya kupata kiharusi. Ingawa dawa hizi hupunguza hatari hii, pia huongeza viwango vya kuvuja damu nyingi.


title: Mapigo yasiyo ya kawaida ya moyo

text: Ugonjwa wa mapigo yasiyo ya kawaida ya moyo ni hali inayotokea mara nyingi zaidi kati ya hali zote za mapigo yasiyo ya kawaida ya moyo. Barani Ulaya na Marekani Kaskazini, kufikia mwaka wa 2014, ugonjwa huu uliathiri takriban asilimia 2 hadi 3 ya watu. Asilimia hii ni ongezeko kutoka asilimia 0.4 hadi 1 ya watu katika mwaka wa 2005. Katika mataifa yanayostawi, takriban asilimia 0.6 ya wanaume na asilimia 0.4 ya wanawake walikuwa wameathiriwa. Asilimia ya watu walio na AF huongezeka na umri kwa asilimia 0.14 katika watu wa chini ya miaka 50, asilimia 4 kwa watu wa miaka 60 na 70, na asilimia 14 kwa watu wa zaidi ya miaka 80 wakiathiriwa. A-fib na mapigo yasiyo ya kawaida katika atria yalisababisha vifo 112,000 mwaka wa 2013, vilivyoongezeka kutoka vifo 29,000 mwaka wa 1990. Ripoti ya kwanza inayofahamika ya mapigo yasiyo ya kawaida ilitolewa na John Baptist Senac katika mwaka wa 1749. Ilinakiliwa mara ya kwanza kwa ECG mwaka wa 1909 na Thomas Lewis.


title: Hepatitisi B

text: Hepatitisi B (homa ya ini B) ni ugonjwa wa kuambukiza unaosababishwa na virusi vya hepatitis B vinavyoathiri ini, hivyo ni aina ya homa ya ini. Ni kimojawapo kati ya virusi vitano vinavyojulikana vya homa hiyo: A, B, C, D, na E. Virusi hivyo vinaweza kusababisha maambukizi makali na ya muda mrefu.


title: Hepatitisi B

text: Watu wengi hawana dalili mwanzoni mwa maambukizi. Wengine huanza kuugua haraka kwa kutapika, kupata ngozi ya manjano, kuhisi uchovu, mkojo mweusi na maumivu ya fumbatio. Mara nyingi dalili hizi hudumu kwa majuma machache na ni nadra maambukizi ya kwanza yasababishe kifo. Inaweza kuchukua siku 30 hadi 180 kabla ya dalili kutokea. Kwa wanaoambukizwa wakati wa kuzaliwa, asilimia 90 hupata ugonjwa wa muda mrefu ilhali chini ya asilimia 10 ya wanaoambukizwa baada ya umri wa miaka mitano hupona. Wengi wa walio na ugonjwa wa muda mrefu hawana dalili; hata hivyo, sirosisi na saratani ya ini vinaweza kutokea. Matatizo hayo husababisha vifo vya asilimia 15 hadi 25 ya walio na ugonjwa wa muda mrefu.


title: Hepatitisi B

text: Virusi hivyo huenezwa kwa kutangamana na damu au viowevu vya mwili vinavyoambukiza. Hivyo mwanzoni ulijulikana kama hepatitisi ya seramu. Maambukizi ya wakati wa kuzaliwa au kutokana na kutangamana na watu wengine utotoni ndiyo njia kuu ya kuambukiza hepatitisi B katika maeneo ambapo ugonjwa huo ni hupatikana sana. Katika maeneo ambapo ugonjwa huu ni wa nadra utumiaji wa sindano za mishipa na ngono ndizo njia kuu za kuambukiza.


title: Hepatitisi B

text: Visababishi vingine vya hatari vinajumuisha: kufanya kazi katika kituo cha afya, ubadilishaji wa damu, dialisisi, kuishi na mtu aliyeambukizwa, kusafiri katika nchi ambapo maambukizi ni mengi, na kuishi katika taasisi. Kupiga chale na tiba sindano vilisababisha visa vingi katika miaka ya 1980; hata hivyo, hii imepungua kwa kuongezeka kwa utasa.


title: Hepatitisi B

text: Virusi hivyo haviwezi kuenezwa kwa kushikana mikono, kutumia vyombo sawa vya kula, kubusu, kukumbatia, kukohoa, kupiga chafya, au kunyonyesha. Maambukizi haya yanaweza kutambuliwa siku 30 hadi 60 baada ya mtangamano. Utambuzi hasa ni kwa kupima damu kwa sehemu za virusi na kwa antibodi dhidi ya virusi hivyo.


title: Hepatitisi B

text: Maambukizi hayo yameweza kuzuiwa kwa chanjo tangu mwaka 1982. Uchanjaji umependekezwa na Shirika la Afya Duniani katika siku ya kwanza ya maisha ikiwezekana. Dozi mbili au tatu zaidi zinahitajika baadaye kwa matokeo bora. Chanjo hii hufaulu kwa hadi takribani asilimia 95. Takribani nchi 180 zilitoa chanjo hiyo kama sehemu ya programu za kitaifa kufikia mwaka wa 2006. Pia imependekezwa kuwa damu yote ichunguzwe hepatitisi B kabla ya kumwekea mtu na kuwa kondomu zitumiwe kupunguza maambukizi.


title: Hepatitisi B

text: Utafiti unalenga sasa kutengeneza vyakula vilivyo na dawa ya chanjo ya hepatitisi B (HBV). Ugonjwa huu unaweza kuathiri sokwe wakuu wengine pia.


title: Hepatitisi B

text: Katika maambukizi ya kwanza, utunzaji unalingana na dalili alizonazo mhusika. kwa wale wanaopata ugonjwa wa muda mrefu dawa zinazodhibiti virusi kama vile tenofovir au interferon zinaweza kusaidia, hata hivyo, dawa hizi ni ghali. Ubadilishaji wa ini hutumiwa wakati mwingine kwa sirosisi.


title: Hepatitisi B

text: Takribani thuluthi moja ya watu duniani wameweza kuambukizwa wakati mmoja maishani mwao, wakiwemo milioni 240  hadi milioni 350  walio na maambukizi ya muda mrefu. Zaidi ya watu 750,000 hufariki kila mwaka kutokana na hepatitisi B.


title: Hepatitisi B

text: Ugonjwa huu sasa hupatikana sana katika Mashariki mwa Asia na Afrika Kusini kwa Sahara ambapo kati ya asilimia 5 na 10 ya watu wazima wana ugonjwa wa muda mrefu. Viwango kule Uropa na Amerika Kaskazini ni chini ya asilimia 1.


title: Kuoza kwa meno

text: Kuoza kwa meno (caries ni neno la Kilatini kutoka "rottenness"[1]), pia hujulikana kama kuoza kwa jino, kaviti, au caries, ni kuharibika kwa meno kutokana na shughuli za bakteria.[2] Kaviti inaweza kuwa na aina tofauti za rangi kutoka kijani kibichi hadi nyeusi.[3] Dalili zinaweza kujumuisha maumivu na ugumu wa kula chakula.[4][3] Matatizo yanaweza kujumuisha inflamesheni ya tishu zinazozunguka jino, kupoteza jino, na maambukizi au usaha hutokea.[1][3]


title: Kuoza kwa meno

text: Bakteria huharibu tishu ngumu ya meno (enameli, dentini na sementamu) kwa kutengeneza asidi kutoka kwa mabaki ya chakula kwa sehemu ya jino.[5] Sukari nyepesikatika chakula ni chanzo cha nguvu ya kimsingi ya bakteria na kwa hivyo lishe ya juu iliyo na sukari nyepesi ni swala la hatari.[5] Ikiwa uharibifu wa madini ni mkubwa kuliko ujenzi kutoka kwa vyanzo kama vile mate, matokeo ni kuoza kwa meno.[5] Maswala ya hatari inajumuisha hali zinazoleta matokeo ya mate kidogo kama vile: ugonjwa wa kisukari, Sindromu ya sjogren na baadhi ya matibabu.[5] Matibabu yanayopunguza utoaji wa mate yanajumuisha antihistamines na dawa za kupunguza makali na mengine.[5] Kuoza kwa meno pia kunahusishwa na umasikini usafishaji wa mdomo, na kurudi hali ya hapo awali ufizi wa meno inayoleta athari kwa mizizi ya meno.[6][2]


title: Kuoza kwa meno

text: Uzuiaji hujumuisha: usafishaji wa meno kila wakati, lishe iliyo na sukari ya chini na kiwango kidogo cha floridi.[5][4] Kupiga meno mswaki mara mbili kwa siku na kusafisha katikati ya meno mara moja kwa siku unapendekezwa na wengi.[2][7] Floridi inaweza kutokana na maji, chumvi au dawa ya meno na vyanzo vinginevyo.[4] Kutibu meno ya mama yaliyooza kunaweza kupunguza hatari kwa watoto wake kwa kupunguza idadi fulani ya bakteria.[5] Uchunguzi unaweza kuleta utambuzi wa mapema.[2] Kulingana na kiwango cha uharibifu, matibabu kadhaa yanaweza kutumika urejeshaji meno kwa hali yake ya kufanya kazi au jino linaweza kutolewa.[2] Hakuna mbinu inayojulikana kurudia hali ya awali viwango vikubwa vya jino.[8] Matibabu yaliyopo katika nchi zinazostawi ni duni kila mara.[4] Paracetamol (acetaminophen) au ibuprofen inaweza kutumiwa kutuliza maumivu.[2]


title: Kuoza kwa meno

text: Kote duniani, takribani watu bilioni 2.43 (asilimia 36 ya idadi ya watu) wana meno yaliyooza ya kudumu.[9] Shirika la Afya Duniani linakadiria kuwa karibu watu wote wazima huwa na meno yaliyooza kwa wakati fulani.[4] Meno ya watoto wachanga huathiri karibu watu milioni 620au asilimia 9 ya idadi ya watu.[9] Uozaji wa meno hutokea sana kwa watu wazima na watoto kwa miaka ya hivi karibuni.[10] Ugonjwa huu unapatikana sana katika nchi zinazostawi na kiasi kwa nchi zilizostawi kwa sababu ya matumizi ya sukari kiasi.[2]


title: Kuoza kwa meno

text: Jamii:Magonjwa Jamii:Meno Jamii:Tiba


title: Sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni

text: Sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni (kwa Kiingereza "Amyotrophic lateral sclerosis", kifupi ALS), ambayo pia hujulikana kama Ugonjwa wa Lou Gehrig na ugonjwa wa Charcot, ni hali inayohusisha kuharibika kwa nyuroni. Barani Ulaya jina ugonjwa wa nyuroni mota (MND) hutumika sana, ilhali wengine hutumia jina hilo kwa kundi la hali ambapo ALS inapatikana sana.


title: Sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni

text: ALS hubainishwa kwa misuli migumu, kushtuka kwa misuli na udhaifu unaokithiri kutokana na kupungua kwa ukubwa wa misuli. Hii hupelekea ugumu katika kuongea, kumeza na hatimaye kupumua.


title: Sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni

text: Kisababishi hakijulikani kwa asilimia 90 hadi 95 za visa. Takribani asilimia 5-10 za visa ni vya Kurithiwa kutoka kwa wazazi. Karibu nusu ya visa hivi vya jenetikia hutokana na moja ya jeni mbili maalum. Husababisha kufa kwa nuroni zinazodhibiti misuli ya hiari.


title: Sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni

text: Utambuzi hutegemea ishara na dalili za mtu kwa uchunguzi ili kuondoa visababishi vingine vinavyoweza kukisiwa.


title: Sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni

text: Hakuna tiba ya ALS. Dawa iitwayo riluzole inaweza kurefusha maisha kwa takribani miezi miwili hadi mitatu. Uingizaji hewa usio vamizi unaweza kupelekea maisha bora na marefu. Ugonjwa huu huanza katika umri wa miaka 60 na katika visa vya kurithiwa katika umri wa miaka 50. Muda wa wastani wa kuishi kutoka mwanzo hadi kufariki ni miaka mitatu hadi minne. Takribani asilimia 10 huishi zaidi ya miaka 10. Wengi hufariki kutokana na matatizo ya kupumua. Katika sehemu nyingi za dunia, viwango vya ALS havijulikani. Barani Uropa na Amerika, ugonjwa huu huathiri takribani watu 2 kati ya 100,000 kila mwaka.


title: Sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni

text: Maelezo ya ugonjwa huu yalianza angalau mwaka wa 1824 na Charles Bell. Katika mwaka wa 1869, uhusiano kati ya dalili na matatizo halisi ya kinurolojia ulielezwa kwa mara ya kwanza na Jean-Martin Charcot, alitumia jina sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni tangu mwaka wa 1874. Ilijulikana vizuri Marekani ilipomuathiri mchezaji maarufu wa besiboli Lou Gehrig, na katika karne ya 20 Stephen Hawking alipopata umaarufu wa ufanisi wa kisayansi.


title: Sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni

text: Katika mwaka wa 2014 video za ice bucket challenge zilienea kwenye mtandao na kuongeza ufahamu wa umma.


title: 1824 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1824 KK (kabla ya Kristo).


title: 1823 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1823 KK (kabla ya Kristo).


title: 1822 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1822 KK (kabla ya Kristo).


title: 1821 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1821 KK (kabla ya Kristo).


title: 1820 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1820 KK (kabla ya Kristo).


title: 1830 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1830 KK (kabla ya Kristo).


title: 1831 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1831 KK (kabla ya Kristo).


title: 1832 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1832 KK (kabla ya Kristo).


title: 1833 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1833 KK (kabla ya Kristo).


title: 1834 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1834 KK (kabla ya Kristo).


title: 1835 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1835 KK (kabla ya Kristo).


title: 1839 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1839 KK (kabla ya Kristo).


title: 1838 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1838 KK (kabla ya Kristo).


title: 1837 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1837 KK (kabla ya Kristo).


title: 1836 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1836 KK (kabla ya Kristo).


title: 1845 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1845 KK (kabla ya Kristo).


title: 1846 KK

text: Maandishi ya kooze


title: 1846 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1846 KK (kabla ya Kristo).


title: 1847 KK

text: Maandishi ya kooze


title: 1847 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1847 KK (kabla ya Kristo).


title: 1848 KK

text: Maandishi ya kooze


title: 1848 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1848 KK (kabla ya Kristo).


title: 1849 KK

text: Maandishi ya kooze


title: 1849 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1849 KK (kabla ya Kristo).


title: 1850 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1850 KK (kabla ya Kristo).


title: 1859 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1859 KK (kabla ya Kristo).


title: 1858 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1858 KK (kabla ya Kristo).


title: 1857 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1857 KK (kabla ya Kristo).


title: 1851 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1851 KK (kabla ya Kristo).


title: 1852 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1852 KK (kabla ya Kristo).


title: 1855 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1855 KK (kabla ya Kristo).


title: 1856 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1856 KK (kabla ya Kristo).


title: 1854 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1854 KK (kabla ya Kristo).


title: 1853 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1853 KK (kabla ya Kristo).


title: 1869 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1869 KK (kabla ya Kristo).


title: 1860 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1860 KK (kabla ya Kristo).


title: 1861 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1861 KK (kabla ya Kristo).


title: 1868 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1868 KK (kabla ya Kristo).


title: 1867 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1867 KK (kabla ya Kristo).


title: 1865 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1865 KK (kabla ya Kristo).


title: 1866 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1866 KK (kabla ya Kristo).


title: 1863 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1863 KK (kabla ya Kristo).


title: 1864 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1864 KK (kabla ya Kristo).


title: 1862 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 186 KK (kabla ya Kristo).


title: 1870 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1870 KK (kabla ya Kristo).


title: 1871 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1871 KK (kabla ya Kristo).


title: 1872 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1872 KK (kabla ya Kristo).


title: 1879 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1879 KK (kabla ya Kristo).


title: 1877 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1877 KK (kabla ya Kristo).


title: 1878 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1878 KK (kabla ya Kristo).


title: 1874 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1874 KK (kabla ya Kristo).


title: 1873 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1873 KK (kabla ya Kristo).


title: 1876 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1876 KK (kabla ya Kristo).


title: 1875 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1875 KK (kabla ya Kristo).


title: 1990 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1990 KK (kabla ya Kristo).


title: 1991 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1991 KK (kabla ya Kristo).


title: 1992 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1992 KK (kabla ya Kristo).


title: 1993 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1993 KK (kabla ya Kristo).


title: 1900 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1900 KK (kabla ya Kristo).


title: 1901 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1901 KK (kabla ya Kristo).


title: 2016 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 2016 KK (kabla ya Kristo).


title: 1888 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1888 KK (kabla ya Kristo).


title: 1902 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1902 KK (kabla ya Kristo).


title: 1889 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1889 KK (kabla ya Kristo).


title: 1922 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1922 KK (kabla ya Kristo).


title: 1954 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1954 KK (kabla ya Kristo).


title: 1951 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1951 KK (kabla ya Kristo).


title: 1942 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1942 KK (kabla ya Kristo).


title: 1970 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1970 KK (kabla ya Kristo).


title: 1962 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1962 KK (kabla ya Kristo).


title: 1983 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1983 KK (kabla ya Kristo).


title: 1981 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1981 KK (kabla ya Kristo).


title: 1972 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1972 KK (kabla ya Kristo).


title: 1940 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1940 KK (kabla ya Kristo).


title: 1953 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1953 KK (kabla ya Kristo).


title: 1980 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1980 KK (kabla ya Kristo).


title: 1960 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1960 KK (kabla ya Kristo).


title: 1995 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1995 KK (kabla ya Kristo).


title: 1994 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1994 KK (kabla ya Kristo).


title: 1996 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1996 KK (kabla ya Kristo).


title: 1997 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1997 KK (kabla ya Kristo).


title: 1999 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1999 KK (kabla ya Kristo).


title: 1998 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1998 KK (kabla ya Kristo).


title: 1982 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1982 KK (kabla ya Kristo).


title: 1961 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1961 KK (kabla ya Kristo).


title: 1971 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1971 KK (kabla ya Kristo).


title: 1989 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1989 KK (kabla ya Kristo).


title: 1988 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1988 KK (kabla ya Kristo).


title: 1987 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1987 KK (kabla ya Kristo).


title: 1986 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1986 KK (kabla ya Kristo).


title: 1984 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1984 KK (kabla ya Kristo).


title: 1985 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1985 KK (kabla ya Kristo).


title: 1973 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1973 KK (kabla ya Kristo).


title: 1974 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1974 KK (kabla ya Kristo).


title: 1975 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1975 KK (kabla ya Kristo).


title: 1976 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1976 KK (kabla ya Kristo).


title: 1957 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1957 KK (kabla ya Kristo).


title: 1977 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1977 KK (kabla ya Kristo).


title: 1978 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1978 KK (kabla ya Kristo).


title: 1979 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1979 KK (kabla ya Kristo).


title: 1963 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1963 KK (kabla ya Kristo).


title: 1969 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1969 KK (kabla ya Kristo).


title: 1968 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1968 KK (kabla ya Kristo).


title: 1967 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1967 KK (kabla ya Kristo).


title: 1966 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1966 KK (kabla ya Kristo).


title: 1965 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1965 KK (kabla ya Kristo).


title: 1964 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1964 KK (kabla ya Kristo).


Miaka ya 1760 KK


title: Miaka ya 1760 KK

text: Makala hii inahusu muongo wa miaka 1769 - 1760 KK.


Miaka ya 1750 KK


title: Miaka ya 1750 KK

text: Makala hii inahusu muongo wa miaka 1759 - 1750 KK.


title: 1959 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1959 KK (kabla ya Kristo).


Miaka ya 1740 KK


title: Miaka ya 1740 KK

text: Makala hii inahusu muongo wa miaka 1749 - 1740 KK.


Miaka ya 1730 KK


title: Miaka ya 1730 KK

text: Makala hii inahusu muongo wa miaka 1739 - 1730 KK.


Miaka ya 1720 KK


title: Miaka ya 1720 KK

text: Makala hii inahusu muongo wa miaka 1729 - 1720 KK.


title: 1958 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1958 KK (kabla ya Kristo).


title: 1956 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1956 KK (kabla ya Kristo).


title: 1955 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1955 KK (kabla ya Kristo).


title: 1952 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1952 KK (kabla ya Kristo).


title: 1950 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1950 KK (kabla ya Kristo).


title: 1919 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1919 KK (kabla ya Kristo).


title: 1918 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1918 KK (kabla ya Kristo).


title: 1917 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1917 KK (kabla ya Kristo).


title: 1916 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1916 KK (kabla ya Kristo).


title: 1915 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1915 KK (kabla ya Kristo).


title: 1914 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1914 KK (kabla ya Kristo).


title: 1913 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1913 KK (kabla ya Kristo).


title: 1912 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1912 KK (kabla ya Kristo).


title: 1911 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1911 KK (kabla ya Kristo).


title: 1910 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1910 KK (kabla ya Kristo).


title: 1909 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1909 KK (kabla ya Kristo).


title: 1908 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1908 KK (kabla ya Kristo).


title: 1907 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1907 KK (kabla ya Kristo).


title: 1906 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1906 KK (kabla ya Kristo).


title: 1905 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1905 KK (kabla ya Kristo).


title: 1904 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1904 KK (kabla ya Kristo).


title: 1903 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1903 KK (kabla ya Kristo).


title: 1949 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1949 KK (kabla ya Kristo).


title: 1948 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1948 KK (kabla ya Kristo).


title: 1947 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1947 KK (kabla ya Kristo).


title: 1946 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1946 KK (kabla ya Kristo).


title: 1945 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 1945 KK (kabla ya Kristo).


title: Emilia wa Vialar

text: Emilia wa Vialar (kwa Kifaransa Émilie de Vialar, 12 Septemba 1797 – 24 Agosti 1856) alikuwa mtawa Mfaransa aliyeanzisha shirika la kimisionari la Masista wa Mt. Yosefu wa Njozi.


title: Emilia wa Vialar

text:
Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. Alitangazwa mwenye heri na Papa Pius XI
tarehe 18 Juni 1939, halafu mtakatifu na Papa Pius XII tarehe 24 Juni 1951.


title: Emilia wa Vialar

text: Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Agosti.


title: Maria Yosefa Rossello

text: Maria Giuseppa Rossello, FdM (27 Mei 1811 – 7 Desemba 1880) alikuwa mtawa wa Italia aliyeanzisha shirika la Mabinti wa Bibi Yetu wa Huruma lenye lengo la kueneza huruma ya Mungu ulimwenguni.


title: Maria Yosefa Rossello

text: Alitangazwa na Papa Pius XI kuwa mwenye heri tarehe 6 Novemba 1938, halafu na Papa Pius XII kuwa mtakatifu tarehe 12 Juni 1949.


title: Maria Yosefa Rossello

text: Benedetta Rossello alizaliwa Albissola Marina akiwa mtoto wa 4 kati ya 10.


title: Maria Yosefa Rossello

text: Alisaidia wazazi wake, Bartolomeo Rossello na Maria Dedone, katika shughuli za nyumbani na malezi ya wadogo wake.


title: Maria Yosefa Rossello

text: Alikuwa na heshima kwa Bikira Maria na kunuia kufuata wito wake wa kitawa. Hivyo alijiunga na Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko alipokuwa na umri wa miaka 16.


title: Maria Yosefa Rossello

text: Baada ya misiba mbalimbali, Benedetta alibaki tegemeo la familia yote.


title: Maria Yosefa Rossello

text: Mwaka 1837 Rosello aliitikia wito wa Agostino De Mari wa kujitolea kulea watoto maskini akapatiwa nyumba ndogo kwa ajili yake na ya wasaidizi wake. Ndiyo chanzo cha shirika tarehe 10 Agosti 1837. Mara akawa mlezi na mhasibu wake.


title: Maria Yosefa Rossello

text: Tarehe 22 Oktoba 1837 walianza unovisi rasmi akapewa jina la Maria Giuseppa.


title: Maria Yosefa Rossello

text: Shirika jipya lilifanya kazi kati ya mafukara na wagonjwa, likisaidia katika parokia, hospitali na shule.


title: Maria Yosefa Rossello

text: Mwaka 1840 Rossello akawa mkuu wa shirika kwa miaka 40.


title: Maria Yosefa Rossello

text: Kutokana na uchovu, alipatwa na matatizo ya moyo, akafariki akiwa na miaka 69 tarehe 7 Desemba 1880.


title: Arkanjelo Tadini

text: Arcangelo Tadini (Verolanuova, Brescia, 12 Oktoba 1846 - Botticino Sera, 20 Mei 1912) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Italia.


title: Arkanjelo Tadini

text: Papa Yohane Paulo II alimtangaza kuwa mwenye heri tarehe 3 Oktoba 1999, na Papa Benedikto XVI alimtangaza mtakatifu tarehe 26 Aprili 2009.


title: Arkanjelo Tadini

text: Baada ya upadrisho alioupata mwaka 1870 alishughulikia matatizo ya wafanyakazi, na hatimaye alianzisha shirika la Masista Wafanyakazi wa Nyumba Takatifu ya Nazareti.


title: Rikardo Pampuri

text: Rikardo Pampuri, O.H. (Trivolzio, 2 Agosti 1897 - Milano, 1 Mei 1930) alikuwa daktari na bradha wa shirika la kihospitali la Mt. Yohane wa Mungu nchini Italia.


title: Rikardo Pampuri

text: Kabla ya hapo alijiunga na Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.


title: Rikardo Pampuri

text: Yohane Paulo II alimtangaza kwanza mwenye heri tarehe 4 Oktoba 1981, halafu mtakatifu tarehe 1 Novemba 1989.


title: Umbali

text: Umbali ni maelezo ya urefu wa kimasafa baina ya vitu viwili tofauti.


title: Umbali

text:
Katika fizikia au katika matumizi ya kila siku, umbali unaweza kutaja urefu wa kimwili au kukadiria kuzingatia vigezo vingine. Katika hisabati umbali kazi au tani ni dhana ya umbali wa kimwili.
Katika hisabati, kigezo cha umbali ni ujumuisho wa dhana ya umbali wa kimwili ambao hufanya kazi kwa mujibu wa seti maalum za kanuni, na ni njia thabiti ya kuelezea nini maana ya baadhi ya nafasi kuwa "karibu na" au "mbali na" kila moja. Mara nyingi, "umbali kutoka A hadi B" inaweza kubadilishana na "umbali kati ya B na A".


title: Umbali

text: Umbali wa kimwili unaweza kumaanisha mambo mbalimbali:


title: Urefu

text: Urefu katika vipimo vya kijiometri ni kipimo cha kitu kilichozidi kuliko vipimo vyake vingine.


title: Urefu

text: Katika Mfumo wa Kimataifa wa Vipimo, urefu ni kiasi chochote cha umbali. Katika mazingira mengine "urefu" ni kipimo cha kitu. Kwa mfano, inawezekana kupunguza urefu wa waya ambao ni mfupi kuliko unene.


title: Urefu

text: Urefu unaweza kutofautishwa na kimo, ambayo ni kiasi wima, na upana, ambao ni umbali kutoka upande hadi upande.


title: Urefu

text: Urefu ni kipimo cha mwelekeo mmoja, ambapo eneo ni kipimo cha vipimo mbili (urefu mraba) na ujazo ni kipimo cha vipimo vitatu (urefu cubed).


title: Urefu

text: Katika mifumo mingi ya kipimo, urefu ni kipimo cha msingi, ambacho vile vingine vinatokana nacho.


title: Hekaya

text: Hekaya (pia hujulikana kama hikaya, kutoka neno la Kiarabu) ni hadithi, kisa, ngano au kioja, ajabu au tukio lolote la kustaajabisha.


title: Hekaya

text: Mfano maarufu wa hekaya kwa Kiswahili ni zile za Abunuwasi.


title: Wahusika

text: Wahusika katika fasihi simulizi ni viumbe hai au wasiokuwa na uhai, wanaochorwa na msanii wa kazi ya fasihi kwa ajili ya kufikisha ujumbe kwa hadhira.


title: Wahusika

text: Mfano wa wahusika hao ni binadamu, wanyama, miti, mawe, mapango n.k.


title: Wahusika

text: Aghalabu wahusika wa fasihi simulizi ni wengi kwani wanahusisha viumbe wote, wenye uhai na wasiokuwa na uhai.


title: Kimo (lugha)

text: Kimo (pia Kiwakde) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamo kwenye kisiwa cha Wakde.


title: Kimo (lugha)

text: Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kimo imehesabiwa kuwa watu 550 tu. Kwa vile watoto hawafundishwi lugha hiyo, na Wamo wengi hutumia Kimalay ama Kimalay ya Papua badala ya lugha yao, Kimo inakaribia kutoweka kabisa hivi karibuni.


title: Kimo (lugha)

text: Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimo iko katika kundi la Kioseaniki.


title: Mazingara (Tanga)

text: Mazingara ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni katika Mkoa wa Tanga, Tanzania.


title: Mazingara (Tanga)

text: Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 11,870 waishio humo.


title: Rita wa Cascia

text: Rita wa Cascia (jina la kijiji hicho linatamkwa 'Kasha') alikuwa mjane wa Italia (jina la awali lilikuwa Margherita Lotti, Roccaporena, Perugia, Umbria, 22 Mei 1381 - Cascia, Perugia, 22 Mei 1457) aliyejiunga na shirika la wamonaki Waaugustino baada ya kufiwa mume na watoto.


title: Rita wa Cascia

text: Wazazi wa Rita walikuwa wanaitwa Antonio na Amati Loti. Katika kuzaliwa kwake Rita kulikuwa kwa pekee sana. Siku moja akiwa amelala kulitokea nyuki weupe walioonekana wakiingia na kutoka mdomoni mwake. Hii ilikuwa ishara ya utakatifu.


title: Rita wa Cascia

text: Rita alipenda sana kuwa sista lakini wazazi wake walimlazimisha awe mama wa familia.


title: Rita wa Cascia

text: Baadaye monasterini alijulikana kwa ukali wa malipizi yake na kwa ufanisi wa sala zake.


title: Rita wa Cascia

text: Papa Urban VIII alimtangaza mwenye heri mwaka 1626, halafu Papa Leo XIII akamtangaza mtakatifu tarehe 24 Mei 1900 kwa jina la "Mtakatifu wa mambo yasiyowezekana".


title: Rita wa Cascia

text: Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Mei.


title: Kristofa Magallanes

text: Kristofa Magallanes (kwa Kihispania Cristóbal Magallanes Jara, Totatiche, Jalisco, Mexico, 30 Julai 1869 - Colotlán, Jalisco, 25 Mei 1927) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi alipouawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero.


title: Kristofa Magallanes

text: Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu mtakatifu mfiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzake 24 waliofia dini katika vita hivyo:


title: Kristofa Magallanes

text: Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei.


title: Elijah Muhammad

text: Elijah Muhammad (amezaliwa na jina la Elijah Robert Poole; 7 Oktoba, 1897 – 25 Februari, 1975) alikuwa kiongozi wa kidini ambaye aliongoza shirika la Nation of Islam (NOI) kuanzia 1934 hadi kifo chake mnamo mwaka wa 1975. Huyu ndiye mnasihi mkubwa wa Malcolm X, Louis Farrakhan, Muhammad Ali, na mtoto wake Warith Deen Mohammed.


title: Nation of Islam

text: Kina Nation of Islam (, hufupishwa kama NOI) ni shirika la Kiislamu lenye harakati za kidini ambalo lilianzishwa mjini Detroit, Marekani, na Wallace D. Fard Muhammad mnamo tarehe 4 Julai, 1930. Malengo yake hasa ni kuboresha imani za kiroho, mtima, jamii na hali za kiuchumi za Wamarekani Weusi Waislamu wa Marekani na masuala mengine ya kibinadamu. Watahakiki wamelipa jina shirika kama kikundi cha mamlaka ya watu weusi, yaani, kama kikundi cha kuchochea chuki dhidi ya watu wasio weusi na Kikundi kisichowapenda Wayahudi, na NOI hutazamwa kama kikundi cha chuki na kituo cha Southern Poverty Law Center.


title: Nation of Islam

text: Gazeti lake rasmi ni "The Final Call". Nation of Islam halichapishi idadi halisi ya wanachama wake; mwaka wa 2007, wanachama wao walikadiriwa kufikia kati ya 20,000 na 50,000.


title: Nation of Islam

text: Baada ya kutoweka kwa Fard mnamo Juni 1934, Nation of Islam liliongozwa na Elijah Muhammad, ambaye alianzisha mahali mbalimbali pa kuabudia ambapo alipaita (Mahekalu au Misikiti), shule iliyoitwa Muhammad University of Islam, mabiashara, mashamba, na mashamba makubwa na ujenzi wa majengo ambayo yalikuwa Marekani na nje ya Marekani. Wakati wa uongozi wa Elijah Muhammad, kulikuwa na makundi kibwena, yaani, mivutano baina ya watu hawa na wale hadi kupelekea kuondoka kwa kiongozi mkubwa katika shirika Bwana Malcolm X na kuamua kuwa dhehebu la Sunni. Baada ya kifo cha Elijah Muhammad mnamo 1975, mtoto wake Warith Deen Mohammed kabadili jina la jumuia na kuliita "World Community of Islam in the West" (na mara mbili baada ya hapo), na baadaye alijaribu kulirudisha shirika katika muundo mkuu wa Kiislamu wa itikadi za Kisunni.


title: Nation of Islam

text: Mwaka wa 1977, Louis Farrakhan alikataa uongozi wa Warith Deen Mohammed na kuainzisha upya Nation of Islam katika misingi ya awali. Kachukua hekalu ya makao makuu ya Nation of Islam, Mosque Maryam (Mosque #2), ambalo lipo Chicago, Illinois. Tangu 2010, chini ya Farrakhan, wanachama wanaonekana kuzidi.


title: Uafrocentriki

text:
Uafroncentriki (kutoka Kiingereza: Afrocentrism vilevile huitwa Afrocentricity) ni itikadi ya kitamaduni au mtazamo wa kilimwengu ambao hasa ulitolewa na wasomi Weusi wanaoishi nchini Marekani na imejikita katika kuelezea historia ya mtu mweusi Ni majibu yaliyotokana na toleo la ulimwengu la (Eurocentriki) kuhusu Watu wa Afrika na michango yao kihistoria na vilevile katika kutaka kujua asili yao na itikadi zao. Afrocentricity inajishughulisha hasa elimu ya kujitambua kusimama kama wakala wa Afrika na itakadi nzima ya Pan-African na utamaduni wake, falsafa, na historia.
Vilevile Afrocentric hutazamiwa kama mawazo ya Wasomi wa Kiafrika na kwingineko ambao walisoma huko Ulaya. Wengi wao waliibuka katika karne ya 20 hasa kipindi kile cha harakati za kupigania uhuru na ukoloni barani Afrika. Kwa mujibu wa wasomi hao, sababu zilizopelekea Unyang'anyi wa Afrika ni kwa sababu ya mapinduzi ya viwanda ambayo yalichukua nafasi barani Ulaya katika karne ya 19. Mapinduzi hayo yalikuwa na changamoto mbalimbali kwa mataifa ya Ulaya. Ili kuondoa changamoto hizo, wakaona bora waje Afrika - jambo ambalo lilipelekea kuigawa Afrika kwa mataifa yenye nguvu ya Ulaya.
Yafuatayo ni matatizo au nadharia kulingana na wasomi hao wa Kiafrika walioanisha na kuaminika ndio hasa yaliyowafanya Wazungu waje Afrika:
Uzalishaji wa kupita kiasi ulisababishwa na matumizi ya mashine badala ya binadamu. Utumiaji wa uliongeza uzalishaji na kupelekea upungufu wa malighafi barani Ulaya. Hivyo basi walilazimika kuja Afrika ili kutatua tatizo hilo la malighafi. Hili lilipeleka unyang'anyi wa Afrika.
Baada ya mapinduzi ya viwanda, kulikuwa na upungufu wa watu kununua bidhaa za viwandani. Jambo hili lilifanya waje Afrika kutafuta masoko. Vilevile baada ya mapinduzi ya viwanda, sehemu kubwa ya watu walikuwa hawana ajira hivyo upatikanaji wa pesa ukawa mdogo mno, wapi pa kuuzia bidhaa zao, Afrika.


title: Mamlaka ya watu weusi

text: Mamlaka ya watu weusi (kutoka Kiingereza: Black supremacy au black supremacism) ni itikadi ambayo imejikita katika imani ya kumwezesha au kumhamasisha mtu mweusi kuwa juu na bora zaidi kwa watu wa rangi nyingine hivyo basi, watu weusi waweze kuwashinda watu ambao sio weusi katika nyanja zote yaani kiuchumi, kisiasa na kijamii. Kwa baadhi ya watalaamu wa Kizungu hili hulichukulia kundi la chuki.


title: Mamlaka ya watu weupe

text: Mamlaka ya watu wepe (kutoka Kiingereza: White supremacy au white supremacism) ni itikadi ambayo imejikita katika imani ya kumwezesha au kumhamasisha mtu mwepe kuwa juu na bora zaidi kwa watu wa rangi nyingine hivyo basi, watu weupe waweze kuwashinda watu ambao sio weupe katika nyanja zote yaani kiuchumi, kisiasa na kijamii. Kwa baadhi ya watalaamu wa Kizungu hili hulichukulia kundi la chuki.


title: Wizkid

text:
Ayodeji Ibrahim Balogun (amezaliwa 16 Julai, 1990), anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Wizkid (wakati mwingine hupambizwa kama WizKid), ni msanii wa rekodi, mtunzi wa nyimbo na mtumbuizaji kutoka nchini Nigeria. Alianza kazi ya muziki akiwa na umri wa miaka 11, na kutoa albamu ya ushirika akiwa na Glorious Five iliyopewa jina la "Lil Prinz" (2001). Mwaka wa 2009, ameingia mkataba na Banky W. iliyo chini ya Empire Mates Entertainment. Ameanza kupata umaarufu zaidi mnamo mwaka wa 2010 baada ya kutoa kibao cha "Holla at Your Boy" kutoka katika albamu yake ya kwanza iliyoitwa "Superstar" (2011). "Tease Me/Bad Guys", "Don't Dull", Gidi Girl, "Love My Baby", "Pakurumo" na "Oluwa Lo Ni" zilikuwa single kutoka katika albamu ya "Superstar". Albamu yake ya pili iliyoitwa , "Ayo" (2014), ilitanguliwa na vibao kama vile "Jaiye Jaiye", "On Top Your Matter", "One Question", "Joy", "Bombay" na "Show You The Money".
Kwa zaidi, katika kazi za kujitegemea, Wizkid amepata kushirikiana na baadhi ya wasanii ambao wamo katika kazi kama vile "Girl" (Bracket), "Fine Lady" (Lynxxx), "Sexy Mama" (Iyanya), "Slow Down" (R2Bees), "The Matter" (Maleek Berry), "Pull Over" (Kcee) na"Bad Girl" (Jesse Jagz).


title: Wizkid

text: Kazi na mchango wake katika Tasnia ya Muziki wa Nigeria umepelekea kupata mafanikio kadha wa kadha, ikiwa ni pamoja na tuzo ya BET Award, a MOBO Award, The Headies Awards tatu, Channel O Music Video Awards mbili, nne za Nigeria Entertainment Awards, Ghana Music Award, mbili za Dynamix All Youth Awards, mbili za City People Entertainment Awards, na Future Award. Kwa zaidi, amepata kuchaguliwa mara tatu katika MTV Europe Music Awards vilevile mara nne katika tuzo za World Music Awards. Alipata kuwa nafasi ya 5 kwa msanii mwenye pesa sana wa Afrika mwaka 2013 na jarida la Forbes na Channel O. Mnamo Februari 2014, Wizkid amekuwa mwanamuziki wa kwanza wa Kinigeria kuvuka idadi ya milioni 1 ya watu wanaomfuta katika mtandao wa Twitter.


title: Jamhuri ya Texas

text: Jamhuri ya Texas ilikuwa sehemu ya Mexiko iliyojitenga mwaka 1836 na kuendelea kama nchi ya kujitegemea hadi 1845 ilipotekwa na Marekani na kuwa jimbo la Texas ndani ya Maungano ya Madola ya Amerika (USA).


title: Jamhuri ya Texas

text: Chanzo cha harakati ya kujitenga ilikuwa idadi ya walowezi kutoka Marekani waliopewa ardhi na serikali ya Mexiko katika miaka ya awali lakini baadaye hawakuwa tayari tena kukubali mamlaka ya Mexiko. Sababu mojawapo ilikuwa sheria ya Mexiko iliyowapa watumwa wote uhuru ilhali walowezi kutoka Marekani walianzisha mashamba wakiingiza watumwa weusi kama wafanyakazi. Lakini uasi wa walowezi wa Texas ilianza wakati serikali ya Mexiko ilichukuliwa na jenerali Santa Anna aliyejitangaza kuwa dikteta na kufuza mamlaka ya serikali za kieneo. Mapigano yalianza wakati jeshi al Mexiko ilijaribu kukusanya silaha za wanamigambo wa Texas na hapo vita ilianza.


title: Jamhuri ya Texas

text: Katika mapigano ya kijeshi migambo ya Texas ilishinda jeshi la Mexiko na jenerali Santa Anna alipaswa kukubali uhuru wa Texas hata kama baadaye bunge la Mexiko ilikataa kukubali.


title: Jamhuri ya Texas

text: Hali halisi Texas ilikuwa nchi ya kujitegemea lakini dhaifu na idadi kubwa ya raia walipendelea kujiunga na Marekani. Mwaka 1845 rais wa Marekani James K. Polk aliamua utekaji wa texas na kuifanya sehemu ya Marekani. Baadaye bunge la Marekani lilikubali Texas kuwa jimbo la kujitawala wa Maungano ya Madola ya Amerika.


title: Jamhuri ya Texas

text: Utekaji wa Texas ilikuwa chanzo cha vita ya Marekani na Mexiko ya 1846-1848 ambako Mexiko ilishindwa.


title: Mpira (Hevea)

text: Mpira ni spishi ya mti ("Hevea brasiliensis") katika familia Euphorbiaceae. Utomvu wake huvunwa ili kutengeneza dutu kinamo inayoitwa mpira pia. Jina “mpira” hutumika pia kwa miti ingine kama "Landolphia kirkii", "Saba comorensis", "Manihot glaziovii", "Sonneratia alba "na" S. caseolaris".


title: Jason Bateman

text: Jason Bateman (amezaliwa tar. 14 Januari 1969) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani.


title: Mpira (maana)

text: Mpira ni jina la:


title: Kikoho

text: Kikoho ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam inayozungumzwa na Wakoho. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kikoho imehesabiwa kuwa watu 166,000 nchini Vietnam. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikoho iko katika kundi la Kibahnariki.


title: Kikucong

text: Kikucong ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Vietnam na Uchina inayozungumzwa na Wakucong. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikucong imehesabiwa kuwa watu 40,000 nchini Uchina na 6870 nchini Vietnam. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikucong iko katika kundi la Kingwi.


title: Mpira

text: Mpira ni kifaa chenye umbo la tufe, duaradufu au umbo la kufanana nalo. Unatumiwa kwa kuutupa au kuupiga kwa mguu au fimbo fulani.


title: Mpira

text: Mipira hutengenezwa kwa mata kama ngozi, plastiki au dutu ya mpira inayotakiwa kuwa nyumbufu. Mara nyingi mpira ni aina ya ganda tu inayojaa hewa lakini kuna pia mipira inayojaa dutu fulani kwa mfano mpira wa golf au hockey.


title: Mpira

text: Michezo ya mipira inaaminiwa kuwa kati ya michezo ya kale kabisa. Maana inaonekana si watoto wadogo lakini pia wanyama kama paka huvutwa na kitu chenye mwendo wa kuzunguka.


title: Johannes Diderik van der Waals

text: Johannes Diderik van der Waals (23 Novemba, 1837 hadi 8 Machi, 1923) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Hasa alichunguza hali ya gesi na ya kiowevu. Mwaka wa 1910 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Isamu Akasaki

text: Isamu Akasaki (amezaliwa 30 Januari, 1929) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa amechunguza dutu za nusu kipitishi na kubuni diodi ya kutoa nuru. Mwaka wa 2014, pamoja na Hiroshi Amano na Shuji Nakamura, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Hiroshi Amano

text: Hiroshi Amano (amezaliwa 11 Septemba, 1960) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa amechunguza dutu za nusu kipitishi na kubuni diodi ya kutoa nuru. Mwaka wa 2014, pamoja na Isamu Akasaki na Shuji Nakamura, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Shuji Nakamura

text: Shuji Nakamura (amezaliwa 22 Mei, 1954) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani; baadaye akakata uraia wa Marekani. Hasa amechunguza dutu za nusu kipitishi na kubuni diodi ya kutoa nuru. Mwaka wa 2014, pamoja na Hiroshi Amano na Isamu Akasaki, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Muujiza

text: Muujiza ni tukio lisiloelezeka kisayansi kufuatana na sheria za maumbile.


title: Muujiza

text: Matukio hayo yanaweza kufikiriwa yamesababishwa ama na Mungu au miungu, hata kupitia mtu wa dini, ama na nguvu nyingine zinazohusiana na ushirikina.


title: Muujiza

text: Wanateolojia Wakristo wanasema Mungu kwa kawaida anaacha sheria za maumbile zifuate mkondo wake, lakini anabaki huru kuziingilia anavyotaka kwa mipango yake.


title: Muujiza

text: Injili zinasimulia aina nyingi za miujiza ya Yesu.


title: Kushukia kuzimu

text: Kushukia kuzimu ni fundisho la imani ya madhehebu mbalimbali ya Ukristo la kwamba Yesu Kristo, baada ya kufa msalabani siku ya Ijumaa kuu na kabla ya kufufuka kwa utukufu usiku wa Pasaka, alishukia kuzimu kwa nguvu ili kutoa roho za waadilifu zilizokuwa zikisubiri ukombozi kutoka kwake.


title: Kushukia kuzimu

text: Msingi katika Biblia ya Kikristo ni hasa dondoo la Waraka wa kwanza wa Mtume Petro 3:18-22 na Waraka wa Mtume Paulo kwa Waefeso 4:9 This near-absence in Scripture has given rise to controversy and differing interpretations..


title: Kushukia kuzimu

text: Katika karne za kwanza za Kanisa, imani hiyo inakiriwa na Kanuni ya Imani ya Mitume (Italia) na Ungamo la Imani la Atanasi (Misri). Ilifundishwa pia na Melito wa Sardi, Tertuliani, Hipoliti wa Roma, Origen, Ambrosi n.k.


title: Taa (samaki)

text: Taa ni aina za samaki zilizo na mnasaba na papa. Papa upanga na papa charawanza ni aina za taa pia. Majina mengine ya samaki hawa ni shepwa, karwe , (ki)pungu na nyenga. Kama papa, taa wana kiunzi cha gegedu. Mwili wao ni bapa, isipokuwa ule wa papa upanga na papa charawanza, na mapefu yamekuwa mapana na kama mabawa. Hawana pezi la mkundu. Mdomo upo upande wa chini wa kichwa na hata matamvua yapo chini ya mwili kando ya mapefu. Takriban spishi zote zina jozi 5 za matamvua, lakini spishi kadhaa zinazo 6. Macho ya taa yapo juu ya kichwa na nyuma ya kila jicho kuna spirakuli moja. Taa wengi huvuta maji kupitia spirakuli na huyapitisha kwa matamvua ambayo hufyonza oksijeni kutoka maji haya. Mkia wa taa ni mrefu na mwembamba na hubeba msumari katika spishi nyingi.


title: Taa (samaki)

text: Ingawa papa upanga ni aina za taa, wanafanana zaidi na papa wa kawaida, isipokuwa mwili wao ni bapa zaidi. Pua ni ndefu sana na inabeba meno kwa pande mbili zote. Pua hii hutumika kwa kukamata na kukata mawindo.


title: Taa (samaki)

text: Papa charawanza, papa kiharere na papa wame ni aina za taa pia lakini wana mkia kama papa wa kawaida. Kichwa pamoja na mapefu ina umbo wa pembetatu au gitaa (kwa hivyo jina la Kiingereza: Guitarfish).


title: Takaaki Kajita

text: Takaaki Kajita (amezaliwa 9 Machi, 1959) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Japani. Hasa amechunguza mbembeo wa nyutrino unaoonyesha kwamba nyutrino ina masi. Mwaka wa 2015, pamoja na Arthur B. McDonald, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Arthur B. McDonald

text: Arthur Bruce McDonald (amezaliwa 29 Agosti, 1943) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Kanada. Hasa aligundua mbembeo wa nyutrino unaoonyesha kwamba nyutrino ina masi. Mwaka wa 2015, pamoja na Takaaki Kajita, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Venkatraman Ramakrishnan

text: Venkatraman Ramakrishnan (amezaliwa 1952 nchini Uhindi) ni mwanakemia wa nchi za Uingereza na Marekani. Hasa amechunguza ribosomi. Mwaka wa 2009, pamoja na Thomas Steitz na Ada Yonath, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Thomas Steitz

text: Thomas Steitz (amezaliwa 23 Agosti, 1940) ni mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa amechunguza ribosomi. Mwaka wa 2009, pamoja na Venkatraman Ramakrishnan na Ada Yonath, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Ada Yonath

text: Ada Yonath (amezaliwa 22 Juni, 1939) ni mwanakemia kutoka nchi ya Israel. Hasa amechunguza ribosomi. Mwaka wa 2009, pamoja na Venkatraman Ramakrishnan na Thomas Steitz, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Hispania Mpya

text: Hispania Mpya (Kihisp. Virreynato de Nueva España) ilikuwa eneo la kikoloni la Hispania katika Amerika ya Kaskazini, Amerika ya Kati na sehemu za visiwa vya Asia kuanzia mwaka 1535 hadi 1821. Lilijumlisha nchi za leo za Mexiko, Belize, Guatemala, El Salvador, Honduras, Nikaragua, Costa Rica, visiwa vya Karibi, Ufilipino na visiwa mbalimbali katika Pasifiki pamoja na maeneo yaliyo leo majimbo ya kusini ya Marekani (majimbo ya Kalifornia, Nevada, Utah, Colorado, Wyoming, Arizona, New Mexico, Texas na Florida). Hata Venezuela ilikuwa sehemu yake hadi kuhamishwa Granada mpya mnamo 1717.


title: Hispania Mpya

text: Maeneo haya mapana yalikuwa chini ya usimamizi wa gavana mkuu mwenye cheo cha "mfalme mdogo" ("virrey" yaani mfalme mdogo au makamu wa mfalme) aliyekaa mjini Mexico City.


title: Hispania Mpya

text: Maeneo yake yaligawiwa kwa majimbo yaliyoongozwa na magavana wa pekee.


title: Hispania Mpya

text: Hispania ilipaswa kuachia Uingereza visiwa vya Bay Islands (1643), Jamaika (iliyoitwa awali Santiago - hadi 1655) , Visiwa vya Kaiman (1670), Trinidad (1797) na Belize (1798). Nusu ya magharibi ya Hispaniola ilikuwa koloni ya Haiti ya Ufaransa mwaka 1697.


title: Hispania Mpya

text: Tangu uhuru wa koloni za Uingereza katika Amerika ya kaskazini zilizounda Muungano wa Madola ya Amerika (yaani Marekani) mawazo ya kujitenga na Hispania yalianza kusambaa hata katika Mexiko.


title: Hispania Mpya

text: Uhuru wa Mexiko ulitokea mwaka 1821 na kuanzia sasa zilikuwa sehemu za Kuba, Puerto rico na Ufilipino pekee zilizobaki chini ya Hispania hadi Vita ya Marekani dhidi Hispania mwaka 1898 iliyomaliza utawala wa Hispania katika Amerika na Asia.


title: Ufumaji

text: Sanaa ya ufumaji ni ufundi unaotumika kutengeneza vitu mbalimbali kwa kutumia vifaa maalumu au mikono. Mfano wa vitu hivyo ni mikeka, vitambaa, viti vya kukalia n.k.


title: Ufumaji

text: Ufumaji unasaidia kuongeza ujuzi wa kubuni; pia ufumaji unamsaidia binadamu kukidhi mahitaji yake ya kila siku na unaingiza pato kwa taifa.


title: Maya

text: Maya ni jina la ustaarabu uliostawi kusini mwa Meksiko ya leo (rasi ya Yucatan) pamoja na Gwatemala, Belize na sehemu za Honduras na El Salvador kuanzia mwaka 2000 hivi KK hadi waliposhindwa na Wahispania kutoka Ulaya (karne ya 16 na ya 17 BK).


title: Maya

text: Watu wa kwanza waliofika huko kutoka kaskazini walikuwa Waindio, wajukuu wa wahamiaji walioingia Amerika kutoka Asia ya Kaskazini. Hakuna uhakika kufika huko kulitokea lini: labda miaka 10,000 iliyopita.


title: Maya

text: Hao Waindio walikuwa wakulima hodari sana na mazao mbalimbali ambayo leo ni msingi wa chakula kote duniani yalianzishwa na kupandishwa nao, yakiwa pamoja na mahindi, mboga na nyanya. Kilimo cha mahindi hukadiriwa kilianzishwa takriban mnamo mwaka 9000 KK.


title: Maya

text: Kilimo kiliweka msingi kwa vijiji na jamii zilizoshirikiana katika maeneo makubwa. Miji ya kwanza inajulikana kuanzia takriban mwaka 1500 KK.


title: Maya

text: Wamaya waliishi katika vijiji na miji iliyojitegemea na kugombana kati yao mara kwa mara.


title: Maya

text: Wamaya walibuni mwandiko wa hiroglifi wenye alama nyingi kupita maandishi mengine katika Amerika ya Kale na kutunga vitabu. Waliendeleza pia hisabati, wakijua namba "sifuri" na kuboresha mfumo wa kalenda.


title: Maya

text: Walikuwa hodari sana katika astronomia yaani elimu ya nyota. Walipamba miji yao kwa majengo makubwa na mazuri na kuwa wafanyabiashara hodari. Sanaa yao ilijua uchongaji wa mawe na pia uchoraji.


title: Maya

text: Jamii ya Wamaya ilifikia kiwango cha juu kuanzia mwaka 500 KK wakati miji mikubwa ya kwanza ilipotokea. Mnamo mwaka 800 BK jamii za Wamaya katika Yucatan ziliporomoka; wataalamu wengi huamini ya kwamba mabadiliko ya ekolojia na halihewa pamoja na kuchoka kwa rutuba ya ardhi yalisababisha kutoka kwa watu katika makazi ya awali.


title: Maya

text: Lakini ustaarabu huu uliona tena kipindi cha kustawi katika maeneo mengine hadi kuja kwa Wahispania. Miji mbalimbali ya Wamaya iliendelea kujitetea dhidi ya wavamizi na Nojpeten, mji wa mwisho wa kujitegemea ulitekwa mwaka 1696 tu.


title: Wamaya

text: Wamaya ni kundi la makabila ya Waindio wa Amerika ya Kati, hasa rasi ya Yucatan. Kwa sasa wako milioni 7 hivi katika nchi za Meksiko, Guatemala, Belize, Honduras na El Salvador.


title: Wamaya

text: Ndio wajukuu wa watu waliostawisha ustaarabu wa Maya kuanzia mwaka 2000 KK hivi hadi uvamizi wa Wahispania (karne ya 16 na ya 17).


title: Bondia

text: Bondia (pia: mpiga ngumi au mwanamasumbwi) ni mwanamichezo anayetekeleza mchezo wa ngumi.


title: Bondia

text: Bondia ni mtu wa kiume au wa kike anayepigana na bondia mwingine kwa kutumia mikono inayofungwa kwa namna ya ngumi akifuata sheria na kanuni za mchezo huu. Kwa kawaida mabondia huvaa glovu. Kwa mapambano au mechi mabondia hupangwa kwa vikundi au daraja kulingana na uzito wao.


title: Bondia

text: Mara nyingi mabondia hupangwa pia katika sehemu mbili: wale wanaofanya mchezo kwa ajili ya mchezo na wengine wanaocheza kwa pesa. Wanaojulikana zaidi ni mabingwa wa mchezo wa ngumi kwa pesa.


title: Bondia

text: Ken Buchannan Billy Backus Buddy Baer Max Baer Joe Baksi Bob Baker Carlos Baldomir Tony Baltazar Gary Balletto Marco Antonio Barrera Miguel Barrera Monte Barrett Yan Barthelemy Roberto Benitez Carmen Basilio Andre Berto Nigel Benn Markus Beyer Riddick Bowe James J. Braddock Timothy Bradley Livingstone Bramble Lamon Brewster Shannon Briggs Kell Brook Lucas Browne Frank Bruno Lucian Bute Chris Byrd


title: Bondia

text: Kuna taasisi na tovuti mbalimbali zinazoorodhesha mabondia mashuhuri kulingana daraja.


title: Bondia

text: BoxRec () The Ring () ESPN () Transnational Boxing Rankings Board ()


title: Bondia

text: jamii:Mabondia jamii:michezo ya mapigano


title: Eurasia

text: Eurasia ni jina linalotumika kutaja kwa pamoja nchi zote za Asia na Ulaya. Jina hilo linaunganisha maneno "Europa" na "Asia".


title: Eurasia

text: Hali halisi mabara ya Ulaya na Asia yako pamoja kama nchi kavu mfululizo na hakuna bahari inayoyatenganisha. Kwa hiyo Ulaya na Asia haziitwi mabara kwa sababu za kijiografia bali kwa sababu za kihistoria na za kiutamaduni tu.


title: Eurasia

text: Desturi hii inatokana na Wagiriki wa Kale waliokuwa watu wa kwanza wa kugawa dunia katika sehemu tatu tofauti (Ulaya, Asia na Afrika) na hivyo kuweka msingi wa ugawaji wa dunia kwa mabara.


title: Eurasia

text: Wataalamu wengi wa jiografia wanaona ya kwamba masi ya nchi kavu inayojumlisha Ulaya na Asia ina tabia zote za bara moja na hivyo hutumia jina la "Eurasia". Karibu eneo lote liko juu ya bamba la gandunia lilelile, yaani Bamba la Ulaya-Asia.


title: Eurasia

text: Tangu kale suala la mpaka kati ya Ulaya na Asia lilikuwa tata na kuna majibu mbalimbali. Wengi hukubaliana ya kwamba mstari unafuata milangobahari ya Dardaneli na Bosporus (nchini Uturuki), mwambao wa Bahari Nyeusi na Bahari Kaspi halafu safu ya milima ya Ural hadi Bahari Aktiki. Lakini kati ya Bahari Nyeusi na Kaspi katika eneo la Kaukasus mawazo hutofautiana sehemu gani ni za Asia na zipi za Ulaya.


title: Sokwe Mtu wa Kawaida

text: Sokwe Mtu wa Kawaida ("Pan troglodytes") ni jina la nyani wakubwa wa familia Hominidae wanaofanana sana na binadamu. Sokwe Mtu wa Kawaida wanaishi katika maeneo ya tropiki ya Afrika.


title: Novosibirsk

text: Novosibirsk (Kirusi: Новосибирск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,425,508. Iko katika mkoa wa Novosibirsk Oblast.


title: Nizhniy Novgorod

text: Nizhniy Novgorod (Kirusi: Нижний Новгород) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,311,252. Iko katika mkoa wa Nizhniy Novgorod Oblast.


title: Yekaterinburg

text: Yekaterinburg (Kirusi: Екатеринбург) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,293,537. Iko katika mkoa wa Sverdlovsk Oblast.


title: Samara

text: Samara (Kirusi: Самара) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,157,880. Iko katika mkoa wa Samara Oblast.


title: Omsk

text: Omsk (Kirusi: Омск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,134,016. Iko katika mkoa wa Omsk Oblast.


title: Kazan

text: Kazan (Kirusi: Казань) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,105,289. Iko katika mkoa wa Tatarstan.


title: Rostov juu ya Don

text: Rostov juu ya Don (Kirusi: Ростов-на-Дону) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,068,267. Iko katika mkoa wa Rostov Oblast.


title: Ufa

text: Ufa (Kirusi: Уфа) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,042,437. Iko katika mkoa wa Bashkortostan.


title: Volgograd

text: Volgograd (Kirusi: Волгоград) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,011,417. Iko katika mkoa wa Volgograd Oblast.


title: Perm

text: Perm (Kirusi: Пермь) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 1,001,653. Iko katika mkoa wa Perm Krai.


title: Krasnoyarsk

text: Krasnoyarsk (Kirusi: Красноярск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 909.341. Iko katika mkoa wa Krasnoyarsk Krai.


title: Saratov

text: Saratov (Kirusi: Саратов) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 873.055. Iko katika mkoa wa Saratov Oblast.


title: Voronezh

text: Voronezh (Kirusi: Воронеж) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 848.752. Iko katika mkoa wa Voronezh Oblast.


title: Tolyatti

text: Tolyatti (kwa Kirusi: Тольятти, kutokana na jina la Palmiro Togliatti, mwanasiasa Mkomunisti wa Italia) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 702.879. Iko katika mkoa wa Samara Oblast.


title: Krasnodar

text: Krasnodar (Kirusi: Краснодар) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 646.175. Iko katika mkoa wa Krasnodar Krai.


title: Ulyanovsk

text: Ulyanovsk (Kirusi: Ульяновск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 635.947. Iko katika mkoa wa Ulyanovsk Oblast.


title: Izhevsk

text: Izhevsk (Kirusi: Ижевск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 632.140. Iko katika mkoa wa Udmurtia.


title: Yaroslavl

text: Yaroslavl (Kirusi: Ярославль) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 613.088. Iko katika mkoa wa Yaroslavl Oblast.


title: Kaliningrad

text: Kaliningrad (Kirusi: Калининград) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 430.003. Hapa iko makao makuu ya mkoa wa Kaliningrad Oblast.


title: Kaliningrad

text: Hadi 1945 Kaliningrad ilikuwa mji wa Kijerumani uliojulikana kama Königsberg. 1945 kwenye mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia wakazi Wajerumani walikimbia au walifukuzwa na wakazi wapya walipelekwa hapa kutoka mikoa mengine ya Urusi.


title: Kaliningrad

text: 2010 mji ulikuwa na wakazi 431,902.


title: Barnaul

text: Barnaul (Kirusi: Барнаул) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 600.749. Iko katika mkoa wa Altai Krai.


title: Vladivostok

text: Vladivostok (Kirusi: Владивосток) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 594.701. Iko katika mkoa wa Primorskiy Krai.


title: Irkutsk

text: Irkutsk (Kirusi: Иркутск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 593.604. Iko katika mkoa wa Irkutsk Oblast.


title: Habarovsk

text: Habarovsk (Kirusi: Хабаровск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 583.072. Iko katika mkoa wa Habarovsk Krai.


title: Novokuznetsk

text: Novokuznetsk (Kirusi: Новокузнецк) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 549.870. Iko katika mkoa wa Kemerovo Oblast.


title: Orenburg

text: Orenburg (Kirusi: Оренбург) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 549.361. Iko katika mkoa wa Orenburg Oblast.


title: Ryazan

text: Ryazan (Kirusi: Рязань) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 521.560. Iko katika mkoa wa Ryazan Oblast.


title: Penza

text: Penza (Kirusi: Пенза) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 518.025. Iko katika mkoa wa Penza Oblast.


title: Tyumen

text: Tyumen (Kirusi: Тюмень) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 510.719. Iko katika mkoa wa Tyumen Oblast.


title: Naberezhnye Chelny

text: Naberezhnye Chelny (Kirusi: Набережные Челны) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 509.870. Iko katika mkoa wa Tatarstan.


title: Lipetsk

text: Lipetsk (Kirusi: Липецк) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 506.114. Iko katika mkoa wa Lipetsk Oblast.


title: Astrahan

text: Astrakhan (Kirusi: Астрахань) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 506.114. Iko katika mkoa wa Astrahan Oblast.


title: Tomsk

text: Tomsk (Kirusi: Томск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 487.838. Iko katika mkoa wa Tomsk Oblast.


title: Kemerovo

text: Kemerovo (Kirusi: Кемерово) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 484.754. Iko katika mkoa wa Kemerovo Oblast.


title: Mahachkala

text: Mahachkala (Kirusi: Махачкала) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 462.412. Iko katika mkoa wa Dagestan.


title: Kirov, Kirov Oblast

text: Kirov (Kirusi: Киров) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 457.578. Iko katika mkoa wa Kirov Oblast.


title: Cheboksary

text: Cheboksary (Kirusi: Чебоксары) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 440.621. Iko katika mkoa wa Chuvashia.


title: Ivanovo

text: Ivanovo (Kirusi: Иваново) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 431.721. Iko katika mkoa wa Ivanovo Oblast.


title: Bryansk

text: Bryansk (Kirusi: Брянск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 431.721. Iko katika mkoa wa Bryansk Oblast.


title: Kiashkun

text: Kiashkun ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Waashkun. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiashkun imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiashkun iko katika kundi la Kiaryan.


title: Kigrangali

text: Kigrangali ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wagrangali. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kigrangali imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigrangali iko katika kundi la Kiaryan.


title: Kimunji

text: Kimunji ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wamunji. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kimunji imehesabiwa kuwa watu 5300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimunji iko katika kundi la Kiajemi.


title: Kiparachi

text: Kiparachi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Waparachi. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiparachi imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiparachi iko katika kundi la Kiajemi.


title: Kipashai ya Kaskazini-Magharibi

text: Kipashai ya Kaskazini-Magharibi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wapashai. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kipashai ya Kaskazini-Magharibi imehesabiwa kuwa watu 70,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipashai ya Kaskazini-Magharibi iko katika kundi la Kiaryan.


title: Kipashai ya Kaskazini-Mashariki

text: Kipashai ya Kaskazini-Mashariki ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wapashai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipashai ya Kaskazini-Mashariki imehesabiwa kuwa watu 54,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipashai ya Kaskazini-Mashariki iko katika kundi la Kiaryan.


title: Kipashai ya Kusini-Magharibi

text: Kipashai ya Kusini-Magharibi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wapashai. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kipashai ya Kusini-Magharibi imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipashai ya Kusini-Magharibi iko katika kundi la Kiaryan.


title: Kipashai ya Kusini-Mashariki

text: Kipashai ya Kusini-Mashariki ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wapashai. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kipashai ya Kusini-Mashariki imehesabiwa kuwa watu 180,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipashai ya Kusini-Mashariki iko katika kundi la Kiaryan.


title: Kiprasuni

text: Kiprasuni ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Waprasuni. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiprasuni imehesabiwa kuwa watu 800. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiprasuni iko katika kundi la Kiaryan.


title: Kisanglechi

text: Kisanglechi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wasanglechi. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kisanglechi imehesabiwa kuwa watu 2200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisanglechi iko katika kundi la Kiajemi.


title: Kishumashti

text: Kishumashti ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Washumashti. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kishumashti imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kishumashti iko katika kundi la Kiaryan.


title: Kitirahi

text: Kitirahi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Watirahi. Idadi ya Watirahi imehesabiwa kuwa watu 5000 lakini 100 wao tu waliweza kuongea lugha yao ya asili. Wote wengine walibadilisha lugha na kutumia Kipashto, yaani lugha ya Kitirahi imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitirahi iko katika kundi la Kiaryan.


title: Kitregami

text: Kitregami ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Watregami. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kitregami imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitregami iko katika kundi la Kiaryan.


title: Kiwaigali

text: Kiwaigali ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan inayozungumzwa na Wawaigali. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiwaigali imehesabiwa kuwa watu 11,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwaigali iko katika kundi la Kiaryan.


title: The Wiz

text: The Wiz ni tamthiliya na baadaye filamu ya muziki kutoka nchini Marekani. Muziki ilitungwa na Charlie Smalls, kitabu chake na William F. Brown. Ilionyeshwa mara ya kwanza kwenye jukwaa ya Majestic Theatre kwenye Broadway mjini New York, maonyesho ya kwanza yalitokea 5 Januari mwaka 1975.


title: The Wiz

text: Igizo hili linasimulia upya riwaya mashuhuri ya watoto "The Wonderful Wizard of Oz" ikwekwa katika mazigira ya utamaduni ya Wamarekani weusi wa kisasa. Jina la igizo ni mafupisho yanayounganisha vifupi vya jina asilia "W"izard of "Oz".


title: The Wiz

text: Hata kama mwanzoni haikupokelewa vizuri sana iliendelea kuvuta watazamaji ikaendelea kwa miaka 4 hadi 1979 na kuonyeshwa mara 1,672.


title: The Wiz

text: Filamu yake ilitolewa 1978 kwa pamoja na Universal Pictures and Motown Productions ikiongozwa na Sidney Lumet. Kati ya waigizaji walikuwepo Diana Ross, Michael Jackson, Theresa Merritt, Thelma Carpenter, Lena Horne, Richard Pryor na Nipsey Russell.


title: Broadway

text: Broadway ni jina la barabara katika miji mbalimbali hasa nchini Marekani. Maana ya jina ni "njia pana". Maarufu ni hasa Broadway mjini New York inayopita katika mitaa ya Manhattan na Bronx. Imekuwa maarufu hasa kutokana na kuwepo kwa jukwaa 40 za maigizo. Maonyesho mengi ya maigizo mashuhuri yalitokea hapo.


title: Tatarstan

text: Tatarstan ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Kazan.


title: Bashkortostan

text: Bashkortostan ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Ufa.


title: Udmurtia

text: Udmurtia ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Izhevsk.


title: Dagestan

text: Dagestan ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Mahachkala.


title: Chuvashia

text: Chuvashia ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Cheboksary.


title: Buryatia

text: Buryatia ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Ulan-Ude.


title: Kaskazi Ossetia-Alania

text: Kaskazi Ossetia-Alania ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Vladikavkaz.


title: Mordovia

text: Mordovia ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Saransk.


title: Mkoa Huru wa Hanty-Mansi

text: Mkoa Huru wa Hanty-Mansi ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Hanty-Mansiysk. Mji mkubwa wake ni Surgut.


title: Kabardino-Balkaria

text: Kabardino-Balkaria ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Nalchik.


title: Karelia

text: Karelia ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Petrozavodsk.


title: Mari El

text: Mari El ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Yoshkar-Ola.


title: Jamhuri ya Komi

text: Jamhuri ya Komi (Kirusi: Республика Коми) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Syktyvkar.


title: Chechnya

text: Chechnya (Kirusi: Чечня) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Grozniy.


title: Yakutia

text: Jamhuri ya Sakha (Yakutia) (Kirusi: Республика Саха (Якутия)) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Yakutsk.


title: Hakasia

text: Hakasia (Kirusi: Хакасия) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Abakan.


title: Adygea

text: Adygea (Kirusi: Адыгея) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Maykop.


title: Ingushetia

text: Ingushetia (Kirusi: Ингушетия) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Magas. Mji mkubwa wake ni Nazran.


title: Karachaevo-Cherkesia

text: Karachaevo-Cherkessia (Kirusi: Карачаево-Черкесия) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Cherkessk.


title: Kalmykia

text: Kalmykia (Kirusi: Калмыкия) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Elista.


title: Tuva

text: Tuva (kwa Kirusi: Тыва) ni jina la jamhuri mojawapo ndani ya Shirikisho la Urusi. Iko katika Siberia ya kusini, kwenye kitovu cha kijiografia cha Asia.


title: Tuva

text: Imepakana na nchi ya Mongolia upande wa kusini na maeneo yafuatayo ya Shirikisho la Urusi: Jamhuri ya Altai, Jamhuri ya Khakassia, mikoa ya Krasnoyarsk Krai, Irkutsk Oblast na Jamhuri ya Buryatia.


title: Tuva

text: Mji mkuu wake ni Kyzyl.


title: Tuva

text: Idadi ya wakazi ni 307,930 (sensa ya mwaka 2010).


title: Tuva

text: Kuanzia 1921 hadi 1944 Tuva ilikuwa nchi huru ya kujitegemea iliyojulikana kwa jina la Tannu Tuva. Mwaka 1944 iliingizwa katika Umoja wa Kisoveti na kuwa sehemu ya Shirikisho la Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii ya Kirusi, na baada ya anguko la Ukomunisti sehemu ya Shirikisho la Urusi.


title: Mkoa Huru wa Yamalo-Nenets

text: Mkoa Huru wa Yamalo-Nenets (Kirusi: Ямало-Ненецкий автономный округ) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Salehard.


title: Oblast huru ya Kiyahudi

text: Oblast huru ya Kiyahudi (Kirusi: Еврейская автономная область) ni jina la eneo la shirikisho la Russia lililopo mashariki mwa Urusi mpakani kwa China.


title: Oblast huru ya Kiyahudi

text: Linaitwa hivyo kwa sababu lilianzishwa kwa lengo la kuhifadhi Wayahudi wa Urusi na utamaduni wao. Lakini kwa sasa hao ni 0.2% tu kati ya wakazi wote wa eneo hilo.


title: Oblast huru ya Kiyahudi

text: Mji mkuu wake ni Birobijan.


title: Jamhuri ya Altai

text: Jamhuri ya Altai (Kirusi: Республика Алтай) ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Gorno-Altaysk.


title: Magnitogorsk

text: Magnitogorsk (Kirusi: Магнитогорск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 418.545. Iko katika mkoa wa Chelyabinsk Oblast.


title: Kursk

text: Kursk (Kirusi: Курск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 413.442. Iko katika mkoa wa Kursk Oblast.


title: Tver

text: Tver (Kirusi: Тверь) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 408.903. Iko katika mkoa wa Tver Oblast.


title: Nizhniy Tagil

text: Nizhniy Tagil (Kirusi: Нижний Тагил) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 408.903. Iko katika mkoa wa Sverdlovsk Oblast.


title: Ulan-Ude

text: Ulan-Ude (Kirusi: Улан-Удэ) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 408.903. Iko katika mkoa wa Buryatia.


title: Arhangelsk

text: Arhangelsk (Kirusi: Архангельск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 356.051. Iko katika mkoa wa Arhangelsk Oblast.


title: Stavropol

text: Stavropol (Kirusi: Ставрополь) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 354.867. Iko katika mkoa wa Stavropol Krai.


title: Kurgan, Kurgan Oblast

text: Kurgan (Kirusi: Курган) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 345.515. Iko katika mkoa wa Kurgan Oblast.


title: Belgorod

text: Belgorod (Kirusi: Белгород) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 345.515. Iko katika mkoa wa Belgorod Oblast.


title: Murmansk

text: Murmansk (Kirusi: Мурманск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 336.137. Iko katika mkoa wa Murmansk Oblast.


title: Kaluga

text: Kaluga (Kirusi: Калуга) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 336.137. Iko katika mkoa wa Kaluga Oblast.


title: Oryol

text: Oryol (Kirusi: Орёл) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 336.137. Iko katika mkoa wa Oryol Oblast.


title: Smolensk

text: Smolensk (Kirusi: Смоленск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 325.137. Iko katika mkoa wa Smolensk Oblast.


title: Chita, Zabaykalskiy Krai

text: Chita (Kirusi: Чита) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 325.137. Iko katika mkoa wa Zabaykalskiy Krai.


title: Vladimir (mji)

text: Vladimir (Kirusi: Владимир) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 325.137. Iko katika mkoa wa Vladimir Oblast.


title: Vladikavkaz

text: Vladikavkaz (Kirusi: Владикавказ) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 325.137. Iko katika mkoa wa Kaskazi Ossetia-Alania.


title: Volzhskiy

text: Volzhskiy (Kirusi: Волжский) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 313.169. Iko katika mkoa wa Volgograd Oblast.


title: Cherepovets

text: Cherepovets (Kirusi: Череповец) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 311.869. Iko katika mkoa wa Vologda Oblast.


title: Saransk

text: Saransk (Kirusi: Саранск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 304.866. Iko katika mkoa wa Mordovia.


title: Tambov

text: Tambov (Kirusi: Тамбов) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 293.658. Iko katika mkoa wa Tambov Oblast.


title: Vologda

text: Vologda (Kirusi: Вологда) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 293.046. Iko katika mkoa wa Vologda Oblast.


title: Surgut

text: Surgut (Kirusi: Сургут) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 285.027. Iko katika mkoa wa Mkoa Huru wa Hanty-Mansi.


title: Taganrog

text: Taganrog (kwa Kirusi: Таганрог) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 285.027. Iko katika mkoa wa Rostov Oblast.


title: Komsomolsk-na-Amure

text: Komsomolsk-na-Amure (Kirusi: Таганрог) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 281.035. Iko katika mkoa wa Habarovsk Krai.


title: Kostroma

text: Kostroma (Kirusi: Кострома) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 281.035. Iko katika mkoa wa Kostroma Oblast.


title: Nalchik

text: Nalchik (Kirusi: Нальчик) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 274.974. Iko katika mkoa wa Kabardino-Balkaria.


title: Petrozavodsk

text: Petrozavodsk (Kirusi: Петрозаводск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 266.160. Iko katika mkoa wa Karelia.


title: Jost Gippert

text: Mwaka wa 1972 alihitimu masomo ya sekondari katika "Leibniz-Gymnasium", katika mji wa Essen-Altenessen. Tangu 1972 mpaka 1977 alijifunza isimu wa mlingo, usayansi wa India, usayansi wa Japan na usayansi wa China katika chuo kikuu Marburg na chuo kikuu huru Berlin. Baada ya masomo aliupata udaktari wa Falsafa (Ph.D.) kwa kazi yake kuhusu "Syntax of infinitival formations in the Indo-European languagues". Tangu 1977 mpaka 1990 alifanya kazi nyingine kama mwanamaarifa na alifanya madarasa katika Berlin, Vienna na Salzburg. Mwaka wa 1991, alipofanya kazi kama mwanamaarifa kwa isimu ya mashariki ya kompyuta, yeye alifanya katika chuo kikuu mji wa Bamberg kwa kazi yake kuhusu "Iranian loanwords in Armenian and Georgian". Jost Gippert afundisha isimu ya mlingo katika chuo kikuu "Johann-Wolfgang-Goethe", Frankfurt, tangu 1994. Tangu 1996 yeye ni mwanachama mgeni wa „Gelati Science Academy“ (Georgia). Tangu 2002 yeye ni mwanachama wa "Tufankommission"; na tangu 2007 ni mwanachama wa Katikati "Lugha" ya Chuo cha Sayansi Berlin-Brandenburg (Berlin-Brandenburg Science Academy).


title: Jost Gippert

text: Mwaka wa 1997 aliteuwa profesa wa heshima katika chuo kikuu "Sulkhan Saba Orbeliani", mji wa Tbilisi (Georgia), na 2009 aliteuwa udaktari wa heshima katika chuo kikuu "Ivane Javakhishvili", mahali sawasawa. Na mwaka wa 2013 aliteuwa udaktari wa heshima katika chuo kikuu "Shota Rustaveli", mji wa Batumi (Georgia). Kazi zake muhimu kama profesa kwa isimu ya mlingo katika Frankfurt, licha ya uchunguzi wa lugha za Kihindi-Kiulaya na mgawanyiko jenerali wa lugha, ni uchunguzi wa lugha za Caucasus. Miradi mingine ya kimataifa imefanyiwa chini ya usimamizi wake.


title: Jost Gippert

text: Jost Gippert anatawala mradi wake "TITUS" kama mwanaisimu wa kompyuta tangu mwaka 1987. Mradi "TITUS" wana shabaha kubomba madata ya nakala ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Uchunguzi muhimu wa Jost Gippert ni isimu ya mlingo na kihistoria, mgawanyiko ya lugha, electronic text corpora, multimedia language documentation na electronic manuscript analysis.


title: Giugliano in Campania

text: Giugliano in Campania ni mji wa mkoa wa Campania, Italia Kusini na kuanzia mwaka 2015 ni sehemu ya jiji la Napoli.


title: Giugliano in Campania

text: Una wakazi 122,773 na hivyo ni wa 36 nchini Italia na wa 3 mkoani Campania.


title: Terni

text: Terni ni mji wa mkoa wa Umbria, Italia ya Kati.


title: Terni

text: Una wakazi 111,511 na hivyo ni wa 41 nchini Italia.


title: Novara

text: Novara ni mji wa mkoa wa Piemonte, Italia Kaskazini.


title: Novara

text: Una wakazi 104,388 na hivyo ni wa 42 nchini Italia na wa 2 mkoani Piemonte baada ya Torino.


title: Ancona

text: Ancona ni makao makuu wa mkoa wa Marche, Italia ya Kati.


title: Ancona

text: Mji ulianzishwa na Wagiriki wa Kale kutoka Siracusa mwaka 387 KK.


title: Ancona

text: Kwa sasa una wakazi 101,331 na hivyo ni wa 43 nchini Italia.


title: Bolzano

text: Bolzano (kwa Kijerumani: Bozen) ni makao makuu wa wilaya ya kujitegemea katika mkoa wa Trentino-Alto Adige ambao ni wa kaskazini kuliko yote ya Italia.


title: Bolzano

text: Mji una wakazi 106,441 (2016) na hivyo ni wa 42 nchini Italia.


title: Piacenza

text: Piacenza ni mji wa mkoa wa Emilia-Romagna, Italia Kaskazini.


title: Piacenza

text: Mji una wakazi 102,269 na hivyo ni wa 44 nchini Italia.


title: Andria

text: Andria ni mji wa mkoa wa Puglia, Italia Kusini.


title: Andria

text: Mji una wakazi 100,518 na hivyo ni wa 46 nchini Italia.


title: Kanda ya Shirikisho la Urusi

text: a. According to Article 13 of the Charter of Leningrad Oblast, the government bodies of the oblast are located in the city of St. Petersburg. However, St. Petersburg is not officially named to be the administrative center of the oblast.


title: Kanda ya Shirikisho la Urusi

text: b. According to Article 24 of the Charter of Moscow Oblast, the government bodies of the oblast are located in the city of Moscow and throughout the territory of Moscow Oblast. However, Moscow is not officially named to be the administrative center of the oblast.


title: Kanda ya Shirikisho la Urusi

text: c. Not recognized internationally as a part of Russia.


title: Maeneo ya Shirikisho la Urusi

text: Maeneo ya Shirikisho la Urusi ni maeneo yanayofanya kikatiba Shirikisho la Urusi. Maeneo haya ni kama majimbo au madola katika nchi nyingine ya shirikisho. Jina la Kirusi ni "субъекты федерации" (subyekti federatsii) inayoweza kutafsiriwa kama "nafsi za shirikisho" au "wanachama wa shirikisho".


title: Maeneo ya Shirikisho la Urusi

text: Hali halisi yana viwango tofauti sana vya kujitawala kuhusu mammbo ya ndani ama kisiasa, kiuchumi au kiutamaduni. Lakini kila eneo la shirikisho lina wawakilishi 2 katika Halmashauri ya Shirikisho la Urusi ambayo ni kitengo cha juu cha bunge la Urusi.


title: Maeneo ya Shirikisho la Urusi

text: Katiba ya Urusi inataja aina mbalimbali za maeneo ya shirikisho:


title: Maeneo ya Shirikisho la Urusi

text:
Mwaka 1993 kulikuwa na maeneo mwanachama 89. Idadi hii ilipungua kuwa 83 kwenye mwaka kutokana na kuunganishwa kwa maeneo mbalimbali. Mwaka 2014 mji wa Sevastopol na Jamhuri ya Krim yalikuwa maeneo ya 84b na 85 ya Shirikisho la Urusi ingawa hatua hii haikubaliwa na umma wa kimataifa.
a. According to Article 13 of the Charter of Leningrad Oblast, the government bodies of the oblast are located in the city of St. Petersburg. However, St. Petersburg is not officially named to be the administrative center of the oblast.


title: Maeneo ya Shirikisho la Urusi


title: Maeneo ya Shirikisho la Urusi


title: Okrug huru ya Chukotka

text: Okrug huru ya Chukotka ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Anadyr.


title: Jamhuri ya Krim

text: Jamhuri ya Krim (kwa Kirusi: Республика Крым; kwa Kiukraina: Крим) ni jina la mkoa wa Ukraina uliopo kwenye rasi ya Krim upande wa kaskazini ya Bahari Nyeusi. Mkoa huu uliotekwa na Urusi mwaka 2014 lakini uvamizi huo haujakubalika kimataifa.


title: Jamhuri ya Krim

text: Mji mkuu wake ni Simferopol.


title: Sevastopol

text: Sevastopol (kwa Kiukraina na Kirusi: Севастополь) ni mji wa Ukraine kusini uliotekwa na Urusi mwaka 2014 lakini uvamizi huu haujakubalika kimataifa. Una wakazi 416,263.


title: Historia ya Urusi

text: Historia ya Urusi inahusu historia ya eneo ambalo leo linaunda nchi inayoitwa Shirikisho la Urusi.


title: Historia ya Urusi

text: Urusi kama nchi ya pekee ilianza polepole pale ambako makabila ya wasemaji wa Kislavoni cha Mashariki walipoanza kujenga maeneo yao kuanzia karne ya 8 BK.


title: Historia ya Urusi

text: Waviking waliunda dola la kwanza katika eneo la Kiev, wakalitawala kama dola la Kislavoni. Wenyewe waliingia haraka katika lugha na utamaduni wa wenyeji, lakini waliacha jina lao kwa sababu "Rus" kiasili ilikuwa jina la Waskandinavia wale kutoka Uswidi ya leo.


title: Historia ya Urusi

text: Mwaka 988 Kiev ilipokea Ukristo wa Kiorthodoksi kutoka Bizanti. Tukio hilo liliathiri moja kwa moja utamaduni na historia yote iliyofuata.


title: Historia ya Urusi

text: Dola la Kiev liliporomoka kutokana na mashambulio ya Wamongolia baada ya Jingis Khan, na maeneo madogo zaidi yalijitokeza yaliyopaswa kukubali ubwana wa Wamongolia.


title: Historia ya Urusi

text: Kubwa kati ya maeneo yale madogo ulikuwa utemi wa Moscow. Watemi wa Moscow walichukua nafasi ya kwanza kuunganisha Waslavoni wa Mashariki dhidi ya Wamongolia na kupanua utawala wao.


title: Historia ya Urusi

text: Baada ya anguko la Konstantinopoli mwaka 1453 watawala wa Moscow walipokea cheo cha Kaisari wa Roma kilichoitwa "tsar" na kuwa cheo cha watawala wa Urusi hadi mwaka 1917.


title: Historia ya Urusi

text: Mpaka karne ya 18 eneo la Moscow lilikuwa tayari kubwa likabadilika kuwa Milki ya Kirusi iliyoendelea kupanuka katika Siberia na Asia ya Kati, ikawa kati ya milki kubwa kabisa za historia ikienea kutoka Poland upande wa magharibi hadi bahari ya Pasifiki upande wa mashariki.


title: Historia ya Urusi

text: Tsar Petro I (1689-1725) alitambua ya kwamba nchi yake ilikuwa nyuma upande wa teknolojia na elimu kulingana na mataifa ya Ulaya. Alianzisha mabadiliko mengi ya kuiga mfano wa Ulaya ya Magharibi akahamisha mji mkuu kutoka Moscow kwenda mji mpya aliounda sehemu ya magharibi ya milki yake akauita Sankt Peterburg.


title: Historia ya Urusi

text: Tangu wakati wa Petro I nchi ilishiriki katika siasa ya Ulaya pamoja na vita vingi vya huko.


title: Historia ya Urusi

text: Mwanzo wa karne ya 19 milki ikashambuliwa na Napoleon Bonaparte aliyeteka Moscow lakini Warusi walifaulu kuwafukuza maadui kwa msaada wa baridi iliyoua askari wengi wa Ufaransa.


title: Historia ya Urusi

text: Matsar wa Urusi waliendelea kutawala kwa kuwa na mamlaka zote bila kushirikisha wananchi jinsi ilivyokuwa kawaida katika sehemu nyingine za Ulaya. Miji iliona maendeleo ya viwanda na jamii ya kisasa, lakini sehemu kubwa ya wakulima waliendelea kukaa chini ya utawala wa makabaila.


title: Historia ya Urusi

text: Katika sehemu ya pili ya karne ya 19 Urusi ulipanua utawala wake juu ya maneo makubwa ya Asia ya Kati na milima Kaukasus ukashindana na Milki ya Osmani, Uajemi na athira ya Uingereza katika Asia.


title: Historia ya Urusi

text: Mwanzoni mwa karne ya 20 Urusi ukaonekana tena kuwa nyuma ya nchi za magharibi na sababu kuu ilikuwa nafasi kubwa ya serikali iliyojitahidi kusimamia mabadiliko yote katika jamii na kuzuia mabadiliko yaliyoonekana magumu machoni pa Tsar, pa makabaila na pa maaskofu wa Kanisa la Kiorthodoksi.


title: Historia ya Urusi

text: Mwaka 1903 upanuzi wa Urusi katika Asia uligongana na upanuzi wa Japan na kusababisha vita ya Japani na Urusi ya 1905. Sababu kuu ya vita ilikuwa mashindano ya nchi zote mbili juu ya athira na kipaumbele katika Korea na Manchuria. Urusi ulishindwa, hivyo ililazimika kujiondoa katika Manchuria na Korea na kukubali maeneo haya mawili kuwa chini ya athira ya Japani. Ilikuwa mara ya kwanza kwa taifa la Asia kushinda nchi ya "watu weupe" wa Ulaya tangu zama za kati.


title: Historia ya Urusi

text: Tukio hili lilisababisha mapinduzi ya Urusi ya 1905. Tsar Nikolas alipaswa kukubali uchaguzi wa bunge la duma kwa mara ya kwanza. Hata hivyo haki za duma zilikuwa chache na mabadiliko yalitokea polepole mno.


title: Historia ya Urusi

text: Urusi ulijiunga mwaka 1914 na vita kuu ya kwanza ya dunia ukisimama upande wa Uingereza na Ufaransa dhidi ya Ujerumani na Austria-Hungaria. Vita havikuenda vizuri, wananchi wakaona njaa na mapinduzi ya Februari 1917 yakamfukuza Tsar aliyejiuzulu.


title: Historia ya Urusi

text: Vita vikaendelea na Wajerumani walizidi kusogea mbele. Serikali mpya ya bunge ikapinduliwa katika mwezi wa Oktoba 1917 na mapinduzi ya Bolsheviki chini ya kiongozi wao Vladimir Ilyich Lenin.


title: Historia ya Urusi

text: Huo ulikuwa mwanzo wa vita ya wenyewe kwa wenyewe. Wakomunisti chini ya Lenin walishinda na kugeuza Urusi kuwa Umoja wa Kisoveti tangu mwaka 1922, wakitawala kwa mfumo wa kiimla wa chama chao. Ili kurahisisha utawala wao Wakomunisti waliamua kutawala Urusi wa awali kwa muundo wa shirikisho, wakaunda jamhuri mbalimbali kufuatana na mataifa ndani ya eneo hilo kubwa.


title: Historia ya Urusi

text: Urusi lilikuwa sasa jina la jamhuri kubwa katika umoja huu nao ukaitwa Shirikisho la Jamhuri ya Kisovyiet ya Kijamii ya Kirusi.


title: Historia ya Urusi

text: Kikatiba jamhuri hizo zote zilikuwa nchi huru lakini hali halisi zilitawaliwa zote kutoka makao makuu ya chama cha kikomunisti huko Moscow. Katiba hiyo ilipata umuhimu tangu 1989, wakati wa mwisho wa utawala wa Wakomunisti ambako jamhuri zote zilitafuta uhuru wao zikaachana na Umoja.


title: Historia ya Urusi

text: Mji mkuu Sant Peterburg ulibadilishwa jina kuwa Leningrad na baadaye makao makuu ya nchi yakahamishwa tena kwenda Moscow.


title: Historia ya Urusi

text: Kiongozi aliyemfuata Lenin mwaka 1924 alikuwa Josef Stalin aliyeweza kugeuza utawala wa chama kuwa utawala wake mwenyewe akiongoza kwa jina la Katibu Mkuu wa chama cha kikomunisti.