title: Wakabwa

text: Mtawala huyo, yaani Matambalya wa Wandibha, ndiye babu wa kibiolojia (kwa upande wa baba) wa msomi maarufu kutoka Mkoa wa Mara, Prof. Francis Shasha (hutamkwa pia Chacha) Matambalya, aliyepata kufundisha Chuo kikuu cha Dar es Salaam, Chuo Kikuu cha Bonn (Ujerumani), Chuo Kikuu cha Leipzig (pia Ujerumani), n.k.


title: Wakabwa

text: Pia mchezaji maarufu wa timu za Taifa (Tanzania) za netiboli na Basketball kwa wanawake, na pia timu za jeshi Stars katika michezo hiyo, Bhoke Matambalya ni mjukuu wa "Chifu/Mwanangwa" Matambalya wa Wandibha.


title: Wakabwa

text: Kadhalika, babu wa Prof. Sarungi, msomi na daktari maarufu wa mifupa ni Mkabwa, aliyehamia Wilaya ya Rorya, Mara Kaskazini.


title: Kikabwa

text: Kikabwa ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakabwa. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikabwa imehesabiwa kuwa watu 14,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikabwa iko katika kundi la E40.


title: Wakaguru

text: Wakaguru (au Wakagulu) ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi hasa katika Mkoa wa Morogoro, ambako wako zaidi katika wilaya za Kilosa na Gairo. Ni mojawapo ya makabila makuu katika mkoa wa Morogoro.


title: Wakaguru

text: Pia wako katika mkoa wa Dodoma (Mpwapwa na Kongwa), Kiteto na sasa wanatanuka zaidi maeneo ya Handeni.


title: Wakaguru

text: Lugha yao ni Kikagulu.


title: Wakaguru

text: Ukifuatilia masimulizi ya wazee, hususan wakati wa sherehe za kumaliza msiba (mwidiki) yanaonesha kuwa Wakagulu walitokea maeneo ya Rwanda na Burundi (ya sasa).


title: Wakaguru

text: Walitoka maeneo hayo kutokana na ukame uliokuwepo na matatizo mengine ya kivita.


title: Wakaguru

text: Walipita maeneo mengi yakiwemo Konongo (Ukimbu), Mkoani Rukwa; baadaye walipita maeneo ya Mkoa wa Singida hadi wakaingia Rudi (Kusini mwa Mpwapwa).


title: Wakaguru

text: Baada ya kuishi hapo kwa muda waliparamia milima ya Rubeho, lakini bado walikuwa na mawasiliano makubwa na watu wa Konongo.


title: Wakaguru

text: Katika kuzunguka hapa na pale huko milimani ndipo zilipojitokeza koo mbalimbali za Wakagulu kutokana na matukio mbalimbali yaliyokuwa yakiwapata wanawake.


title: Wakaguru

text: Kwa msingi huo Wakagulu, kama Waluguru, Wakutu, Wazaramo na Wakwere wanafuata mfumojike, yaani ukoo wa mama ndio unaoongoza familia na watoto wote wanahesabiwa kuwa wa ukoo (welekwa) huo. Kwa mfano ukoo wa Wambigo ulipatikana baada ya wahenga kukanyaga maji yaliyokuwa yanajizungusha (Gakubiga) kwenye mto Mkondoa.


title: Kikaguru

text:
Kikaguru (pia huitwa "Chikagulu") ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakaguru. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kikaguru imehesabiwa kuwa watu 241,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikaguru iko katika kundi la G10.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:


title: Wakahe

text: Wakahe ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Kilimanjaro, karibu na mji wa Moshi. Lugha yao ni Kikahe.


title: Kikahe

text:
Kikahe ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakahe. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kikahe imehesabiwa kuwa watu 2700. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikahe iko katika kundi la E60.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:


title: Wakami

text: Wakami ni kabila la Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Morogoro, kwenye wilaya za Kilosa na Morogoro Vijijini. Lugha yao ni Kikami.


title: Kikami (Tanzania)

text:
Kikami ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakami. Isichanganywe na lugha ya Kikami nchini Nigeria. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikami imehesabiwa kuwa watu 16,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikami iko katika kundi la G30.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:


title: Wakara

text: Wakara ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi hasa katika Mkoa wa Mwanza, wilaya ya Ukerewe, hususan katika kisiwa cha Ukara.


title: Wakara

text: Kutokana na uhaba wa ardhi uliosababishwa na ongezeko la kasi la idadi ya watu, Wakara wengine wamelazimika kuhama kisiwa hicho. Kwa sasa wanapatikana kwa wingi katika kisiwa cha Ukerewe na wilaya ya Sengerema mkoani Mwanza, Geita mkoani Geita na Chato mkoani Kagera.


title: Wakara

text:
Lugha yao ni Kikara. Lugha hiyo inafanana sana na Kijita na Kikwaya, lugha ambazo huzungumzwa na Wajita na Wakwaya; makabila ambayo hupatikana katika mkoa wa Mara. Haya makabila yana mila ambazo vilevile zinafanana sana.
Hata majina yao hufanana.


title: Wakara

text: Hata hivyo ipo tofauti ndogondogo sana katika matamshi ya lugha hizo. Kwa mfano, badala ya maneno yenye "g" kutamkwa na Wakara, wao hutamka "k" tofauti na wenzao Wajita na Wakwaya. Pia kuna maneno yenye herufi "j". Wakati Wajita na Wakwaya hutamka maneno yenye "j" kama yalivyo, Wakara hutamka maneno hayo kama "ch".


title: Wakara

text: Mifano halisi ni kama ifuatavyo:Inasemekana kuwa asili ya Wakara ni kutoka Sudan Kusini. Inaaminika Wakara walikimbia vita vya biashara ya watumwa, wakipitia Uganda na hatimaye kujikuta katika kisiwa cha Ukara ambapo waliamua kuweka maskani. Kundi hili hupatikana zaidi katika sehemu ya magharibi ya kisiwa hiki. Hata hivyo kuna jamii ya watu wachache ambao walitokea sehemu ya mashariki, katika mkoa wa Mara.


title: Wakara

text: Kwa asili Wakara wanajulikana kwa kuwa watu wenye bidii ya kazi, wavumilivu, waaminifu na wakweli, wenye msimamo katika masuala ya msingi, wakarimu na wakaribishaji wa wageni. Kazi zao za asili ni pamoja na kilimo, ufugaji na uvuvi.


title: Wakara

text: Mtu hawezi kuongelea maendeleo ya wilaya ya Ukerewe na mkoa wa Mwanza kwa ujumla bila kuwataja Wakara. Kutokana na tabia yao ya kufanya kazi kwa bidii wamejikuta wakiwa wachangiaji wakubwa wa maendeleo ya kiuchumi kwa maeneo haya kutokana na kushiriki kwao kuzalisha mazao mbalimbali ya chakula na biashara ambayo husafirishwa na kuuzwa katika sehemu kubwa ya mkoa wa Mwanza na maeneo mengine jirani. Kwa miaka mingi jamii hii imekuwa wazalishaji wakubwa wa mazao ya mihogo, viazi vitamu na mpunga, na samaki.


title: Kikara (Tanzania)

text: Kikara (pia Kiregi) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakara, wakazi wa kisiwa kimojawapo cha Ziwa Viktoria.


title: Kikara (Tanzania)

text: Mwaka 1987 idadi ya wasemaji wa Kikara ilihesabiwa kuwa watu 86,000.


title: Kikara (Tanzania)

text:
Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikara iko katika kundi la E20. Inafanana na Kijita (81%) na Kikwaya (80%).
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:


title: Mpira wa miguu

text: Mpira wa miguu (pia soka au kandanda) ni mchezo unaochezwa na jumla ya wachezaji ishirini na wawili katika timu mbili, kila timu ikiwa na wachezaji kumi na mmoja.


title: Mpira wa miguu

text: Lengo hasa la mchezo huu ni wachezaji kuumiliki mpira kwa kutumia miguu na kufunga goli, yaani kuuingiza mpira katika wavu wa wapinzani mara nyingi zaidi.


title: Mpira wa miguu

text: Matumizi ya mikono ni marufuku isipokuwa kwa mlinda mlango katika eneo maalumu na wakati wa kurudisha mpira baada ya kutoka nje ya uwanja.


title: Mpira wa miguu

text: Michezo mbalimbali ya kuchezea mpira inaweza kupatikana katika kila uwanja wa jiografia na historia. Wachina, Wajapani, Wakorea na Waitalia, wote hao walikuwa wakicheza mpira zamani kabla ya enzi zetu. Wagiriki na Waromania walitumia michezo hiyo kuwaandaa wapiganaji kabla ya vita.


title: Mpira wa miguu

text: Hata hivyo, ni nchini Uingereza ambapo umbo la soka la kisasa lilianza kulipuka.


title: Mpira wa miguu

text: Ilianza wakati mashirikisho mawili (Shirikisho la Mpira wa miguu na Mpira wa Ragbi) yalipotawanyika. Shirikisho la kwanza lilibakia Uingereza. Mnamo Oktoba 1963, Vilabu 11 vya London vilituma wawakilishi katika mkutano wa Freemasons ili kujadili na kuweka kanuni zilizokubalika kusimamia mechi zilizochezwa kati yao.


title: Mpira wa miguu

text: Mkutano huu ulipelekea kuanzisha kwa Shirikisho la Kandanda (Football Association).


title: Mpira wa miguu

text: Miongoni mwa kanuni zilizowekwa ni zile za kukataa utumiaji wa mikono kushika mpira na kunyang'anyana kwa nguvu. Soka na Ragbi zilifarakana tarehe hiyo.


title: Mpira wa miguu

text: Miaka minane baada ya kuanzishwa, Shirikisho la Kandanda (FA) lilikuwa na wanachama 50. Shindano la kwanza la kandanda - Kombe la FA - lilianza mwaka huo, likifuatiwa na lile la Ligi ya Ubingwa miaka 17 baadaye.


title: Mpira wa miguu

text: Wachezaji wawili wa Kilabu ya Darwin, John Dove na Fergus Suter walikuwa wa kwanza kulipwa kwa mchezo wao. Kitendo hiki kilikuwa mwanzo wa soka ya kulipwa iliyohalalishwa mwaka wa 1885.


title: Mpira wa miguu

text: Mwamko huu ulipelekea kuanzishwa kwa Mashirikisho ya kitaifa nje ya Uingereza (Great Britain). Baada ya Shirikisho la Kandanda la Uingereza, Mashirikisho yaliyofuatia ni ya Uskoti (1873), Wales (1875) na Eire (1880).


title: Mpira wa miguu

text: Kutokana na ushawishi mkuu wa Uingereza katika mataifa ya dunia, soka ilisambaa kote duniani.


title: Mpira wa miguu

text: Mataifa mengine mengi yalianzisha Mashirikisho ya Kandanda kufikia 1904 wakati Shirikisho la Soka Duniani (FIFA) lilipoanzishwa. Tangu hapo, kandanda ya kimataifa imekuwa ikikua licha ya vikwazo mbalimbali.


title: Mpira wa miguu

text: Kufikia 1912, FIFA ilikuwa na uanachama wa mashirikisho 21, idadi iliyoongezeka na kufikia 36 mwaka 1925.


title: Mpira wa miguu

text: Kufikia 1930 - mwaka ambapo kwa mara ya kwanza kulikuwa na mashindano ya Kombe La Dunia, FIFA ilikuwa na wanachama 41. Idadi hii ilizidi kuongezeka na kufika 51 mnamo 1938 na 76 kufikia 1950.


title: Mpira wa miguu

text: Baada ya Kongamano la FIFA la mwaka 2000, kulikuwa na wanachama 204 na idadi hii inazidi kukua kila mwaka.


title: Mpira wa miguu

text: Maagizo ya Kandanda hupitiwa na kufanyiwa mabadiliko kila mwaka (Mwezi Julai) na Shirikisho la Kandanda Duniani (FIFA).[1]


title: Mpira wa miguu

text: Uwanja una umbo la mstatili. Hakuna kipimo kamili, ila kanuni zinasema urefu ni baina ya mita 90 na 120, upana baina ya mita 45 na 90. Kwa michezo ya kimataifa urefu uwe baina ya mita 100 - 110 na upana baina ya mita 64 na 75.


title: Mpira wa miguu

text: Goli ziko kwenye pande fupi zaidi. Kuna alama ya bendera kwenye kona za uwanja. Mwaka 2008 IFAB ilijaribu kusanifisha vipimo kuwa mita 105 kwa 68, lakini kanuni hii ilisimamishwa baadaye.


title: Mpira wa miguu

text: Mstari ni mpaka wa uwanja. Wakati mpira uko kwenye mstari hata kwa kiasi kidogo unahesabiwa bado uko ndani ya uwanja. Kwa goli kukubaliwa sharti mpira uwe umepita mstari wa goli kabisa.


title: Mpira wa miguu

text: [2] [3] Kuna wachezaji wa aina tatu: walinzi, wachezaji wa kiungo na wachezaji wa mbele au straika. Goli kipa au mlinda lango ni mmoja kati ya walinzi.


title: Mpira wa miguu

text: Ni uamuzi wa kocha kuhusu idadi ya wachezaji wa kulinda lango, wa kiungo au wa mbele, ikitegemea mfumo uliotumika. Mfumo wa 4-4-2[4] umekuwa maarufu miongoni mwa timu nyingi. Mfumo huu hujumlisha walinzi wanne pamoja na mlinda lango, wachezaji wanne wa kiungo na wawili wa mbele. mshambuluaji lazima akawa mtu mwenye ujuzi mkubwa na mwenye nguvu za kushambulia


title: Mpira wa miguu

text: Katika ligi za kitaifa na kimataifa, alama hutunukiwa kwa timu baada ya mchezo. Timu iliyoshinda hupewa alama tatu huku timu zilizotoka sare hupewa alama moja kila moja.


title: Mpira wa miguu

text: Ikiwa ni lazima mshindi apatikane, hasa kwenye mechi za finali, mchezo huwa na muda wa ziada kama timu hizo ziko sare. Iwapo sare hiyo huendelea mchezo huamuliwa kwa mikwaju ya penalty.


title: Mpira wa miguu

text: [5] Shirikisho la Soka Duniana (FIFA) ndilo shirikisho kuu linalosimamia kandanda duniani. Wanachama wake ni mashirikisho ya kandanda ya nchi mbalimbali. Kufikia mwaka wa 2000, lilikuwa na wanachama 204 kutoka pembe zote za dunia. Shirikisho hili huandaa mashindano mbalimbali ya soka kama vile Kombe la Dunia la FIFA na pia huwatunuku wachezaji.


title: Mpira wa miguu

text: Orodha ifuatayo inaonyesha baadhi ya wanasoka maarufu duniani, lakini haiashirii usanjari huu kulingana na ubora. Wapo wengine wengi ambao hawajatajwa hapa.[6]


title: Mpira wa miguu

text: David Beckham wa Uingereza Franz Beckenbauer wa Ujerumani Gabriel Batistuta wa Arjentina Michael Ballack wa Ujerumani Pablo Aimar Carlos Tevez Lionel Messi wa Arjentina Adriano Dennis Bergkamp Jared Borgetti wa Mexico Fabio Cannavaro wa Italia Roberto Carlos Ronaldinho Deco Hernan Crespo Didier Drogba Michael Essien wa Ghana Samuel Eto wa Cameroon Luis Figo Steven Gerald Thierry Henry wa Ufaransa Oliver Kahn, Kipa wa Ujerumani Ricardo Kaka Roy Keane Jurgen Klinsmann Miroslav Klose Frank Lampard Diego Maradona wa Arjentina Michael Owen Alessandro Nesta Pele wa Brazil Robert Pires Rivaldo Robinho Romario Ronaldo wa Brazil Cristiano Ronaldo wa Ureno Wayne Rooney Ruud Van Nistelrooy Patrick Viera Zinedine Zidane wa Ufaransa


title: Mpira wa miguu

text: Mchezo ulipelekwa Afrika na Waingereza wakati wa ukoloni. Mechi za kwanza zilizorekodiwa mwaka 1862 huko Cape Town na Port Elizabeth[7].


title: Mpira wa miguu

text: Ilhali ulikuwa mwanzoni mchezo wa kizungu ulienea haraka kati ya vijana Waafrika kupitia shule, jeshi na wafanyakazi wa reli. Kwa mfano kisiwani Unguja walikuwa wafanyakazi Wazungu na Wahindi waliocheza soka pamoja wakitazamiwa na wenyeji, halafu wanafunzi wa shule ya misioni St Andrew's ya UMCA. Khamis Fereji alikumbuka jinsi gani mnamo 1910 soka ilichezewa na watoto na vijana kote Zanzibar mjini wakitumia mipira ya tennis mtaani au mwambanoni wakati wa jioni ilhali wazee walitazama. Vivyi hivyo aliandika Dr. Nmandi Azikiwe katika kumbukumbu ya maisha yake ya kwamba alipokuwa mtoto Calabar (Nigeria) kabla ya Vita Kuu ya Kwanza walicheza mpira kila mahali kwa kutumia maembe, machungwa au mipira ya tennis[8]


title: Mpira wa miguu

text: Mchezo ukaendelea kupanuka na kuendeshwa na wenyeji katika klabu zilizoundwa wakati miji ilikua na kuwa na wakazi wengi Waafrika[9].


title: Mpira wa miguu

text: Tangu uhuru soka ilipanuka sana katika nchi huru za Afrika. Baada ya kujiunga na FIFA wawakilishi wa nchi huru za Afrika waliweza kuhakikisha ya kwamba Afrika Kusini ilitengwa kwa sababu ya siasa yake ya apartheid (ubaguzi wa rangi).


title: Mpira wa miguu

text: Tangu 1970 mpango wa kombe la dunia ulibadilishwa kuhakikisha nafasi kwa kila bara na Afrika ilipewa nafasi 1 ya hakika. 1986 zilikuwa nafasi 2, 1998 nafasi 4 na tangu kombe la 2002 kuna nafasi 5 kwa timu kutoka Afrika. [10]


title: Mpira wa miguu

text: Kwa Tanzania na nchi nyingi za Afrika kuna uhaba wa wafadhiliː hiyo husababisha timu ambazo hazina uwezo wa kiuchumi kukata tamaa. Tatizo kubwa ni uhamisho wa wachezaji vijana wenye uwezo kuhamia nje ya Afrika. Wakati wa kombe la dunia idadi kubwa wachezaji wa timu za kitaifa kutoka Afrika wanaajiriwa na klabu huko Ulaya; wakati wa kombe la dunia dunia 2010 walikuwa asilimia 80 za wachezaji Waafrika kwenye kombe la dunia waliocheza kwa klabu za Ulaya. Hali hii inashusha uwiano wa soka katika ligi za kitaifa kwa sababu wachezaji bora wako ng'ambo wakipatikana tu kwa mechi za kimataifa wakishiriki katika timu ya kitaifa.[11]


title: Mpira wa miguu

text: Hali halisi kuna namna nyingi kucheza soka hata pasipo na wachezaji 22 au uwanja kamili. Kila mahali dunaini watu hasa vijana hucheza barabarani au shambani kwa kila idadi ya wachezaji, ilhali fimbo au mawe mawili hudokeza goli. Pasipo na mpira kamili vijana hujitengenezea kifaa kwa karatasi au plastiki iliyoshikwa kwa kamba katika umbo la kufanana na tufe.


title: Mpira wa miguu

text: Kwa mazingira ya pekee kuna pia mapatano juu ya kanuni maalumu kwa timu ndogo (kwa mfano wachezaji 5/5) au mahali kama mchanga wa mwabaoni (beach soccer), katika ukumbi (indoor soccer) au kwa wachezaji walemavu.


title: Mpira wa miguu

text: CAF Champions League 2017 Wydad Athletic Club


title: Mpira wa miguu

text: CAF Champions League 2016 Mamelodi Sundowns


title: Mpira wa miguu

text: CAF Champions League 2015 Mazembe


title: Mpira wa miguu

text: CAF Champions League 2014 ES Setif


title: Mpira wa miguu

text: CAF Champions League 2013 Al Ahly


title: Mpira wa miguu

text: CAF Champions League 2012 Al Ahly


title: Mpira wa miguu

text: CAF Champions League 2011 Esperance Tunis


title: Mpira wa miguu

text: CAF Champions League 2010 Mazembe


title: Mpira wa miguu

text: CAF Champions League 2009 Mazembe


title: Mpira wa miguu

text: CAF Champions League 2008 Al Ahly


title: Mpira wa miguu

text: Nafasi mwanzoni mwa mwaka 2017


title: Mpira wa miguu

text: 1 Al Ahly Egypt 1594


title: Mpira wa miguu

text: 2 Esperance de Tunis Tunisia 1588


title: Mpira wa miguu

text: 3 TP Mazembe Congo DR 1587


title: Mpira wa miguu

text: 4 Vita Club Congo DR 1581


title: Mpira wa miguu

text: 5 Etoile du Sahel Tunisia 1578


title: Frantz Fanon

text: Frantz Fanon (20 Julai 1925 – 6 Desemba 1961) alikuwa mwandishi wa Kifaransa aliyezaliwa kwenye kisiwa cha Martinique.


title: Frantz Fanon

text: Maandishi yake yalilenga hasa kukosoa ukoloni.


title: Wakerewe

text: Wakerewe ("abhakerebhe") ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi kwenye kisiwa cha Ukerewe katika Ziwa Viktoria. Lugha yao ni Kikerewe.


title: Wakerewe

text: Kabila hili linaundwa na koo mbalimbali wakiwemo Abhanange, Abhasilanga, Abhakanda, Abhabhogo, Abhananila n.k.


title: Wakerewe

text: Inaaminika kuwa kabila la Wakerewe lilitokea maeneo ya Bukoba, kisiwani Kerebe na walikuwa koo mbalimbali, hasa wakiongozwa na ukoo wa Abhasilanga ambao ndio wengi katika kabila hili. Mpaka leo kuna mawasiliano ya mbali kilahaja kati ya Wakerewe na kabila la Wahaya.


title: Wakerewe

text: Kabila la Wakerewe lilikuwa likitawaliwa na kiongozi wao aliyeitwa Omukama, chini yake akifuatiwa na Omukungu ambaye alikuwa anatawala eneo dogo katika utawala wa Omukama, na wengine wakifuatia chini kama vile Katikilo n.k.


title: Wakerewe

text: Mtawala wa Ukerewe alikuwa akimiliki kuanzia Ukerewe mpaka maeneo ya Mwibara pia mpaka Irugwa Kisiwani.


title: Wakimbu

text: Wakimbu ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi mpakani mwa mikoa mitatu, yaani Mkoa wa Tabora, Mkoa wa Singida na Mkoa wa Mbeya, hasa kwenye Wilaya ya Sikonge, Wilaya ya Manyoni na Wilaya ya Chunya. Lugha yao ni Kikimbu.


title: Wakinga

text: Wakinga ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi hasa katika Mkoa wa Njombe, Wilaya ya Makete.


title: Wakinga

text:
Makabila makubwa ya wenyeji mkoani Njombe ni Wabena, Wakinga na Wapangwa, na uwiano wao ni 37:11:3.
Kabila la Wabena liko wilaya ya Njombe na eneo la Malangali likiwa linapakana na
wilaya ya Ulanga na wilaya ya Kilombero (Mkoa wa Morogoro), Wakinga wako wilaya ya Makete na Wapangwa wako eneo la Malangali.


title: Wakinga

text: Yapo pia makabila madogo kama vile Wamahanji, Wakisi, Wamanda, Wamagoma n.k. ambao kwa ujumla wao wanachukua asilimia 6 iliyosalia ya watu Mkoani Njombe.


title: Wakinga

text: Lugha ya Wakinga inaitwa Kikinga. Asili ya lugha hii ina mkanganyo kidogo: baadhi ya taarifa zinaeleza kuwa asili ya lugha hii ni misitu ya Kongo , huku taarifa nyingine zinaeleza kuwa asili ya jamii ya Wakinga ni Afrika Kusini na kwa waliingia Ukinga kwa kutokea mkoa wa Ruvuma.


title: Wakinga

text: Jamii ya Wakinga ina koo mbalimbali, kwanza ukoo wa Sanga, ambao ndio ukoo mkubwa na ndio uliokuwa unatawala jamii yote ya Wakinga. Koo nyingine ni pamoja na ukoo wa Kyando, Mahenge, Chaula, Tweve, Luvanda, Pila, Lwila, Ndelwa, Mbilinyi, Msigwa. Hizi ni baadhi tu ya koo za jamii ya Wakinga.


title: Wakinga

text: Kwenye maendeleo Wabena na Wakinga ni wachapa kazi sana. Tanzania nzima mkoloni aligundua makabila matatu ndio wachapa kazi za mikono na wenye kujituma na waaminifu kazini kuliko makabila yote. Makabila hayo ni:


title: Wakinga

text:
1. Wabena toka Njombe
2. Wakinga toka Makete
3. Waha toka Kigoma


title: Wakinga

text: Wilaya ya Makete inategemea barabara mbili kuu ya kutoka Njombe na nyingine kutoka Mbeya, kipindi hiki moja ya kutoka Njombe inapitika, lakini barabara pacha zinazoingia mkoani Mbeya zimeharibika na haipitiki.


title: Wakinga

text: Ubovu wa barabara hizo umechangia kwa kiasi kikubwa kukwamisha usafirishaji wa pembejeo na hivyo hazifiki kwa wakati. Lakini pia umechangia kushindwa usafirishaji mazao kama matunda, viazi, pareto, mazao ya mbao, ngano, mahindi na mengine kwenda sokoni.


title: Wakinga

text: Barabara wilayani humo kama katika wilaya nyingine kama zinapitika, zinachangia kukuza uchumi wa wilaya hiyo, lakini zinazopokuwa mbovu zinachangia kupunguza kasi ya kukua kwa uchumi, pato la wananchi na maendeleo wilaya hiyo.


title: Wakinga

text: Ubovu wa barabara wilayani humo umepandisha bei ya bidhaa za madukani ambazo zinaingizwa wilayani humo kupitia Mbeya na Njombe. Bei ya bidhaa nyingi ni za kuruka, hasa katika maeneo ambayo barabara zimeharibika.


title: Wakinga

text: Kutokana na ubovu wa barabara hizo, wananchi wa maeneo ya Bulongwa wanabeba matunda, ngano na bidhaa nyingine kwa kichwa umbali mrefu kwenda kuuza mkoani Mbeya ambako soko linapatikana.


title: Wakinga

text: Adha za ubovu wa barabara zimewakumba pia wakazi wa Ipepele, Iniho na Matamba wilayani humo, wamekuwa wakibeba viazi, mbao na mahindi vichwani umbali mrefu kwenda kufikisha kwenye maeneo ambako barabara zinafikika.


title: Wakinga

text: Kutokana na ubovu wa barabara, mazao mengi ya wilaya ya Makete, yakiwamo ya mbao. yamekuwa yakikwama kusafirishwa na hivyo kukwamisha ukuaji wa uchumi wilayani na hivyo kuwakosesha wananchi kipato, ajira na mahitaji ya kila siku.


title: Wakinga

text: Pareto imekuwa ikisuasua kusafirishwa, hata kama hivi karibuni imefufuliwa baada ya miaka takribani kumi kufifia na wakulima kukata tamaa kutokana na soko la dunia la bidhaa hiyo kuanguka mwanguko wa mende.


title: Wakinga

text: Kufufuliwa kwa soko la zao hilo na kuanzishwa kwa malipo ya papo kwa hapo, kumechangia kuamsha ari ya wananchi kulima kwa wingi zao hilo, hata kama ubovu wa barabara unalazimisha baadhi ya mazao kuozea nyumbani.


title: Wakinga

text:
Mahindi, ngano, shayiri na matunda ambayo yanalimwa kwa wingi Bulongwa na Matamba, yanaozea mitini. Watu wachache wenye uwezo wanabeba kichwani umbali mrefu kwenda kuuza.
Wenyeji pia wana zao la miti ya ulanzi.


title: Wakinga

text: Wakinga, ni wafanyabiashara maarufu katika mikoa mbalimbali nchini, hasa Mbeya, Iringa, Dar es Salaam, Ruvuma, Rukwa na maeneo mengine. Lakini, wamekuwa wakishindwa kuwekeza wilayani kwao kutokana na barabara nyingi kuwa mbovu na kutopitika wakati wote.


title: Wakinga

text: Barabara ni chanzo cha maendeleo: zikijengwa kwa lami, zitasaidia kuongeza haraka pato la wananchi, kukuza uchumi wa nchi na kuondoa umaskini.


title: Wakisi

text: Wakisi ni kabila la Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Njombe, Wilaya ya Ludewa.


title: Wakisi

text: Lugha yao ni Kikisi.


title: Wakisi

text: Jamii hii hujishughulisha na shughuli mbalimbali zikiwemo za uvuvi, ufinyanzi, kilimo cha muhogo.


title: Wakisi

text: Pia ni wachezaji wazuri wa ngoma ya Mganda, Kihoda na Ligambusi.


title: Wakisi

text: Kwa asili ni Wangoni kwa kuwa wana utamaduni mmoja na Wangoni, lakini walienenea maeneo hayo mbalimbali kutokana na misafara ya wangoni kutoka Afrika Kusini: wengine wakatawanyika na kujikuta wako huko.


title: Wakonongo

text: Wakonongo ni kabila la Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Rukwa, Wilaya ya Mpanda. Lugha yao ni Kikonongo.


title: George Santayana

text: George Santayana (16 Desemba 1863 – 26 Septemba 1952) alikuwa mwanafalsafa na mwandishi. Akiwa raia wa Hispania alilelewa na kusoma Marekani, kwa hiyo aliandika kwa lugha ya Kiingereza tu na kuangaliwa kama mwandishi Mmarekani. Anajulikana hasa kwa usemi wake "Wasiojifunza kutoka historia watairudia" (kwa Kiingereza: "Those who cannot learn from history are doomed to repeat it").


title: Billy Hughes

text: William Morris "Billy" Hughes CH PC KC (25 Septemba 1862 – 28 Oktoba 1952) alikuwa mwanasiasa wa Australia. Alikuwa mbunge wa muda mrefu kabisa katika historia ya Australia, na pia alikuwa Waziri Mkuu kuanzia mwaka wa 1915 hadi 1923.


title: Paul Éluard

text: Paul Éluard (14 Desemba 1895 – 18 Novemba 1952) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Eugène Grindel. Aliandika hasa mashairi, na katika maandishi yake ya kisiasa alimsifu Stalin.


title: Julian Huxley

text: Sir Julian Sorell Huxley (22 Juni 1887 – 14 Februari 1975) alikuwa mwanabiolojia na mwandishi kutoka nchi ya Uingereza. Anajulikana hasa kwa maandishi yake ya kisayansi aliyojaribu kuyafanya yaeleweke na watu wengi wa kawaida. Pia alikuwa mkurugenzi wa kwanza wa UNESCO. Alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza mwaka wa 1958.


title: Julian Huxley

text: Huxley alizaliwa ndani ya familia maarufu. Kwa mfano, kaka yake ni mwandishi Aldous Huxley, na kaka mwingine ni mwanabiolojia Andrew Huxley, mshindi wa Tuzo ya Nobel; baba yake ni mwandishi na mhariri Leonard Huxley. Tena, babu yake aliyemzaa mamake ni mwanabiolojia T. H. Huxley, aliyefanya kazi na kumsaidia Charles Darwin.


title: Peter Tosh

text: Peter Tosh (19 Oktoba 1944 – 11 Septemba 1987) huyu alikuwa ni mwanamuziki Mjamaika wa mtindo wa rege, alikuwa na kipaji mahiri cha kutunga mashairi ya muziki, pia alikuwa ni mpigaji mahiri wa gitaa.


title: Peter Tosh

text: Peter alizaliwa tarehe 19 Oktoba 1944, akiwa ni mtoto pekee wa mama Alvera Coke, baba yake aliitwa James Mclntosh ambaye alikuwa ni mhubiri wa kanisa la Savanna-la-mar. Peter ni jina ambalo alibadilisha lakini jina lake halisi ni Winston Hubert Mclntosh. Katika maisha yake hakubahatika kulelewa na baba na mama yake, alilelewa na shangazi yake sababu wazazi wake hawakuwa na muda wa kumlea, hivyo huwezi kuamini alijitunza mwenyewe kwa baadhi ya mambo bila kupata matunzo kutoka kwa baba yake ambaye alikuwa ni baba wa watoto wengi.


title: Peter Tosh

text: Peter alianza kupiga ala za muziki akiwa kijana wa umri mdogo, alijifunza kupiga kinanda kwa miezi sita pia alijifunza kupiga gitaa, ala hiyo ndiyo iliyo kuja kumpa umaarufu, mwaka 1956 baada ya kuondoka Savanna-la-mar Peter na shangazi yake walikwenda mji wa Denham katika jiji la Kingston, Peter alipofikia umri wa miaka kumi na tano shangazi yake alifariki, hivyo alikwenda kwa mjomba wake West Road huko Trench Town. Peter alikutana na Robert Nesta Marley (Bob Marley) na Neville O'Reilly Livingston (Bunny Wailer) na wakajiunda kuwa watatu wa kwanza wa Wailer halisi na wakajiita Wailin'Wailers, na walianza kuimba pamoja mwaka 1962 na alikuwa ni yeye tu kati yao aliyeweza kupiga ala, hivyo alifanya bidii ya kuwafundisha wenzake na alikuwa ni mmojawapo aliyemfundisha Bob kupiga gitaa. Peter alijitoa Wailers mwaka 1974 hii ni baada ya Chris Blackwell kukataa kutoa albamu yake ya kwanza yeye akiongoza safu ya uimbaji.


title: Peter Tosh

text: Peter Tosh aliuawa nyumbani kwake mwaka 1987.


title: Louis Armstrong

text: Louis Armstrong (4 Agosti 1901 – 6 Julai 1971) alifahamika zaidi kama mwanamuziki wa Kiamerika wa Jazz na mpuliza tarumbeta mahiri na aliye machachari.


title: Louis Armstrong

text: Louis alizaliwa katika jiji la New Orleans, Louisiana, alipewa jina la utani "Satchel Mouth" ambalo baadaye lilikuja kukatishwa kama "Satchmo". Maisha ya Louis utotoni mwake yalikuwa ya shida kwani alitumia muda mwingi bila maana na vijana wa mjini New Orleans. Hii ilitokana na baba yake William Armstrong kuitelekeza familia, hiyo ilimfanya Louis kuishi bila kuwa na baba. Hivyo alilelewa na mama yake Mary Albert Armstrong (1886-1942). Baada ya kufariki Mary, Louis na mdogo wake wa kike aliyeitwa Betrice Armstrong Collins (1903-1987) wakiwa chini ya uangalizi wa bibi yao Josephine, Louis kwanza alianza kujifunza kupiga koneti (hii ni aina ya tarumbeta dogo).


title: Louis Armstrong

text: Ilikuwa ni tarumbeta yake ya kwanza kuinunua na ilitokana na pesa zake za mkopo alizopata kutoka kwa akina Karnofsky (hii ni jamii ya wahamiaji wenye asili ya Kiyahudi na Kirusi). Louis alipenda kusikiliza wanamuziki wa kizamani kila alipopata nafasi, alijifunza kutoka kwa Bunk Johnson, Buddy Petit na yote kuhusu Joe "King" Oliver ambaye alikuwa kama mshauri wake na aliyempa uzoefu na zaidi alimjenga kijana Louis. Louis baadaye alihudhuria brasi bendi zinazotumbuiza kwenye meli za mto Mississippi. Kwanza alianza kutembea na benndi ya The Wellregarded band iliyokuwa ikivinjari kwa meli kwenye mto wa Mississipi hiyo ilimfanya kutumia muda wake vizuri kama aliyekwenda chuo kikuu, na tangu hapo ilimpa uwezo na uzoefu wa kufanya kazi kwa kuziandika na kupanga mipango ya kazi zake, wakati Oliver alipoondoka New Oleans 1919, Louis alichukua nafasi yake kwenye bendi ya Kid Ory's band, hii ilikuwa ni bendi iliyokuwa kali na ya kiwango cha juu mjini hapo. 19 Machi,1918 Louis alimuowa Daisy Parker, huyu alitoka Gretua, Louisiana, walipata mtoto wa kulea wa miaka mitatu waliyemuita Clarence Armstrong, Daisy Parker hakuweza kudumu kwenye ndoa na Louis, hiyvo wakatengana mapema. Mwaka 1922 Louis alijiunga na Creole Jazz Band iliyo mjini Chicago baada ya kupata mualiko kutoka kwa Joe "King" Oliver hii ilikuwa ni bendi ya Oliver na iliyokuwa bora na kali mjini Chicago, mwanzoni mwa miaka ya 1920 katika wakati huo Chicago ilipokuwa makao ya Jazz. Louis alitoa rekodi zake za kwanza na wakati huo alikuwa akipuliza tarumbeta ya pili kwenye bendi ya Oliver mwaka 1923 Louis alifurahi kufanya kazi na Oliver lakini mke wake mwengine aliyekuwa mpiga piano Lil Hardin Armstrong alimfanya ajisikie kuwa mtu muhimu zaidi katika bendi hivyo Louis na Oliver wakatengana bila migongano hiyo ilkuwa ni mwaka 1924 Louis aliondoka nakuelekea jiji la New York kupiga na kundi la Fletcher Henderson Orchestra hii ilikuwa ni bendi bora ya Waamerika wenye asili ya Afrika kwa wakati huo. Louis alianza kupuliza tarumbeta kwa mitindo tofauti na mvuto wa aina yake akiwa na wanamuziki wengine kwenye nafasi yake na alimumbukiza aina ya upulizaji wake mpuliza saksi muongozaji Coleman Hawkins na hii utaweza kukubali au kukataa iwapo utasikiliza rekodi zilizopigwa na bendi hiyo kwa kipindi hicho, na toka wakati huo alitoa rekodi nyingi kwa kufanya mpango na rafiki zake wa zamani wa New Orleans kama mpiga piano Clarence Williams pia alishirikiana na waimba Blues na wapiga Jazz kama Duke Ellington, Louis alifariki kwa ugonjwa wa moyo tarehe 4 Julai 1971 akiwa na umri wa miaka 69.


title: Shakivale

text: Shakivale ni ndege mbua wa nusufamilia "Buteoninae" katika familia Accipitridae. Wana mwili mnono na mabawa mapana. Shakivale wengi hula wanyama wadogo, lakini wengine hula wadudu na mizoga pia. Huwimba mbugani, lakini hujenga tago lao juu ya mti, kichaka kirefu au jabali katika mahali kwenye miti.


title: Wakutu

text: Wakutu ni kabila la Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Morogoro, Wilaya ya Morogoro Vijijini, vijiji vya Ukutu, Ukutu Magogoni, Kidunda na vinginevyo.


title: Wakutu

text: Wakutu hawatofautiani sana na Waluguru na Wazaramo, na kama wao ukoo unafuata upande wa mama, yaani ukoo wa mama ndio unaoongoza familia na watoto wote wanahesabiwa kuwa wa ukoo huo.


title: Wakutu

text: Pia lugha yao, ambayo ni Kikutu, haina tofauti kubwa na Kiluguru na Kizaramo.


title: Wakutu

text: Mwaka 1987 walikadiriwa kuwa 45,000 .


title: Wakwaya

text: Wakwaya ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Mara, pwani ya Ziwa Viktoria. Lugha yao ni Kikwaya.


title: Wakwere

text: Wakwere (pia wanaitwa Wanghwele) ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi hasa katika Wilaya ya Bagamoyo, Mkoa wa Pwani. Wanakadiriwa kuwa zaidi ya laki moja.


title: Wakwere

text: Lugha yao ni Kikwere.


title: Wakwere

text: Kama Waluguru, Wakaguru, Wakutu na Wazaramo, kabila hilo linafuata mfumojike, yaani ukoo wa mama ndio unaoongoza familia na watoto wote wanahesabiwa kuwa wa ukoo huo.


title: Wakwere

text: Baadhi ya sifa zao ni kuwa watu wastaarabu, wanakirimu sana wageni; Wakwere huona fahari pale ambapo nyumba yao imejaa wageni.


title: Wakwere

text: Pia Wakwere hawana chifu kama makabila mengine ila wana msemi ambaye ndiye kiongozi mkubwa kwenye jamii yao. Mfano ni Kikwete na Kidanga.


title: Wakwere

text: Mwisho, Wakwere wengi ni watawala yaani viongozi.


title: Walambya

text: Walambya ni kabila la watu wanaoishi Tanzania katika Mkoa wa Mbeya, Wilaya ya Ileje. Pia wako Malawi. Lugha yao ni Kilambya.


title: Waluguru

text: Waluguru ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika mikoa ya Morogoro na Pwani, hasa kwenye Milima ya Uluguru (Wilaya ya Mvomero) na katika wilaya ya Morogoro vijijini ukianzia Matombo kuelekea Dutumi hadi Bwakila Juu.


title: Waluguru

text: Lugha yao ni Kiluguru.


title: Waluguru

text: Kuna makundi makubwa mawili ya Waluguru. Makundi hayo ni Waluguru wanaoishi milimani na wale wanaoishi mabondeni.


title: Waluguru

text: Waluguru wa milimani wanapatikana katika maeneo ya Mgeta, Kolero, baadhi ya maeneo ya Matombo na Kiroka, na pembezoni mwa Milima ya Uluguru hasa ile ya Tao la Mashakiri.


title: Waluguru

text: Upande wa dini, kwa kawaida wale wanaoishi mabondeni ni Waislamu na wale wa milimani ni Wakristo, hasa wa Kanisa Katoliki. Siku hizi hata mabondeni kuna Wakristo wengi na milimani pia kuna mchanganyiko.


title: Waluguru

text: Waluguru wa milimani ni wahanga wa masimulizi ya "mumiani" kiasi kwamba mpaka sasa huweza kuwahusisha wageni na hao "mumiani".


title: Waluguru

text:
Kama Wazaramo, Wakaguru, Wakutu na Wakwere, kabila hilo linafuata mfumojike (kwa Kiingereza "matrilinear") yaani ukoo wa mama ndio unaoongoza familia na watoto wote wanahesabiwa kuwa wa ukoo huo. Hata hivyo, mtoto wa Kiluguru huitwa jina la ukoo wa baba yake, ambao ndio ukoo wa bibi mzaa baba. Yaani: Waluguru wana 'mtala' na ukoo. Mtala ni jina la ukoo wa baba ambalo ndilo analoitwa mtoto. Kwa mfano: mtoto akiitwa 'Kobero' jina hili ni mtala, si jina la ukoo wake, kwani 'Kobero' ni jina analopewa mtoto ambaye baba yake ni 'Mmadze'. Hali kadhalika, mtoto akiitwa 'Mkude' jina hili ni mtala wa ukoo wa 'Wamwenda', lakini si jina la ukoo wa mtoto. Hivyo basi, kwa Waluguru baba hutoa jina na mama hutoa ukoo: jina ni la ukoo wa baba, na ukoo ni wa mama!
Waluguru wanapenda kuishi pamoja na kushirikiana. Pia hupenda kunywa pombe na kushiriki kwenye sherehe za kimila.


title: Waluguru

text: Utamaduni na mila zao hufahamika sana katika suala la kucheza ngoma za asili kati ya Oktoba na Januari, hasa wale wanaoishi katika vijiji vya Longwe, Tegekelo, Mgeta, Kumba, Singisa, Bwakira, Kolero, Nyamighadu na vinginevyo vingi.


title: Waluguru

text: Masuala ya jando na unyago yalikuwa ya kawaida sana kabla ya miaka ya 1990. Hata hivyo, maingiliano ya kijamii na kupanuka kwa elimu kumefanya shughuli hizo zisipewe kipaumbele tena.


title: Waluguru

text: Mpaka hivi karibuni jamii hii ilikuwa haitilii maanani sana suala la elimu na ndiyo maana idadi kubwa ya Waluguru hawana elimu ya kutosha.


title: Waluguru

text: Vyakula vya asili ni magimbi, matuwi na mahimbi pamoja na mihogo.


title: Waluguru

text: Waluguru ni maarufu kwa kilimo cha magimbi na wana aina kadhaa za magimbi. Aina mojawapo ni ile ya 'mahimbi' ambayo huchukua muda mrefu kuiva. Iwapo aina hii ya mahimbi italiwa mapema kabla ya kuiva kabisa, mlaji atawashwa midomo na ulimi. Hivyo basi, mpishi hupaswa kuwa mvumilivu kwa masaa kadhaa kabla ya kuepua chungu cha mahimbi na kuyala.


title: Wamachinga

text: Wamachinga ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Lindi, wilaya za Kilwa na Lindi.


title: Wamachinga

text: Lugha yao ni Kimachinga.


title: Wamachinga

text: Inasadikiwa asili ya kabila hili ni kandokando ya ziwa Mkoe, hasa mto Mbwemkuru unapoingia baharini.


title: Wamachinga

text: Kwa kipindi cha karne ya 20 na 21 wamekuwa maarufu katika miji mbalimbali kwa kuuza bidhaa, hasa nguo za mitumba, wakiwa wamezishika mikononi wakisaka wateja.


title: Wamachinga

text: Hali hii imepelekea wafanyabiashara wa namna hiyo wote kuitwa Wamachinga ingawa baada ya muda mfupi mtindo huu wa biashara ulianza kuhusisha watu wa rika na makabila tofauti.


title: Wamagoma

text: Wamagoma ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Iringa, Wilaya ya Makete. Lugha yao ni Kimagoma.


title: Wamakonde

text: Wamakonde ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Mtwara. Pia wako Msumbiji. Lugha yao ni Kimakonde.


title: Wamakua

text: Wamakua (jina lao pia huandikwa "Wamakhuwa") ni kabila kubwa lenye milioni kadhaa za watu wanaoishi hasa nchini Msumbiji upande wa Kaskazini. Nchini Tanzania kuna Wamakua wanaoishi katika Mkoa wa Mtwara, Wilaya ya Masasi na Wilaya ya Nanyumbu.


title: Wamakua

text: Lugha zao ni aina mbalimbali za Kimakua. Lugha ya Kimakua inayozungumzwa nchini Tanzania ni Kimakhuwa-Meetto.


title: Wamalila

text: Wamalila ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi hasa katika Mkoa wa Mbeya, Wilaya ya Mbeya Vijijini, kata za Isuto, Ilembo, Iwiji, Masoko, Santilya, Iyunga Mapinduzi ,bondé la Mbalizi na nyingine pia.


title: Wamalila

text: Lugha yao ni Kimalila, mojawapo ya lugha za Kibantu, ambayo inafanana sana na Kisafwa na Kinyiha kwa sarufi na maneno, na kutofautiana kwa baadhi ya matamshi na lafudhi.


title: Wamalila

text: Umalila iko kusini kutokea Mbalizi katika nyanda za juu kwenye mazingira ya Bonde la Umalila. Hata hivyo hali ya hewa ni ya baridi sana miezi ya sita hadi nane.


title: Wamalila

text: Umalila ni bonde linalopakana na maeneo ya makabila kadhaa kama Wanyiha upande wa magharibi, Wasafwa upande wa kaskazini, Wandali upande wa kusini na Wanyakyusa upande wa mashariki.


title: Wamalila

text: Mito ya Songwe ya kusini na Songwe ya kaskazini ina chanzo katika Umalila.


title: Wamalila

text: Ardhi ina rutuba ya kutosha, hivo huzalisha nafaka za kutosha hasa mahindi, maharage, na vyakula vingine kama viazi mviringo na viazi vitamu, lakini mazao ya biashara ni kahawa na pareto.


title: Wamalila

text: Wamalila kwa ujumla wanakadiriwa kufikia 120,000 wanaolizunguka bonde hili kwa mujibu wa sensa ya mwaka 2012. Kama ilivyo kawaida ya makabila yote, pia kabila hili lina koo kubwa zenye watu wengi: baadhi ni kama ukoo wa Mwampamba wanaopatikana Ilembo, Masoko, Ikupula na Iyunga; pia ukoo wa Mwasenga, Mwambwiga, Mzumbwe, Mwahalende, Mwasile, Mwashibanda, Mwaigaga na nyingine nyingi.


title: Wamambwe

text: Wamambwe ni kabila la watu wanaoishi Tanzania katika Mkoa wa Rukwa, Wilaya ya Sumbawanga. Wako pia upande wa Zambia, huku asili ya kabila ni Zambia, hasa eneo karibu na mji wa Mbala.


title: Wamambwe

text: Lugha yao ni Kimambwe. Wamambwe na Warungu wanaongea lugha moja yenye lahaja mbili. Ukisikia wanaongea utafikiri Kifipa lakini maneno yao mengi wanapenda kuyachanganya na Kiingereza.


title: Wamambwe

text: Ni kabila ambalo kwa kuongea wanafanana na Walungu utofauti wao upo kwa mambo madogo madogo kama vile ngoma za asili, adabu, usafi, ukali na haraka ya kuongea. Asili ya Wamambwe ni upole wakati Mlungu hataki mchezo, ila Mmambwe akichukia anachukia kwelikweli.


title: Wamambwe

text: Ni wakulima wa maharage, mahindi, ulezi, mhogo, viazi na mboga za majani. Vile kamaa jamii nyingine za Kibantu ni wafugaji na wawindaji wadogo. Wanapenda kula ugali kwa maharage na mlenda uitwao mpondesha, yaani mlenda mzito.


title: Wamambwe

text: Koo zao kwa upande wa wanaume mara nyingi huanzia na "Si": kwa mfano Sinyagwe, Sichula, Siame, Sikonda, Simfukwe, Sichone, Simuyemba, Simpokolwe, Simte, Sikaumbwe, Simchile, Simpanzye, Sikalumba.


title: Wamambwe

text: Kwa upande wa wanawake huanzia kwa "Na": kwa mfano Nanyangwe, Nachula, Namfukwe, Nayame, Nakonda, Nachone, Namuyemba, Nampokolwe, Namte, Nakaumbwe, Nnampanzye, Nakalumba n.k.


title: Wamambwe

text: Kumbe Wafipa asili hawana majina hayo, ila wenyewe utasikia Nandi, Kapufi, Kipesha, Chula, Ngua, Nyami na mengineyo.


title: Wamambwe

text: Ukoo mkubwa wa kichifu kwa upande wa Wamambwe ni akina Sichula kama vile Kutazungwa, Mfwambo, Mwamba, Sokoro n.k. wakati kwa Walungu ni akina Sikazwe na Sichilima kama vile Tafuna, Kapembwa, Zombe, Londe n.k.


title: Wamambwe

text: Halafu tabia yao, mtoto mdogo anapomwita mtu mkubwa kuonyesha heshima lazima amwite kwa wingi, yaani mtu mmoja anaitwa kama watu wengi; mfano baba kwa Kimambwe huitwa tata, lakini kiheshima ataitwa YATATA, mama huitwa mayo, kiheshima YAMAYO.


title: Wamambwe

text: Vile Wamambwe ni wafanyabiashara ya mazao ya mahindi na maharage. Ukiangalia kwa upande wa Wamabwe walioko Zambia wamepiga hatua kutokana na miundombinu waliyojengewa na taifa lao, ndio hata wale waliosoma sana wanapatikana ile nchi. Tatizo linalosumbua kwa upande wa Tanzania ni miundombinu mibovu kiasi kwamba jamii hii inaonekana kama haipo Tanzania, ndio maana watu wengi huona kama kabila geni nchini.


title: Wamanda

text: Wamanda ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Njombe, Wilaya ya Ludewa. Pia wako katika Mkoa wa Ruvuma, Wilaya ya Mbinga. Katika wilaya ya Ludewa Wamanda wanapatikana katika kata za Manda, Ruhuhu, Luilo, Iwela, Mkomang'ombe, Ludewa na Masasi. Katika mkoa wa Ruvuma wanapatikana zaidi kaskazini mwa wilaya ya Mbinga.


title: Wamanda

text: Wamanda kwa kiasi kikubwa wanaongea Kimanda, lugha yenye mchanganyiko wa Kingoni na Kinyasa kwa mawasiliano.


title: Wamanda

text: Kiasili Wamanda ni Wangoni, ila, kutokana na mtengano wa kijiografia watu hao wametofautiana katika matamshi na baadhi ya misamiati.


title: Wamanda

text: Wamanda walio wengi ni Wakristo wa madhehebu ya kianglikana na Kikatoliki. Kuna idadi ndogo sana ya Wamanda wanaoendelea kufuata dini asilia za Kiafrika. Hata hivyo, pamoja na kufuata Ukristo, Wamanda wengi bado wana mazoea ya kuendelea kuienzi mizimu na mahoka.


title: Wamanda

text: Wakati wa ukoloni na mara baada ya uhuru Wamanda wengi walifanikiwa kusoma na kuwa na elimu nzuri wakapata nafasi nzuri serikalini. Mfano wa Wamanda waliofanikiwa kufikia nafasi za juu nchini Tanzania ni pamoja na hayati Horace Kolimba, Crispin Mponda, na Valieth aliyekuwa mbunge wa kwanza wa wilaya ya Ludewa.


title: Wamanda

text: Kwa sasa kiwango cha elimu kwa Wamanda kipo chini sana kwa sababu mbalimbali, zikiwemo upungufu wa walimu katika shule za kata na hali ngumu ya uchumi inayosababisha wanafunzi wengi washindwe kumaliza japo kidato cha nne, au wakimaliza wanamaliza kwa madaraja ya chini sana, na hivyo kushindwa kuendelea, hata Wamanda wengi kwa sasa wakiondoka kwao, mara nyingi huwa wagumu mno kurudi kwao kwa kuwa kuna hali ngumu sana ya kiuchumi na ongezeko la maambukizi ya ugonjwa hatari wa ukimwi.


title: Wamanda

text: Wilaya ya Ludewa, pamoja na kujaliwa kuwa na utajiri mkubwa wa makaa ya mawe na chuma, wananchi wake bado wana hali mbaya ya kiuchumi na kwa ujumla Wamanda wanategemea misaada ya ndugu zao wanaoishi katika maeneo ya mijini kwa kiwango kikubwa.


title: Wamanda

text: Shughuli kuu za uchumi wa Wamanda ni pamoja na uvuvi wa samaki na ukulima wa mazao madogomadogo.


title: Wamanda

text: Chakula kikuu cha Wamanda ni ugali wa muhogo na samaki.


title: Wamakwe

text: Wamakwe (pia huitwa "Wamaraba") ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Mtwara. Kwa wingi zaidi wako Msumbiji. Lugha yao ni Kimakwe.


title: Wamatengo

text: Wamatengo ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika mkoa wa Ruvuma, Wilaya ya Mbinga mashariki.


title: Wamatengo

text: Kabila hilo linasifika kwa ukarimu na uhodari wa kazi.


title: Wamatengo

text: Kwa mujibu wa Egino Ndunguru, ambaye ameandika kwa kina kuhusu historia, mila na desturi za kabila hilo, Wamatengo wanapenda kuishi sehemu za milimani katika eneo lenye hali ya hewa nzuri na rutuba inayowawezesha kushiriki katika shughuli za kilimo cha mazao kama mahindi, maharage na mihogo, na hasa cha mazao ya biashara (kahawa) na shughuli za ufugaji.


title: Wamatengo

text: Pia wanafuga wanyama mbalimbali kwa madhumuni tofauti. Kondoo, ng’ombe na sungura wanafuga kwa ajili ya kitoweo, kuku kwa ajili ya tambiko na mahoka, lakini kila familia inalazimika kufuga mbuzi kwa sababu zama hizo alitolewa kama sadaka na mahari. Katika mgawanyo wa kazi, wanawake wanashughulika na kilimo, lakini wanaume na vijana wa kiume kwa asili shughuli yao kubwa ni kuchunga wanyama mchanganyiko.


title: Wamatengo

text: Chakula cha asili cha Wamatengo ni ugali wa mahindi na mboga za majani au maharage. Pia wanakula maboga na viazi vitamu. Mihogo na ulezi wanatumia kutengenezea pombe, hususan wakati wa njaa.


title: Wamatengo

text: Katika mfumo wa maisha ya zamani, Wamatengo hawakupenda vyakula vya ngano na kahawa kwa kuamini kwamba vimeletwa na wakoloni, lakini sasa mfumo wa maisha umebadilika na wanatumia kama wanavyotumia vyakula vingine.


title: Wamatengo

text: Baadhi ya Wamatengo waliishi mapangoni hasa wakati wa vita, lakini sasa wamejenga nyumba za miundo na ukubwa tofauti sehemu za milimani ambapo baba, mama na watoto huishi nyumba moja na mifugo wakajengewa banda lao. Kiasili nyumba zao ni za miti ambazo hukandikwa kwa udongo na kuezekwa kwa nyasi.


title: Wamatengo

text: Ni nyumba zenye kuezekwa paa pande mbili tu, maarufu kama mgongo wa tembo na pia hujenga nyumba za msonge.


title: Wamatengo

text: Nguo za asili za Wamatengo huitwa mbinda na zilitengenezwa kwa kutumia miti inayoitwa mitawa. Miti hiyo ilikatwa kisha kutolewa magamba ambayo yalipondwapondwa kisha yakalowekwa mtoni kwenye maji yenye matope meusi kwa muda wa siku moja hivi.


title: Wamatengo

text: Yalitolewa yakaanikwa juani na yalipokauka yalikuwa tayari kuvaliwa. Magamba hayo yalibadilika rangi yake kutoka hudhurungi na kuwa nyeusi kabisa. Vazi la asili la wanawake liliitwa mpati. Walilifunga kiunoni kisha wakachukua kipande cha vazi lililotengenezwa kwa magome ya miti na kulipitisha katikati ya miguu ili kufunika makalio na sehemu ya siri.


title: Wamatengo

text: Wanaume pia walivaa vazi hilo kwa kufunika sehemu nyeti pekee.


title: Wamatengo

text: Wamatengo ni wakarimu kwa kupokea na kumpa mgeni malazi na chakula. Ikiwa mgeni ni ndugu hukalishwa mkekani, huchinjiwa kuku na hupewa nyama yote na ugali kama heshima. Mgeni akishindwa kumaliza nyama ‘yake’ huzichukua na kupeleka nyumbani kwake.


title: Wamatengo

text: Baadhi ya wageni hasa wakwe (wayemba) walipewa heshima ya kipekee kwani walitengenezewa pombe na kuchinjiwa mbuzi. Wamatengo hawampi mgeni yeyote chakula chochote kabla hawajaonja wenyewe kwanza. Wakati wa kumkaribisha mgeni chakula, mathalani ugali, mwenyeji humega tonge moja na kula kama ishara ya kumhakikishia mgeni kuwa chakula ni salama kisha humkaribisha na kumwacha aendelee kula peke yake.


title: Wamatengo

text: Pia wana desturi ya kuonja kinywaji kabla ya kumpa mgeni. Ingawa wajibu wa kupika kwa asili ni wanawake, lakini wanaume wa Kimatengo hadi leo hupenda ama tuseme si ajabu kushirikiana na wake zao kupika. Asilimia kubwa ya Wamatengo wa siku hizi wameachana na utamaduni huo ingawa bado upo kwa baadhi ya wanafamilia walioshika mila hasa sehemu za vijijini.


title: Wamatengo

text: Egino Ndunguru katika kitabu chake anaonesha kwamba kama ilivyo kwa makabila mengine ya Afrika, Wamatengo wa kale waliamini kuna Mungu na walitumia njia mbalimbali kuwasiliana naye. Walimjua na kumwamini Mungu mweza wa yote aliyeumba vitu vyote.


title: Wamatengo

text: Pia walitegemea msaada kwa ndugu zao marehemu (mahoka) kwa kuwa waliamini baada ya kuaga dunia wafu walikwenda kukaa karibu na Mungu na hivyo ingekuwa rahisi kwao kumfikishia mola ujumbe kuhusu matatizo yanayowakabili watu waliobaki duniani. Waliamini kuwa Mungu ni muweza wa yote, hivyo ni vyema kumtegemea hasa wakati wa shida ili kujiepusha na vishawishi vinavyoweza kumtia mtu majaribuni.


title: Wamatengo

text: Waliapa kwa kutumia jina la Mungu ili kudhihirisha wanachosema ni kweli mbele za haki.


title: Wamatengo

text: Kijana wa kiume anapobalehe wazazi humshawishi atafute mwenza, humwambia kwa Kimatengo namu henu mpali mwotu gwiono, wakiwa na maana sasa tafuta jiko lako, wewe sasa ni mkubwa kutosha kuoa.


title: Wamatengo

text: Zama hizo ilikuwa sio rahisi kumpata mchumba kwa sababu wasichana walikuwa hawaruhusiwi kwenda shule wala kukusanyika katika matamasha kama ilivyo sasa.


title: Wamatengo

text: Hivyo kijana akimwona msichana anayempenda alilazimika kwenda kumwinda kwenye shughuli za matanga, michezo ya ngoma maarufu kwa jina la mhambo na wakati mwingine kijana alilazimika kumtembelea msichana nyumbani kwao na kumwelezea lengo lake.


title: Wamatengo

text: Kijana wa kiume humpa msichana unyasi, udodi au ushanga kama ishara ya kuomba uchumba, hivyo msichana alikuwa na hiari ya kupokea ama kukataa. Endapo atapokea naye humpa mvulana mojawapo akikubali vitu hivyo kama ishara ya kutokuvunja ahadi ya uchumba huo.


title: Wamatengo

text: Vijana wanapoingia kwenye kipindi cha uchumba hupata heshima ya kipekee na hivyo ilikuwa mwiko kusalimiana kwa kuwashika mikono, kukaribiana uso kwa uso na walitengwa na kupewa sehemu maalumu ya kukaa kila mmoja sehemu yake hadi siku watakaporuhusiwa kuanza maisha ya ndoa.


title: Wamatengo

text: Mahari yaliyotolewa kwa familia ya binti ni jembe moja, mbuzi watano na kipande cha nguo cha (mbinda) kwa ajili ya mama mzazi, nguo ambayo hivi sasa inajulikana kama mkaja wa mama. Tofauti na makabila mengine, Wamatengo hawafanyi sherehe yoyote wakati wa kushika uchumba wala siku ya harusi.


title: Wamatengo

text: Baada ya bwana harusi kukamilisha mahari, shangazi wa bibi harusi humpeleka mwali kwa mchumba wake na kumkabidhi bwana harusi na kuwaruhusu kuanza maisha ya ndoa.


title: Wamatengo

text: Shangazi alipaswa kuishi na wanandoa hao na kuwaelekeza mambo muhimu katika ndoa. Shangazi alilala chumba kimoja na wanandoa hao na kufuatilia mwenendo wa wanandoa hao wapya ili aweze kutoa taarifa kwa ndugu na jamaa kama bibi harusi alikutwa na bikira au la.


title: Wamatengo

text: Hata mabadiliko ya mfumo wa maisha yameondoa baadhi ya vipengele kwani Wamatengo wanafanya sherehe ya harusi na shangazi wa bibi haruhusiwi kuingia chumbani kwa maharusi.


title: Wamatengo

text: Ikiwa mvulana atamchukua msichana bila kufuata utaratibu kwa Kimatengo (makunja) washenga hupeleka kuku au mbuzi kwa wazazi wa msichana kuwataarifu na baadaye hulipa mahari kwani bila kufanya hivyo mvulana na msichana wanabaki kuwa wachumba na kama mtoto akizaliwa kipindi hicho huwa mali ya wazazi wa msichana.


title: Wamatengo

text: Wanaume wa Kimatengo walioa mke zaidi ya mmoja kwa kuwa wanapenda kuwa na watoto wengi. Katika tamaduni za Wamatengo mama akiwa mjamzito wa miezi mitatu hutengwa na hukaa nyumba ya peke yake hadi atakapojifungua. Walifanya hivyo kama ishara ya kuboresha afya ya mama na mtoto kwa kuwa waliamini kuwa mjamzito akijumuika na watu wengine anaweza kupatwa na magonjwa ambukizi, kuangaliwa vibaya na watu au kumkasirisha mama mjamzito.


title: Wamatengo

text: Mara baada ya kujifungua mama mzazi alitunzwa na mkwe mpaka kitovu cha mtoto kipone. Akishapona hufanyiwa tambiko maalum. Kwanza huogeshwa kwa maji yaliyochanganywa na dawa maarufu kwa jina la mbatabata, kisha hunyolewa na kusubiri taratibu za kutolewa nje.


title: Wamatengo

text: Siku ya mtoto kutolewa nje mama wa baba wa mtoto hulowanisha mbatabata kisha huchukua dawa nyingine iiitwayo luhamu na kuichomeka juu ya paa la nyasi sehemu ya mlangoni na kusubiri jua lichomoze. Jua linapochomoza mama na mwanae husimama mlangoni kisha mama mkwe humimina maji ya mbatabata juu ya mlango katika nyasi ili matone ya maji hayo yadondoke kwenye utosi wa mtoto.


title: Wamatengo

text: Wakiwa hapo mlangoni mtoto huelekezwa upande wa mashariki na kisha mzee wa jadi humuombea baraka na kumpatanisha na mwanga wa jua kwa kusema “gutogulanee na lyoba” maana yake upatane na jua kisha huelekezwa magharibi kisha mzee husema “gutogulanee na mwezi” maana yake upatane na mwezi.


title: Wamatengo

text: Kipindi za uzazi mke hujitenga na mumewe kitendo kinachojulikana kama masegati kwa lugha ya Kimatengo. Mtoto anapofikisha miezi sita hupewa uji maarufu kama ukoba ambao hutengenezwa kwa unga wa ulezi na kinywaji kiiwatcho nimbi ambacho ni togwa ya watoto wachanga. Mtoto akishaanza kula vyakula tofauti ndipo mama yake huruhusiwa kuendelea kukaa chumba kimoja na mumewe.


title: Wamatengo

text: Wamatengo wanawalea watoto katika maadili na kazi, mama kumfunza binti kazi mbalimbali za kilimo pamoja na za nyumbani kama kupika, kuokota kuni, kufua na kufinyanga vyungu. Wanaume wanakutana sehemu inayoitwa pasengu kupeana mawaidha na mafunzo kama jinsi kuchunga na kuwinda.


title: Wamatengo

text: Msichana anapofikia umri wa kuvunja ungo anamwambia shangazi yake na shangazi huwafikishia wazazi taarifa na kumweka binti ndani kwa muda wa mwezi hadi miezi sita. Baada ya binti kukaa ndani hatua inayofuata anatolewa na kupelekwa porini na wanawake wazee kuchezwa unyago.


title: Wamatengo

text: Huko anaelezwa maana ya kuvunja ungo, maumbile yake, kuzaa na kulea, heshima kwa watu, kujisitiri kwa mavazi ya heshima na jinsi ya kuishi na mume. Baadaye binti hunyolewa nywele na kubebwa mgongoni kurudishwa nyumbani kwa shangwe, vigelegele na vifijo, akifika nyumbani huketishwa uwanjani ili kila mtu amwone.


title: Wamatengo

text: Anaimbiwa nyimbo za mafunzo kama huu usemao: na jwakakema ndongu jojo, gwitamaa pahe wakiwa na maana utakapoitwa na mumeo itika kwa adabu. Hupewa zawadi na wale waliofika kumpokea na hufanya sikukuu kubwa ya watu kula na kunywa. Pia wavulana wanapopevuka hukaa kwenye mabweni tofauti yanayoitwa mabwalu ambako husimuliana hadithi na kucheza michezo kama mbila, kinyita, nzengu na unyilii.


title: Wamatengo

text: Wamatengo wanaamini mtu akifa roho yake huchukuliwa ahera kuishi maisha mengine. Roho hizo huitwa mahoka na huwa na uhusiano na watu wanaoishi duniani. Pia mahoka wasipoheshimiwa hukasirika na kuleta maafa duniani. Kwa kila mwanadamu kifo ni hatua ya mwisho ya maisha ya hapa duniani.Wamatengo kabla ya mauti wanasamehe, kupatana na wagomvi na kulipa madeni.


title: Wamatengo

text: Kuanzia mwezi Juni mpaka Novemba Wamatengo hujiburudisha na ngoma za asili. Wanaume hupendelea kucheza ngoma ya mganda na mhambo na wanawake hupenda kucheza ngoma aina ya kioda.


title: Wamatumbi

text: Wamatumbi ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Lindi. Lugha yao ni Kimatumbi.


title: Wamatumbi

text: Wengi wao wanapatikana wilaya ya Kilwa (Kilwa Masoko) katika vijiji vya Kipatimu, Namayuni, Chumo na Nandete.


title: Wamatumbi

text: Wamatumbi huishi kwa kutegemea kilimo. Ni wakarimu sana na wanaishi kwa kusaidiana na kutegemeana.


title: Wamatumbi

text: Miongoni mwao wapo Wakristo na Waislamu na dini hizi zimeenea kulingana na maeneo ambayo watawala wa zamani yaani wakoloni wamepita.


title: Wambugwe

text: Wambugwe (au "Vambowe") ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Manyara na hata katika mkoa wa Arusha. Wanapatikana hasa kaskazini mwa wilaya ya Babati, Tarafa ya Mbugwe katika Bonde la Ufa la Afrika Mashariki.


title: Wambugwe

text: Kabila la Wambugwe ni wa jamii ya Wabantu na inasemekana walitokana na Warangi. Lugha yao ni Kimbugwe na inafanana na Kirangi.


title: Wambugwe

text: Mwaka 1999 walikadiriwa kuwa 24,000. Wengi wao ni wafugaji na wakulima.


title: Wambunga

text: Wambunga ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi upande wa kaskazini wa Wapogolo, katika wilaya ya Kilombero (Ifakara), mkoani Morogoro. Lugha yao ni Kimbunga.


title: Wambunga

text: Wambunga ni kabila dogo lililotokana na Wangoni baada ya mfarakano wa viongozi wa makundi yao walioingia katika eneo la Tanzania ya leo. Hivyo basi Wambunga ni Wangoni maseko (mafiti) walioingia Tanganyika kupitia kusini mashariki mwa Ruvuma wakiongozwa na kiongozi wa Wangoni Maseko Mputa.


title: Wambunga

text: Baada ya kutoelewana miongoni mwa makundi ya Wangoni kukapelekea chuki iliyosababisha viongozi wa makundi hayo kuuana wenyewe kwa wenyewe. Hivyo Mputa akauawa, na mwanae Malunda akawa mtawala wa kundi hilo. Baadaye Malunda akawa na wasiwasi wa maisha yake kutokana na hali hiyo, hivyo akaamua kurudi na kundi la Wangoni Maseko katika Zimbabwe ya leo walikotokea awali.


title: Wambunga

text: Lakini katika hilo baadhi yao waligoma kurudi Zimbabwe, ndipo baada ya Malunda kuondoka waliobaki wakahama Songea na kusogea mlima Mbunga ulioko pembezoni mwa mkoa wa Ruvuma. Baadaye, walipoona makundi ya Wangoni wakiendelea kupigana wao kwa wao, wakaamua kuondoka hapo mlima Mbunga na kuambaambaa Ulanga (leo katika mkoa wa Morogoro), hasa kwenye bonde la mto Kilombero.


title: Wambunga

text: Walijulikana kwa matamshi yao kuwa Wangoni, lakini wao walijiita Wambunga kwani wametokea mlima Mbunga. Hiyo ilitokana na kuchoshwa na vita, maana wote waliwatambua Wangoni kwa kupenda vita, kumbe kwa kusema hivyo wangebaki salama wenyeji wao wasiwadhuru, maana wakati huo Wangoni walishaanza uchokozi wa kivita na Munyigumba, kiongozi wa Wahehe.


title: Wambunga

text: Kwa sasa Wambunga wanapatikana zaidi katika maeneo yafuatayo: Ifakara mjini na vitongoji vyake, Kiberege na vitongoji vyake, Kisawasawa, baadhi ya maeneo ya Mang'ula, Mbingu na baadhi ya maeneo ya Mngeta: maeneo yote haya ni katika wilaya ya Kilombero. Wambunga wapo kwa wingi katika kijiji cha Kisaki, Morogoro vijijini, mkoani Morogoro. Pia wanapatikana katika wilaya ya Kisarawe, mkoa wa Pwani. Inasemekana baadhi ya Wambunga wapo katika maeneo ya nje ya Dar es Salaam.


title: Wampoto

text: Wampoto ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Ruvuma, Wilaya ya Mbinga. Wanahusiana na majirani wao Wamatengo na Wanyasa.


title: Wampoto

text: Lugha yao ni Kimpoto.


title: Wamwera

text: Wamwera ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Lindi, hasa kwenye Wilaya ya Nachingwea, Lindi Vijijini na Ruangwa.


title: Wamwera

text: Lugha yao ni Kimwera.


title: Wamwera

text: Wanajitahidi kudumisha mila na desturi zao.


title: Wandali

text: Wandali ni kabila linalopatikana hasa kusini magharibi mwa nchi ya Tanzania, katika Mkoa wa Mbeya, hasa katika Wilaya ya Ileje. Pia wako nchini Malawi.


title: Wandali

text: Ni kabila lenye watu wakarimu sana kwa wageni, pia lenye juhudi sana kwa kazi za mikono, mathalani, kulima kwa jembe la mikono na kupasua mbao kwa msumeno wa mikono.


title: Wandali

text: Hii pia inachangiwa kwa kiasi kikubwa na jiografia ya wilaya hiyo kuwa na miinuko mingi kwa sehemu kubwa, hasa kwa ukanda wa Undali yaani ukanda ambao wilaya ya Ileje inapakana na wilaya ya Rungwe na wilaya ya Kyela.


title: Wandali

text: Wanadumisha sana lugha yao, ambayo inaitwa Kindali na inafanana na Kinyakyusa. Hii ni kwa sababu kabila la Wandali kwa asili, historia ya masimulizi ya watu wa zamani inaonyesha kuwa na chimbuko moja na kabila la Wanyakyusa. Tofauti kati ya makabila hayo mawili hutokana na utengano wa watu wa zamani kijiografia tu.


title: Wandali

text: Upande wa dini wengi wao ni Wakristo, hasa wa madhehebu ya Wamoravian.


title: Wandali

text: Chakula chao kikuu ni ugali wa mahindi, pamoja na ndizi, maparachichi na magimbi bila kusahau viazi vitamu na mihogo. Pia hujishughulisha na ususi wa nyongo ambao umekuwa sehemu muhimu ya biashara ndani na nje ya mkoa wa Mbeya.


title: Wandamba

text: Wandamba ni kabila la Tanzania wanaoishi kiasili katika mkoa wa Morogoro, Wilaya ya Kilombero, hasa katika mji wa Ifakara pamoja na vijiji vya Mofu, Ruipa, Mbingu, Mngeta, Merera, Chita, Ngombo, Mlimba na Biro. Wa wanapatikana pia katika wilaya ya Ulanga katika kijiji cha Malinyi.


title: Wandamba

text: Lugha yao ni Kindamba (wenyewe wanatamka Chindamba), ambacho kinafanana sana na Kimbunga (69%) na Kipogoro (56%), lugha ya Wapogoro wanaoishi katika wilaya ya Ulanga. Hiyo inathibitisha kwamba asili yao ni moja.


title: Wandamba

text: Upande wa dini wengi wao ni wafuasi wa Yesu Kristo katika Kanisa Katoliki.


title: Wandamba

text: Mwaka 1987 walikadiriwa kuwa 79,000, mbali ya Wambunga waliokuwa 29,000.


title: Wandamba

text: Ni maarufu kwa kupenda kula wali na samaki hata mwaka mzima.


title: Wandendeule

text: Wandendeule ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Ruvuma, hasa maeneo ya wilaya ya Namtumbo.


title: Wandendeule

text: Lugha yao ni Kindendeule.


title: Wandendeule

text: Zao lao kuu la biashara ni tumbaku. mila zao nyingi


title: Wandengereko

text: Wandengereko ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi kusini kwa Dar es Salaam katika Mkoa wa Pwani: Wilaya ya Rufiji, Wilaya ya Mkuranga na Wilaya ya Kibiti.


title: Wandengereko

text: Lugha yao ni Kindengereko.


title: Wandengereko

text: Wandengereko wapo karibu 700,000. Ni ndugu wa damu na Wamatumbi: tofauti yao ni kabila moja linaishi bondeni na lingine milimani; ndio Mmatumbi, maana ya Itumbi ni mlima ambao walikuwa wanaitwa na wenzao wa bondeni ambao ni Wandengereko.


title: Wandengereko

text: Wandengereko wapo wa bondeni ambao wanaitwa Warufiji maana wamepitiwa na mto Rufiji na Wamagongo yaani waliopo juu.


title: Wandonde

text: Wandonde ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Lindi, Wilaya ya Liwale.


title: Wandonde

text: Lugha yao ni Kindonde.


title: Wangindo

text: Wangindo ni kabila la watu wanaoishi Kusini mwa Tanzania, katika wilaya ya Liwale, mkoa wa Lindi.


title: Wangindo

text: Lugha yao ni Kingindo.


title: Wangindo

text: Wangindo walikuwa warushamishale maarufu na wazuri na walitumiwa sana, hasa na chifu wa Wahehe Mkwawa alipokuwa akipambana na Wabena na Wasangu.


title: Wangindo

text: Wangindo, mbali ya kuishi kusini mwa Tanzania, pia wameenea katika sehemu tofautitofauti za nchi, zikiwemo Zanzibar, Morogoro na Mbeya (katika kijiji cha Rujewa ambacho inasemekana walipewa na Mkwawa baada ya kumsaidia katika vita.


title: Wangoni

text: Wangoni ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Ruvuma, hasa upande wa Kusini wa Songea. Pia wako Msumbiji.


title: Wangoni

text: Lugha yao ni Kingoni.


title: Wangoni

text: Asili yao ni katika matembezi ya Wazulu walioenea kutoka Afrika Kusini wakati wa karne ya 19.


title: Wangoni

text: Wangoni wamelaumiwa sana kwa kujifichaficha kuonesha maarifa yao hasa katika sanaa ya muziki na maigizo. Ikumbukwe kuwa Wangoni waliowahi kuvuma katika muziki ambao wamekulia Songea kwao ni Bambo na marehemu kapteni Komba. Lakini katika utafiti uliofanywa na watu inaonekana kuwa Wangoni ni maarufu sana katika kuimba misibani; wana nyimbo nyingi za misiba na za sherehe. Pia katika sanaa ya muziki hupenda kujitokeza kama kundi: fuatilia ngoma zao kama Mganda na Kihoda.


title: Wangoni

text: Wangoni wamekuwa wakipotea na kupoteza uhalisia wao kwa sababu ya kulowea: wanakoenda kukaa hujichanganya mapema na tamaduni za makabila mbalimbali mahalia na kupoteza uhalisia wao. Kwa mfano leo kuna Wangoni Wamatengo, Wangoni Wanyasa, Wangoni Wampoto, n.k. Leo hii tunaweza kuwatambua Wangoni kwa majina yao tu ambayo mengi ni ya wanyama au viumbe hai kama Komba, Mbawala, Mapunda, Tembo, Nguruwe, Simba, n.k. Yote katika yote tuwakumbushe hawa watu wasione aibu kujitokeza na kuwa na mchango wao.


title: Wangulu

text: Wangulu (au "Wanguu") ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi mipakani mwa mikoa minne ya Tanga, Dodoma, Manyara na Morogoro, hasa upande wa Kusini-Magharibi mwa mkoa wa Tanga ambako sasa ni wilaya ya Kilindi na upande wa Kaskazini-Mashariki mwa mkoa wa Morogoro ambako sasa ni wilaya ya Mvomero na milima ya Nguu. Upande wa Magharibi ni mkoa wa Manyara ambayo sasa ni wilaya ya Kiteto.


title: Wangulu

text: Masimulizi ya kale ya Mbega na Kimweri yanasema kuwa kabila la Wanguu ndilo kabila mama la makabila ya Wazigua, Wabondei, Wasambaa, Waluvu na Wakilindi, ambapo makabila hayo yanaendeleza mila na desturi za asili moja na katika umoja huo hujulikana pia kwa jina moja la Waseuta. Kwa asili Wanguu ni wafugaji na wakulima.


title: Wangulu

text: Mwaka 2009 walikuwa 219,000 hivi.


title: Wangulu

text: Wanguu wana ngoma zaidi ya nne lakini iliyo maarufu ni sero kwa ajili ya kumtoa msichana aliye tayari kuolewa ambaye huitwa mwali; ngoma hiyo huchezwa siku 30 baada ya msichana kukaa ndani bila kutoka, mchezaji wa ngoma ya sero huvaa manyoya ya mnyama aitwaye mbega mabegani, kichwani na kiunoni, pia huvaa kengele nyingi miguuni na huwa na filimbi. Mwali huacha matiti wazi na huvaa kama mcheza ngoma na hucheza huku akitunzwa vitu mbalimbali.


title: Wangulu

text: Majina ya Wanguu/Wangulu huanza na "sa" kwa mwanamume na "ma" kwa mwanamke yakiwakilisha koo zao ambazo hubebwa na wanawake, mwanamke anapozaa mtoto wa kiume, huyo ndiye huwa mkubwa wa ukoo, na koo zao ziko nyingi sana lakini maarufu ni Samnimbo, Samnapeho na kwa wanawake huitwa Mamnimbo au Mnapeho.


title: Wangulu

text: Wanguu kwa miaka mingi na kwa kificho wamekuwa wakirithisishana utaalamu wa kutengeneza bunduki ambayo huiita gobole, kwa ajili ya woga kwa serikali wamekuwa wakitengeneza kwa siri kwa miaka mingi na hasa wanguu waishio milima ya unguu, utaalamu huo wamekuwa wakirithishana hadi sasa.


title: Wangulu

text: Eeno la Wangulu lilijulikana kwa jina ya "Nguru / Ngulu au kama inavyojulikana kwa siku hizi Nguu" kwa Wajerumani wakati wa ukoloni.


title: Wangulu

text: Ndiko mkoloni Mjerumani Karl Peters alifanya mkataba wa kwanza kwa maeneo yaliyokuwa baadaye koloni la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani. Peters aliyekuwa ameondoka Saadani, alifika Nguru 23 Novemba 1884 alipokutana na mmoja Masungu Biniani.


title: Wangulu

text: Kufuatana na maelezo ya Peters, huyu alikuwa "Sultani wa Nguru" aliyefanya urafiki naye, baadaye aliweka alama yake kwenye karatasi iliyoandikwa na Peters na wenzake. Katika matini iliyopelekwa baadaye Berlin, mji mkuu wa Ujerumani, Masungu Binani kama Bwana wa "nchi za Katungekaniani na Kwindokaniani katika Nguru" alikubali kukabidhi haki zote za kiutawala na wa kiuchumi kwa Shirika la Ukoloni wa Kijerumani lililowakilishwa na Peters.


title: Wangulu

text: Kuna wasiwasi mwingi kama huyu Biniani alikuwa chifu au sultani wa eneo gani, pia kuna mashaka kama alielewa walau punje karatasi ilisema nini na kama alama ni kweli yake.


title: Wangulu

text: Hivyo ndivyo pia kuhusu "mikataba" mingine ya Peters. Lakini karatasi hizo zilitosha kuweka msingi kwa ukoloni wa baadaye.


title: Wangurimi

text: Wangurimi (au "Wangoreme") ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Mara, wilaya ya Serengeti. Wanapatikana kwa wingi huko Iramba (Ngoreme), Majimoto, Busawe, Gantamome, Kisaka Nyiboko, Nyansurumunti, Gantamome, Busawe, Mesaga, Kenyamonta, Remung'oroli, Maburi, Gusuhi, Kemgongo,Masinki, Ring'wani, Kenyana, Nyamatoke, Mosongo,Nyamitita na Bolenga.


title: Wangurimi

text: Lugha yao ni Kingurimi.


title: Wangurimi

text: Ni wafugaji wa ng'ombe, mbuzi, kondoo, mbwa kwa ulinzi wa mifugo, paka na punda: hiyo ndiyo asili yao.


title: Wangurimi

text: Chakula cha asili ni ugali wa ulezi, mtama, mhogo, mahindi pia kunde, njugumawe, maboga, karanga.


title: Wangurimi

text: Watani wa Wangurimi ni Wanyiramba na Wamasai.


title: Wangurimi

text: Wangoreme ni wakarimu sana na wanapenda maendeleo, pia ni watu ambao wanapenda sana siasa. Kuna upinzani mkubwa hasa kati ya vyama viwili: CCM na CUF.


title: Wanilamba

text: Wanilamba (au "Wanyiramba") ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi mpakani mwa mikoa ya Singida na Shinyanga. Lugha yao ni Kinilamba.


title: Wanilamba

text: Kama ilivyo kwa jamii zingine za Kibantu barani Afrika ambao walihamia Mashariki na Kusini mwa Afrika wakitokea Afrika Magharibi, hususani nchi za Kameruni, Naijeria na Ghana wakipita misitu ya Kongo, Wanyiramba na Wanyisanzu walikuwa katika kundi mojawapo lililoelekea mashariki hadi maeneo ya Ziwa Nyanza (Victoria) hadi katika kisiwa cha Ukerewe kilichopo katika ziwa hilo kubwa zaidi barani Afrika.


title: Wanilamba

text: Japo haijulikani sababu hasa, kundi moja liliondoka kutoka katika kisiwa cha Ukerewe hadi kisiwa cha Uzinza na kutoka hapo wakahama hadi maeneo ya Tabora ambako waligawanyika, kundi moja likielekea kusini na inasemekana ndio waliokuja kuwa Wagogo na Wanyaturu, huku kundi lingine likiendelea kuelekea Mashariki kupitia mlima Sekenke hadi Kisiriri.


title: Wanilamba

text:
Wakaishi hapo Kisiriri kwa muda mrefu kabla ya kutokea ukame mkubwa sana uliosababisha njaa katika eneo hilo. Ili kukabiliana na tatizo hilo la njaa, watu hao walitumia mboa za majani za mlenda uliokaushwa zijulikanazo kama "ndalu" kama chakula kikuu. Kutokana na kula "ndalu" kwa mtindo wa kulamba, watu wa makabila mengine ya kibantu walivyowaona wakawaita "wenye kulamba" na baadaye likabadilika hadi kuwa "wenyilamba" hadi "Wanyiramba".
Ikumbukwe kuwa hadi hapo Wanyisanzu na Wanyiramba walikuwa kabila moja na wote walifahamika kama Wanyiramba baada ya njaa hiyo.


title: Wanilamba

text: Kundi moja likaamua kuondoka hapo Kisiriri hadi pori la Mkalama wakiwa na mifugo yao na familia zao na walipofika katika pori hilo ili kujilinda na wanyama wakali wakajenga nyumba na kuzungushia maboma ya miba maarufu kama "masanzu/mahanzu". Baadaye baadhi ya Wanyiramba waliobaki Kisiriri nao waliamua kuondoka hapo na walipofika Mkalama wakawakuta wenzao wamezungushia nyumba zao kwa Maboma ya "masanzu/mahanzu" ndipo walipoanza kuwaita hawa ni wanyisanzu au waihanzu.


title: Wanilamba

text: Wanyiramba na Wanyisanzu japo wana historia inayofanana na kwa mtu mgeni anaweza kudhani kuwa hakuna tofauti baina yao, lakini ukweli ni kuwa kuna tofauti kubwa sana baina yao.


title: Wanilamba

text: Wanyiramba: Hizi ni koo tano za Wanyiramba na wanapopatikana


title: Wanilamba

text:
•Kinampanda: Wanaishi sehemu za milimani hasa huko Kinampanda
•Anagimbu: Wapo Iramba Mashariki
•Waiambi/waiyambi: Wanaishi Nkungi na Iambi
•Anishai: Wanapatikana Kinandili na
•Akimbu: Hawa wapo mpakani mwa Iramba na Tabora


title: Wanilamba

text: Kwa upande wa Wanyisanzu, wao wana koo nne tu


title: Wanilamba

text:
•Mnyakilumi: Wapo maeneo ya Kilumi/Kirumi
•Mnyatumbili: Wanaishi Ikolo
•Mnyadintima: Hawa wanapatikana Mwangeza na
•Mnyasoha: Waishio Mkalama


title: Wanindi

text: Wanindi ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Ruvuma, Wilaya ya Songea na wilaya ya Namtumbo, hususani katika vijiji vya Matepwende-Ligera, Ligera, Limamu, Ligunga na Magazini.


title: Wanindi

text: Lugha yao ni Kinindi ambacho labda ni lahaja ya Kindendeule tu. Inashabihiana na Kingoni na Kipangwa.


title: Wanyakyusa

text: Wanyakyusa (pia huitwa "Wangonde" au "Wasochile") ni kabila la watu wanaoishi kwenye wilaya ya Rungwe katika sehemu za kusini za Mkoa wa Mbeya (Tanzania), kaskazini kwa Ziwa Nyasa.


title: Wanyakyusa

text: Lugha yao, inayoendelea kutumika sana, ni Kinyakyusa.


title: Wanyakyusa

text: Mara nyingi Wagonde upande wa kusini wa mto Songwe nchini Malawi huhesabiwa pamoja nao katika kundi lilelile.


title: Wanyakyusa

text: Mwaka 1993 watu zaidi ya milioni walikuwa wanajumlishwa kwa jina hili, takriban 750,000 upande wa Tanzania na 300,000 upande wa Malawi.


title: Wanyakyusa

text: Kihistoria watu wanaoitwa leo Wanyakyusa waliitwa Wakonde, ambao kati yao Wanyakyusa walikuwa ndio kabila kubwa. Wakati wa karne ya 20 "Wanyakyusa" limekuwa jina la kundi kwa jumla.


title: Wanyakyusa

text: Hadi leo kanisa la Kilutheri la KKKT linatumia jina "dayosisi ya Konde" kwa eneo lake katika mkoa wa Mbeya.


title: Wanyakyusa

text: Wakati Wajerumani walipofika sehemu za kaskazini kwa Ziwa Nyasa mwisho wa karne ya 19 hawakuona tofauti ya msingi kati ya watu wa Malawi kaskazini na wale wa sehemu za Rungwe wakawaita wote "Wakonde" kutokana na jina lililokuwa kawaida ziwani.


title: Wanyakyusa

text: Wanyakyusa toka zamani walijulikana kama watu wa Konde. Wengi walikuwa kaskazini kwa ziwa Nyasa, lakini katika harakati za maisha na mabadiliko ya mazingira wengi wao wakakimbilia Mbeya mjini na sehemu nyingine.


title: Wanyakyusa

text: Pamoja na hayo, hasa Wanyakyusa wapo wa aina mbili nao ni: Wanyakyusa wa Tukuyu na Wanyakyusa wa Kyela.


title: Wanyakyusa

text:
1. Wengi si wapole mtu afanyapo kosa
2. Wanamcha Mungu
3. Wanajua kupenda
4. Hawapendi dharau
5. Wanapenda kujulikana (hasa kama wamesoma hadi kupata digrii n.k.)
6. Ni wapiganaji sana kimaisha
7. Wana wivu katika masuala ya mapenzi
8. Wanapenda haki itendeke, hawapendi ubabaishaji
9. Ni watu shupavu sana kwenye kazi za kujitolea, hasa za kijamii


title: Wanyakyusa

text:
1. Ni wapole
2. Wanamcha Mungu
3. Wanajua kupenda
4. Hawapendi dharau kabisa
5. Wanajituma kwenye kazi, hasa kilimo
6. Wana wivu sana
7. Wanapenda haki itendeke na hawapendi ubabaishaji
8. Ni watu jasiri na wasioogopa vitisho
9. Ni welevu


title: Wanyambo

text: Wanyambo ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Kagera, Wilaya ya Karagwe. Lugha yao ni Kinyambo.


title: Wanyambo

text: Wengi huwachanganya Wanyambo na Wahaya kwa kuwa lugha zao zinafanana, ila ukitazama kwa makini Kinyambo kinashabihana na Kinyankole kuliko Kihaya.


title: Wanyambo

text: Kuhusu Wanyambo wanasema walitokana na kizazi cha Kanyambo mtoto wa Ruhanga ambaye alitumwa kuanzisha nchi ya Karagwe toka Bunyoro, lakini watu husema kuwa nchini Uganda kuna mababu zao waliozaliwa kutoka Karagwe na zipo aina ya ndizi asilia inaitwa enyambo, na wapo ng'ombe asilia wenye pembe fupi waitwaye Ente ye Nyambo.


title: Wanyambo

text: Kwa sasa baadhi ya Wanyambo wamechanganyikana na asili ya Kinyarwanda kwa sababu wakimbizi waliishi Karagwe na kuoana au kuzaliana na wenyeji wao.


title: Wanyambo

text: Wanyambo wana utamaduni tofauti na makabila mengine ya mkoa wa Kagera. Kwa mfano, mavazi yaliyotumika (yalifahamika kama "embugu") zilitokana na magome ya miti iitwayo kwa Kinyambo "emitoma".


title: Wanyambo

text: Wametawaliwa na viongozi walioitwa "omukama" na walio maarufu sana mpaka sasa ni: omukama Rumanyika na omukama Ruhinda Snr (balozi mstaafu) anayekaa makao makuu huko Karagwe, Nyakahanga. Watu wengine wajulikanao ni familia ya Kazimoto walioishi Nyakahanga karibu na kiongozi huyo wa jadi.


title: Wanyambo

text: Wanyambo hupenda kula ndizi kama chakula chao. Zamani ungemuuliza Mnyambo halisi alichokula, angesema "nalya amatoke", maana "nimekula chakula", ila kama angekula ugali angesema "tinalya akantu", maana "sijala chochote".


title: Wanyambo

text: Magharibi ya ziwa Victoria ipo wilaya ya Karagwe na makao makuu ya wilaya hii ni Kayanga, japo kwa sasa imezaa wilaya nyingine ya Kyerwa. Mji huo ni wa zamani na ilijulikana sana ndani na nje ya Tanzania. Uliongozwa sana na Mtemi (Omukama) Rumanyika aliyekuwa na himaya yake huko Bushangaro Bweranyange. Karagwe inapakana na wilaya za Biharamulo, Missenyi na Ngara na inapakana na nchi za Rwanda na Uganda.


title: Wanyambo

text: Karagwe inakaliwa na kabila la Wanyambo (Abhanyambo) wanaozungumza lugha yao ya Kinyambo (Orunyambo) japo kwa sasa kuna mchanganyiko wa makabila mengi na wageni wengi.


title: Wanyambo

text: Karagwe ni eneo la kihistoria ya Tanzania ya magharibi upande wa magharibi ya Ziwa Viktoria Nyanza karibu na mpaka wa Burundi. Sehemu kubwa ya eneo hili leo ni wilaya ya Karagwe katika Mkoa wa Kagera.


title: Wanyambo

text: Karagwe ya leo imetoka mbali na kila kizazi kinachozuka kinaongeza yake juu ya Karagwe na wao wenyewe.


title: Wanyambo

text: Watawala wa Karagwe walikuwa na cheo cha "Umugabe". Nasaba ilianzishwa mnamo mwaka 1450 na mtemi Ruhinda I aliyeitwa pia Bunyambo.


title: Wanyambo

text: 1675 - 1700 Ruhinda V


title: Wanyambo

text: 1700 - 1725 Rusatira


title: Wanyambo

text: 1725 - 1750 Mehinga


title: Wanyambo

text: 1750 - 1775 Kalemera I Ntagara Bwiragenda (alifariki 1775)


title: Wanyambo

text: 1775 - 1795 Ntare V "Kiitabanyoro"


title: Wanyambo

text: 1795 - 1820 Ruhinda VI Orushongo "Lwanyabugondo" (b. 1777 - d. 1820)


title: Wanyambo

text: 1820 - 1853 Ndagara I "Luzingamcucu lwa nkwanzi"


title: Wanyambo

text: 1853 - 1881 Rumanyika I Rugundu


title: Wanyambo

text: 1882 - 1886 Ndagara II Nyamkuba


title: Wanyambo

text: 1886 - 1893 Kalemera II Kanyenje


title: Wanyambo

text: 1886 - 1893 Kakoko -Regent


title: Wanyambo

text: 1893 - 1914 Ntare VI


title: Wanyambo

text: 1914 - 1916 Kahigi -Regent


title: Wanyambo

text: 1916 - 1939 Daudi Rumanyika II


title: Wanyambo

text: 1939 - 1962 - 9.12. B. Itogo Ruhinda VII


title: Wanyambo

text: Jina Karagwe inasemekana lilitokana na simulizi za wazee mbalimbali na watafiti wa historia ya Karagwe, eti jina linatokana na Kilima (ziwa kitete) kinachopatikana kusini magharibi mwa makao makuu ya wilaya hii, kijiji cha kandegesho Kwa Omukama (nono ya malija yaani ukoo wa abhasita)


title: Wanyamwanga

text: Wanyamwanga ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Mbeya, Wilaya ya Mbozi, na Mkoa wa Rukwa, Wilaya ya Sumbawanga.


title: Wanyamwanga

text: Lugha yao ni Kinyamwanga, jamii ya Kifipa.


title: Morogoro (mji)

text: Mji wa Morogoro ni mji mkubwa mmojawapo nchini Tanzania, uliopo takriban kilomita 200 upande wa magharibi wa Dar es Salaam, ambao ni makao makuu ya Mkoa wa Morogoro.


title: Morogoro (mji)

text: Mji wa Morogoro una Postikodi namba 67100.


title: Morogoro (mji)

text: Kulingana na sensa iliyofanyika mwaka 2012, idadi ya wakazi wake ilihesabiwa kuwa 315,866


title: Morogoro (mji)

text: Mji uko chini ya milima ya Uluguru. Jina lake linatokana na mto Morogoro unaopitia katikati ya mji.


title: Morogoro (mji)

text: Morogoro ni njiapanda ya barabara muhimu za Dar es Salaam - Mbeya na Dar es Salaam - Dodoma zinazokutana hapa.


title: Morogoro (mji)

text: Pana pia kituo cha reli ya kati kutoka Dar es Salaam kwenda Dodoma, Mwanza na Kigoma. Reli ya TAZARA hupita nje ya mji mbali kidogo, katika kijiji cha Kisaki, wilaya ya Morogoro vijijini.


title: Morogoro (mji)

text: Ni kitovu cha viwanda vya mazao na mahali pa Chuo Kikuu cha Sokoine, Chuo Kikuu cha Kiislamu Morogoro, Chuo Kikuu Kishirikishi cha Jordan n.k.


title: Morogoro (mji)

text: Morogoro ni mji ujulikanao kwa muziki wa Kitanzania. Kwanza kabisa ilikuwa makao ya bendi maarufu ya Cuban marimba band chini ya mwanzilishi wake Salum Abdallah, mzaliwa wa mji huo. Makao makuu ya bendi hiyo yalikuwa Kichangani, mjini Morogoro. Nyimbo za santuri nyingi za miaka ya 1950 na 1960 zilitungwa mjini humo. Mji huo ulikuwa makao ya bendi nyingine ya Moro jazz. Mwaka 1968, Mbaraka Mwinshehe, mwanamuziki mashuhuri wa Morogoro aliiwakilisha Tanzania kwenye maonyesho ya ulimwengu ya biashara yaliyokuwa mjini Osaka, Japan, na baada ya kurudi kwake alitunga wimbo uliokuwa maarufu nchini wa maonyesho hayo. Mbaraka alifariki kwa ajali ya gari mjini Mombasa, Kenya.


title: Morogoro (mji)

text: Mji wa Morogoro unajulikana pia kwa klabu za mchezo wa mpira. Wapenda mchezo huo watamkubuka mchezaji wa timu ya taifa Gibson Sembuli ambaye alikuwa mchezaji maarufu wa timu ya klabu ya Yanga.


title: Morogoro (mji)

text: Mbunge wa Morogoro Mjini ni Abdul Azizi Abood.


title: Wanyamwezi

text: Wanyamwezi ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika mikoa ya Tabora na Shinyanga.


title: Wanyamwezi

text: Lugha yao ni Kinyamwezi.


title: Wanyaturu

text:
Wanyaturu (au "Waturu"; wao hupendelea kuitwa "Arimi", yaani watu wa Rimi
) ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika Mkoa wa Singida.


title: Wanyaturu

text: Lugha yao ni Kinyaturu, ambacho ni jamii ya Kibantu, lakini kina fonimu nyingi za Kikushi.


title: Wanyaturu

text:
Asili ya kabila hilo inasemekana ni nchi ya Ethiopia ambako kunasadikiwa kuwa na watu wanaotumia lugha ambayo kwa asilimia kubwa inafanana na Kinyaturu. Hudhaniwa pia kuwa Wanyaturu na Wakushi wa Ethiopia asili yao ni moja.
Walipoingia eneo la Tanganyika walichangamana na Wanyatunzu pamoja na Wasukuma, ndiyo maana mila na tamaduni zao zinashabihiana kwa kiasi kikubwa, hivi kwamba ni vigumu kumpambanua Mnyaturu baina ya Wanyatunzu.


title: Wanyaturu

text: Wana utani na Wanyiramba na Wairaqw.


title: Wanyaturu

text: Mwaka 1993 walikuwa 556,000 .


title: Wanyaturu

text: Ndani ya kabila hilo, kuna makundi matatu:


title: Wanyiha

text: Wanyiha ni kabila la watu wa Zambia na Tanzania (Mkoa wa Mbeya, Wilaya ya Mbozi). Pia wako Malawi na sehemu nyingine. Kwa jumla ni zaidi ya 600,000.


title: Wanyiha

text: Lugha yao ni Kinyiha.


title: Wanyiha

text: Wanyiha wamezungukwa na makabila mbalimbali wakiwemo Wasafwa, Wandali, Wanyakyusa, Wabungu na Wanyamwanga.


title: Wanyiha

text: Wanyiha walio wengi ni wakulima: zao kuu la chakula ni mahindi wakati zao kubwa la biashara ni kahawa.


title: Kondoa (mji)

text:
Kondoa ni mji mdogo katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania na makao makuu wa Wilaya ya Kondoa yenye postikodi namba 41701
. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ya Kondoa Mjini ilikuwa na wakazi wapatao 14,382 waishio humo.


title: Kondoa (mji)

text: Vyanzo vya mji ilikuwa kituo cha biashara kwenye njia ya misafara katika karne ya 19 na wakati wa kufika kwa Wajerumani 1891 kulikuwa na boma la wafanyabiashara Waarabu. Msikiti wa kwanza ulijengwa mwaka 1885.


title: Kondoa (mji)

text: Wakati wa ukoloni wa Kijerumani mji ulijulikana kwa jina Kondoa-Irangi ukawa kituo cha jeshi la kikoloni la Kijerumani.


title: Kondoa (mji)

text: Mwaka 1912 ilikuwa makao makuu ya mkoa mpya wa Kondoa-Irangi.


title: Kondoa (mji)

text: Mwaka 1910, kanisa la kwanza lilijengwa.


title: Kondoa (mji)

text: Kuanzia mwaka 2011 Kondoa ni makao makuu ya jimbo jipya la Kanisa Katoliki, linaloongozwa na askofu Bernardin Mfumbusa.


title: Kondoa (mji)

text: Ndani ya wilaya ya Kondoa kuna vijiji zaidi ya 180.


title: Kondoa (mji)

text:
Makabila makuu ni Warangi, Wasandawe, Waburunge na Wasi.
Baadhi ya vijiji vya kata ya Kondoa Mjini vyenye shule ya msingi ni Kondoa yenyewe, Iboni, Ubembeni, Miningani na Mpalangwi. Takriban asilimia 60 za wakazi wa kata ya Kondoa Mjini ni Warangi.


Kipanga


title: Kipanga

text: Vipanga ni ndege mbua wa nusufamilia Accipitrinae katika familia Accipitridae. Ndege hawa ni wadogo kuliko tai na huruka upesi. Spishi nyingi zinatokea misituni na huwinda ndege na wanyama wadogo kwa kuruka haraka kutoka kitulio kilichofichwa. Wana mabawa mafupi na ya bapa, na mkia mrefu ili kuwasaidia kwenda huko na huko kati ya miti. Jike ni kubwa kulika dume. Uwezo wao wa kuona ni mzuri kabisa, mara nane ya uwezo wa binadamu.


title: Wilaya ya Kondoa

text:
Wilaya ya Kondoa ni wilaya moja ya Mkoa wa Dodoma Tanzania yenye postikodi namba 417000
. Makao ya halmashauri ya wilaya yapo Kondoa mjini. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Kondoa ilihesabiwa kuwa 269,704.


title: Wilaya ya Kondoa

text: Ndani ya wilaya hii kuna Michoro ya Kondoa, mahali pa sanaa ya miambani ambayo ni mahali pa urithi wa dunia.


title: Dodoma vijijini

text: Dodoma Vijijini ilikuwa wilaya moja ya Mkoa wa Dodoma wenye msimbo wa posta 41200. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Dodoma Vijijini ilihesabiwa kuwa 440,565 .


title: Dodoma vijijini

text: Tangu mwaka 2007 imegawiwa kuwa wilaya 2 mpya za wilaya ya Bahi na wilaya ya Chamwino.


title: Wilaya ya Mpwapwa

text: Wilaya ya Mpwapwa ni wilaya moja ya Mkoa wa Dodoma Tanznia yenye postikodi namba 41600[1] . Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Mpwapwa ilihesabiwa kuwa 305,056.[2]


title: Wilaya ya Kongwa

text:
Wilaya ya Kongwa ni wilaya moja ya Mkoa wa DodomaTanzania yenye postikodi namba 41500
. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Kongwa ilihesabiwa kuwa 309,973.


title: Arusha (mji)

text: Arusha mji ni wilaya iliyopo katika mkoa wa Arusha kaskazini mwa Tanzania yenye postikodi namba 23100[1].


title: Arusha (mji)

text: Mji huu umezungukwa na baadhi ya manzara maarufu barani Afrika pamoja na mbuga za wanyama. Mji upo kando ya Mlima Meru kwenye ncha ya mashariki mwa Bonde la Ufa.


title: Arusha (mji)

text: Hali ya hewa ni nzuri sana. Mbuga ya wanyama ya Serengeti na Ngorongoro, Ziwa Manyara, Olduvai Gorge, Tarangire na mlima Kilimanjaro zipo karibu na mji huu.


title: Arusha (mji)

text: Mji huu ni makao makuu ya Mkoa wa Arusha. Kiutawala eneo la jiji la Arusha ni sawa na eneo la Wilaya ya Arusha Mjini. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Arusha Mjini (Jiji la Arusha) ilihesabiwa kuwa 416,442[2]


title: Arusha (mji)

text: Kuanzia 1994 mjı huu umekuwa makao makuu ya Mahakama ya Kimataifa ya Jinai ya Rwanda.


title: Arusha (mji)

text: Licha ya kuwa karibu na ikweta, mwinuko wa Arusha wa mita 1400 kusini mwa Mlima Meru hufanya hali ya hewa yenye ubaridi na unyevu mwingi. Viwango vya joto ni kati ya daraja 13 na 30 na daraja 25 kwa wastani. Ina nyakati tofauti za mvua na ukame na huwa inakumbwa na upepo wa msimu unaovuma toka Bahari Hindi.


title: Arusha (mji)

text: Dini ya wakazi wa Arusha ni Ukristo wa madhehebu mbalimbali, kama vile Wakatoliki, Waanglikana, halafu Waislamu na Wahindu.


title: Arusha (mji)

text: Hati rasmi za uhuru wa Tanzania zilitiwa sahihi hapa na Uingereza mwaka 1961.


title: Arusha (mji)

text: Azimio la Arusha la kujitegemea lilipitshwa mjini hapa karibu na maeneo ya mnara wa saa.


title: Arusha (mji)

text: Makubaliano ya Arusha accords ya kusitisha vita nchini Rwanda yalipitishwa mjini Arusha mwaka 1993.


title: Arusha (mji)

text: Sekta ya msingi ya Mkoa wa Arusha ni kilimo, wazalishaji wa maua na mboga hutuma mazao yao ya hali ya juu Ulaya. Wakulima wadogo wadogo wa kahawa waliathiriwa vibaya na mgogoro wa kahawa wa miaka ya karibuni.


title: Arusha (mji)

text: Arusha ina viwanda kadhaa kwa mfano viwanda vya tairi, mimea na madawa.


title: Arusha (mji)

text: Mkoa wa Arusha ni chanzo pekee cha madini ya Tanzanite duniani, madini haya yanazalishwa kwa wingi sana na makampuni ya madini.


title: Arusha (mji)

text: Utalii pia ni unachangia kwa kiasi kikubwa uchumi wa Arusha. Utalii unachukua nafasi ya pili kwa mchango wa mapato Tanzania. Kutokana na eneo la mji kuwa karibu na vivutio maarufu kama vile Mlima Kilimanjaro, Serengeti na Ngorongoro, Arusha imekuwa maarufu kwa watalii wanaotembelea Tanzania kwa ajili ya kufanya utalii.


title: Arusha (mji)

text: Arusha ni makao makuu ya Jumuiya ya Afrika Mashariki, Mahakama ya Kimataifa ya Jinai ya Rwanda na Mahakama ya Afrika ya Haki za Kibinadamu.


title: Arusha (mji)

text: Miongoni mwa maeneo maarufu ya Arusha ni Eneo la biashara, Sekei ambayo ipo Kaskazini-Magharibi, Njiro, kitongoji kinachokua haraka Kusini mwa mji na Soko la Tengeru.


title: Arusha (mji)

text: Kaskazini mwa Arusha ziko wilaya za Karatu, Ngorongoro, Monduli, Arusha Vijijini na Longido ambayo ipo kando ya barabara ya Arusha-Nairobi na ni zaidi ya dakika 90 kaskazini mwa Arusha kwa daladala. Kambi ya Safari ya Robanda iko nje tu ya mbuga Serengeti. Kuna idadi kubwa ya wanyama kwa mfano nyumbu, pundamilia, tembo na twiga. Aina ya wanyama wengine ni pamoja na simba, fisi, swala, topi na nyati.


title: Arusha (mji)

text: Mji wa Arusha una kiwanja cha kimataifa cha ndege cha Kilimanjaro kinachopatikana kilomita 60 mashariki ukielekea Moshi kwa ajili ya wasafiri wa kimataifa. Kuna ndege za kimataifa na za ndani. Uwanja wa ndege wa Arusha ni uwanja mdogo magharibi mwa mji, kwa sasa wanaendelea na upanuzi wa uwanja huu. Uwanja huu una abiria 87,000 kila mwaka licha ya udogo wake.


title: Arusha (mji)

text: Mji huu umezungukwa na milima kaskazini na mashariki, na mazingira yake ni mchanganyiko wa misitu ya savanna na misitu mabaki. Hakuna huduma za treni ya abiria kutoka Arusha, lakini kuna makochi (mabasi) ya kwenda Nairobi, Dodoma na Dar Es Salaam pamoja na miji mingine ndani.


title: Arusha (mji)

text: Arusha ni mji mzuri, kutokana na hali ya hewa yake wastani, nchi nzuri na muziki. Tanzania hip-hop inayoita Bongo flava kwa sasa ni maarufu kwa soko la vijana. Inaimbwa katika Swahili, na ina athari ya mziki wa Waafrika wa Marekani. Mfano mzuri ni X Plastaz, waimbaji Nakaaya, Watengwa Waturutumbi nk.


title: Arusha (mji)

text: Arusha ni makazi makuu ya sherehe nyingi na sikukuu za Tanzania na tamasha la kila mwaka. Wadhamini wa makampuni mbalimbali husimamia tamasha nyingi kila mwaka. Wasanii kama Shaggy na Ja Rule ni wachache tu ya wasanii maarufu sana duniani waliofanya tamasha katika mji huu.


title: Arusha (mji)

text: Kila mwaka maonyesho ya nane nane hufanyika Arusha. Haya huwa maonyesho ya kilimo ambayoo wakulima na wafanyibiashara huja pamoja na kufanya maonyesho, tamasha na burudani. Watu zaidi ya nusu milioni huhudhuria maonyesho haya kila mwaka.


title: Arusha (mji)

text: Kuna shule nne za kimataifa ndani na katika maeneo ya Arusha: Shule ya kimataifa ya Moshi (Arusha), Shule ya kimataifa ya Arusha, Braeburn School, na Shule ya Kimataifa ya St Constantine Shule ya St Jude hutoa elimu ya bure kwa watoto kutoka familia za kimaskini sana.


title: Arusha (mji)

text: Shule ya kimataifa ya Moshi ilianzishwa mwaka 1969 na sasa ina wanafunzi 460 kutoka mataifa 46. Kuna vyuo vikuu viwili Moshi na Arusha. Chuo cha Arusha kilianzishwa mwaka 1986 na sasa kina wanafunzi 200 wa siku, na hutoa kozi za awali kutoka chekechea hadi darasa la 10. Gredi K-10 kufuata International Baccalaureate mpango wa miaka ya Msingi (PYP) na mpango wa miaka ya Kati (MYP) mitaala kwa maoni ya Afrika na kimataifa. Imekuwa ni moja ya shule za kimataifa za Ib World tangu 2007.


title: Arusha (mji)

text: Chuo cha Arcadia hutoa shahada na pia mihula ya muda mrefu na mipango ya majira ya Tanzania, pamoja na mipango ya kuhitimu na kusoma katika Kituo cha Utafiti cha Nyerere kwa ajili ya amani.


title: Arusha (mji)

text: Timu ya kitaifa cha mchezo wa raga Tanzania hucheza mechi zake za kimataifa mjini Arusha. Michezo ya 2007 Castel Beer Trophy ilifanywa katika mji huu.


title: Arusha (mji)

text: Arusha FC, hucheza katika Uwanja wa kumbukumbu wa Sheikh Amri Abeid, huwakilisha mji katika ligi ya mpira wa miguu wa Tanzania.


title: Arusha (mji)

text: Durham, North Carolina, Marekani Kansas City, Missouri, Marekani Mürzzuschlag, Austria


title: Arusha (mji)

text: Kituo cha urithi na utamaduni cha Arusha Azimio la Arusha Mbuga ya wanyama ya Arusha Mkoa wa Arusha Ziwa Manyara Longido Meru Mlima Meru (Tanzania) Selian Tanzania Mbuga ya wanyama ya Tarangire Bonde la Umba


title: Arusha (mji)

text: A Jamii:Mkoa wa Arusha Jamii:Wilaya ya Arusha


title: Manyara

text: Manyara ni jina la


title: Babati Mjini

text:
Babati ni mji mdogo mwenye halmashauri na hivyo hadhi ya wilaya katika Mkoa wa Manyara nchini Tanzania yenye postikodi namba 27100
. Ni pia makao makuu ya Mkoa wa Manyara, takriban kilomita 170 kusini mwa Arusha na kilomita 220 upande wa kaskazini mwa Dodoma. Mji uko karibu na Mbuga wa Tarangire ukienea kati ya ncha ya kaskazini ya Ziwa la Babati na karibu na tako la Mlima Kwaraa (2145 m juu ya UB).


title: Babati Mjini

text:
Hadi mwaka 2012 kata za mji wa babati zilikuwa sehemu ya Wilaya ya Babati ya awali; baadaye Babati Mjini na Wilaya ya Babati Vijijini zilitengwa kuwa halmashauri mbili za pekee.
Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, wilaya hii ya Babati mjini ilikuwa na wakazi wapatao 93,108 waishio humo. Kata iliyopo kitovu cha mji huitwa pia "Babati" ikiwa na wakazi 16,718.


title: Babati Mjini

text: Babati iliendelea kiasi kutokana na kukaa kando la barabara kuu kati ya Dodoma na Arusha. Hata hivyo ilikuwa kama kijiji kikubwa tu hadi kuwa makao makuu ya Wilaya ya Babati iliyoanzishwa mwaka 1985. Tangu siku zile iliendelea kukua haraka hadi kupata halmashauri yake kama mji na kuwa mji mkuu wa mkoa mpya mwaka 2012.


title: Babati Mjini

text: Tangu kutengenezwa kwa barabara kuu watalii wameanza kufika Babati.


title: Babati Mjini

text: Kuna hadithi inayosimuliwa kuhusu asili ya jina. Zamani za ukoloni wa Kijerumani barabara ilijengwa karibu na mahali pa Babati ya leo. Msimamizi Mjerumani akamwauliza kijana mwenyeji je jina la mahali ni nini? Lakini kijana hakumwelewa akafikiri huyu mgeni aliuliza eti babake ni nani. Hivyo akamjibu kwa lugha ya Kigorowa "baba ti" inayomaannisha "baba ni huyu" akimdokezea mzee aliyekaa karibu. Mjerumani alifikii hii ni jina akaiandika ikabaki hadi leo.


title: Wilaya ya Monduli

text: Wilaya ya Monduli ni kati ya wilaya tano za Mkoa wa Arusha yenye postikodi 23400 . Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Monduli ilihesabiwa kuwa 158,929.


title: Wilaya ya Monduli

text: Wilaya hii iko katika kaskazini mashariki ya Tanzania. Imepakana na Kenya upande wa kaskazini, Mkoa wa Kilimanjaro na Wilaya ya Arusha Vijijini upande wa mashariki, Mkoa wa Manyara upande wa Kusini na Wilaya ya Ngorongoro pamoja na Wilaya ya Karatu upande wa magharibi.


title: Wilaya ya Monduli

text: Jina "Monduli" linasemekana kututoka kwa mmoja mzee wa Masai aliyeitwa "Monduli" na kukaa katika eneo la kata ya Monduli Juu wakati wa ukoloni wa Kijerumani.


title: Wilaya ya Monduli

text: Wilaya ya Monduli ilikuwa sawa na Jimbo la Uchaguzi la Monduli wakati wa uchaguzi wa bunge. Eneo limegawiwa kwa kata 15 na 51 vijiji au mitaa ya mjini. Eneo lote ni kilomita za mraba 6,419.


title: Wilaya ya Monduli

text:
Makao makuu ya wilaya iko Monduli Mjini ambayo ni moja wa miji midogo miwili (pamoja na Namanga) katika wilaya yenye tabia ya vijijini.
Monduli iko upande wa magharibi wa Jiji la Arusha na Mlima Meru. Sehemu kubwa ya eneo lake ni milima pamoja na volkeno ya Oldoinyo Lengai iliyokatwa na Bonde la Ufa. Pia mlima karibu na Monduli mjini huitwa Monduli, ni volkeno bwete.


title: Wilaya ya Arumeru

text: Wilaya ya Arumeru ilikuwa moja ya wilaya za Mkoa wa Arusha. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Arumeru ilihesabiwa kuwa 516,814 .


title: Wilaya ya Arumeru

text: Tangu mwaka 2007 wilaya imegawiwa kuwa chini ya halmashauri za wilaya ya Arusha Vijijini na wilaya ya Meru.


title: Wilaya ya Ngorongoro

text: Wilaya ya Ngorongoro ni moja kati wilaya saba zinazounda mkoa wa Arusha nchini Tanzania yenye postikodi namba 23700. Wilaya hii inapakana na nchi ya Kenya kwa upande wa kaskazini, Wilaya ya Monduli kwa upande wa Mashariki, Wilaya ya Karatu kwa upande wa Kusini na mkoa wa Mara kwa upande wa Magharibi.


title: Wilaya ya Ngorongoro

text: Eneo maarufu na linalojulikana sana ulimwenguni ni hifadhi ya Ngorongoro iliyopo ndani ya kasoko ya volkeno bwete (baridi) na kasoko hii iko katika wilaya hii. Pia mlima mwenye volkeno hai ujulikanao kama Oldoinyo Le Ngai upo katika wilaya hii. Kwa maana hii sehemu kubwa ya wilaya hii imehifadhiwa ila ni asilimia kama 60 tu!!!


title: Wilaya ya Ngorongoro

text: Kabila kuu katika wilaya ya Ngorongoro ni Wamaasai. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Ngorongoro ilihesabiwa kuwa 174,278.


title: Wilaya ya Ngorongoro

text: Misimbo ya posta katika wilaya hii huanza kwa tarakimu 237 (23701 - 23721)


title: Wilaya ya Ngorongoro

text: Wilaya hii ina historia ya kipekee duniani kwa kuwa ni sehemu yenye kila aina ya vivutio. ilikuwa sehemu ya wilaya ya masai iliyojumuisha monduli, kiteto, simanjiro na Ngorongoro kabla ya kugawanywa mwaka 1975 na kuongozwa na marehemu Lazaro Parkipuny kwa muda miaka 20.


title: Wilaya ya Karatu

text: Wilaya ya Karatu ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Arusha yenye postikodi namba 23600. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa Wilaya ya Karatu ilihesabiwa kuwa 230,166.


title: Baraza la Kiswahili la Taifa

text: BAKITA ni kifupi cha Baraza la Kiswahili la Taifa nchini Tanzania.


title: Baraza la Kiswahili la Taifa

text:
BAKITA ni chombo cha serikali chini ya wizara ya Habari, Utamaduni na Michezo.
Baraza hilo liliundwa na sheria ya bunge Na. 27 ya mwaka 1967 kwa shabaha ya kukuza, kuimarisha na kuendeleza Kiswahili hasa ndani ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Katika marekebisho ya sheria hiyo yaliyofanyika mwaka 1983 kwa Sheria ya Bunge Na. 7, BAKITA imepewa uwezo wa kufuatilia na kusaidia ukuzaji wa Kiswahili katika nchi za nje pia.


title: Baraza la Kiswahili la Taifa

text: Pamoja na Chama cha Kiswahili cha Taifa (CHAKITA) cha Kenya na wawakilishi kutoka Uganda BAKITA imeunda Baraza la Kiswahili la Afrika Mashariki (BAKAMA). Mwaka 2015 BAKITA ilifanikisha mradi wake wa kutunga kamusi mpya iliyoitwa Kamusi Kuu ya Kiswahili.


Bendera ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo imepatikana tangu Februari 2006 kutokana na katiba mpya ya nchi. Katiba iliazimia kurudi kwa mfano wa bendera iliyowahi kutumiwa kati ya 1963 na 1971 kabla ya nchi haijaitwa "Zaire". Buluu yake imebadilishwa kuwa buluu ya angani sawa na bendera ya uhuru ya mwaka 1960.


title: Bendera ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

text: Buluu ya bendera inakatwa na mlia wa hanamu mwenye rangi za nyekundu na dhahabu. Nyekundu ilimaanisha damu ya mateso chini ya ukoloni na mapabano kwa ajili ya uhuru. Dhahabu ilikumbusha juu ya utajiri wa nchi. Nyota ya rangi dhahabu iko kwenye pembe la juu jinsi ilivyokuwa katika bendera za Kongo tangu ukoloni.


text: Bendera ya miaka 1997-2006 Bendera ya Zaire (1971-1997) Bendera ya serikali ya Mobutu 1963-1971 Bendera ya uhuru 1960-1963 Bendera ya koloni ya "Dola huru la Kongo" (1877-1908) na baadaye Kongo ya Kibelgiji (1908-1960)


text: K Jamii:Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo


title: Zaire

text: Zaire ni neno lenye maana mbalimbali:


title: Alberto Hurtado

text: Alberto Hurtado Cruchaga (22 Januari 1901 – 18 Agosti 1952) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mtawa wa Shirika la Wajesuiti kutoka nchi ya Chile.


title: Alberto Hurtado

text: Alisoma sheria na kujitahidi kwa ajili ya mafukara nchini mwake.


title: Alberto Hurtado

text: Sababu ya kifo chake ilikuwa kansa.


title: Alberto Hurtado

text: Mwaka 2005 alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mtakatifu.


title: Arnold Janssen

text: Mtakatifu Arnold Janssen (Goch 5 Novemba 1837 – Steyl 15 Januari 1909) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka nchi ya Ujerumani aliyeanzisha mashirika ya wamisionari wa kiume na wa kike.


title: Arnold Janssen

text: Mwaka 2003 alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mtakatifu.


title: Norwei

text: Unowe (au Norwe au Norwei; kwa Kinorwei Norge/Noreg au rasmi huitwa Kongeriket Norge kwa Bokmål na Kongeriket Noreg kwa Nynorsk, Ufalme wa Unowe) ni nchi ya Skandinavia katika Ulaya ya Kaskazini.


title: Norwei

text: Imepakana hasa na Uswidi, ila kaskazini na Ufini (Finland) na Urusi pia.


title: Norwei

text: Ina pwani ndefu kwenye Bahari ya Kaskazini na ya Atlantiki.


title: Norwei

text: Mji mkuu ni Oslo.


title: Norwei

text: Visiwa vya Svalbard na Jan Mayen katika bahari ya Aktiki ni maeneo chini ya Norwei.


title: Norwei

text: Pia visiwa visivyokaliwa na watu vya Bouvet Island katika Atlantiki ya kusini na Peter I Island katika Pasifiki ya kusini ni maeneo chini ya Unowe.


title: Norwei

text: Nchi inadai pia sehemu ya Queen Maud Land barani Antaktika penye kituo cha kisayansi cha Troll.


title: Norwei

text: Mkuu wake kwa sasa ni Mfalme Harald V.


title: Norwei

text: Sikukuu ya taifa ni tarehe 17 Mei, ambapo husherekewa katiba ya Norwei ya mwaka wa 1814.


title: Norwei

text: Bunge huitwa Stortinget na wanachama wake huchaguliwa na wananchi kila baada ya miaka minne.


title: Norwei

text: Mji mkuu wake una wakazi wanaozidi 530,000. Miji mingine mikubwa ni pamoja na Bergen wenye wakazi 230,000 na Trondheim wenye wakazi 150,000; yote miwili imewahi kuwa miji mikuu ya Unowe katika miaka ya mwanzoni.[1]


title: Norwei

text: Nchi ilikaliwa na watu wawindaji tangu mwaka 10000 KK hivi.


title: Norwei

text: Katika miaka 3000 - 2500 KK waliingia wakulima wa Kizungu.


title: Norwei

text: Katika karne ya 8 hadi karne ya 10 Norwei ilipeleka mabaharia wake Waviking hadi mbali sana.


title: Norwei

text: Kwa muda mrefu Norwei ilibaki katika muungano na Udani na Uswidi.


title: Norwei

text: Ufalme umekuwa huru tangu mwaka wa 1905.


title: Norwei

text: Unowe ilikuwa nchi maskini ya wakulima na wavuvi, lakini tangu kupatikana kwa mafuta ya petroli baharini imekuwa kati ya nchi tajiri kabisa duniani.


title: Norwei

text: Takriban watu milioni 5.1 wanaishi nchini Unowe. Wengi wao (86%) ni Wanorwei asili, jamii ya Wajerumani. Asilimia 14 ni wahamiaji au watoto wa wahamiaji wawili.


title: Norwei

text: Dini ya kwanza ni Ukristo (82%), hasa madhehebu ya Kilutheri (74.3%), halafu Wakatoliki (2.4%, hasa wenye asili ya Polandi). Hata hivyo wananchi wengi hawajali sana; wanaoshiriki ibada kila wiki ni 2% tu.