title: Kineme

text: Kineme ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waneme. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kineme imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kineme iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.


title: Kinen

text: Kinen ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanen. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kinen imehesabiwa kuwa watu 250. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinen iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.


title: Kinimo

text: Kinimo ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanimo. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kinimo imehesabiwa kuwa watu 350. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinimo iko katika kundi la Kiarai.


title: Kiningera

text: Kiningera ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waningera. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiningera imehesabiwa kuwa watu 150. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiningera iko katika kundi la Kibewani.


title: Kiodiai

text: Kiodiai (pia Kibusa) ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waodiai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiodiai imehesabiwa kuwa watu 240. Kuhusu uainishaji wa lugha, Kiodiai hailingani na lugha nyingine.


title: Kioune

text: Kioune (au Kiounge) ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waoune. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kioune imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kioune iko katika kundi la Kibougainville ya Kusini.


title: Kiowiniga

text: Kiowiniga ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waowiniga. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiowiniga imehesabiwa kuwa watu 330. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiowiniga iko katika kundi la Kiarai.


title: Kipagi

text: Kipagi ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapagi. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kipagi imehesabiwa kuwa watu 2140. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipagi iko katika kundi la Kibewani.


title: Kipele-Ata

text: Kipele-Ata ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapele na Waata. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kipele-Ata imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipele-Ata iko katika kundi la “West New Britain”.


title: Kipinai-Hagahai

text: Kipinai-Hagahai ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapinai na Wahagahai. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kipinai-Hagahai imehesabiwa kuwa watu 600. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipinai-Hagahai iko katika kundi la Kipiawi.


title: Kipuare

text: Kipuare ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapuare. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kipuare imehesabiwa kuwa watu 35 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipuare iko katika kundi la Kiskou.


title: Kiqaqet

text: Kiqaqet ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waqaqet. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kiqaqet imehesabiwa kuwa watu 6350. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiqaqet iko katika kundi la “East New Britain”.


title: Kiramopa

text: Kiramopa ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waramopa. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiramopa imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiramopa iko katika kundi la Kibougainville ya Kaskazini.


title: Kirapoisi

text: Kirapoisi ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Warapoisi. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kirapoisi imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kirapoisi iko katika kundi la Kibougainville ya Kaskazini.


title: Kirawo

text: Kirawo ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Warawo. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kirawo imehesabiwa kuwa watu 640. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kirawo iko katika kundi la Kiskou.


title: Kirema

text: Kirema ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Warema. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kirema imehesabiwa kuwa watu 12 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kirema iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.


title: Kirotokas

text: Kirotokas ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Warotokas. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kirotokas imehesabiwa kuwa watu 4320. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kirotokas iko katika kundi la Kibougainville ya Kaskazini.


title: Kisiawi

text: Kisiawi ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasiawi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisiawi imehesabiwa kuwa watu 220. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisiawi iko katika kundi la Kiamto-Musan.


title: Kinamo (lugha)

text: Kinamo ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wanamo. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kinamo imehesabiwa kuwa watu 380. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinamo iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.


title: Kibusa

text: Kibusa ni jina la lugha mbalimbali, k.m.


title: Kisibe

text: Kisibe (au Kinagovisi) ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasibe. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kisibe imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisibe iko katika kundi la Kinasioi.


title: Kisimbali

text: Kisimbali ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasimbali. Mwaka wa 2012 Kisimbali imehesabiwa kuwa watu 450. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisimbali iko katika kundi la “East New Britain”.


title: Greenwich Mean Time

text: Greenwich Mean Time ni kipimo cha wakati kwa ajili ya kanda muda. Mahali pa kipimo hicho ni mji wa Greenwich ambao siku hizi ni sehemu ya jiji la London.


title: Ugonjwa wa kupooza

text: Ugonjwa wa kupooza au polio (kutoka Kiing. polio) ni ugonjwa wa kuambukiza wa mfumo mkuu wa neva unaosababishwa na virusi maalumu. Jina refu la kisayansi ni Poliomielitisi na jina jingine ni kupooza utotoni.


title: Ugonjwa wa kupooza

text: Msingi wa maambukizo ni uwezo wa virusi wa kuingia kwenye kiini cha seli na kuzalisha chembe ya ziada ya kuambukiza.[1]


title: Ugonjwa wa kupooza

text: Virusi vya polio ni virusi vya tumbo. Maambukizo hutokea kupitia njia ya kinyesi - njia ya mdomo kwa maana mtu hula virusi ambavyo huzaliana katika njia ya mdomo.[2]


title: Ugonjwa wa kupooza

text: Virusi humwagwa katika kinyesi cha watu walioathirika. Katika 90-95% ya kesi ya msingi tu, muda mfupi mbele ya viremia (virusi mwilini mwako) hutokea hakuna dalili.[3] Asilimia nyingine 5 hadi 10 ya watu walioambukizwa wana dalili ndogo tu, kama vile: homa, maumivu ya kichwa, kutapika, kuharisha, ugumu wa shingo na maumivu ya mikono na miguu.[3][4] Watu hawa kwa kawaida hurejelea hali ya kawaida katika wiki moja au mbili. Katika 0.5% ya kesi, virusi huenea na kuongezeka katika maeneo mengine kama vile mafuta, retikuloendothelia tishu kahawia, na udhaifu wa misuli unaosababisha kushindwa kutembea.[3].


title: Ugonjwa wa kupooza

text: Hali inaweza kudumu saa chache hadi siku chache.[3][4] Udhaifu huu mara nyingi huhusisha miguu lakini huenda ukajumuisha misuli ya kichwa, shingo na daframu. Watu wengi ingawa si wote hupona kikamilifu. Kwa wale wenye udhaifu wa misuli, takriban asilimia 2 hadi 5 ya watoto na asilimia 15 hadi 30 ya watu hufariki.[3] Miaka kadhaa baada ya kupona, sindromu ya baada ya polio inaweza kutokea pamoja na udhaifu wa polepole wa misuli sawia na hali aliyokuwa nayo mtu wakati wa maambukizi ya awali.[5]


title: Ugonjwa wa kupooza

text: Uzalishaji endelevu wa virusi inasababisha viremia sekondari na inaongoza kwa maendeleo ya dalili za mabadiliko madogo kama vile homa, kuumwa kichwa na koo.[6]


title: Ugonjwa wa kupooza

text: Polio ya kupooza hutokea katika chini ya 1% ya maambukizi ya virusi vya polio. Ugonjwa wa kupooza hutokea wakati virusi vinaingia mfumo mkuu wa neva (mifumo mingi) na kuongezeka katika neuroni ya mwendo ndani ya uti wa mgongo, shina la ubongo, au gamba ya mwenda, kusababisha uharibifu wa kuchagua neurons motor inayoongoza kwa muda au wa kudumu kupooza. Katika matukio machache, kupooza kwa polio kunaletwa na shida za kupumua na kisha kifo. Katika kesi ya ugonjwa wa kupooza, maumivu ya misuli na mkazo wa mara kwa mara kabla ya kuanza kwa udhaifu na kupooza. Ulemavu huendelea kutoka siku hadi wiki kabla ya kupona. [7] [8]


title: Ugonjwa wa kupooza

text: Virusi vya polio kwa kawaida huenea kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine kupitia njia ya kinyesi-kinywani|kinyesi kilichoambukizwa kinapoingia kinywani.[3] Polio pia inaweza kuenezwa kupitia chakula au maji yenye kinyesi cha binadamu na nadra kupitia mate yaliyoambukizwa.[3][4] Wale walioambukizwa wanaweza kueneza ugonjwa huu hata ikiwa hawaonyeshi dalili zozote hadi wiki sita. Ugonjwa huu unaweza kutambuliwa kwa kutambua virusi hivi katika kinyesi au kwa kutambua antibodi za kupambana na ugonjwa huu katika damu.[3]


title: Ugonjwa wa kupooza

text: Ugonjwa wa poliomelitisi umekuwepo kwa maelfu ya miaka huku kuwepo kwake kukionyeshwa katika kazi za sanaa za kale.[3] Ugonjwa huu ulitambuliwa mara ya kwanza kama hali maalum na Michael Underwood mwaka wa 1789[3] navyo virusi vinavyousababisha kutambuliwa mara ya kwanza mwaka wa 1908 na Karl Landsteiner.[9] mikurupuko mikuu ilianza kutokea katika karne ya 19 barani Uropa na Marekani.[3] Katika karne ya 20, ugonjwa huu ulikuwa mojawapo ya magonjwa ya utotoni makuu katika maeneo haya.[10] Chanjo ya kwanza ya polio ilitengenezwa katika miaka ya 1950 na Jonas Salk.[11] Inatarajiwa kuwa juhudi za chanjo na utambuzi wa mapema wa visa utafanikisha kuangamiza ugonjwa huu kufikia mwaka wa 2018.[12] Hata hivyo, kulikuwa na ripoti za visa vipya nchini Syria mwaka wa 2013 [13] na mnamo Mei 2014, Shirika la Afya Duniani lilitangaza hali ya dharura ya kimataifa ya afya ya umma kutokana na mikurupuko ya ugonjwa huu barani Asia, Afrika na Mashariki ya Kati.[14] Ugonjwa huu hautokei katika wanyama wengine wowote.[3]


title: Ugonjwa wa kupooza

text: Ugonjwa huu unaweza kukingwa kwa chanjo ya polio; hata hivyo, vipimo kadhaa vya dawa vinahitajika ili kuifanikisha.[4] Kituo cha Udhibiti wa Magonjwa nchini Marekani kinapendekeza nyongeza za chanjo ya polio kwa wanaosafiri na wanaoishi katika nchi zilizo na ugonjwa huu.[15] Mtu anapoambukizwa polio, hakuna matibabu maalum.[4] Mwaka wa 2013, polio iliwaathiri watu 416 ikilinganishwa na visa 350,000 katika mwaka wa 1988.[4]


title: Ugonjwa wa kupooza

text: Chanjo dhidi ya ugonjwa huo kufikia mwaka 2015 zimefaulu kufuta ugonjwa katika nchi zote duniani isipokuwa Pakistan na Afghanistan. Hivyo unaelekea kutokomezwa na binadamu, kama ilivyotokea kwa ndui.


title: Ugonjwa wa kupooza

text: Jamii:Maradhi ya kuambukiza Jamii:Tiba


title: Dubai (mji)

text: Dubai (kwa Kiarabu: دبيّ) ni mji mkuu wa ufalme wenye jina hilo katika katika Shirikisho la Falme za Kiarabu kwenye rasi ya Uarabuni.


title: Dubai (mji)

text: Uko kwenye mwambao wa Ghuba ya Uajemi kati ya Sharjah na Abu Dhabi.


title: Dubai (mji)

text: Jiji la Dubai lilikuwa mji mdogo wenye wakazi 20,000 tu hadi vita kuu ya pili ya dunia. Leo hii kuna wakazi zaidi ya 1,200,000. Nyumba zote za Dubai ni mpya.


title: Dubai (mji)

text: Kukua kwa Dubai kulitokana na mapato ya mafuta ya petroli. Lakini akiba za mafuta hayo si kubwa kama kwa majirani yake. Mapato ya mafuta ni 6% pekee za pato la taifa.


title: Dubai (mji)

text: Viongozi wa ufalme wa Dubai wamefaulu kuweka msingi mpya wa uchumi katika biashara na utalii.


title: Dubai (mji)

text: Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead.


title: Dubai (mji)

text: Jamii:Miji ya Falme za Kiarabu


title: Kisimeku

text: Kisimeku ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasimeku. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisimeku imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisimeku iko katika kundi la Kinasioi.


title: Kisiwai

text: Kisiwai ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasiwai. Idadi ya wasemaji wa Kisiwai imehesabiwa kuwa watu 6600. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisiwai iko katika kundi la Kibougainville ya Kusini.


title: Kisowanda

text: Kisowanda ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya na Indonesia inayozungumzwa na Wasowanda. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kisowanda nchini Papua Guinea Mpya imehesabiwa kuwa watu 970. Pia kuna watu 210 nchini Indonesia (2002). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisowanda iko katika kundi la Kiwaris.


title: Kisulka

text: Kisulka ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasulka. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kisulka imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisulka haihusiani na lugha nyingine.


title: Kitabo

text: Kitabo (pia Kiwaia) ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watabo. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kitabo imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitabo iko katika kundi lake lenyewe la Kiwaia.


title: Kitaiap

text: Kitaiap ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wataiap. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kitaiap imehesabiwa kuwa watu 75 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitaiap haihusiani na lugha nyingine.


title: Kitapei

text: Kitapei ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watapei. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kitapei imehesabiwa kuwa watu 290. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitapei iko katika kundi la Kiarafundi.


title: Uzazi

text: Uzazi ni mchakato wa kibiolojia ambao kiumbe hai kipya kinapatikana kutokana na kingine au vingine.


title: Uzazi

text: Uwezo wa kuzaa ni kati ya sifa kuu zinazotambulisha uwepo wa uhai; kila kiumbe hai kilichopo duniani kimetokana na uzazi. Inakadiriwa kwamba kiumbe hai kilichozaa vile vyote vilivyopo leo kiliishi miaka 3,500,000,000 hivi iliyopita.


title: Uzazi

text: Kuna njia mbili za uzazi: ile isiyotegemea jinsia, na ile inayoitegemea.


title: Uzazi

text: Katika uzazi usiotegemea jinsia, kiumbe hai huzaa peke yake. Unatokea hasa katika viumbe vinavyoundwa na seli moja tu, lakini si hivyo tu. Kwa njia hiyo kiumbe hai kipya ni sawa na mzazi kwa sababu kimerithi jenomu ileile.


title: Uzazi

text: Wanabiolojia hawajaelewa ilikuwaje kwamba katika maendeleo ya uhai (mageuko ya spishi) uzazi huo umeacha nafasi kwa ule wa kijinsia unaodai wahusika wawe wawili, na hivyo kupunguza uzazi kwa asilimia 50.


title: Uzazi

text: Uzazi wa kijinsia huwa unadai mchango wa wazazi wawili ambao kila mmojawao anakichangia kiumbe hai kipya kwa asilimia 50 za chembeuzi zake.


title: Uzazi

text: Binadamu akiwemo kati ya mamalia anazaa kwa namna inayofanana hasa na ile ya wanyama hao. Hata hivyo, akiwa na akili na utashi, anatakiwa kuratibu silika yake kuhusu uzazi ili uendane na uwajibikaji.


title: Picha mgando

text: Picha mgando ni teknolojia na sanaa ya kutengeneza picha za kudumu kwa kunasa mwanga au mionzi mingine, kwa njia ya kielektroni au ya kikemia.


title: Picha mgando

text: Kwa kawaida, lensi inatumika kuelekeza mwanga wa nje mpaka ndani ya kamera kwa muda fulani.


title: Picha mgando

text: Matumizi ya picha hizo leo ni makubwa katika sekta nyingi.


title: Picha mgando

text: Baada ya picha mgando (karne ya 19) binadamu alibuni pia picha za video (filamu).


title: Franco Luambo Makiadi

text: François Luambo Luanzo Makiadi (6 Julai 1938 – 12 Oktoba 1989) alikuwa mtu mashuhuri wa karne ya ishirini katika muziki wa Kikongo na muziki wa Afrika kwa ujumla. Hasa huitwa Franco Luambo au, kifupi, Franco.Alijulikana sana kwa uwezo wake wa kuumiliki muziki wa rumba. Alipewa jina la utani kama "Mchawi wa Gitaa" hasa kwa juhudi zake ya upigaji wa gitaa. Akiwa kama mwanzilishi wa bendi ya muziki wa jazz OK Jazz, huhesabiwa kama moja kati ya waanzilishi muziki wa Kikongo wa kisasa.


title: Franco Luambo Makiadi

text: Alizaliwa mnamo mwaka 1938 katika nchi ambayo awali ilijukana kama Kongo ya Kibelgiji. Mama yake alikuwa anafanya biasha katika soko moja huko mjini Ngiri-Ngiri, na hasa alikuwa anapiga hamonica na vyombo vingine ili kuvutia wateja.[1]


title: Franco Luambo Makiadi

text: Mnamo mwaka wa 1955, Franco alianzishwa bendi iliyoitwa OK Bar (ilikuwa sehemu ya Baa). Mwaka uliofuata bendi ilibadilishwa iina na kuitwa OK Jazz kwa niaba ya shemu ilipoanzia.[2]


title: Franco Luambo Makiadi

text: Mwaka wa 1980, Franco alipewa jina la Mwalimu Mkuu wa Muziki wa Kizairena serikali ya Mobutu, heshima ambayo ilipelekea aonekane miongoni mwa watu walioiletea matatizo rukuki hadi ikawa ombaomba. Maudhui ya nyimbo zake zikaanza kubadilika kinagaubaga katika kipindi hiki na kuwa nyimbo za kizalendo na kusifia mashabiki wa kitajiri.


title: Franco Luambo Makiadi

text: Franco alitumbuiza mara moja tu Marekani mnamo 1983.[3]


title: Franco Luambo Makiadi

text: Mwaka wa 1985, Franco alitoa kibao chake kikali mno, Mario, kwa kuwasema vijana wanaopenda majimama ili wawekwe kinyumba


title: Franco Luambo Makiadi

text: Alikufa mnamo 1989, ikapelekea mapumziko ya siku nne nchini Zaire.[2]


title: Franco Luambo Makiadi

text: The Rough Guide to Congo Gold (2008, World Music Network)


title: Franco Luambo Makiadi

text: Muziki wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Soukous


title: Franco Luambo Makiadi

text: Congo Colossus: Life and Legacy of Franco and OK Jazz by Graeme Ewens, Publisher: Buku P. (12 Oct 1994), ISBN 978-0-9523655-0-1


title: Franco Luambo Makiadi

text: Jamii:Waliozaliwa 1938 Jamii:Waliofariki 1989 Jamii:Wanamuziki wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo


title: Kiabui

text: Kiabui ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waabui. Idadi ya wasemaji wa Kiabui imehesabiwa kuwa watu 16,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiabui iko katika kundi la Kialor.


title: Kitaulil

text: Kitaulil ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wataulil. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kitaulil imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitaulil iko katika kundi la “East New Britain”.


title: Kiterei

text: Kiterei ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waterei. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiterei imehesabiwa kuwa watu 26,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiterei iko katika kundi la Kibougainville ya Kusini.


title: Kiuisai

text: Kiuisai ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wauisai. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiuisai imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiuisai iko katika kundi la Kibougainville ya Kusini.


title: Kiumeda

text: Kiumeda ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waumeda. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiumeda imehesabiwa kuwa watu 290. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiumeda iko katika kundi la Kibewani.


title: Kiura (Papua)

text: Kiura ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waura. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiura imehesabiwa kuwa watu 1900. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiura iko katika kundi la “East New Britain”.


title: Kivanimo

text: Kivanimo ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wavanimo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kivanimo imehesabiwa kuwa watu 2670. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kivanimo iko katika kundi la Kiskou.


title: Kiwara (Papua)

text: Kiwara ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawara. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiwara imehesabiwa kuwa watu 700. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwara iko katika kundi la Kipapua ya Kusini-Katikati.


title: Kiwarapu

text: Kiwarapu ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawarapu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiwarapu imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwarapu iko katika kundi la Kiskou.


title: Kiwaris

text: Kiwaris ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya na Indonesia inayozungumzwa na Wawaris. Idadi ya wasemaji wa Kiwaris nchini Papua Guinea Mpya imehesabiwa kuwa watu 2500. Pia kuna wasemaji 1500 nchini Indonesia. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwaris iko katika kundi lake lenyewe la Kiwaris.


title: Kiwipi

text: Kiwipi ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawipi. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiwipi imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwipi iko katika kundi la “Eastern Trans-Fly”.


title: Kiwomo

text: Kiwomo ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawomo. Idadi ya wasemaji wa Kiwomo haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwomo iko katika kundi la Kiskou.


title: Kiwutung

text: Kiwutung ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawutung. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiwutung imehesabiwa kuwa watu 900. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiwutung iko katika kundi la Kiskou.


title: Kiyale

text: Kiyale ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayale. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiyale imehesabiwa kuwa watu 600. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiyale haihusiani na lugha nyingine.


title: Kiyaul

text: Kiyaul ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayaul. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiyaul imehesabiwa kuwa watu 1210. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiyaul iko katika kundi la Kimongol-Langam.


title: Kiyele

text: Kiyele ni lugha ya Kipapua nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayele. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiyele imehesabiwa kuwa watu 3750. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiyele iko katika kundi lake lenyewe la Kiyele.


title: Willem Drees

text: Willem Drees (* 5 Julai 1886 – † 14 Mei 1988) alikuwa mwanasiasa nchini Uholanzi. Alikuwa Waziri Mkuu wa Uholanzi kuanzia 7 Agosti 1948 hadi 22 Desemba 1958.


title: Kukwama kwa leba

text: Kukwama kwa leba, hali ambayo pia hujulikana kamadistosia ya leba, ni wakati ambapo, hata ikiwa uterasi ina mikazo ya kawaida, mtoto hatoki kupitia pelvisi wakati wa kuzaliwa kwa sababu ya kufungika. Kutatizika kwa mtoto hujumuisha ukosefu wa oksijeni ya kutosha hali inayoweza kusababisha kifo. Hali hii huongeza hatari kwa mama ya kupata maambukizi, kupasuka kwa uterasi, au [[kuvuja damu baada ya kuzaa]. Matatizo ya muda mrefu ya mama yanajumuisha [[fistula ya uzazi]]. Kukwama kwa leba huaminika kusababisha [[leba ya muda mrefu]], wakati awamu tendeti ya leba inapozaidi saa kumi na mbili.


title: Kukwama kwa leba

text: Visababisishi vikuu vya kukwama kwa leba hujumuisha: mtoto mkubwa zaidi au aliyelala kwa namna mbaya tumboni, [[pelvisi]] ndogo, na matatizo katika njia ya uzazi. Hali za kulala tumboni zisizo za kawaida hujumuisha [[distosia ya bega]] ambapo bega la upande wa juu halipitii chini ya [[fupa la uzazi]] kwa urahisi. Vipengele vya hatari vya pelvisi ndogo hujumuisha [[utapiamlo]] na ukosefu wa miale ya jua hivyo kusababisha [[ukosefu wa vitamini D]]. Hali hii hutokea mara nyingi katika [[ubaleghe]] kwa sababu mara nyingi pelvisi huwa haijakamilika kukua. Matatizo kwenye njia ya uzazi hujumuisha uke na msamba mwembamba, hali inayoweza kusababishwa na [[ukekektaji]] au [[tyuma]]. [[Patografu]] mara nyingi hutumika kufuatilia jinsi leba inavyoendelea na kutambua matatizo. Hii, pamoja na uchunguzi wa kimwili unaweza kutambua leba iliyokwama.


title: Kukwama kwa leba

text: Matibabu ya leba yanaweza kuhitaji [[kuzaa kwa njia ya upasuaji]] au [[kuvuta vipande vilivyobakia]] na hata pia [[simfisiotomia |upasuaji wa kufungua simfisisi ya uzazi]]. Hatua nyingine hujumuisha: kuhakikisha mwili wa mwanamke una maji ya kutosha na [[antibiotiki]] ikiwa [[utando wa kifuko cha mimba|tando]] zilipasuka zaidi ya saa 18 zilizopita. Barani Afrika na Asia, kukwama kwa leba hutokea kwa wanawake wawili hadi watano wanaozaa. Mwaka wa 2013, hali hii ilisababisha vifo 19,000 tofauti na vifo 29,000 mwaka wa 1990 (takriban 8% ya visa vyote vya[[vifo vya wanawake wanaozaa|vifo vinavyohusiana na ujauzito]]). Vifo vingi vinavyosababishwa na hali hii hutokea katika [[mataifa yanayoendelea]].


title: Kukwama kwa leba

text:
[[Jamii:Afya]]
[[Jamii:Tiba]]


title: Homa ya Bonde la Ufa

text: Homa ya Bonde la Ufa (RVF) ni ugonjwa wa virusi ambao unaweza kusababisha dalili ndogo hadi kuu. Dalili ndogo zinaweza kujumuisha: homa, maumivu ya misuli, na maumivu ya kichwa ambayo mara nyingi hudumu hata kwa wiki moja. Dalili kali zinaweza kujumuisha: kupoteza uwezo wa kuona kuanzia wiki tatu baada ya kuambukizwa, maambukizi ya ubongo husababisha maumivu makali ya kichwa na kuchanganyikiwa, na kuvuja damu pamoja na matatizo ya ini yanayoweza kutokea siku chache baada ya kuambukizwa. Watu wanaovuja damu wana uwezekano wa kufa wa hata 50%.[1]


title: Homa ya Bonde la Ufa

text: Ugonjwa huu husababishwa na virusi, vya RVF vya aina ya Phlebovirus. Ugonjwa huu husambazwa kwa kuguza damu ya wanyama walioambukizwa, kupumua hewa ya eneo kuchinjia mnyama, kunywa maziwa mabichi ya mnyama aliyeambukizwa, au kuumwa na mbu walioambukizwa. Mifugo kama vile ng’ombe, kondooo, mbuzi, na ngamia wanaweza kuathiriwa. Ugonjwa huu mara nyingi husambazwa katika mifugo hawa kupitia mbu. Si dhahiri kwamba binadamu anaweza kumwambukiza mwingine. Utambuzi hufanywa kwa kutafuta antibodi za kukabiliana na virusi au uwepo wa virusi vyenyewe katika damu.[1]


title: Homa ya Bonde la Ufa

text: Kinga ya ugonjwa huu katika binadamu ni kwa kuwachanja wanyama dhidi ya ugonjwa wenyewe. Chanjo lazima ifanywe kabla ya mzuko kwa sababu ikifanywa wakati wa mzuko inaweza kuzorotesha hali hii. Kuzuia kuhama kwa wanyama wakati wa mzuko pia kunaweza kusaidia. Kupunguza idadi ya mbu na kujikinga dhidi ya kuumwa nao pia husaidia. Kuna chanjo ya binadamu; hata hivyo, kufikia mwaka wa 2010, chanjo hii haipatikani katika sehemu nyingi. Hakuna tiba maalum baada ya kuambukizwa.[1]


title: Homa ya Bonde la Ufa

text: mizuko ya ugonjwa huu imetokea barani Afrika na Arabia pekee. Mizuko kwa kawaida hutokea katika misimu ya mvua nyingi inayosababisha ongezeko la idadi ya mbu.[1] Ugonjwa huu uliripotiwa mara ya kwanza katika mifugo katika Bonde la Ufa la Kenya miaka ya kwanza ya 1900,[2] navyo virusi vyake vilitambuliwa kwa mara ya kwanza mwaka wa 1931.[1]


title: Trakoma

text: Trakoma, pia inaitwa chembechembe za konjaktiva, Egyptian ophthalmia, na trakoma ya kuwa kipofu ni ugonjwa wa maambukizi unaosababishwa na bakteria "Klamidia trakomati". Maambukizi husababisha kukwaruza sehemu ya ndani ya vigubiko vya macho. Huu mkwaruzo unaweza kusababisha maumivu ya macho, kuharibika kwa sehemu ya nje au konea ya macho, na labda kuwa kipofu.


title: Trakoma

text: Bakteria inayosababisha ugonjwa unaweza kusambazwa kwa mgusano wa macho au mapua wa moja kwa moja au usiokuwa wa moja kwa moja na mtu aliyeambukizwa. Mgusano wa macho au mapua usiokuwa wa moja kwa moja unajumuisha kupitia nguo au inzi walioguza mtu aliyeambukizwa. Maambukizi mengi huhitajika kwa zaidi ya miaka mingi kabla ya alama iliyoko kwa kigubiko cha jicho haijakuwa kubwa kwamba kope za macho zinaanza kukwaruza jicho. Watoto husambaza ugonjwa kila mara zaidi ya watu wazima. Mazingira chafu, maeneo yaliyo na watu wengi, na pasipo na maji safi ya kutosha na choo yanachangia usambazaji.


title: Trakoma

text: Juhudi za kuzuia ugonjwa unajumuisha uboreshaji wa kupata maji safi na kupunguza idadi ya watu walioambukizwa kupitia matibabu ya antibiotiki. Hii inaweza kujumuisha kutibu, wote mara moja, vikundi vyote vya watu vinavyofahamika kuwa na ugonjwa huu kila mara. Kufua nguo haitoshi kuzuia ugonjwa lakini inaweza kuwa bora na hatua zingine. Aina za matibabu hujumuisha azithromycin ya kunywa au tetracycline ya tropikali. Azithromycin hupendelewa kwa sababu inaweza kutumika kama dozi moja tu ya kunywa. Baada ya mkwaruzo wa kigubiko cha jicho kutokea upasuaji unaweza kuhitajika ili kurekebisha sehemu ya kope za macho na kuzuia kuwa kipofu.


title: Trakoma

text: Ulimwenguni, takriban watu milioni 80 wako na maambukizi ya hivi karibuni. Katika maeneo mengine maambukizi yanaweza kuwepo kwa ukubwa wa kati ya asilimia 60–90 ya watoto na mara nyingi huathiri wanawake kuliko wanaume kwa sababu ya kuwa karibu na watoto. Ugonjwa huu ni ksababishi cha ukosefu wa kuona vizuri kwa watu milioni 2.2 ambapo milioni 1.2 ni vipofu kabisa. Hutokea mara nyingi kwa nchi 53 za Afrika, Asia, Amerika Kusini na ya Kati na karibu watu milioni 230 wako hatarini. Inachangia hasara ya dola bilioni 8 ya kiuchumi kila mwaka. Ni ya kikundi cha magonjwa kinachojulikana kama magonjwa ya tropikali yasiyozingatiwa.


title: Homa ya manjano

text: Homa ya manjano (pia: Homanyongo, inayojulikana kwa Kiingereza kama yellow jack au yellow plague,) ni ugonjwa mkali unaosababishwa na virusi.


title: Homa ya manjano

text: Katika hali nyingi, dalili hujumuisha homa, homa ya baridi, kukosa hamu ya chakula, kichefuchefu, maumivu ya misuli hasa mgongoni, na maumivu ya kichwa.


title: Homa ya manjano

text: wa kawaida dalili hupona kwa siku tano. Kwa watu wengine baada ya kupata nafuu, homa hurudi, maumivu ya fumbatio hutokea, na uharibifu wa ini huanza na kusababisha ngozi ya njano. Ikiwa hii itatokea, hatari ya kuvuja damu na matatizo ya figo unaongezeka.


title: Homa ya manjano

text: Ugonjwa huu unasababishwa na virusi vya homa ya manjano na kusambazwa kwa kuumwa na mbu wa kike. Vinaambukiza tu binadamu, mamalia wa hali ya juu na spishi nyingi za mbu. Katika miji, husambazwa kwa kawaida na mbu wa spishi wa "Aedesaegypti".


title: Homa ya manjano

text: Virusi ni Virusi vya RNA vya jenasi "Flavivirus". Ugonjwa huu unaweza kuwa ngumu kueleza lakini maradhi mengine tu, hasa katika awamu za kwanza. Ili kuthibitisha hali hiyo, uchunguzi wa sampuli ya damu wa polymerase chain reaction unahitajika.


title: Homa ya manjano

text: Chanjo bora na salama dhidi ya homa ya manjano ipo, na baadhi ya nchi hudai chanjo ya wanaosafiri. Juhudi nyingine za kuzuia maambukizi zinajumuisha upunguzaji wa idadi ya mbu wanaosambaza virusi.


title: Homa ya manjano

text: Katika maeneo ambayo homa ya manjano ni ya kawaida na hakuna chanjo, utambuzi wa mapema wa ugonjwa na uchanjaji wa sehemu kubwa ya idadi ya watu ni muhimu ili kuzuia mlipuko.


title: Homa ya manjano

text: Ukiwa umeambukizwa, udhibiti ni wa dalili na hakuna hatua maalum dhidi ya virusi haswa. Kwa wale walio na ugonjwa mkali, kifo hutokea kwa takriban nusu ya watu wasiokuwa na matibabu.


title: Homa ya manjano

text: Homa ya manjano husababisha maambukizi 200,000 na vifo 30,000 kila mwaka, takriban asilimia 90 ya hayo yakitokea barani Afrika.


title: Homa ya manjano

text: Karibu bilioni moja ya watu wanaishi katika eneo la dunia mahali ugonjwa huo ni wa kawaida. Inapatikana sana katika maeneo ya tropiki Amerika Kusini na Afrika, lakini si Asia.


title: Homa ya manjano

text: Tangu miaka ya 1980, idadi ya kesi za homa ya manjano zimekuwa zikiongezeka. Hii inaaminika ni kwa sababu watu wachache wana kingamwili, watu wengi wakiishi kwa miji, na watu wanaosafiri kila mara, na mabadiliko ya hali ya hewa.


title: Homa ya manjano

text: Ugonjwa ulianzia barani Afrika, ambapo ulisambaa Amerika Kusini kupitia biashara ya utumwa katika karne ya 17. Tangu karne ya 17 milipuko ya ugonjwa umetokea Marekani, Afrika na Uropa. Katika karne za 18 na 19, homa ya manjano ilionekana kama ugonjwa wa kuambukiza hatari sana. Virusi vya homa ya manjano vilikuwa virusi vya kwanza vya binadamu kugunduliwa.


title: Choo cha shimo

text: Choo cha shimo au choo cha zamani ni aina ya choo ambapo kinyesi cha binadamu hukusanywa kwenye shimo ardhini.


title: Choo cha shimo

text: Vyoo hivi havitumii maji au hutumia kati ya lita moja na tatu kwa kila mara ya utumiaji kwa vyoo vya shimo vinavyotumia maji ya kumwangwa. Vikijengwa na kudumishwa vyema, vinaweza kupunguza kuenea kwa magonjwa kwa kupunguza kiasi cha kinyesi cha binadamu kwenye mazingira kutokana na kwenda choo mahali wazi. Hii hupungza usambazaji wa vimelea kutoka kwa kinyesi hadi chakula unaosababishwa na nzi. Vimelea hivi ni visababishi vikuu vya maambukizi ya kuharisha na maambukizi wa minyoo ya utumbo. Maambukizi ya kuharisha yalisababisha takriban vifo milioni 0.7 vya watoto wa umri wa chini ya miaka mitano mwaka wa 2011 na watoto milioni 250 walikosa kwenda shuleni siku kadhaa. Vyoo vya mashimo ni mbinu ya gharama ya chini zaidi ya kuhakikisha kinyesi kimeondolewa karibu na watu.


title: Choo cha shimo

text: Kwa kijumla, choo cha shimo huwa na sehemu tatu: shimo la ardhini, sakafu iliyo na shimo dogo, na chumba kilicho na paa. Kwa kawaida, shimo la ardhini huwa na kina cha angalau mita 3  (futi 10 ) na upana wa mita 1 (futi 3.2). Shirika la Afya Duniani kinapendekeza vijengwe mbali kidogo na nyumba, kwa kuzingatia masuala ya harufu inayotoka chooni na ufikiaji wa urahisi. Umbali na maji ya ndani ya ardhi na maji ya juu ya ardhi unafaa kuwa mkubwa iwezekanavyo ili kupunguza hatari ya uchafuzi. Shimo la sakafuni halifai kuzidi upana wa sentimita 25 (inchi 9.8) ili watoto wasije wakaanguka humo. Mwangaza haufai kuingia humo ili kuzuia inzi wasiingie. Jambo hili linaweza kuhitaji kutumia kifuniko kwenye shimo la sakafuni ikiwa halitumiki. Choo kikishajaa hadi mita 0.5 (futi 1.6) karibu na sehemu ya juu, kinafaa kuondolewa kinyesi chote au choo kipya kijengwe mahali tofauti. Udhibiti wa maji maji ya kinyesi yaliyoondolewa chooni huwa tata. Kuna hatari za kimazingira na kiafya yasipodhibitiwa vyema.


title: Choo cha shimo

text: Choo cha shimo cha kawaida kinaweza kuboreshwa kwa njia kadhaa. Njia ya kwanza ni kuweka mfereji wa kuingiza hewa shimoni hadi juu ya mjengo wa choo. Mfereji huu huboresha uzungukaji wa hewa na kupunguza harufu mbaya ya choo. Pia unaweza kupunguza nzi ikiwa sehemu ya juu ya mfereji huu imefunikwa kwa waya (ambayo kwa kawaida huwa imetengenezwa kwa kioo nyuzi). Katika aina hii ya vyoo, si lazima kifuniko kitumike kufunika shimo la sakafuni. Hatua zingine za uboreshaji zinazoweza kutumika ni pamoja na sakafu iliyojengwa kwa njia inayowezesha maji kutiririkia ndani na kuimarisha sehemu ya juu ya sakafu kwa matofali au simiti ili kuongeza uthabiti.


title: Choo cha shimo

text: Kufikia mwaka wa 2013, vyoo vya shimo vinatumiwa na takriban watu bilioni 1.77. Hii ni hasa katika mataifa yanayostawi na pia maeneo ya mashambani na majagwa. Mwaka wa 2011, takriban watu milioni 2.5 hawakuwa na vyoo vizuri na watu milioni moja walilazimika kwenda choo katika sehem wazi katika mazingira yao. Kaskazini mwa Asia na Mataifa ya Kusini mwa Sahara yalikuwa na ufikiaji duni zaidi wa vyoo. Katika mataifa yanayostawi, gharama ya choo kidogo kwa kawaida ni kati ya dola 25 na 60 za Marekani. Gharama za kuendelea kuviboresha ni kati ya dola 1.5 na 4 za Marekani kwa kila mtu kwa mwaka, ambazo mara nyingi hazitiliwi maanani. Katika baadhi ya sehemu za mashambani mwa India kampeni ya "Hamna Choo, Hamna Ndoa" imetumika kuhamasisha umma kuhusu vyoo kwa kuwahimiza wanawake wakatae kuolewa na mwanaume asiye na choo.


title: Saratani ya endometriamu

text: Saratani ya endometriamu ni saratani inayotokana na endometriamu ( utando wa uterasi au tumbo la uzazi). Hii hutokana na ukuaji usio wa kawaida wa seli zenye uwezo wa kushambulia au kuenea katika sehemu zingine za mwili. Ishara ya kwanza mara nyingi huwa hali ya kutokwa na damu ukeni isiyohusishwa na hedhi ya kila mwezi. Dalili zingine zinajumuisha maumivu wakati wa kukojoa, maumivu wakati wa ngono au maumivu ya pelvisi. Saratani ya endometriamu hutokea mara nyingi baada ya ukomohedhi.


title: Saratani ya endometriamu

text: Takriban asilimia 40 ya visa hivi vinahusishwa na unene wa kupindukia. Saratani ya endometriamu inahusishwa na mfichuo zaidi wa estrojeni , shinikizo la juu la damu na kisukari. Huku kumeza estrojeni pekee kukiongeza hatari ya saratani ya endometriamu, kumeza mchanganyiko wa estrojeni pamoja na projesteroni kama ilivyo katika nyingi ya vidonge vya kudhibiti uzazi hupunguza hatari hii. Takriban asilimia mbili hadi tano ya visa hivi huhusishwa na jeni zinazorithiwa kutoka kwa wazazi. Saratani ya endometriamu wakati mwingine huitwa "saratani ya uterasi", ingawaje aina hii huwa tofauti na aina zingine za saratani ya uterasi kama vile saratani ya seviksi, sakoma ya seviksi, na ugonjwa wa trofoblasti. aina ya saratani ya endometriamu inayotokea mara nyingi zaidi ni endometrioidi kasinoma, ambayo husababisha zaidi ya asilimia 80 ya visa. Saratani ya endometriamu hutambuliwa mara nyingi katika biopsi ya endometriamu au kwa kuchukua vielelezo wakati wa utaratibu unaojulikana kama upanukaji na usafishaji wa kizazi. Uchunguzi wa seviksi kwa kawaida hautoshi kuonyesha saratani ya endometriamu. Uchunguzi wa mara kwa mara kwa walio katika hatari ya kawaida hauhitajiki.


title: Saratani ya endometriamu

text: Matibabu makuu ya saratani ya endometriamu ni histerektomi ya fumbatio (kuondoa uterasi kabisa kupitia upasuaji), pamoja na utoaji wa neli za fallopia na ovari katika pande zote unaoitwa salpingo-uuforektomi ya pande mbili. Katika visa vingi vya kiwango cha juu, tiba ya mionzi, kemotherapi au tiba ya homoni pia inaweza kupendekezwa. Ikiwa ugonjwa utatambuliwa katika awamu ya mapema, matokeo huwa bora, na jumla ya kiasi cha miaka mitano ya kuishi nchini Marekani huwa zaidi ya asilimia 80.


title: Saratani ya endometriamu

text: Katika mwaka wa 2012, saratani ya endometriamu ilitokea kwa wanawake 320,000 na kusababisha vifo 76,000 . Hii inaifanya saratani hii kuwa ya tatu kuu inayosababisha vifo kati ya saratani zinazowaathiri wanawake baada ya ya ovari na saratani ya seviksi. Saratani hii hutokea mara nyingi katika nchi zilizoendelea na ni saratani inayotokea mara nyingi zaidi ya mfumo wa uzazi wa kike katika nchi zilizoendelea. Kiasi cha saratani ya endometriamu kimeongezeka katika nchi kadhaa kati ya miaka ya 1980 na 2010. Hii inaaminika kutokana na idadi inayoongezeka ya watu wazee na viwaango vya juu vya unene wa kupindukia.


title: Mtukutiko wa homa

text: Mtukutiko wa homa (pia unajulikana kama mikazo ya homa au msukosuko wa homa) ni mtukutiko  wa homa unaohusiana na halijoto ya mwili lakini bila hatari yoyote kwa afya. Hutokea mara nyingi kwa watoto kati ya umri wa miezi sita na miaka 5. Mitukutiko mingi huwa chini ya dakika tano kwa wakati mmoja na mtoto anarudi katika hali yake ya kawaida kabisa chini ya dakika sitini ya tukio.


title: Mtukutiko wa homa

text: Mitukutiko ya homa inaweza kuwa kwa familia. Utambuzi inahusisha uidhinishaji kuwa hakuna maambukizi kwa ubongo, na hakuna matatizo ya metaboli, na hayajakuwa kabla ya kutokea kwa mitukutiko iliyotokea bila homa. Kuna aina mbili za mitukutiko ya homa, kuna mtukutiko wa homa rahisi na mtukutiko wa homa ulio ngumu. Mtukutiko wa homa rahisi unahusisha mtoto aliye na afya ambaye amekuwa na toni ya mtukutiko wa kloni inayodumu chini ya dakika 15 kwa muda wa masaa 24. Uchunguzi wa damu, na kupiga picha ubongo au ensefalogramu (MUU) hauhitajiki kwa utambuzi. Uchunguzi wa kubaini chanzo cha homa unapendekezwa. Kwa watoto wengine wanaoonekana kuwa na afya pancha ya kiuno haihitajiki.


title: Mtukutiko wa homa

text: Dawa ya kuzuia mtukutiko au dawa ya homa haipendekezwi kwa juhudi za kuzuia mitukutiko rahisi ya homa zaidi. Kwa hali chache zinazodumu zaidi ya dakika tano benzodiazepini kama vile lorazepamu au Midazolam inaweza kutumika. Matokeo kwa kawaida huwa bora na matokeo sawa ya mtihani kwa watoto wengine na hakuna mabadiliko kwa hatari ya kifo kwa wale walio na mitukutiko rahisi ya homa. Kuna ushahidi wa muda mfupi kuwa watoto wako na ongezeko kiasi la hatari ya kifafa kwa asilimia 2. Mitukutiko ya homa huathiri asilimia mbili hadi kumi ya watoto kabla ya umri wa miaka mitano. Huwa ni nyingi kwa wavulana kuliko wasichana. Baada ya mtukutiko mmoja wa homa kuna uwezekano wa asilimia 15 hadi 70 ya kuwepo kwa nyingine.


title: Sepsisi

text: Sepsisi ni inflamesheni ya mwili mzima inayosababishwa na maambukizi.[1] Ishara na dalili zinazotokea mara nyingi zinajumuisha homa, kuongezeka kwa mdundo wa moyo, kuongezeka kwa kasi ya kupumua, na kuchanganyikiwa.[2] Kunaweza pia kuwa na dalili zinazohusiana na maambukizi maalum kama vile kukohoa pamoja na numonia au maumivu wakati wa kukojoa, na maambukizi ya figo. Watoto wachanga zaidi, wazee na watu wenye mfumo dhaifu wa kingamwili huenda wasiwe na dalili za maambukizi maalum na halijoto ya mwili huenda ikawa chini au kuwa ya kawaida wala si ya juu.[3] Sepsisi kali ni sepsisi inayosababisha utendakazi duni wa viungo au mtiririko usiotosha wa damu. Mtiririko usiotosha wa damu unaweza kudhihirika katika shinikizo la chini la damu, viwango vya juu vya lakteti kwenye damu, au uzalishaji wa chini wa mkojo. Mshtuko wa unaosababishwa na maambukizi ni shinikizo la chini la damu kutokana na maambukizi yasiyopungua hata baada ya kuongezwa viowevu vya kutosha kwa vena.[1]


title: Sepsisi

text: Sepsisi husababishwa na mwitikio wa kinga unaochochewa na maambukizi.[3][4] Maambukizi haya mara nyingi husababishwa na bakteria, lakini pia yanaweza kusababishwa na kuvu, virusi, au vimelea.[3] Viungo vinavyoathiriwa na maambukizi makuu mara nyingi vinajumuisha: mapafu, ubongo, kibofu cha mkojo, ngozi na viungo vya fumbatio. Vipengele vya hatari vinajumuisha umri mchanga au uzee, mfumo wa kinga uliodhoofishwa na hali kama vile saratani au kisukari, na jeraha kuu au maunguzo.[2] Utambuzi hutegemea kutimiza angalau vigezo viwili vya sindromu ya kimfumo ya mwitikio wa inflamesheni (SIRS) kutokana na maambukizi tarajiwa. Uchunguzi wa damu hupendekezwa ikiwezekana kabla ya kuanza kutumia antibiotiki; hata hivyo maambukizi ya damu si muhimu ili kudhibitisha ugonjwa huu.[3] Upigaji picha za kimatibabu unapaswa kufanywa ili kufahamu eneo la maambukizi.[1] Visababishi vingine vinavyoweza kusababisha ishara na dalili sawa na hizi zinajumuisha: anafilaksisi, kushindwa kwa utendakazi wa tezi za adrenali, kiasi cha chini cha damu, kushisndwa kwa moyo, na uemboli wa mapafu na kadhalika .[3]


title: Sepsisi

text: Sepsisi kwa kawaida hutibiwa kwa viowevu vinavyodungwa kwenye mishipa na antibiotiki. Hii mara nyingi hufanywa katika kitengo cha wagonjwa mahututi. Ikiwa kuongezwa viowevu hakuimarishi shinikizo la damu, dawa za kuongeza shinikizo la damu zinaweza kutumika. Usambazaji wa hewa safi kutumia neli na dialisisi zinaweza kuhitajika ili kuboresha utendakazi wa mapafu na figo mtawalia.[2] Ili kuongoza matibabu, katheta ya mshipa wa kati wa vena na katheta ya ateri zinaweza kuwekwa. Vipimo vingine kama vile kiasi cha damu kinachotoka kwenye moyo na vena kava ya juu kukolea kwa oksijeni pia inaweza kutumika. Watu wenye maambukizi wanahitaji hatua za kinga dhidi ya thrombosisi ya mishipa ya ndani, vidonda kutokana na mfadhaiko na vidonda kutokana na shinikizo,isipokuwa ikiwa hali zingine zinazuia hatua kama hizi. Wengine wanaweza kufaidika kutokana na udhibiti mkali wa viwango vya sukari ya damu kwa kutumia insulini.[1] Matumizi ya kotikosteroidi yana utata.[5] Drotrecoginalfa iliyochochewa ambayo awali ilitumika katika maambukizi makali haijadhihirika kuwa bora hivyo iliachwa kuuzwa mwaka wa 2011.[6]


title: Sepsisi

text: Wakati mwingine matokeo ya ugonjwa huu hutegemea ukali wake, huku hatari ya kifo kutokana na maambukizi ikiwa juu kwa asilimia 30, maambukizi makali yakiwa juu kwa asilimia 50 na mshtuko wa maambukizi ukiwa juu kwa asilimia 80.[7] Idadi jumla ya visa ulimwenguni kote haijulikani kwani kuna data kidogo kutoka kwa nchi zinazoendelea.[7] Makadirio yanaonyesha kuwa sepsisi inawaathiri mamilioni ya watu kila mwaka.[1] Katika nchi zilizoendelea takriban watu 0.2 hadi 0.3 kwa kila watu 1000 hupata sepsisi kila mwaka au takriban visa milioni moja kila mwaka nchini Marekani.[7][8] Kiwango cha kutokea kwa ugonjwa huu kimezidi kuongezeka.[1] Sepsisi hutokea zaidi katika wanaume kuliko kwa wanawake.[3] Maneno septikemia na sumu ya damu yanayoashiria viumbehai vidogo au toksini zake katika damu hayatumiki mara nyingi kwa sasa.[9][10] Maelezo ya hali hii yamekuwa yakitolewa angalau kuanzia nyakati za Hippocrates.[10]


title: Georges Pompidou

text: Georges Jean Raymond Pompidou (* 5 Julai 1911 – † 2 Aprili 1974) alikuwa mwanasiasa aliyefikia kuwa Waziri Mkuu wa Ufaransa kuanzia 14 Aprili 1962 hadi 10 Julai 1968 na Rais wa Ufaransa kuanzia 20 Juni 1969 hadi 2 Aprili 1974.


title: Pampu

text: Pampu ni kifaa kinachopeleka kiowevu kutoka mahali pamoja kwenda mahali pengine.


title: Pampu

text: Mfano wa kila siku ni pampu ya mafuta kwenye kituo kinachovuta mafuta, petroli au diseli kutoka tangi hadi gari. Mfano mwingine ni pampu ya maji inayovuta maji kutoka shimo la kisima hadi mdomo wake au moja kwa moja hadi ndani ya nyumba.


title: Pampu

text: Kuna aina mbalimbali za pampu zinazotumia mifumo tofauti.


title: Pampu

text: Kila pampu inahitaji nguvu fulani inayoendesha kazi yake. Pampu sahili zinaendeshwa kwa nguvu ya kibinadamu au ya wanyama. Tangu kale nguvu ya upepo au ya mwendo wa maji mtoni ilitumiwa pai kuendesha pampu. Haja ya kupata nguvu kwa pampu kwenye migodi ilikuwa sababu ya kugunduliwa kwa injini ya mvuke. Siku hizi pampu nyingi zinaendeshwa kwa nguvu ya umeme.


title: Upigaji picha

text:
Upigaji picha (kwa Kiingereza Photography kutokana na maneno mawili ya Kigiriki: φωτός, "phōtos", ambalo mzizi wake ni φῶς, "phōs", "nuru" na γραφή, "graphé", "mwandiko" au "mchoro" ambayo kwa pamoja yanamaanisha "kuchora kwa mwanga".)
ni teknolojia na sanaa ya kutengeneza picha za kudumu kwa kunasa mwanga au mionzi mingine, kwa njia ya kielektroni au ya kikemia.


title: Upigaji picha

text: Kwa kawaida, lensi inatumika kuelekeza mwanga wa nje mpaka ndani ya kamera kwa muda fulani.


title: Upigaji picha

text: Matumizi ya picha hizo leo ni makubwa katika sekta nyingi.


title: Upigaji picha

text: Baada ya picha mgando (karne ya 19) binadamu alibuni pia picha za video (filamu).


title: Kiadang

text: Kiadang ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waadang. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiadang imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiadang iko katika kundi la Kialor.


title: Kiaghu

text: Kiaghu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waaghu. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiaghu imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaghu iko katika kundi la Kiawyu.


title: Kiarandai

text: Kiarandai ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waarandai. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiarandai imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiarandai iko katika kundi la “South Bird's Head”.


title: Kiasmat ya Pwani ya Casuarina

text: Kiasmat ya Casuarina ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waasmat. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiasmat ya Casuarina imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiasmat ya Casuarina iko katika kundi la Kiasmat.


title: Kiasmat ya Kaskazini

text: Kiasmat ya Kaskazini ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waasmat. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiasmat ya Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiasmat ya Kaskazini iko katika kundi la Kiasmat.


title: Kiasmat ya Katikati

text: Kiasmat ya Katikati ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waasmat. Mwaka wa 1972 idadi ya wasemaji wa Kiasmat ya Katikati imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiasmat ya Katikati iko katika kundi la Kiasmat.


title: Kiasmat ya Yaosakor

text: Kiasmat ya Yaosakor ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waasmat. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiasmat ya Yaosakor imehesabiwa kuwa watu 2000 lakini wameanza kubadilisha lugha yao. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiasmat ya Yaosakor iko katika kundi la Kiasmat.


title: Kiatohwaim

text: Kiatohwaim ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waatohwaim. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiatohwaim imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiatohwaim iko katika kundi la Kikayagar.


title: Kiauye

text: Kiauye ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waauye. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiauye imehesabiwa kuwa watu 350. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiauye iko katika kundi la “Wissel Lakes”.


title: Kiawyu ya Asue

text: Kiawyu ya Asue (pia Kipisa) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawyu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiawyu ya Asue imehesabiwa kuwa watu 6500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawyu ya Asue iko katika kundi la Kiawyu.


title: Kiawyu ya Edera

text: Kiawyu ya Edera ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawyu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiawyu ya Edera imehesabiwa kuwa watu 3870. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawyu ya Edera iko katika kundi la Kiawyu.


title: Kiawyu ya Jair

text: Kiawyu ya Jair ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawyu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiawyu ya Jair imehesabiwa kuwa watu 2300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawyu ya Jair iko katika kundi la Kiawyu.


title: Kiawyu-Kaskazini

text: Kiawyu ya Kaskazini ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawyu. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiawyu ya Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawyu ya Kaskazini iko katika kundi la Kiawyu.


title: Kiawyu ya Katikati

text: Kiawyu ya Katikati ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawyu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiawyu ya Katikati imehesabiwa kuwa watu 7500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawyu ya Katikati iko katika kundi la Kiawyu.


title: Kiawyu-Kusini

text: Kiawyu ya Kusini ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawyu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiawyu ya Kusini imehesabiwa kuwa watu 9340. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawyu ya Kusini iko katika kundi la Kiawyu.


title: Kibaham

text: Kibaham ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabaham. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kibaham imehesabiwa kuwa watu 1100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaham iko katika kundi la Kibomberai-Magharibi.


title: Kiblagar

text: Kiblagar ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wablagar kwenye visiwa vya Pantar, Pura na Ternate. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiblagar imehesabiwa kuwa watu 11,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiblagar iko katika kundi la Kialor-Pantar.


title: Biashara ya utumwa kupitia Atlantiki

text: Biashara ya utumwa kupitia Atlantiki (vilevile: Biashara ya utumwa ya pembetatu au Biashara ya utumwa ya ng'ambo ya Atlantiki) ni jina la kutaja aina ya biashara ambayo ilikuwa ikifanyika baina ya mabara matatu, yaani, Afrika (upande wa magharibi), Amerika na Ulaya (hasa katika pande za magharibi mwa Ulaya).


title: Biashara ya utumwa kupitia Atlantiki

text: Biashara ilihusisha hasa wafanyabiashara kutoka Ulaya ambao walikuja na bidhaa za viwandani na kuvibadilisha na watumwa na vitu vya thamani kubwa barani Afrika kama vile dhahabu, almasi, fedha na kadhalika ambapo wao walichukua watumwa na bidhaa nyingine na kwenda nazo Amerika.


title: Biashara ya utumwa kupitia Atlantiki

text: Wakiwa huko, watumwa walizalisha malighafi za kilimo na madini ambapo Wazungu walizichukua na kuzipeleka Ulaya kwa ajili ya kutengenezea bidhaa nyingine.


title: Biashara ya utumwa kupitia Atlantiki

text: Watumwa waliochukuliwa Afrika walisafirishwa kwa njia ya meli kupitia Bahari ya Atlantiki hadi huko Amerika ambapo walitiwa utumwani katika sekta mbalimbali za kiuchumi. Mahusiano ya biashara ya namna hiyo yameunda "Umbo la Pembetatu" ambalo likaja kujulikana kama "Biashara ya Pembetatu".


title: Biashara ya utumwa kupitia Atlantiki

text:
Biashara hii inaaminika ilianza mwishoni mwa karne ya 15 na kukua hadi mwishoni mwa karne ya 18 ambapo ilikomeshwa mazima.
Washiriki wakuu wa biashara hii walikuwa wanatoka Ulaya ambao hao ndio waliokuwa wanashikilia biashara hii. Wengine walikuwa wenyeji wa Kiafrika (Watemi) ambao walikuwa wanatoa watumwa kwa wafanyabishara Wazungu kwa kubadilishana nao bidhaa za viwandani. Kituo kikuu cha kuanzia shughuli hizi za Biashara ya Utumwa ya Pembetatu ilikuwa Ulaya na biashara pia ilimalizikia hukohuko Ulaya (kifupi: Biashara inaanza barani Ulaya na kumalizikia barani Ulaya).
Kutoka Ulaya, wafanyabishara walileta Afrika bidhaa za viwandani kama vile nguo, vinywaji, sigara, bunduki na unga wake, mapambo, vyombo vya kupikia na vinginevyo ambavyo vilibadilishana kwa watumwa na mali njema nyinginezo za Kiafrika.
Kutoka Afrika, wafanyabiashara wa Kizungu walibadilishana biashara zao na kuchukua watumwa na bidhaa nyingine za thamani kama vile dhahabu, pembe za ndovu, fedha, na ngozi za wanyama. Watumwa walichukuliwa hadi Amerika na India-za-Magharibi (Visiwa vya Karibi) ili kufanya kazi katika mashamba makubwa na migodi iliyoanzishwa na Wazungu.
Kutoka Amerika, Wazungu walichukua malighafi za kilimo kwa mfano pamba, mkonge, majani ya chai na tumbaku na madini kisha kwenda nayo Ulaya kwa ajili ya kuzalisha viwandani.
Kuna sababu mbalimbali zilizochangia kuibuka na kukua kwa Biashara ya Utumwa ya Pembetatu - nazo ni kama ifuatavyo:
Kuibuka kwa wafanyabiashara barani Ulaya kwenye karne ya 15 kulipelekea hitaji la mtaji mkubwa kwa ajili ya ukuzaji wa viwanda. Hili nalo lilipelekea kukua kwa biashara hii.
Kugunduliwa kwa Amerika na Christopher Columbus mnamo 1492 kuliandaa kukua kwa Biashara ya Utumwa ya Pembetatu.
Baada ya kugunduliwa Amerika, Wazungu walianzisha mashamba makubwa ya mazao aina mbalimbali kama vile pamba na tumbaku huko Magharibi mwa Indi. Hili lilihitaji wafanyakazi, hivyo basi lilipelekea kukua kwa biashara.
Awali, Wazungu waliwatumia wenyeji wa Amerika (Wahindi Wekundu) katika mashamba yao kama wafanyakazi. Lakini watu hawa walishindwa kufanya kazi kikamilifu jinsi Wazungu walivyotarajia. Hilo liliwafanya Wazungu waje Afrika kutafuta wafanyajikazi na hivyo basi biashara ikakua.
Kukua kwa teknolojia ya meli (utengenezaji wa meli na mwongozo wa kidira) ulirahisisha usafirishaji baina ya Afrika, Amerika, na Ulaya. Kwa mfumo huu, ukuaji wa biashara ukawa hauepukiki tena.
Amerika, Afrika na Ulaya zimekaribiana mno. Hili nalo lilirahisisha ukuaji wa biashara.
Watumwa na vitu vingine vya thamani kama vile pembe za ndovu, dhahabu na almasi vilipatikana kwa wingi Afrika Magharibi. Hili lilipelekea ukuaji wa biashara kuwa hauepukiki.
Huko Afrika Magharibi, baadhi ya viongozi walishirikiana na Wazungu kinaganaga katika kuratibu Biashara ya Pembetatu hasa kwa kukusanya watumwa na kuwasaidia wafanyabiashara wa Kizungu kupanga mikakati ya kibiashara na utelekezaji wake huko Afrika Magharibi. Kati ya hao viongozi alikuwemo Mfalme Agaja, Alfin Abipa, Alfin Ojago, na Alafin Ojig. Hili nalo lilichangia ukuaji wa biashara ya Pembetatu.
Baadhi ya matokeo ya biashara ya Pembetatu hasa huko Afrika Magharibi yalikuwa kama hivi:
Waafrika wengi walichukuliwa kama watumwa na kupelekwa Amerika ili wakafanyaje kazi katika mashamba na migodi ya Wazungu. Hili lilipunguza idadi ya Waafrika hasa Afrika Magharibi.
Biashara ilipelekea kuleta ukame na njaa kwa sababu uzalishaji ulisimama hasa kwa kupoteza nguvukazi ya Afrika. Waliokuwa wanachukuliwa utumwa ni wale wenye miili yenye uwezo tu na si watoto wala watu wazima.
Biashara ya Pembetatu ilichochea mno utenganisho wa familia hasa kwa kufuatia kuchukua Waafrika kama watumwa na kuwapeleka Amerika na Indi-za-Magharibi.
Biashara ilichangia mazima kuanguka kwa Biashara ya Ng'ambo ya Sahara. Mwishoni mwa karne ya 15, Biashara ya Ng'ambo ya Sahara ilishindwa kabisa kuendelea hasa kwa kuibuka kwa Biashara ya Pembetatu.
Biashara pia ilichochea (kufanya watu wapende biashara ya kuuza wenzao) vilivyo huko Afrika hasa katika upande wa Afrika Magharibi. Viongozi wengi wa Kiafrika walijihusisha vilivyo katika kununua na kuuza watumwa katika kanda hiyo.
Biashara ya Pembetatu ilipelekea kuanguka kwa baadhi ya falme/dola huko Afrika Magharibi hasa zile ambazo zilitegemea kuuza bidhaa na si watumwa kwa Wazungu. Baadhi ya hizo dola ni pamoja na [[Dola la Ghana], [[Dola la Mali]] na [[Dola la Songhai]] na mengine mengi.
Biashara ilipelekea kukua kwa baadhi ya madola hasa yale yaliyokuwa yanategemea kuuza na kununua watumwa kama vile [[Tokolar]], [[Ife]], [[Dahomey]] na kadhalika.
Kiujumla biashara ilichochea kufifisha [[maendeleo]] ya Afrika katika nyanya zote ikiwa ki[[jamii]], ki[[siasa]] na kiuchumi.
Watumwa waliopelekwa Amerika na sehemu nyingine walizaliana wenyewe kwa wenyewe au wanawake wao walipata mimba kwa Wazungu au wengineo. Ndiyo asili ya makundi makubwa ya watu wenye asili ya Afrika katika nchi kama [[Brazil]], [[Marekani]] n.k. Hasa katika visiwa vingi vya Karibi, wakazi wengi leo wana asili hiyo.
[[Jamii:Historia ya Afrika]]
[[Jamii:Historia ya Amerika]]
[[Jamii:Biashara]]
[[Jamii:Utumwa]]


title: Bradley Cooper

text: Bradley Cooper (amezaliwa tar. 5 Januari 1975) ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani.


title: Kiadabe

text: Kiadabe ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Waadabe. Katika sensa ya mwaka 2015, idadi ya wasemaji wa Kiadabe imehesabiwa kuwa watu 260 . Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiadabe iko katika kundi la Kitimor.


title: Kibunak

text: Kibunak ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Timor ya Mashariki na Indonesia inayozungumzwa na Wabunak. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kibunak nchini Timor ya Mashariki imehesabiwa kuwa watu 55,000, na nchini Indonesia kuwa 21,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibunak iko katika kundi la Kitimor.


title: Kifataluku

text: Kifataluku ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Wafataluku. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kifataluku imehesabiwa kuwa watu 37,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifataluku iko katika kundi la Kitimor.


title: Kimakasae

text: Kimakasae ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Wamakasae. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kimakasae imehesabiwa kuwa watu 102,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimakasae iko katika kundi la Kitimor.


title: Kibaikeno

text: Kibaikeno ni lugha ya Kiaustronesia nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Wabaikeno. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kibaikeno imehesabiwa kuwa watu 72,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaikeno iko katika kundi la Kitimor-Babar.


title: Kihabun

text: Kihabun ni lugha ya Kiaustronesia nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Wahabun. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kihabun imehesabiwa kuwa watu 2700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihabun iko katika kundi la Kitimor-Babar.


title: Kiidate

text: Kiidaté ni lugha ya Kiaustronesia nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Waidaté. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kiidaté imehesabiwa kuwa watu 13,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiidaté iko katika kundi la Kitimor-Babar.


title: Kikairui-Midiki

text: Kikairui-Midiki ni lugha ya Kiaustronesia nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Wakairui na Wamidiki. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikairui-Midiki imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikairui-Midiki iko katika kundi la Kitimor-Babar.


title: Kilakalei

text: Kilakalei ni lugha ya Kiaustronesia nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Walakalei. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kilakalei imehesabiwa kuwa watu 3250. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilakalei iko katika kundi la Kitimor-Babar.


title: Kimakuva

text: Kimakuva ni lugha ya Kiaustronesia nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Wamakuva. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kimakuva imehesabiwa kuwa watu 56 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimakuva iko katika kundi la Kitimor-Babar.


title: Kimambae

text: Kimambae ni lugha ya Kiaustronesia nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Wamambae. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kimambae imehesabiwa kuwa watu 131,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimambae iko katika kundi la Kitimor-Babar.


title: Kinauete

text: Kinauete ni lugha ya Kiaustronesia nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Wanauete. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kinauete imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinauete iko katika kundi la Kitimor-Babar.


title: Kitukudede

text: Kitukudede ni lugha ya Kiaustronesia nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Watukudede. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kitukudede imehesabiwa kuwa watu 39,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitukudede iko katika kundi la Kitimor-Babar.


title: Kiwaima'a

text: Kiwaima'a ni lugha ya Kiaustronesia nchini Timor ya Mashariki inayozungumzwa na Wawaima'a. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kiwaima'a imehesabiwa kuwa watu 18,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwaima'a iko katika kundi la Kitimor-Babar.


title: Kiburumakok

text: Kiburumakok ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waburumakok. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiburumakok imehesabiwa kuwa watu 40 tu, yaani inawezekana kuwa lugha imeshatoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiburumakok iko katika kundi la Kiok.


title: Kiburuwai

text: Kiburuwai ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waburuwai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiburuwai imehesabiwa kuwa watu 1000, lakini wengi wao wameanza kubadilisha lugha. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiburuwai iko katika kundi la Kisabakor.


title: Kamari

text: Kamari (kutoka Kiarabu) ni mchezo wa bahati nasibu unaohusisha pesa au kitu kingine chenye thamani kama tuzo kwa mshindi. Tuzo hilo la kubahatisha ndio lengo la mchezo.


title: Kamari

text: Sheria za nchi zinatofautiana kuhusu uhalali wake.


title: Kamari

text: Hata maadili ya dini yanatofautiana.


title: Kamari

text: Tatizo mojawapo kubwa ni kwamba wanaoshiriki michezo hiyo wanahitaji au kutamani sana utajiri, hivyo wakishindwa wanaweza kushawishika kucheza tena na tena hadi kufilisika. Baadhi ya wachezaji wa michezo hii hufikia hata kupata matatizo ya ugonjwa wa akili. Kuna tiba aina mbalimbali za kuwasaidia watu wanaoshindwa kuwa na uamuzi wa kuacha michezo hii.


title: Kamari

text: Michezo ya kamari imekuwa biashara kubwa kimataifa, ikiwa na bajeti ya dola bilioni 335 mwaka 2009. Umaarufu wa michezo kama vile soka na teknolojia mpya imefanya michezo hii kupata umaarufu wa kasi kubwa duniani.


title: Mchezo

text: Mchezo ni shughuli iliyopangwa hasa kama burudani na inayotumika pengine kwa lengo la malezi na la afya.


title: Mchezo

text: Mchezo ni tofauti na kazi, inayofanyika kwa kawaida ili kupata malipo, na vilevile na sanaa, ambayo inalenga zaidi kutokeza uzuri au ujumbe fulani. Hata hivyo tofauti hizo si wazi kila mara, maana mambo hayo yanaweza kuchanganyikana katika tukio moja, ambalo linapendeza kwa uzuri, linaburudisha, linalea na kuleta malipo papo hapo.


title: Mchezo

text: Ushahidi wa kwanza wa michezo ni wa mwaka 2600 hivi KK na kwa sasa baadhi yake imeenea duniani kote


title: Spishi adimu

text: Shishi adimuni spishi ambazo zimeandikwa na International Union for Conservation of Nature (IUCN) katika orodha maalumu yenye majina ya zile zinazoelekea kukoma duniani (Red List).


title: Spishi adimu

text: Mwaka 2012 orodha hiyo ilikuwa na spishi za wanyama 3079 na spishi za mimea 2655, wakati mwaka 1998 zilikuwa 1102 na 1197 tu.


title: Spishi adimu

text: Inakadiriwa kwamba zaidi ya asilimia 40 za spishi ziko hatarini.


title: Spishi adimu

text: Siku hizi nchi nyingi zina sheria za kuhifadhi spishi za namna hiyo, kwa kukataza, k.mf. uwindaji na uchomaji moto, au kwa kuunda maeneo maalumu hifadhi za taifa.


title: Spishi adimu

text: Pia kuna mikataba ya kimataifa iliyosainiwa na nchi zote au karibu zote kwa ajili hiyo.


title: Mitindo

text: Mitindo (au fasheni kutoka Kiingereza "fashion") ni njia ya mtu, kundi au jamii kufanya au kuwasilisha jambo kwa namna maalumu. Kwa mfano kufanya jambo harakaharaka, polepole, kwa taratibu fulanifulani na kadhalika. Halafu hiyo namna maalumu inaenea katika jamii, hasa upande wa mavazi. Mitindo inabadilikabadilika kadiri ya mahali na nyakati.


title: Mitindo

text: Kuna watu maalumu ambao wanabuni mitindo mipya, wanaionyesha na kuisambaza, mara nyingi kwa faida kubwa kiuchumi.


title: Mitindo

text: Kutokana na utandawazi, siku hizi mitindo inaenea duniani kote, hasa kutoka nchi tajiri kwenda nchi maskini, na pengine inaharibu maadili na utamaduni.


title: Unpretty

text: "Unpretty" ni jina la kutaja wimbo uliorekodiwa na kuimbwa na kundi zima la Kimarekani TLC. Wimbo ulitayarishwa na Dallas Austin na ulitungwa ushirikiano baina ya Austin na wanakundi la TLC Tionne "T-Boz" Watkins kwa ajili ya albamu yao ya tatu iliyoitwa "FanMail" (1999). Wimbo umetengenezewa shairi lenye jina sawa na hili ambalo limetungwa na Watkins, ambalo linashughulika na harakati za mwanamke na taswira yake mwenyewe na mtazamo sio wa uzuri wake unaoneshwa kwenye vyombo vya habari. Mchangizi wa zamani Dallas Austin alisamsaidia Watkins kuigiza shairi hilo katika kutunga wimbo kwa ajili ya kumwezesha mwanamke wa kituo chao cha washabiki ilimradi kuyashinda mawazo ya kujiona pungufu katika jamii.


title: Unpretty

text: "Unpretty" kilikuwa kibao cha pili kutolewa katika "FanMail". Ikawa kibao cha nne cha kundi kufikia nasasi ya nne katika chati za  "Billboard" Hot 100, kikitumia majuma matatu kwenye chati, na kibao namba moja mfululizo kutoka katika albamu, ikafuatiwa na "No Scrubs". Kwa mafanikio makubwa, wimbo ulipata kuchaguliwa kama "Wimbo Bora wa Mwaka na Pop Bora Iliyoimbwa na Watu Zaidi ya Wawili na Sauti kwenye tuzo za Grammy Awards. Remixi ya wimbo huu, imechukua sampuli ya Dennis Edwards na Siedah Garrett '  katika kibao cha "Don't Look Any Further", kilitayarishwa na JayDee of 1208Ent. na "Mad" Mike Lewin.


title: Kicitak

text: Kicitak ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wacitak. Mwaka wa 1985 idadi ya wasemaji wa Kicitak imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kicitak iko katika kundi la Kiasmat.


title: Kicitak ya Tamnim

text: Kicitak ya Tamnim ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wacitak. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kicitak ya Tamnim imehesabiwa kuwa watu 290. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kicitak ya Tamnim iko katika kundi la Kiasmat.


title: Kidamal

text: Kidamal (au Kiamung) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadamal. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidamal imehesabiwa kuwa watu 14,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidamal iko katika kundi lake lenyewe la Kidamal.


title: Kidani ya Chini

text: Kidani ya Chini ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadani. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kidani ya Chini imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidani ya Chini iko katika kundi la Kidani.


title: Kidani ya Juu

text: Kidani ya Juu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadani. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kidani ya Juu imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidani ya Juu iko katika kundi la Kidani.


title: Kidani ya Katikati

text: Kidani ya Kati ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadani. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kidani ya Kati imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidani ya Kati iko katika kundi la Kidani.


title: Kidani-Magharibi

text: Kidani ya Magharibi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadani. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kidani ya Magharibi imehesabiwa kuwa watu 180,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidani ya Magharibi iko katika kundi la Kidani.


title: Kidao

text: Kidao ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadao. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kidao imehesabiwa kuwa watu 250. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidao iko katika kundi la “Wissel Lakes”.


title: Kidem

text: Kidem ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadem. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kidem imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidem iko katika kundi lake lenyewe la Kidem.


title: Kidiuwe

text: Kidiuwe ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadiuwe. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kidiuwe imehesabiwa kuwa watu 100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidiuwe iko katika kundi la Kiasmat-Kamoro.


title: Kiduriankere

text: Kiduriankere ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waduriankere. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiduriankere imehesabiwa kuwa watu 30 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiduriankere iko katika kundi la “South Bird's Head”.


title: Parare

text: Parare (pia barare) ni wadudu wakubwa wa jamii ya panzi wenye miiba mikubwa kwenye miguu ya nyuma. Kisayansi ni wana wa nusufamilia Cyrtacanthacridinae katika familia Acrididae. Panzi hao ni miongo mwa wakubwa kabisa wa panzi wote. Wakiruka juu hufanana na ndege wadogo (kwa hivyo jina lao la Kiingereza ni “bird locust” au “bird grasshopper”). Spishi kadhaa za nzige ni aina za parare wakiishi kiwa. Spishi nyingi za parare zina baka jeusi kwenye mabawa ya nyuma au mabawa yana rangi kali kwa msingi. Pengine mabawa ni meusi takriban kabisa.


title: Kieipomek

text: Kieipomek ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waeipomek. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kieipomek imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kieipomek iko katika kundi la Kimek.


title: Kiekari

text: Kiekari ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waekari. Mwaka wa 1985 idadi ya wasemaji wa Kiekari imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiekari iko katika kundi la “Wissel Lakes”.


title: Kihamap

text: Kihamap ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wahamap. Idadi ya wasemaji wa Kihamap imehesabiwa kuwa watu 900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihamap iko katika kundi la Kialor.


title: Kihupla

text: Kihupla ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wahupla. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kihupla imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihupla iko katika kundi la Kidani.


title: Kiiha

text: Kiiha ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waiha. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiiha imehesabiwa kuwa watu 5500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiiha iko katika kundi la Kibomberai-Magharibi.


title: Kikabola

text: Kikabola ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakabola. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikabola imehesabiwa kuwa watu 3900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikabola iko katika kundi la Kialor.


title: Kikaburi

text: Kikaburi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakaburi. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kikaburi imehesabiwa kuwa watu 600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaburi iko katika kundi la “South Bird's Head”.


title: Kikafoa

text: Kikafoa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakafoa. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kikafoa imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikafoa iko katika kundi la Kialor.


title: Kikais

text: Kikais ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakais. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kikais imehesabiwa kuwa watu 700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikais iko katika kundi la “South Bird's Head”.


title: Kikamang

text: Kikamang (au Kiwoisika) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakamang. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kikamang imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikamang iko katika kundi la Kialor.


title: Kikamberau

text: Kikamberau ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakamberau. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kikamberau imehesabiwa kuwa watu 1570. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikamberau iko katika kundi la Kisabakor.


title: Kikamoro

text: Kikamoro ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakamoro. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kikamoro imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikamoro iko katika kundi la Kiasmat-Kamoro.


title: Kikaras

text: Kikaras ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakaras. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kikaras imehesabiwa kuwa watu 240, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaras iko katika kundi la Kibomberai-Magharibi.


title: Kikayagar

text: Kikayagar ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakayagar. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kikayagar imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikayagar iko katika kundi lake lenyewe la Kikayagar.


title: Chotara

text: Chotara (kutoka Kihindi; pia: suriama kutoka Kiarabu na shombe) ni kiumbe hai ambacho kimetokana na makabila zaidi ya moja ya spishi yake. Kwa mfano, binadamu ambaye alizaliwa na baba Mzungu na mama Mwafrika anaitwa hivyo.


title: Chotara

text: Katika lugha mbalimbali kuna majina maalumu kwa aina za machotara: kwa mfano katika Kihispania kuna "Mulato", "zambo" na "mestizo"; katika Kireno kuna "mulato", "caboclo", "cafuzo", "ainoko" na "mestiço".


title: Chotara

text: Pengine sensa zinauliza asili ya wakazi, zikiacha nafasi ya kutaja asili zaidi ya moja.


title: Kikemberano

text: Kikemberano ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakemberano. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kikemberano imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikemberano iko katika kundi la “South Bird's Head”.


title: Kiketengban

text: Kiketengban ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waketengban. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiketengban imehesabiwa kuwa watu 9970. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiketengban iko katika kundi la Kimek.


title: Kiketum

text: Kiketum ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waketum. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiketum imehesabiwa kuwa watu 900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiketum iko katika kundi la Kidumut.


title: Kikimaghima

text: Kikimaghima ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakimaghima. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kikimaghima imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikimaghima iko katika kundi la Kikolopom.


title: Kiklon

text: Kiklon (au Kikelon) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waklon. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kiklon imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiklon iko katika kundi la Kialor.


title: Kikokoda

text: Kikokoda ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakokoda. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikokoda imehesabiwa kuwa watu 3700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikokoda iko katika kundi la “South Bird's Head”.


title: Kikombai

text: Kikombai ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakombai. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikombai imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikombai iko katika kundi la Kidumut.


title: Kikomyandaret

text: Kikomyandaret ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakomyandaret. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikomyandaret imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikomyandaret iko katika kundi la Kiok.


title: Kikonda

text: Kikonda ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakonda. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kikonda imehesabiwa kuwa watu 500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikonda iko katika kundi la “South Bird's Head”.


title: Kikoneraw

text: Kikoneraw ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakoneraw. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kikoneraw imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikoneraw iko katika kundi la Kimombum.


title: Kikopkaka

text: Kikopkaka ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakopkaka. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kikopkaka imehesabiwa kuwa watu 400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikopkaka iko katika kundi la Kiok.


title: Kikorowai

text: Kikorowai ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakorowai. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikorowai imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikorowai iko katika kundi la Kiawyu-Dumut.


title: Kikorupun-Sela

text: Kikorupun-Sela ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakorupun. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kikorupun-Sela imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikorupun-Sela iko katika kundi la Kimek.


title: Kikui (Indonesia)

text: Kikui ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakui. Idadi ya wasemaji wa Kikui imehesabiwa kuwa watu 1900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikui iko katika kundi la Kialor.


title: Kikula

text: Kikula ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakula. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kikula imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikula iko katika kundi la Kitanglapui.


title: Kikwer

text: Kikwer ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakwer. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kikwer imehesabiwa kuwa watu 100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikwer iko katika kundi la Kiok.


title: Kimandobo-Atas

text: Kimandobo-Atas ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamandobo. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimandobo-Atas imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimandobo-Atas iko katika kundi la Kidumut.


title: Kimandobo-Bawah

text: Kimandobo-Bawah ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamandobo. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimandobo-Bawah imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimandobo-Bawah iko katika kundi la Kidumut.


title: Kimarind

text: Kimarind ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamarind. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimarind imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimarind iko katika kundi lake lenyewe la Kimarind.


title: Kimarind ya Bian

text: Kimarind ya Bian ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamarind. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimarind ya Bian imehesabiwa kuwa watu 2900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimarind ya Bian iko katika kundi la Kimarind.


title: Kimombum

text: Kimombum ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamombum. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kimombum imehesabiwa kuwa watu 250, na lugha imkaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimombum iko katika kundi lake lenyewe la Kimombum.


title: Kimoni

text: Kimoni ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamoni. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kimoni imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimoni iko katika kundi la “Wissel Lakes”.


title: Kimor (Kipapua)

text: Kimor ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamor. Isichanganywe na lugha ya Kimor nchini hiyohiyo ambayo ni lugha ya Kiaustronesia. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kimor imehesabiwa kuwa watu 30 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimor iko katika kundi lake lenyewe la Kimor.


title: Kimorop

text: Kimorop (zamani Kiiwur) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamorop. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kimorop imehesabiwa kuwa watu 6900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimorop iko katika kundi la Kiok.


title: Kimorori

text: Kimorori ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamorori. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kimorori imehesabiwa kuwa watu 50 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimorori iko katika kundi lake lenyewe la Kimorori.


title: Kimuyu-Kusini

text: Kimuyu-Kusini ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamuyu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimuyu-Kusini imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimuyu-Kusini iko katika kundi la Kiok.


title: Kinakai

text: Kinakai ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanakai. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kinakai imehesabiwa kuwa watu 700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinakai iko katika kundi la Kiok.


title: Kinalca

text: Kinalca ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanalca. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kinalca imehesabiwa kuwa watu 16,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinalca iko katika kundi la Kimek.


title: Kindom

text: Kindom ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wandom. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kindom imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kindom iko katika kundi la Kikolopom.


title: Kinduga

text: Kinduga ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanduga. Mwaka wa 1985 idadi ya wasemaji wa Kinduga imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinduga iko katika kundi la Kidani.


title: Kinedebang

text: Kinedebang ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanedebang. Idadi ya wasemaji wa Kinedebang imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinedebang iko katika kundi la Kipantar.


title: Kinggem

text: Kinggem ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanggem. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kinggem imehesabiwa kuwa watu 4400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinggem iko katika kundi la Kidani.


title: Kinipsan

text: Kinipsan ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wanipsan. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kinipsan imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinipsan iko katika kundi la Kimek.


title: Kioirata

text: Kioirata ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waoirata. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kioirata imehesabiwa kuwa watu 1220. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kioirata iko katika kundi la Kitimor-Pantar-Alor.


title: Kipantar-Magharibi

text: Kipantar-Magharibi (au Kilamma) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapantar. Idadi ya wasemaji wa Kipantar-Magharibi imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipantar-Magharibi iko katika kundi la Kipantar.


title: Kipuragi

text: Kipuragi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wapuragi. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kipuragi imehesabiwa kuwa watu 700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipuragi iko katika kundi la “South Bird's Head”.


title: Kireta

text: Kireta (au Kiretta) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wareta. Idadi ya wasemaji wa Kireta imehesabiwa kuwa watu 800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kireta iko katika kundi la Kipantar.


title: Kiriantana

text: Kiriantana ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wariantana. Mwaka wa 1977 idadi ya wasemaji wa Kiriantana imehesabiwa kuwa watu 1100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiriantana iko katika kundi la Kikolopom.


title: Kisawi

text: Kisawi ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasawi. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kisawi imehesabiwa kuwa watu 3500. Hata hivyo, lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisawi iko katika kundi la Kiawyu-Dumut.


title: Kisawila

text: Kisawila ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasawila. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kisawila imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisawila iko katika kundi la Kitanglapui.


title: Kisempan

text: Kisempan ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasempan. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kisempan imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisempan iko katika kundi la Kiasmat-Kamoro.


title: Kisilimo

text: Kisilimo ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasilimo. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kisilimo imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisilimo iko katika kundi la Kidani.


title: Kisuabo

text: Kisuabo ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wasuabo. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kisuabo imehesabiwa kuwa watu 1100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisuabo iko katika kundi la “South Bird's Head”.


title: Kimuyu-Kaskazini

text: Kimuyu-Kaskazini ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamuyu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimuyu-Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimuyu-Kaskazini iko katika kundi la Kiok.


title: Kitamagario

text: Kitamagario ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Watamagario. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kitamagario imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitamagario iko katika kundi la Kikayagar.


title: Kitanahmerah

text: Kitanahmerah (pia Kisumeri) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Watanahmerah. Mwaka wa 1978 idadi ya wasemaji wa Kitanahmerah imehesabiwa kuwa watu 500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitanahmerah iko katika kundi lake lenyewe la Kitanahmerah.


title: Kitangko

text: Kitangko ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Watangko. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitangko imehesabiwa kuwa watu 100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitangko iko katika kundi la Kiok.


title: Kiteiwa

text: Kiteiwa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wateiwa. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kiteiwa imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiteiwa iko katika kundi la Kipantar.


title: Kitereweng

text: Kitereweng ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Watereweng. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kitereweng imehesabiwa kuwa watu 800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitereweng iko katika kundi la Kipantar.


title: Kitsaukambo

text: Kitsaukambo (au Kitsakwambo) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Watsaukambo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitsaukambo imehesabiwa kuwa watu 780. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitsaukambo iko katika kundi la Kiok.


title: Kiuna

text: Kiuna (pia Kigoliath) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wauna. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiuna imehesabiwa kuwa watu 5600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiuna iko katika kundi la Kimek.


title: Kiwalak

text: Kiwalak ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wawalak. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiwalak imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwalak iko katika kundi la Kidani.


title: Kiwambon

text: Kiwambon ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wawambon. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiwambon imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwambon iko katika kundi la Kidumut.


title: Kiwanggom

text: Kiwanggom ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wawanggom. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiwanggom imehesabiwa kuwa watu 1180. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwanggom iko katika kundi la Kidumut.


title: Kiwano

text: Kiwano ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wawano. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiwano imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwano iko katika kundi la Kidani.


title: Kiwarkay-Bipim

text: Kiwarkay-Bipim ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wawarkay-Bipim. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kiwarkay-Bipim imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwarkay-Bipim iko katika kundi la Kimarind.


title: Kiwersing

text: Kiwersing ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wawersing. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kiwersing imehesabiwa kuwa watu 3700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwersing iko katika kundi la Kitimor-Pantar-Alor.


title: Kiwolani

text: Kiwolani ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wawolani. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kiwolani imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwolani iko katika kundi la “Wissel Lakes”.


title: Kiyahadian

text: Kiyahadian ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wayahadian. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiyahadian imehesabiwa kuwa watu 500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyahadian iko katika kundi la “South Bird's Head”.


title: Kiyale ya Kosarek

text: Kiyale-Kosarek ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wayale. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kiyale-Kosarek imehesabiwa kuwa watu 2300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyale-Kosarek iko katika kundi la Kimek.


title: Kiyali ya Angguruk

text: Kiyali ya Angguruk ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wayali. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiyali ya Angguruk imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyali ya Angguruk iko katika kundi la Kidani.


title: Kiyali ya Ninia

text: Kiyali ya Ninia ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wayali. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiyali ya Ninia imehesabiwa kuwa watu 10,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyali ya Ninia iko katika kundi la Kidani.


title: Kiyali ya Pass Valley

text: Kiyali ya Pass Valley ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wayali. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kiyali ya Pass Valley imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyali ya Pass Valley iko katika kundi la Kidani.


title: Kiyaqay

text: Kiyaqay ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wayaqay. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiyaqay imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyaqay iko katika kundi la Kimarind.


title: Kiabinomn

text: Kiabinomn ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waabinomn. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiabinomn imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha , Kiabinomn haihusiani na lugha nyingine.


title: Kikatalunya

text: Kikatalunya au kikatalani ("català") ni mojawapo kati ya lugha za Kirumi ambayo ni lugha rasmi ya jimbo la Katalunya, Valencia na visiwa wa Baleari katika ufalme wa Hispania (Ulaya kusini magharibi) na vilevile utemi wa Andorra. Pia inatumika katika sehemu za Ufaransa kusini na Italia visiwani.


title: Kikatalunya

text: Wanaoitumia kama lugha ya kwanza ni watu milioni 4.1 na kama lugha ya pili ni milioni 5.1.


title: Kikatalunya

text: Asili ya lugha hiyo ni katika nchi ya Hispania, na lugha iliyoizaa ni Kilatini cha Waroma wa Kale waliotawala kwa muda mrefu Hispania.


title: Kiabun

text: Kiabun ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waabun. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiabun imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiabun haihusiani na lugha nyingine.


title: Kianasi

text: Kianasi (pia Kibapu) ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waanasi. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kianasi imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kianasi iko katika kundi la “East Geelvink Bay”.


title: Kiawbono

text: Kiawbono ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawbono. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiawbono imehesabiwa kuwa watu 100. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiawbono haihusiani na lugha nyingine ila lugha ya Kibayono..


title: Kiawera

text: Kiawera ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawera. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiawera imehesabiwa kuwa watu 70, na wasemaji wameanza kuacha lugha yao. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiawera iko katika kundi la “Lakes Plain”.


title: Kiawyi

text: Kiawyi ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waawyi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiawyi imehesabiwa kuwa watu 350, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiawyi iko katika kundi la Kitaikat.


title: Kibarapasi

text: Kibarapasi ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabarapasi. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kibarapasi imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibarapasi iko katika kundi la “East Geelvink Bay”.


title: Kibauzi

text: Kibauzi ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabauzi. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kibauzi imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibauzi iko katika kundi la “East Geelvink Bay”.


title: Kibayono

text: Kibayono ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabayono. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kibayono imehesabiwa kuwa watu 100. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibayono haihusiani na lugha nyingine ila lugha ya Kiawbono..


title: Kibiritai

text: Kibiritai ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wabiritai. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kibiritai imehesabiwa kuwa watu 250. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibiritai iko katika kundi la “Lakes Plain”.


title: Kiburate

text: Kiburate ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waburate. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiburate imehesabiwa kuwa watu 100, na wasemaji wameanza kuacha lugha yao. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiburate iko katika kundi la “East Geelvink Bay”.


title: Kiburmeso

text: Kiburmeso ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waburmeso. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiburmeso imehesabiwa kuwa watu 250. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiburmeso haihusiani na lugha nyingine; wataalamu wengine lakini huiangalia kama ndani ya kundi la Kisentani.


title: Kidemisa

text: Kidemisa ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wademisa. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidemisa imehesabiwa kuwa watu 400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidemisa iko katika kundi la “East Geelvink Bay”.


title: Kidiebroud

text: Kidiebroud (pia Kitaworta) ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadiebroud. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kidiebroud imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidiebroud iko katika kundi la “Lakes Plain”.


title: Kizaza

text: Kizaza au Kidimli (Zazaki, Dımılki) ni lugha ya kitaifa ya Uzaza. Ni kati ya lugha za Kihindi-Kiajemi za lugha za Kihindi-kiulaya. Inatumiwa hasa katika nchi zifuatazo:Kuna wasemaji wa lugha ya kwanza milioni 3, na takriban wasemaji wengine milioni 3- 4 kama lugha ya pili.


title: Kidoutai

text: Kidoutai ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wadoutai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidoutai imehesabiwa kuwa watu 70 tu,na wasemaji wameanza kuacha lugha yao. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidoutai iko katika kundi la “Lakes Plain”.


title: Kiduvle

text: Kiduvle ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waduvle. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiduvle imehesabiwa kuwa watu 930. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiduvle iko katika kundi la “Lakes Plain”.


title: Kiedopi

text: Kiedopi ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waedopi. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kiedopi imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiedopi iko katika kundi la “Lakes Plain”.


title: Kielseng

text: Kielseng ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waelseng. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kielseng imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kielseng haihusiani na lugha nyingine.


title: Kiemem

text: Kiemem (pia Kiemumu) ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waemem. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kiemem imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiemem iko katika kundi la Kipauwasi.


title: Kienggano

text: Kienggano ni lugha nchini Indonesia inayozungumzwa na Waenggano. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kienggano imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kienggano haijaainishwa katika kundi fulani bila shaka.


title: Kieritai

text: Kieritai ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waeritai. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kieritai imehesabiwa kuwa watu 530. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kieritai iko katika kundi la “Lakes Plain”.


title: Kifayu

text: Kifayu ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wafayu. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kifayu imehesabiwa kuwa watu 1400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kifayu iko katika kundi la “Lakes Plain”.