title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1968 Luis Alvarez


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1969 Murray Gell-Mann


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1970 Hannes Alfven na Louis Neel


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1971 Dennis Gabor


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1972 John Bardeen, Leon Cooper na Robert Schrieffer


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1973 Leo Esaki, Ivar Giaever na Brian Josephson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1974 Martin Ryle na Anthony Hewish


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1975 Aage Bohr, Ben Mottelson na James Rainwater


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1976 Burton Richter na Samuel Ting


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1977 Philip Anderson, John Van Vleck na Neville Mott


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1978 Pyotr Kapitsa, Arno Penzias na Robert Wilson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1979 Sheldon Glashow, Abdus Salam na Steven Weinberg


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1980 James Cronin na Val Fitch


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1981 Nicolaas Bloembergen, Arthur Schawlow na Kai Siegbahn


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1982 Kenneth Wilson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1983 Subrahmanyan Chandrasekhar na William Fowler


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1984 Carlo Rubbia na Simon van der Meer


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1985 Klaus von Klitzing


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1986 Ernst Ruska, Gerd Binnig na Heinrich Rohrer


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1987 Johannes Bednorz na Karl Alex Muller


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1988 Leon Lederman, Melvin Schwartz na Jack Steinberger


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1989 Wolfgang Paul, Hans Georg Dehmelt na Norman Ramsey


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1990 Jerome Friedman, Henry Kendall na Richard Taylor


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1991 Pierre-Gilles de Gennes


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1992 Georges Charpak


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1993 Russell Hulse na Joseph Taylor


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1994 Bertram Brockhouse na Clifford Shull


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1995 Martin Perl na Frederick Reines


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1996 David Lee, Douglas Osheroff na Robert Richardson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1997 Steven Chu, Claude Cohen-Tannoudji na William Phillips


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1998 Robert Laughlin, Horst Ludwig Störmer na Daniel Chee Tsui


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1999 Gerardus t' Hooft na Martinus Veltman


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2000 Schores Alfjorow, Herbert Kroemer na Jack Kilby


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2001 Eric Cornell, Wolfgang Ketterle na Carl Wieman


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2002 Raymond Davis, Masatoshi Koshiba na Riccardo Giacconi


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2003 Alexei Abrikossow, Witali Ginsburg na Anthony Leggett


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2004 David Gross, David Politzer na Frank Wilczek


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2005 Roy Glauber, Theodor Hänsch na John Hall


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2006 John Mather na George Smoot


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2007 Peter Grünberg na Albert Fert


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2008 Makoto Kobayashi, Toshihide Maskawa na Yoichiro Nambu


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2009 Charles Kao, Willard Boyle na George E. Smith


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2010 Andre Geim na Konstantin Novoselov


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2011 Saul Perlmutter, Brian Schmidt na Adam Riess


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2012 Serge Haroche na David J. Wineland


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2013 Francois Englert na Peter Higgs


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2014 Isamu Akasaki, Hiroshi Amano na Shuji Nakamura


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2015 Takaaki Kajita na Arthur B. McDonald


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2016 David James Thouless, Frederick Duncan Michael Haldane na John Michael Kosterlitz "for theoretical discoveries of topological phase transitions and topological phases of matter"


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text:
Tuzo ya Nobeli ya Kemia hutolewa kila mwaka kufuatana na wasia wa Alfred Nobel na Kamati ya Taasisi ya Taaluma ya Sayansi ya Sweden.
Tangu mwaka 1901 tuzo imepokelewa na wataalamu wafuatao:
1901 Jacobus Henricus van’t Hoff


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1902 Hermann Emil Fischer


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1903 Svante Arrhenius


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1904 William Ramsay


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1905 Adolf von Baeyer


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1906 Henri Moissan


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1907 Eduard Buchner


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1908 Ernest Rutherford


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1909 Wilhelm Ostwald


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1910 Otto Wallach


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1911 Marie Curie


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1912 Victor Grignard na Paul Sabatier


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1913 Alfred Werner


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1914 Theodore William Richards


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1915 Richard Willstätter


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1916 ("hakuna tuzo kwa Kemia")


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1917 ("hakuna tuzo kwa Kemia")


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1918 Fritz Haber


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1919 ("hakuna tuzo kwa Kemia")


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1920 Walther Nernst


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1921 Frederick Soddy


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1922 Francis William Aston


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1923 Fritz Pregl


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1924 ("hakuna tuzo kwa Kemia ")


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1925 Richard Zsigmondy


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1926 Theodor Svedberg


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1927 Heinrich Otto Wieland


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1928 Adolf Windaus


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1929 Arthur Harden na Hans von Euler-Chelpin


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1930 Hans Fischer


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1931 Carl Bosch na Friedrich Bergius


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1932 Irving Langmuir


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1933 ("hakuna tuzo kwa Kemia")


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1934 Harold Urey


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1935 Frederic na Irene Joliot-Curie


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1936 Peter Debye


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1937 Norman Haworth na Paul Karrer


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1938 Richard Kuhn


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1939 Leopold Ruzicka na Adolf Butenandt


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1940-42 "Tuzo ya Nobel haikutolewa kwa sababu ya" Vita Kuu ya Pili ya Dunia.


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1943 Georg von Hevesy


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1944 Otto Hahn


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1945 Artturi Ilmari Virtanen


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1946 James Sumner John Howard Northrop na Wendell Stanley


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1947 Robert Robinson


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1948 Arne Tiselius


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1949 William Giauque


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text:
1950 Kurt Alder na Otto Diels
1951 Edwin McMillan na Glenn Seaborg
1952 A.J.P. Martin na R.L.M. Synge
1953 Hermann Staudinger
1954 Linus Pauling
1955 Vincent du Vigneaud
1956 Nikolay Semyonov na Cyril Hinshelwood
1957 Alexander Todd
1958 Frederick Sanger
1959 Jaroslav Heyrovsky


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1960 Willard Libby


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1961 Melvin Calvin


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1962 Max Ferdinand Perutz na John Kendrew


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1963 Karl Ziegler na Giulio Natta


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1964 Dorothy Hodgkin


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1965 Robert Woodward


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1966 Robert Mulliken


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1967 Manfred Eigen, Ronald Norrish na George Porter


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1968 Lars Onsager


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1969 Derek Barton na Odd Hassel


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1970 Luis Leloir


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1971 Gerhard Herzberg


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1972 Christian Anfinsen, Stanford Moore na William Stein


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1973 Ernst Otto Fischer na Geoffrey Wilkinson


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1974 Paul Flory


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1975 John Cornforth na Vladimir Prelog


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1976 William Lipscomb


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1977 Ilya Prigogine


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1978 Peter Mitchell


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1979 Herbert Brown na Georg Wittig


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1980 Paul Berg, Walter Gilbert na Frederick Sanger


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1981 Kenichi Fukui na Roald Hoffmann


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1982 Aaron Klug


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1983 Henry Taube


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1984 Robert Merrifield


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1985 Herbert Hauptman na Jerome Karle


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1986 Dudley Herschbach, Yuan Lee na John Polanyi


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1987 Donald Cram, Jean-Marie Lehn na Charles Pedersen


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1988 Johann Deisenhofer, Robert Huber na Hartmut Michel


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1989 Sidney Altman na Thomas Cech


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1990 Elias Corey


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1991 Richard Ernst


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1992 Rudolph Marcus


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1993 Kary Mullis na Michael Smith


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1994 George Olah


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1995 Paul Crutzen, Mario Molina na Sherwood Rowland


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1996 Robert Curl, Harold Kroto na Richard Smalley


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1997 Paul Boyer, John Walker na Jens Skou


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1998 Walter Kohn na John Pople


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1999 Ahmed Zewail


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2000 Alan Heeger, Alan MacDiarmid na Hideki Shirakawa


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2001 William Knowles, Ryoji Noyori na Barry Sharpless


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2002 Kurt Wuthrich, John Fenn na Koichi Tanaka


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2003 Peter Agre na Roderick MacKinnon


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2004 Aaron Ciechanover, Avram Hershko na Irwin Rose


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2005 Robert Grubbs, Richard Schrock na Yves Chauvin


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2006 Roger Kornberg


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2007 Gerhard Ertl


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2008 Osamu Shimomura, Roger Tsien na Marty Chalfie


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2009 Venkatraman Ramakrishnan, Thomas Steitz na Ada Yonath


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2010 Richard Heck, Ei-ichi Negishi na Akira Suzuki


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2011 Daniel Shechtman


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2012 Robert Lefkowitz na Brian Kobilka


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2013 Martin Karplus, Michael Levitt na Arieh Warshel


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2014 Eric Betzig, Stefan Hell na William Moerner


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2015 Tomas Lindahl, Paul Modrich na Aziz Sancar


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2016 Jean-Pierre Sauvage, James Fraser Stoddart na Bernard Feringa


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2017 Jacques Dubochet, Joachim Frank na Richard Henderson


title: Tuzo ya Nobel ya Tiba

text:
Tuzo ya Nobel ya Tiba au Fiziolojia hutolewa kila mwaka kufuatana na wasia ya Alfred Nobel na kamati ya Taasisi ya Taaluma ya Sayansi ya Sweden.
Tangu mwaka 1901 tuzo imepokelewa na wataalamu wafuatao:


title: Tuzo ya Nobel ya Fasihi

text: Tuzo ya Nobel ya Fasihi inatolewa na Taasisi ya Taaluma ya Uswidi kwa lugha na fasihi.


title: Tuzo ya Nobel ya Fasihi

text: Tangu mwaka 1901 tuzo imepokelewa na waandishi wafuatao:


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: Tuzo ya Nobel ya Amani inatolewa na kamati ya Nobel ya Norway iliyochaguliwa na Bunge ya Norway kufuatana na wasia ya Alfred Nobel.


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text:
Tangu mwaka 1901 tuzo imepokelewa na watu wafuatao au taasisi zifuatazo:
1901 Henri Dunant na Frederic Passy


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1902 Elie Ducommun na Charles-Albert Gobat


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1903 Randal Cremer


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1904 Taasisi ya Haki ya Kimataifa


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1905 Bertha von Suttner


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1906 Theodore Roosevelt


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1907 Ernesto Teodoro Moneta na Louis Renault


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1908 Klas Pontus Arnoldson na Fredrik Bajer


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1909 Auguste Beernaert


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1910 Ofisi ya Kimataifa ya Amani


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1911 Tobias Asser na Alfred Fried


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1912 Elihu Root


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1913 H. La Fontaine


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1914-16 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1917 Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1918 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1919 Woodrow Wilson


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1920 Leon Bourgeois


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1921 Karl Hjalmar Branting na Christian Louis Lange


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1922 Fridtjof Nansen


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1923 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1924 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1925 Austen Chamberlain na Charles Dawes


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1926 Aristide Briand na Gustav Stresemann


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1927 Ferdinand-Edouard Buisson na Ludwig Quidde


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1928 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1929 Frank Kellogg


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1930 Nathan Söderblom


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1931 Nicholas Butler na Jane Addams


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1932 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1933 Norman Angell


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1934 Arthur Henderson


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1935 Carl von Ossietzky


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1936 Carlos Saavedra Lamas


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1937 Cecil of Chelwood


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1938 Tume ya Nansen kwa Wakimbizi


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1939-43 "Tuzo ya Nobel haikutolewa kwa sababu ya" Vita Kuu ya Pili ya Dunia.


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1944 Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1945 Cordell Hull


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1946 Emily Balch na John Raleigh Mott


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1947 Jumuiya ya Marafiki (‘’Society of Friends’’)


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1948 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1949 John Boyd-Orr


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text:
1950 Ralph Bunche
1951 Leon Jouhaux
1952 Albert Schweitzer
1953 George Marshall
1954 Ofisi ya Kamishna wa Umoja wa Mataifa kwa Wakimbizi
1955 ("hakuna tuzo ya Amani")
1956 ("hakuna tuzo ya Amani")
1957 Lester Pearson
1958 Padre Dominique Pire
1959 Philip Noel-Baker


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1960 Albert Lutuli


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1961 Dag Hammarskjöld


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1962 Linus Pauling


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1963 Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1964 Martin Luther King


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1965 UNICEF


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1966 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1967 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1968 Rene Cassin


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1969 Shirika la Kimataifa la Kazi ("I.L.O.")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1970 Norman Borlaug


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1971 Willy Brandt


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1972 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1973 Henry Kissinger na Le Duc Tho


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1974 Sean MacBride na Eisaku Sato


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1975 Andrei Sakharov


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1976 Betty Williams na Mairead Corrigan


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1977 Amnesty International


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1978 Anwar Al-Sadat na Menachem Begin


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1979 Mama Teresa


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1980 Adolfo Esquivel


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1981 Ofisi ya Kamishna wa Umoja wa Mataifa kwa Wakimbizi


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1982 Alva Myrdal na Alfonso Gobles


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1983 Lech Walesa


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1984 Askofu Desmond Tutu


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1985 Shirika la Madaktari wa Kimataifa kwa Kuzuia Vita ya Nyuklia


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1986 Elie Wiesel


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1987 Oscar Sanchez


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1988 Majeshi ya Kukinga Amani ya Umoja wa Mataifa


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1989 Tenzin Gyatso


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1990 Mikhail Gorbachev


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1991 Aung San Suu Kyi


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1992 Rigoberta Menchu


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1993 Nelson Mandela na Frederik Willem de Klerk


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1994 Yasser Arafat, Shimon Peres na Yitzhak Rabin


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1995 Joseph Rotblat


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1996 Carlos Ximenes Belo na Jose Ramon Horta


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1997 Jody Williams


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1998 John Hume na David Trimble


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1999 Shirika la Médecins sans Frontières


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2000 Kim Dae Jung


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2001 Kofi Annan na Umoja wa Mataifa


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2002 Jimmy Carter


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2003 Shirin Ebadi


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2004 Wangari Maathai


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2005 Mohamed ElBaradei


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2006 Muhammad Yunus na Benki ya Grameen


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2007 Al Gore na "Intergovernmental Panel on Climate Change"


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2008 Martti Ahtasaari


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2009 Barack Obama


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2010 Liu Xiaobo


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2011 Ellen Johnson Sirleaf, Leymah Gbowee, na Tawakel Karman


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2012 Umoja wa Ulaya


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2013 Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2014 Kailasha Satyarthi na Malala Yousafzai


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2015 Harakati ya Mazungumzo ya Kitaifa ya Tunisia


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2016 Juan Manuel Santos


title: Lilongwe

text: Lilongwe, umma kadiriwa 597,619 (2003 sensa), ni mji mkuu wa Malawi. Yenyewe iko kusini magharibi mwa nchi, magharibi mwa Mto Malawi karibu na mpaka wa Malawi na Msumbiji na Zambia. Lilongwe mahali pake ni (-13.98333, 33.78333).


title: Lilongwe

text: Mji huu ulianza kama kijiji kwa ufuo wa Mto Malawi na kuwa Kituo cha amri ya wakoloni Waingereza kwa mwanzo wa karne 1900. Yasemekana kwamba, Lilongwe ilisaidia sana kama kituo cha serikali ya wakoloni kwa sababu Lilongwe ilikuwa kwa ruti ya kusini na kaskazini ambayo iliwezesha utawala wa Rhodesia ya kaskazini inayojulikana sasa kama Zambia. Mji wa Lilongwe baadaye ukawa mji wa pili kwa ukubwa Malawi. Mwaka wa 1974, Mji mkuu wa nchi ulihamishwa kutoka Zomba (mji ambao sasa ni wa tatu kwa ukubwa nchini Malawi), hadi kwa mji namba mbili kwa ukubwa, Lilongwe.


title: Lilongwe

text: Mji wenyewe una wilaya nyingi ambazo zajulikana kama eneo, mbila kati ya mji kuwa eneo iliopewa namba. Eneo zenyewe hazijapewa namba kulingana vile eneo zimepakana.


title: Lilongwe

text: Eneo 1: Mji wa Wakale (Kati) Eneo 2: Mji wa Wakale (Kaskazini mwa A1) - Karibu na Mji wakati Eneo 3: Mji wa Wakale (Magharibi mwa A1) - Ufuo wa Magharibi, Mto Lilongwe Eneo 4: Mji wa Wakale (Mashariki mwa A2) - Ufuo wa Magharibi, Mto Lilongwe


title: Lilongwe

text: Kuna mabasi na motokaa za abiria zinazosafirisha watu kwa miji ya kale, katikati ya Mji wenyewe na pia Kiwanja cha denge. Mataksi yapatikana rahisi kutoka kwa na taksi kwa jia inayoitwa Presidential Way, kaskazini mwa maduka za soko zilizokati ya Mji.


title: Lilongwe

text: Lilongwe inao- Wakazi Wakigeni na kwa hivyo waweza kupata chakula zakutoka ng'ambo kwa maduka.


title: Lilongwe

text: Kuna chuo cha ukulima mjini Lilongwe. Wakati wa Mvua hasa ni Oktoba na Aprili. Wakati wa ukame ni kuanza Aprili hadi Oktoba. Kati ya muda huu wa ukame, Juni na Julai ni kuna baridi na Agosti kukizidi na upepo na vumbi.


title: Lilongwe

text: Viwanda hasa ni kama za tumbako, chai, sukari, utolezi wa vyumo vilivyo siagwa, simiti na vyakula.


title: Lilongwe

text: Ukulima ni kama wa tumbako, miwa, mipamba, chai, mahindi, viazi, mikota, mihogo, mituta, na pia kwa wanyama ni kama ng'ombe, mbuzi. Mashamba ya ukulima ni kama 34% za nchi. Vifaa vinavyouzwa kwa nchi za kigeni ni tumbako, chai, sukari, pamba, kahawa, chungu na mbao. Vifaa vinavyonunuliwa kutoka nchi za kigeni ni vyakula, mafuta, vifaa vilivyoundwa, vifaa vya utumizi na vifaa vya usafirishaji. Madini na mali ni kama simiti, madini ya yuranimu ambayo hayajachimbwa, makaa ya miamba, madini ya shabu au alumini. Mambo ya mazingira; ukataji wa miti; mmomonyoko wa udongo; ujanaba wa maji, maji ya siwa (ya choo), takataka za viwanda; samaki kupunguka kwa kuaribu eneo za yai za samaki.


title: Lilongwe

text: Jamii:Miji ya Malawi Jamii:Miji mikuu ya Afrika


title: Hendrik Antoon Lorentz

text: Hendrik Antoon Lorentz (18 Julai 1853 – 4 Februari 1928) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Alitafiti nadharia ya elektroni. Pia alichunguza nadharia ya Albert Einstein ("Relativity Theory") na ya kwanta. Mwaka wa 1902, pamoja na Pieter Zeeman alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Albert Abraham Michelson

text: Albert Abraham Michelson (19 Desemba 1852 – 9 Mei 1931) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Tafiti zake ziliweka msingi kwa nadharia ya Albert Einstein ("Relativity Theory"). Pia aliboresha vipimo vya mwendo wa nuru. Mwaka wa 1907 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Guglielmo Marconi

text: Guglielmo Marconi (25 Aprili 1874 – 20 Julai 1937) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia. Baadhi ya uchunguzi mwingi, alivumbua njia ya mawasiliano bila waya. Mwaka wa 1909, pamoja na Ferdinand Braun alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Marconi ametajwa mara nyingi kama mvumbuzi wa redio pamoja na Nikola Tesla na Alexander Popov.


title: Heike Kamerlingh Onnes

text: Heike Kamerlingh Onnes (21 Septemba 1853 – 21 Februari 1926) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Alichunguza elementi katika hali ya baridi sana. Pia alifaulu kuoesha elementi ya heliamu. Mwaka wa 1913 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Max von Laue

text: Max von Laue (9 Oktoba 1879 – 24 Aprili 1960) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Pamoja na utafiti mwingine alichunguza mionzi ya eksirei. Mwaka wa 1914 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Tangu mwaka wa 1950 alikuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Max Planck kwa kemia ya kifizikia kule Berlin.


title: Uholanzi

text: Koninkrijk der Nederlanden Ufalme wa Nchi za Chini BenderaNembo Hadabu ya Taifa: Je maintiendrai (Kifaransa) kwa Kiswahili, Nitastahimili Lugha za Taifa Kiholanzi kwa mkoa wa Friesland: KifrisiMji MkuuAmsterdamMakao ya SerikaliDen HaagMfalmeKoning Willem-AlexanderWaziri Mkuu Mark RutteEneo - Jumla - % Maji 41,526 km² 18.41Umma - Jumla - msongamano 16,856,620 (Julai 2014) 406.4/km²GDP - Jumla - kwa kipimo cha umma $625 bilioni $ 30,500Uhuru - Tangazwa - KukubaliwaKutoka Hispania 26 Julai 1581 30 Januari 1648FedhaEuro € EURSaa za EneoUTC +1Wimbo wa TaifaWilhelmusTLD mtandao.nlKodi ya simu31


title: Uholanzi

text: Uholanzi ni nchi ya Ulaya ya Magharibi. Imepakana na Ujerumani upande wa mashariki, Ubelgiji upande wa kusini na Bahari ya Kaskazini (North Sea) upande wa magharibi na kaskazini.


title: Uholanzi

text: Uholanzi ni sehemu ya "Ufalme wa Nchi za Chini" (Kingdom of the Netherlands) pamoja na visiwa vya Aruba, Curaçao na Sint Maarten, mbali ya visiwa vingine vitatu vya Karibi vya Uholanzi.


title: Uholanzi

text: Jina la Uholanzi limetokana na “Holland”, eneo la magharibi la nchi hii. Watu wengi hutumia jina hilo, lakini wakazi wenyewe wanaiita nchi yao “Nederland” inayomaanisha "nchi ya chini". Kwa kweli, sehemu kubwa ya Uholanzi iko chini ya usawa wa bahari. Waholanzi wamejenga maboma kuzuia maji yasienee yakifurika.


title: Uholanzi

text: Akifika Uholanzi kwa uwanja wa ndege wa Schiphol, msafiri anastaajabu nchi ilivyo tambarare. Kwa kweli, kuna sehemu zenye vilima, lakini sehemu kubwa zaidi ya Uholanzi ni tambarare.


title: Uholanzi

text: Mahali pa juu kabisa nchini ni Kilima cha Vaals, upande wa kusini wa mkoa wa Limburg, kwa 322 m. Mahali pa chini kabisa ni karibu na Nieuwerkerk aan de IJssel, mkoa wa Zuid Holland, kwa -6.76 m (mita 6.76 chini ya usawa wa wastani wa bahari).


title: Uholanzi

text: Vipande vikubwa vya nchi vimepatikana kutoka ziwa au bahari. Ili kufanya hivyo boma linajengwa kuzunguka ziwa au sehemu ya bahari, kisha maji yanavutwa kwa bomba. Mahali kati ya boma huitwa “polder”. Mkoa mmoja mzima, Flevoland, umepatwa kwa maji ya “Zuiderzee” (Bahari ya Kusini). Kwa sababu hiyo watu husema: “Mungu aliumba dunia lakini Waholanzi waliumba Uholanzi.” Hata sasa sehemu muhimu ya Uholanzi ni maji: 18%.


title: Uholanzi

text: Maboma mengine makubwa yamejengwa upande wa kusini magharibi wa nchi ili ya kuzuia maji yasienee mikoa ya Zeeland na Zuid Holland. Mradi huu huitwa “Deltawerken” au Ujenzi wa Delta. “Oosterscheldekering” au boma la mto wa Oosterschelde ni jengo linaloshangaza. Urefu wake ni 9km na katikati yake kuna malango makubwa 62 ambayo hujifunga wenyewe kila wakati ambapo maji ya bahari yakifura zaidi ya 3 m. Barabara kuu inapitia juu ya boma hili.


title: Uholanzi

text: Mito mikubwa kadhaa inaingia Uholanzi na kutiririka katika Bahari ya Kaskazini. Mto Rijn (Mto Rhine) unaingia kwa Tolkamer upande wa mashiriki, na karibu na Nijmegen Mto Waal unajitenga ambao unachukua 70% ya maji. Mto IJssel unajitenga karibu na Westervoort na kwenda upande wa kaskazini. Mto Maas (Mto Meuse) unaingia Uholanzi upande wa kusini wa Limburg, na karibu na Mook unageuka upande wa magharibi. Mto Schelde unaingia upande wa kusini wa Zeeland.


title: Uholanzi

text: Uholanzi umegawanyika katika mikoa 12. Kila mkoa unatawaliwa na gavana ambaye huitwa “Commissaris van de Koningin” isipokuwa yule wa Limburg ambaye huitwa “Gouverneur”. Mikoa na miji mikuu yao ni:


title: Uholanzi

text: MkoaMji mkuuGroningenGroningenFrieslandLeeuwardenDrentheAssenOverijsselZwolleGelderlandArnhemUtrechtUtrechtFlevolandLelystadNoord-HollandHaarlemZuid-HollandDen Haag (The Hague)ZeelandMiddelburgNoord-Brabant’s-Hertogenbosch (Den Bosch)LimburgMaastricht


title: Uholanzi

text: MjiWakaziAmsterdam742,011Rotterdam600,000Den Haag476,000Utrecht281,569Eindhoven209,399


title: Uholanzi

text: Katika Uholanzi barabara daima zina msongamano wa magari. Hii ni kwa sababu watu wanakwenda kazini asubuhi hadi kurejea jioni, na wanaoishi Uholanzi ni wengi, na kufanya kazi nyingi sana.


title: Uholanzi

text: Kisha kutekwa na Julius Caesar katika karne ya 1 KK, kusini mwa nchi ikawa mpaka wa kaskazini wa Dola la Roma hadi lilipokoma (karne ya 5).


title: Uholanzi

text: Baadaye nchi ilivamiwa na makabila mbalimbali ya Wagermanik: Wasaksoni, Wabatavi, Wafrisi na Wafaranki.


title: Uholanzi

text: Katika karne ya 8 nchi ilikuwa sehemu ya dola la Karolo Mkuu, na katika karne ya 10 ya Dola Takatifu la Kiroma.


title: Uholanzi

text: Baadaye mfumo wa ukabaila ulitawala nchi sehemu sehemu.


title: Uholanzi

text: Katika karne ya 16 nchi ilikuwa chini ya familia ya makaisari (Absburg), lakini ilipokea Matengezo ya Kiprotestanti kinyume cha matakwa ya kaisari Karolo V.


title: Uholanzi

text: Mwanae Filipo II wa Hispania alipomrithi hakukubali jambo hilo na kusababisha uasi ulioenea kote (1566-1581) hadi wilaya saba zilipounda jamhuri iliyotambuliwa na Hispania mwaka 1648 tu, katika amani ya Westfalia.


title: Uholanzi

text: Karne ya 17 ndipo nchi ilipofikia kilele cha ustawi wake, ikiwa na makoloni mengi huko India, Indonesia, Afrika na Amerika, pamoja na biashara kubwa ya kimataifa duniani kote.


title: Uholanzi

text: Karne iliyofuata Uingereza ulishika nafasi hiyo ya Uholanzi.


title: Uholanzi

text: Baada ya mapinduzi ya Kifaransa (1789) nchi ilitekwa na Wafaransa hadi Amani ya Vienna (1814-1815) iliyopanua Uholanzi huru tena, lakini kwa mfumo wa ufalme.


title: Uholanzi

text: Hata hivyo mwaka 1830 Ubelgiji ulijitenga na mwaka 1890 Luxemburg ilifanya vilevile.


title: Uholanzi

text: Uholanzi haukutaka kushiriki Vita vikuu vya kwanza vya dunia, lakini katika vita vikuu vya pili ulivamiwa na Ujerumani (1940-1945).


title: Uholanzi

text: Baadaye Uholanzi umejitahidi sana kushiriki katika mahusiano ya kimataifa na ni kati ya nchi waanzilishi wa Umoja wa Ulaya.


title: Uholanzi

text: Wakazi wengi wana asili ya makabila ya Kijerumani, lakini kuna wahamiaji wengi pia kutoka nchi nyingi.


title: Uholanzi

text: Lugha ya kawaida ni Kiholanzi.


title: Uholanzi

text: Upande wa dini, takwimu za serikali zinaonyesha kwamba mwaka 2015, 50.1% ya wakazi hawakuwa na dini yoyote, 43.8% walikuwa Wakristo (23.7% Wakatoliki, 21.1% Waprotestanti, hasa Wakalvini, 4.9% Waislamu, 1.1% Mabanyani, Wabuddha n.k.


title: Uholanzi

text: Orodha ya nchi kufuatana na wakazi


title: Uholanzi

text: - Lango rasmi la serikali ya Uholanzi - Takwimu rasmi - Tovuti rasmi ya serikali ya Uholanzi Habari za Uholanzi: - Redio ya Uholanzi kwa lugha ya Kiingereza


title: Uholanzi

text: - Kiongozi cha kusafiri kinachoandikwa na watumiaji. - Habari za manufaa kwa kuhamia Uholanzi


title: Uholanzi

text: - Picha nzuri mno za bustani za maua katika Uholanzi.


title: Uholanzi

text: * Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya Jamii:Nchi za Ulaya


title: Wole Soyinka

text: Akinwande Oluwole au "Wole" Soyinka ni mwandishi Mnageria na mshindi Mwafrika wa kwanza wa Tuzo ya Nobel ya fasihi (mwaka wa 1986). Wengi wanamwona ndiye mwandishi bora wa michezo ya kuigiziwa Afrika.


title: Wole Soyinka

text: Alizaliwa tar. 13 Julai 1934 kwa wazazi Wayoruba huko Abeokuta, Nigeria. Alisoma shule ya msingi kwao Abeokuta halafu shule ya sekondari ya Ibadan. Alifuata masomo ya fasihi Chuo Kikuu huko Ibadan (1952-1954) na Leeds (Uingereza) 1954-1957.


title: Wole Soyinka

text: Alifundisha fasihi kwenye vyuo vikuu vya Lagos, Ibadan, na Ife.


title: Wole Soyinka

text: Soyinka aligongana mara nyingi na serikali za kidikteta za nchi yake akipinga pia udikteta katika nchi mbalimbali kama vile utawala wa Mugabe huko Zimbabwe.


title: Wole Soyinka

text: Katika maandishi yake alilenga mara nyingi kwa "buti inayokandamiza bila kujali rangi ya mguu ndani yake". Hasa wakati wa udikteta wa jenerali Sani Abacha (1993-1998) Soyinka alijikuta hatarini. Akaondoka Nigeria akaishi nje alipopata nafasi ya profesa ya fasihi kwenye Chuo Kikuu cha Emory (Atlanta - Marekani).


title: Wole Soyinka

text: Baada ya mwisho wa utawala wa kijeshi mwaka 1999 Soyinka alikubali nafasi kwenye chuo kikuu cha Ife kwa masharti ya kwamba mwanajeshi mstaafu hatakuwa kamwe chansela wa chuo kikuu kile.


title: Wole Soyinka

text: Mwaka 2005 Soyinka ni profesa kwenye chuo kikuu cha Nevada, Marekani.


title: Wole Soyinka

text: Wole Soyinka amemwoa mke wake Laide akazaa naye watoto wanne. Aliwahi kuwa na watoto wawili kabla ya kuoa.


title: Charles Édouard Guillaume

text: Charles Édouard Guillaume (15 Februari 1861 – 13 Juni 1938) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uswisi aliyeishi Ufaransa.


title: Charles Édouard Guillaume

text: Hasa alichunguza vipimo vya muda.


title: Charles Édouard Guillaume

text: Mwaka wa 1920 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Charles Édouard Guillaume

text: Jamii:Waliozaliwa 1861 Jamii:Waliofariki 1938 Jamii:Wanafizikia wa Ufaransa Jamii:Wanafizikia wa Uswisi Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fizikia


title: Robert Millikan

text: Robert Andrews Millikan (22 Machi 1868 – 19 Desemba 1953) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Baadhi ya uchunguzi mwingine alijishughulikia na vipimo vya umeme wa elementi. Mwaka wa 1923 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Gustav Hertz

text: Gustav Ludwig Hertz (22 Julai 1887 – 30 Oktoba 1975) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza sifa za atomu. Pia alivumbua njia fulani ya kutenganisha isotopu. Mwaka wa 1925, pamoja na James Franck alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Werner Heisenberg

text: Werner Karl Heisenberg (5 Desemba 1901 – 1 Februari 1976) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Alivumbua umekaniki wa kwanta na kutangaza Kanuni ya Heisenberg ya Utovu wa Hakika. Pia alifanya utafiti wa msingi kuhusu fizikia ya kiini. Mwaka wa 1932 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Mpaka mwaka wa 1970 alikuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Max Planck kwa Fizikia ya Nyota.


title: Kanuni ya Heisenberg ya Utovu wa Hakika

text: Kanuni ya Heisenberg ya Utovu wa Hakika (au Kanuni ya Utovu wa Hakika kwa kifupi) ni kanuni muhimu katika fizikia ya kwanta. Inasema kwamba haiwezekani kupima sifa mbili zinazotegemeana za kipande kimoja cha elementi kwa uhakika kabisa. Baadhi ya sifa hizo kuna mahali na mwendo. Maana yake kwa mfano, haiwezekani kupima kabisa mahali na mwendo wa elektroni moja wakati huohuo. Kanuni hii ilivumbuliwa na Werner Heisenberg mwaka wa 1927.


title: San Marino

text: San Marino (kwa Kiitalia maana yake ni "Mtakatifu Marino") ni kati ya nchi ndogo kabisa duniani. Eneo lake lote limo ndani ya mipaka ya Italia, kati ya wilaya za Rimini na Pesaro-Urbino, karibu na mwambao wa bahari ya Adria.


title: San Marino

text: Eneo lote la km² 61 ni la milima.


title: San Marino

text: San Marino inatajwa kuwa jamhuri yenye umri mkubwa kuliko zote duniani. Ilianzishwa na Wakristo waliokimbia dhuluma ya Kaisari wa Roma Diokletiano wakitafuta kimbilio mlimani.


title: San Marino

text: Kati yao, shemasi Marino na padri Leo ndio maarufu zaidi.


title: San Marino

text: Tangu hapo imefaulu kudumisha uhuru wake.


title: San Marino

text: San Marino ina wakazi 32,576 hivi katika vijiji 9. Karibu wote (97.2%) ni waumini wa Kanisa Katoliki (jimbo la San Marino-Montefeltro) na wanaongea Kiitalia kwa lahaja ya Kiromagna.


title: San Marino

text: San Marino imetunza utaratibu wa serikali inayofanana na muundo wa jamhuri ya Roma ya kale. Serikali inaongozwa na watawala wawili ("Capitani Reggenti") wanaochaguliwa kwa muda wa miezi sita tu kama zamani konsuli wa Kiroma.


title: San Marino

text: Bunge linaitwa Halmashauri Kuu ("Consiglio Grande e Generale") likichaguliwa kila baada ya miaka mitano. Halmashauri inateua pia kamati ya watu 12 ("Consiglio dei XII") inayotekeleza kazi ya mahakama.


title: San Marino

text: Wananchi wote hukutana mara mbili kwa mwaka kama mkutano mkubwa wa "Arengo" wakiamua juu ya matamko na mapendekezo kwa serikali.


title: Sully Prudhomme

text: Sully Prudhomme (16 Machi 1839 – 7 Septemba 1907) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Ufaransa. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa René-François-Armand Prudhomme. Mashairi yake yanaonyesha sifa za ujumi. Mwaka wa 1901 alikuwa mshindi wa kwanza wa Tuzo ya Nobel kwa Fasihi.


title: Toni Morrison

text:
Toni Morrison ni mwandishi wa kike nchini Marekani na mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi ya mwaka 1993.
Alizaliwa kwa jina la Chloe Anthony Wofford tarehe 18 Februari 1931 huko Lorain, Ohio kama mtoto wa pili wa familia ya Waamerika weusi. Wazazi wake walikuwa wafanyakazi.


title: Toni Morrison

text: Alipenda kusoma vitabu tangu utoto. 1949 akajiunga na chuo kikuu cha Howard (chuo kwa Waamerika weusi katika mji mkuu Washington D.C.) akimaliza kwa digrii ya BA katika somo la Kiingereza. Wakati ule aliacha jina lake la Chloe akatumia "Toni" kama kifupi cha "Anthony". Mwaka 1955 alipata MA (shahada ya pili) kutoka chuo kikuu cha Cornell.


title: Toni Morrison

text: Alianza kufundisha fasihi kwenye chuo kikuu cha Texas Kusini mjini Houston, tangu 1957 tena Howard. Aliolewa na Howard Morrison akazaa watoto wawili. Baada ya talaka mwaka 1964 alianza kazi ya uhariri wa vitabu kwa wachapishaji wa Random House. Alihariri vitabu vingi vya waandishi weusi.


title: Toni Morrison

text: Mwaka 1970 alitoa kitabu chake cha kwanza "The Bluest Eye" (Jicho la buluu kabisa). Kitabu cha kwanza kilichofaulu kuuzwa vema kilikuwa "Song of Solomon" (Wimbo ya Suleimani) mwaka 1977. Mwaka wa 1988 alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "Beloved".


title: Toni Morrison

text: Tangu 1989 amefundisha kama profesa katika chuo kikuu cha Princeton. 1993 alipokea Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Toni Morrison

text: Kati ya riwaya zake ni:


title: Theodor Mommsen

text: Christian Matthias Theodor Mommsen (30 Novemba 1817 – 1 Novemba 1903) alikuwa mwanahistoria na mwandishi kutoka nchi ya Ujerumani. Anafahamika hasa kwa kitabu chake "Historia ya Roma" (kwa Kijerumani: "Römische Geschichte"). Mwaka wa 1902 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Henryk Sienkiewicz

text: Henryk Sienkiewicz (5 Mei 1846 – 15 Novemba 1916) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Poland. Riwaya zake zilikuwa hupendwa sana na watu wengi. Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Giosue Carducci

text: Giosuè Carducci (27 Julai 1835 – 16 Februari 1907) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Italia. Mwaka wa 1906 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Rudolf Christoph Eucken

text: Rudolf Christoph Eucken (5 Januari 1846 – 14 Septemba 1926) alikuwa mwanafalsafa na mwandishi kutoka nchi ya Ujerumani. Alitafsiri vitabu vya Aristoteli na kuandika vitabu kuhusu maadili na dini. Mwaka wa 1908 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Selma Lagerlof

text: Selma Lagerlöf (20 Novemba 1858 – 16 Machi 1940) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Sweden. Aliandika hasa riwaya. Mwaka wa 1909 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi akiwa mwanamke wa kwanza kupokea tuzo hiyo.


title: Svante Arrhenius

text: Svante Arrhenius (19 Februari 1859 – 2 Oktoba 1927) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Sweden. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza uchanganuaji dutu kwa nguvu za umeme (elektrolisisi). Mwaka wa 1903 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: William Ramsay

text: William Ramsay (2 Oktoba 1852 – 23 Julai 1916) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alivumbua na kuchunguza elementi za gesi, yaani neoni, agoni, kriptoni na xenoni. Mwaka wa 1904 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Adolf von Baeyer

text: Adolf von Baeyer (31 Oktoba 1835 – 20 Agosti 1917) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1880 alifaulu kusanisi nili na kuendelea kuichunguza. Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Nili

text: Nili ni rangi ya buluu iliyoiva yaani kati ya buluu na dhambarau. Katikalugha za magharibi huitwa "indigo" kwa sababu asili yake iko Uhindini.


title: Nili

text: Rangi hiyo hutumika hasa kwa kutia rangi nguo. Inatoka kwa mimea fulani kiasili hasa kwenye mnili ("Indigofera tinctoria"). Siku hizi, rangi ya nili hutengenezwa mara nyingi kwa usanisi.


title: Eduard Buchner

text: Eduard Buchner (20 Mei 1860 – 13 Agosti 1917) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza kimeng'enya cha hamira. Mwaka wa 1907 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Hans Buchner

text: Hans Ernst August Buchner (16 Desemba 1850 – 5 Aprili 1902) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa na damu ya binadamu. Alikuwa kaka ya Eduard Buchner aliyepokea Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1907.


title: Hans Buchner

text: Asichanganywe na mtungaji muziki Mjerumani wa karne ya 15, Hans Buchner.


title: Hans Buchner (Mtunzi)

text: Hans Buchner (26 Oktoba 1483 – Machi 1538) alikuwa mtungaji muziki na mpigakinanda kutoka nchi ya Ujerumani. Aliandika "Kitabu cha Msingi" (kwa Kijerumani: "Fundamentbuch"). Humo kitabuni alikusanya muziki kwa kinanda pamoja na maelezo ya upigakinanda.


title: Hans Buchner (Mtunzi)

text: Maelezo kuhusu H.Buchner


title: Ernest Rutherford

text: Ernest Rutherford (30 Agosti 1871 – 19 Oktoba 1937) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Utafiti wake hasa uliweka msingi kwa fizikia ya kiini. Mwaka wa 1908 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Vesuvio

text: Vesuvio ni volkeno nchini Italia. Iko karibu na mji wa Napoli.


title: Vesuvio

text: Ni volkeno hai iliyoendelea kuwa na milipuka mara kwa mara tangu mlipuko wake wa kwanza iliyojulikana mwaka 79 BK.


title: Vesuvio

text: Leo hii inaonekana kuwa ni volkeno yenye hatari sana kwa sababu baada ya muda bila milipuko mikubwa mazingira yake yamejaa watu katika eneo la jiji la Napoli takriban milioni tatu.


title: Vesuvio

text: Ilipolipuka mwaka 79 BK iliharibu miji ya Pompei na Herkulaneo ikaua watu maelfu. Mlipuko huu una maarufu kwa sababu mwandishi Mroma Plinio aliutazama akaandika taarifa juu yake. Miji miwili iliyofunikwa na majivu ya Vesuvio ilifunuliwa tena katika karne ya 20 imetupa picha nzuri ya maisha ya Kiroma ya kale.


title: Selous

text: Hifadhi ya Selous (usemi: "saluu") ni hifadhi kubwa kuliko zote nchini Tanzania, pia ni kati ya hifadhi kubwa kabisa ya wanyama duniani.


title: Selous

text: Eneo lake ni la km² 54,600 katika mikoa ya Pwani, Morogoro, Lindi, Mtwara na Ruvuma.


title: Selous

text: Eneo hilo ni kubwa kushinda nchi 70 duniani ikikadiriwa kuwa na eneo sawa na nchi ya Kostarika (Amerika ya Kati) na takribani ukubwa mara mbili ya nchi ya Ubelgiji (Ulaya).


title: Selous

text: Tangu mwaka 1982 imeingizwa katika orodha ya UNESCO ya Urithi wa Dunia. Mwezi Juni 2014 iliingizwa kwenye orodha ya UNESCO ya Urithi wa Dunia miongoni mwa hifadhi zenye hatari ya kupoteza uhai wake.


title: Selous

text: Jina limetokana na Mwingereza Frederick Selous aliyekuwa mwindaji wakati wa kuanzishwa kwa ukoloni katika Afrika ya Kusini na Mashariki na ambaye aliuawa katika Tanzania ya leo akiwa mwanajeshi wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia.


title: Selous

text: Sehemu kubwa ya eneo iko katika hali ya asili bila kuvurugwa na shughuli za binadamu. Kuna wanyama kama tembo, kifaru, simba, twiga, kiboko na mamba.


title: Nagib Mahfuz

text: Nagib Mahfuz (1911 - 2006) (Kiarabu: نجيب محفوظ) alikuwa mwandishi nchini Misri aliyepokea Tuzo ya Nobel mwaka 1988 akiwa mshindi wa pili kutoka Afrika aliyepokea tuzo hiyo. Katika muda wa miaka 70 ya kazi alitunga riwaya 34, hadithi fupi zaidi ya 350, makumi ya muuswada andishi ya filamu na tamthiliya 5. Nyingi za kazi zake zimechukuliwa kuwa filamu nchini Misri na nje ya Misri.


title: Nagib Mahfuz

text: Mahfuz alizaliwa 11 Desemba 1911 katika familia ya wastani ya Waislamu kwenye eneo la Gamaliya mjini Kairo. Wazazi walimpa jina kulingana na profesa Naguib Pasha Mahfouz (1882–1974) tabibu mashuhuri Mkopti aliyesimamia kuzaliwa kwake. Katika familia yake alikuwa mtoto wa saba na mdogo kati ya akina kaka wanne na akina dada wawili.


title: Nagib Mahfuz

text: Familia iliishi kwanza katika mtaa wa Bayt al-Qadi wa eneo la Gamaliya kwenye mji wa kale wa Kairo. 1924 walihamia Abbaseya iliyokuwa mtaa mpya upande wa kaskazini ya mji wa kale. MAeneo yote mawili yalirudia baadaye katika masimulizi na riwaya zake.


title: Nagib Mahfuz

text: Babake Abdel-Aziz Ibrahim alikuwa mtumishi wa serikali na Mahfouz hatimaye alifuata mfano wake baada ya kumaliza shule na chuo. Mamake Fatimah alikuwa binti wa shehe kwenye chuo kikuu cha Al-Azhar. Hata kama yeye mwenyewe hakuweza kusoma wala kuandika alienda mara kwa mara pamoja na mtoto Mahfouz kutembelea na kuona mahali pa utamaduni kama Makumbusho ya Misri na Piramidi za Giza.[1]


title: Nagib Mahfuz

text: Fmilia ya Mahfouz walikuwa Waislamu waaminifu na ulezi wa Mahfouz ulifuata kanunu za dini hii. Baadaye aliona ya kwamba msimamo katika familia yake ulikuwa kali kiasi akashangaa alipokuwa mzee: Usingefikiri ya kwamba siku moja msanii atatoka katika familia hii". [2]


title: Nagib Mahfuz

text: Mahfouz alipokuwa na miaka 7 alishuhudia mapinduzi ya Misri ya 1919 akitazama kutoka dirisha ya nyumba jinsi gani wanajeshi walivyofyatulia risasi dhidi ya wanaume na wanawake walioandamana. Alisema baadaye "tukio moja lililonishtusha na kuvunja hisia ya usalama katika utoto wangu lilikuwa mapinduzi ya 1919".


title: Nagib Mahfuz

text: Mahfouz alianza kusoma mapema akiathiriwa na Hafiz Najib, Taha Hussein na Salama Moussa aliyekuwa mfuasi wa shirika la kisoshalisti la Fabian Society.[3]


title: Nagib Mahfuz

text: Baada ya kumaliza shule ya sekondari Mahfouz alisoma falsafa kwenye chuo kikuu cha Kairo alipomaliza kwa cheti ya BA mwaka 1934. Alianza tasnifa ya MA lakini aliiacha baada ya mwaka mmoja akaamua kufuata uandishi kama wito wake.


title: Nagib Mahfuz

text: Alitafuta ajira katika utumishi wa serikali akifuata nyayo za babake lakini wakati huohuo alianza pia kuchangia taarifa na hadithi fupi katika magazeti mbalimbali kama vile Al-Risala, Al-Hilal na Al-Ahram.


title: Nagib Mahfuz

text: Ajira yake ya kwanza ilikuwa kama karani kwenye chuo kikuu, tangu 1938 ktika wizara ya waqf. 1945 aliomba kuhamishwa kwenda maktaba ya makumbusho ya Sultan Al-Ghuri. Hapa alichukua nafasi ya kufanya mahojiano na wakazi wa mtaa penye maktaba. [4] Aliendelea na wajibu mbalimbali katika wizara ya utamaduni. [5]


title: Nagib Mahfuz

text: Katika muda wa miaka 70 ya kazi Mahfouz alitunga riwaya 34, hadithi fupi zaidi ya 350, makumi ya muuswada andishi ya filamu na tamthiliya 5. Nyingi za kazi zake zimechukuliwa kuwa filamu nchini Misri na nje ya Misri.


title: Nagib Mahfuz

text: Riwaya zake za kwanza kuanzia mwaka 1939 zilihusu maisha ya Misri ya kale wakati wa Mafarao.


title: Nagib Mahfuz

text: Katika miaka ya 1940 alianza kusimulia habari za Misri ya kisasa. Riwaya yake ya 1959 "Watoto wa mtaa wetu" ilisababisha umgomvi na wataalamu waislamu waliodai inakashifu imani. Riwaya inatoa mfano wa historia ya binadamu wakiwemo watu wanaofanana na Adamu, Musa, Isa na Mohamad. Kitabu kilitolewa kimilango katika gazeti, lakini upinzani wa wataalamu Waislamu uliwalazimisha wahariri kusimamisha riwaya. Hadi leo haikuchapishwa kwa lugha ya Kiarabu katika nchi ya Misri ingawa inapatikana kwa Kiingereza pia toleo la Kiarabu kutoka Lebanon inapatikana kwa siri.


title: Nagib Mahfuz

text: Riwaya yake mashuhuri zaidi ni "Thelathiya Alqahira" (Riwaya ya Kairo kwa sehemu tatu, ing. Cairo trilogy) anamosimulia maisha ya vizazi vitatu vya familia mbalimbali mjini Kairo kuanzia Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia hadi mapinduzi ya 1952 iliyomfukuza Mfalme Farouk. sehemu za riwaya zake zilitolewa mlango kwa mlango katika gazeti Al-Ahram na kufikia wasomaji wengi sana. Alipopokea Tuzo ya Nobel ya Fasiki kulikuwa na riwaya chache tu zilizotafsiriwa hadi wakati ule kwa lugha za Ulaya.[6]


title: Nagib Mahfuz

text: Mwaka 1989 shehe Mmisri Omar Abdul-Rahman alitamka mbele ya wanahabari ya kwamba heri Mahfuz angeadhibiwa wakati ule. Tamko hili lilisababisha jaribio la Waislamu wakali la kumwua Mahfuz. Hadi kifo chake aliishi chini ya ulinzi wa Polisi.


title: Nagib Mahfuz

text: A translation into Arabic of James Baikie's Ancient Egypt (1932) مصر القديمة Whisper of Madness (1938) همس الجنون Mockery of the Fates (1939) عبث الأقدار. His first full-length novel, translated title in English Khufu's Wisdom. Rhadopis of Nubia (1943) رادوبيس The Struggle of Thebes (1944) كفاح طيبة Cairo Modern (1945) القاهرة الجديدة Khan al-Khalili (1945)خان الخليلي Midaq Alley (1947) زقاق المدق The Mirage (1948) السراب The Beginning and the End (1950) بداية ونهاية Palace Walk (1956) بين القصرين (Cairo Trilogy, Part 1) Palace of Desire (1957) قصر الشوق (Cairo Trilogy, Part 2) Sugar Street (1957) السكرية (Cairo Trilogy, Part 3) Children of Gebelawi (1959) أولاد حارتنا The Thief and the Dogs (1961) اللص والكلاب Quail and Autumn (1962) السمان والخريف God's World (1962) دنيا الله Zaabalawi (1963)زعبلاوي The Search (1964) الطريق The Beggar (1965) الشحاذ Adrift on the Nile (1966) ثرثرة فوق النيل Miramar (1967) ميرامار The Pub of the Black Cat (1969) خمارة القط الأسود A story without a beginning or an ending (1971) حكاية بلا بداية ولا نهاية The Honeymoon (1971) شهر العسل Mirrors (1972) المرايا Love under the rain (1973) الحب تحت المطر The Crime (1973) الجريمة Karnak Cafe (1974) الكرنك Stories from Our Neighbourhood (حكايات حارتنا (1975 Respected Sir (1975) حضرة المحترم The Harafish (1977) ملحمة الحرافيش Love above the Pyramid Plateau (1979) الحب فوق هضبة الهرم The Devil Preaches (1979) الشيطان يعظ Love and the Veil (1980) عصر الحب Arabian Nights and Days (1981) ليالي ألف ليلة Wedding Song (1981) أفراح القبة One hour remains (1982) الباقي من الزمن ساعة The Journey of Ibn Fattouma (1983) رحلة ابن فطومة Akhenaten, Dweller in Truth (1985) العائش فى الحقيقة The Day the Leader was Killed (1985) يوم مقتل الزعيم The Hunger (Al-Go'a) (1986) الجوع Morning and Evening Talk (1987) حديث الصباح والمساء Fountain and Tomb (1988) Echoes of an Autobiography (1994) Dreams of the Rehabilitation Period (2004) أحلام فترة النقاهة The Seventh Heaven (2005) Dreams of Departure (2007; posthumous translation) Before the Throne (2009; posthumous translation) أمام العرش


title: Nagib Mahfuz

text: at Nobel Prize website at Qantara.de at The American University in Cairo Press


title: Nagib Mahfuz

text: Jamii:Waliozaliwa 1911 Jamii:Waliofariki 2006 Jamii:Waandishi wa Afrika Jamii:Waandishi wa Misri Jamii:Tuzo ya Nobel ya Fasihi


title: Kasoko

text: Kasoko ni shimo kwenye ardhi kutokana na mlipuko au mshtuko wa kugongwa na gimba.


title: Kasoko

text: Kuna aina mbalimbali za kasoko


title: Kasoko

text: kasoko ya mlipuko, kwa mfano wa bomu iliyolipuka ndani ya ardhi au juu ya uso wa ardhi kasoko ya dharuba (mgongano) kutokana na kugongwa kwa uso la gimba na gimba nyingine, kwa mfano kama Dunia, sayari nyingine au Mwezi imegongwa na meteoridi au asteroidi Kasoko ya volkeno: shimo ambako zaha (lava) inatoka nje


title: Kasoko

text: Kasoko kubwa zaidi duniani zilisababishwa na asteroidi zilizogonga Dunia yetu. Kasoko kubwa iliyojulikana hadi 2006 ilikuwa kasoko ya Vredefort nchini (Afrika Kusini) yenye umbo la yai ya urefu wa 320 km na upana wa 180 km.


title: Kasoko

text: Mwaka 2006 wataalamu waligundua kasoko kubwa zaidi yenye kipenyo cha 500 km huko Antarktika katika picha zilizopigwa kutoka angani. Iko chini ya barafu ya Antarktika katika eneo la Wilkes Land inatajwa kwa kifupi cha WLIC (kiing.: Wilkes Land impact crater). Kasoko ya WLIC inaaminiwa imesababishwa na asteroidi yenye kipenyo cha takriban 5 km.


title: Kasoko

text: Kasoko ya Tycho mwezini kutokana na dharuba ya kimondo Kasoko huko Arizona (Marekani) kutokana na mgongano wa kimondo Kasoko kutokana na milipuko ya bomu za kinyuklia chini ya ardhi kwenye eneo la jaribio la Marekani huko Nevada


title: Mlipuko wa volkeno

text: Mlipuko wa volkeno hutokea kama zaha (lava) na gesi zinatoka vikali kwa nguvu.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Volkeno hupatikana pale ambako vipande vya ganda la dunia vinaachana au kusukumana. Kuna pengo ambako magma joto kutoka ndani ya dunia inapanda juu kufika usoni.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Mara nyingi volkeno hutoa zaha yake mara kwa mara. Hii inawezekana kama njia ya kasoko yake ni wazi. Aina hii ya volkeno inaweza kuachana na nguvu yake mara kwa mara. Haielekei kuwa na mlipuko kali sana isipokuwa maji yanaingia katika chumba cha magma "(soma chini)".


title: Mlipuko wa volkeno

text: Kama volkeno imelala kwa muda mrefu njia ya kasoko yake inafungwa kwa sababu zaha ndani yake imeganda kuwa mwamba imara. Ikitokea ya kwamba joto la chini linaongezeka tena magma inaanza kupanda juu lakini haiwezi kutoka nje. Inakwama chini ya volkeno na shindikizo ndani yake inaongezeka. Kama shindikizo inazidi husababisha mlipuko na kutoka ghafla kwa zaha na gesi nyingi mara moja. Ukali unaongezeka kama maji ya chini ya ardhi inaingia katika chumba cha magma chini ya volkeno.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Milipuko mikubwa ya aina hii iliwahi kurusha mlima wote hewani kwa mfano mlima wa Krakatau mwaka 1883 BK. Mlima mwenye urefu wa mita 813 juu ya UB ulipotea kabisa pamoja na kisiwa chake.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Ukitokea baharini mlipuko unaweza kusababisha mawimbi makubwa ya tsunami yanayofyeka mwambao.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Hatari nyingine ya milipuko ni kiasi kikubwa cha gesi na majivu. Gesi na majivu yenye halijoto hadi 800 °C zinaweza kusambaa haraka sana zikiteketeza kila kitu njiani. Pia gesi zinazotoka zinaweza kuwa za sumu. Wakati wa mlipuko wa Vesuvio watu wengi wa Pompei waliuawa na gesi pamoja na majivu.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Milipuko inaweza kutokea sambamba na tetemeko la ardhi.


title: Kamerun (mlima)

text: Kamerun ni volkeno hai na mlima mkubwa nchini Kamerun wenye kimo cha m 4095 juu ya UB. Majina mengine ni Fako (jina la kilele cha juu) au Mongo ma Ndemi ("Mlima Mkubwa").


title: Kamerun (mlima)

text: Mlima uko karibu na Ghuba ya Guinea ya Atlantiki na mji wa bandari Douala.


title: Kamerun (mlima)

text: Milipuko imeripotiwa katika miaka 1650, 1807, 1825, 1838, 1852, 1865, 1866, 1871, 1909, 1922, 1925, 1954, 1959, 1982 na 1999 BK.


title: Kamerun (mlima)

text: Kuna uwezekano ya kwamba tayari baharia Hanno wa Karthago alimaanisha mlima wa Kamerun alipoeleza habari za mlima wa "Gari la Miungu" uliotema moto kwa mwisho wa safari yake ya Afrika ya Magharibi mnamo mwaka 570 KK.


title: Rungwe (mlima)

text: Mlima Rungwe ni volkeno iliyozimika ya Tanzania kusini magharibi ikikadiriwa ya kwamba mlipuko wake wa mwisho ulitokea mnamo miaka 2000 hadi 5000 iliyopita.


title: Rungwe (mlima)

text: Ukiwa na kimo cha m 2960 ni mlima mkubwa wa Tanzania ya Kusini.


title: Rungwe (mlima)

text: Mlima unasimama juu ya ncha ya kaskazini ya Ziwa Nyasa. Upande wa kusini-mashariki wa mlima hupokea usimbishaji wa mm 3,000 kwa mwaka ambao ni wa juu kabisa katika Tanzania.


title: Rungwe (mlima)

text: Mazingira ya mlima ni nchi yenye rutuba na kilimo. Rungwe ni eneo la Wanyakyusa.


title: Rungwe (mlima)

text: Jina la mlima limekuwa pia jina la wilaya ya Rungwe.]


title: Kaldera

text: Kaldera ni shimo kubwa ya mviringo iliyotokea wakati volkeno inaporomoka ndani yake baada ya mlipuko.


title: Kaldera

text: Kaldera hutokea kama chumba cha magma chini ya volkeno kimetoa nje yaliyomo yake yote na kuacha uwazi mkubwa (nafasi) ardhini. Mlima juu yake unaporomoka ndani ya nafasi hiyo na kuacha shimo juu yake: kaldera. Neno la kaldera lina asili ya Kihispania kumaanisha "sufuria" au "bakuli".


title: Kaldera

text: Kaldera ikijaa maji huwa ziwa kubwa la kasoko.


title: Kaldera

text: Kaldera inaweza kupatikana ndani ya kelele cha mlima. Kama kuporomoka kulitokea vikali sana mara nyingi mlima mwenyewe ulipotea ukaacha tu dalili za ukingo wake.


title: Kaldera

text: Kaldera mkubwa kabisa duniani yenye ukingo usiovunjika au kukatika ni Ngorongoro (Tanzania) yenye kipenyo wa 27 km.


title: Kaldera

text: Kaldera inaweza kuonekana kama kasoko ya volkeno lakini historia yake ni tofauti.


title: Kasoko ya volkeno

text: Kasoko ya volkeno "(pia:" kreta "kutoka gir./ing. crater)" ni shimo kubwa katika mlima wa volkeno.


title: Kasoko ya volkeno

text: Zaha na gesi za joto zinapotoka ardhini kuwa volkeno husababisha kutokea kwa kasoko. Milima ya volkeno huwa na kasoko kwenye kelele mara nyingi pia na kasoko kando.


title: Kasoko ya volkeno

text: Kasoko za volkeno inayolala au iliyozimika mara nyingi hujaa maji kuwa "ziwa la kasoko".


title: Kasoko ya volkeno

text: Shimo linaweza kuonekana kubwa zaidi kama volkeno imeporomoka ndani yake yenyewe halafu huitwa "kaldera".


title: Kipenyo

text: Kipenyo (ing. "diameter") ni mstari ulionyooka unaokatisha katikati ya duara ukigusana na mzingo.


title: Kipenyo

text: Kwa lugha nyingine kipenyo ni pia umbali kati ya nukta mbili kwenye mzingo wa duara zilizopo kwenye mstari ulionyooka unaopita kwenye kitovu cha duara.


title: Kipenyo

text: Umbali kati ya kitovu na mzingo wa duara huitwa nusukipenyo (rediasi).


title: Selsiasi

text: Selsiasi (sentigredi, Celsius) ni kipimo cha halijoto kinachotumika zaidi duniani. Alama yake ni °C.


title: Selsiasi

text: Kipimo hiki hutumia skeli ya vizio 100 kati ya 0 °C na 100 °C. 0 °C ni halijoto ya kuganda kwa maji kuwa barafu. 100 °C ni halijoto ya maji kuchemka, yote kwa shindikizo kawaida la hewa yaani takriban shindikizo la hewa linalopatikana kando la bahari.


title: Selsiasi

text: 1 °C sehemu ya mia ya tofauti kati ya 0 °C na 100 °C.


title: Selsiasi

text: Kipimo hiki kilianzishwa na Msweden Anders Celsius (1701 - 1744). Yeye aliita halijoto ya kuchemka kwa maji kama 0 °C na halijoto ya kuganda kuwa 100 °C. Namna ya kuandika ilibadilishwa baadaye kinyume.


title: Selsiasi

text: Selsiasi ni kipimo kinachotumika zaidi kimataifa katika maisha ya kawaida. Kisayansi vipimo vya Kelvini vimekuwa kawaida. Siku hizi ufafanuzi wa kisayansi ya Selsiasi ni ya kuwa kizio kimoja cha Selsiasi ni sehemu ya 1/273.16 ya tofauti kati ya sifuri halisi (=0 K au Kelvini sifuri) na kiwango utatu cha maji (maji kubadilika kutoka barafu kuwa kiowevu (majimaji).


title: Selsiasi

text: Skeli ya Selsiasi imelinganishwa na skeli ya Kelvini yaani kizio kimoja cha Kelvini ni sawa na kizio kimoja cha Selsiasi.


title: Kiwango utatu

text: Kiwango utatu ni kiwango cha maji au dutu nyingine inapoweza kutokea mahali pamoja katika hali mango, kiowevu na gesi (kwa mfano wa maji: barafu, majimaji na mvuke). Kiwango hiki kinategemea halijoto na shindikizo.


title: Kiwango utatu

text: Kiwango utatu cha maji ni kiwango cha kukadiria skeli ya selsiasi au sentigredi (273.16 K au 0.01 °C).


title: K

text: K ni herufi ya 11 katika katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Kappa ya alfabeti ya Kigiriki.Asili ya herufi K ni katika miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.


title: K

text: Wafinisia walikuwa na kaf iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya kofi (au: uso wa mkono) wakitumia alama tu kwa sauti ya "k" na kuiita kwa neno lao kwa kofi "kaf". Wagiriki walichukua alama hiyo na kuiita "kapha" bila kujali maana asilia ya "kofi" ilikuwa sauti tu ya "k".


title: K

text: Waitalia ya kwanza wakaendelea kutumia alama kwa aina ya "k". Waroma mwanzoni hawakutumia alama hii kwa sababu hawakuwa na "k" jinsi Waetruski walivyoitamka. Kwa sauti ya "k" ya kawaida Waroma walitumia C. Lakini baadaye baada ya Roma kutwaa na kutawala Ugiriki walianza kutumia maneno mengi ya Kigiriki wakaingiza K ya Kigiriki katika alfabeti yao wakaitumia wka maneno ya kigeni tu.


title: Kelvini

text: Kelvini ni Kizio cha SI kwa halijoto. Alama yake ni K.


title: Kelvini

text: Kiwango chake kinaanza kwenye sifuri halisi (= -273.15 °C) pasipo mwendo wowote wa molekuli. Kizio kimoja cha Kelvini ni sehemu ya 1/273.16 ya tofauti kati ya sifuri halisi (=0 K) na kiwango utatu cha maji (+0.01 °C).


title: Kelvini

text: Skeli ya Kelvini ililinganishwa na skeli ya selsiasi yaani kizio kimoja cha Kelvini ni sawa na kizio kimoja cha Selsiasi.


title: Kelvini

text: Skeli ya Kelvini haina namba hasi (-) kwa sababu hakuna hali chini ya 0 K.


title: Kelvini

text: Jina limetokana na mwanafizikia Mwingereza William Thomson aliyekuwa na cheo cha Lord Kelvin (1824–1907).


title: Kirimba (visiwa)

text: Visiwa vya Kirimba (Kireno: Quirimbas, Ilhas de Querimba) ni funguvisiwa katika Bahari Hindi mbele ya mwambao wa Msumbiji wa kaskazini, kusini ya rasi ya Delgado. Inafuata mwendo wa pwani kwa umbali wa 180 km hadi mji wa Pemba. Umbali na pwani ni kati ya 12 na 20 km.


title: Kirimba (visiwa)

text: Idadi ya visiwa ni takriban 50. Vingi ni vidogo havikaliwi na watu. Kisiwa kikuu ni Ibo penye makao ya utawala wa Wilaya ya Ibo inayotawala funguvisiwa yote. Visiwa ni sehemu ya jimbo la Cabo Delgado. Wilaya ina wakazi 7.061 na eneo la nchi kavu visiwani la 48 km². Kati ya visiwa ni Ibo, Kirimba (Quirimba), Matemo, Quilaluia, Quisiva na Rolas.


title: Kirimba (visiwa)

text: Sehemu ya kusini ya funguvisiwa pamoja na nchi ya bara karibu nayo imekuwa hifadhi ya taifa ya Kirimba.


title: Kirimba (visiwa)

text: Visiwani kuna lahaja ya Kiswahili ya pekee kinaitwa Kimwani.


title: Kirimba (visiwa)

text: Kihistoria kisiwa cha Kerimba (Quirimba) kilikuwa muhimu zaidi na kulipa jina lake kwa funguvisiwa. Funguvisiwa ilikuwa chini ya athira ya kisiasa ya Kilwa ikiwa na sultani yake ya pekee. Uislamu ulifika zamani visiwani lakini tarehe haijulikani.


title: Kirimba (visiwa)

text: Wareno walivamia visiwa mnamo mwaka 1522 kwa sababu ya biashara ya meno ya ndovu. Padre João dos Santos alifika kuhubiri Ukristo mwaka 1593 alikuta tabaka ya juu walikuwa Waislamu na watu wa kawaida wakifuata dini za jadi. Kuna taarifa ya mwaka 1769 juu ya malamiko ya Wareno dhidi ya Waarabu na Waswahili wa visiwa kuwa walifanya biashara ya watumwa na meno ya ndovu na Waswahili waislamu wa kaskazini badala ya Wareno wenyewe wa Msumbiji.


title: Kirimba (visiwa)

text: Hadi karne ya 19 visiwa vya Kirimba vilikuwa kituo muhimu cha biashara ya watumwa. Kuna kubukumbu ya mwaka 1860 kuhusu mzigo wa watumwa 846 waliofika Mauritius kutoka visiwa vya Kirimba.


title: Kirimba (visiwa)

text: Jina la visiwa liliwahi kuandikwa na Wareno kama: Queriba, Quiriba, Querimba, Quirimba, Carimba, Cerimba, Corimba, Querimbas au Quirimbas


title: Kirimba (visiwa)

text: en: KERIMBA islands (Encyclopedia of Islam)


title: Kirimba (visiwa)

text: en: Nunn, Slavery, Institutional Development,and Long-Run Growth in Africa, 1400–2000 p. 7 slavery appendix.pdf


title: Kirimba (visiwa)

text: pt: C.L. Bento: Ilhas de Querimba, situaçaõ colonial, resitencias e mudanca ftn17


title: Mbeya (mji)

text: Jiji la Mbeya ni mji mkubwa kusini-magharibi mwa Tanzania yenye hadhi ya jiji yenye Postikodi namba 53100.


title: Mbeya (mji)

text: Mbeya ni kitovu cha Nyanda za Juu za Kusini ambazo ni eneo la uzalishaji wa mazao mengi.


title: Mbeya (mji)

text: Ni makao makuu ya mkoa.


title: Mbeya (mji)

text: Mji umeenea katika bonde kati ya safu za milima ya Mbeya na milima ya Uporoto. Mlima mkubwa unaoonekana kutoka mjini ni Mlima wa Mbeya (Mbeya Peak) wenye urefu wa m 2818.


title: Mbeya (mji)

text: Eneo la mji ni kati ya m 1600 kitovuni na m 1900 au zaidi juu ya UB kwenye mitelemko ya mlima Loleza.


title: Mbeya (mji)

text: Hali ya hewa haina joto kali kutokana na kimo. Wakati wa Juni-Julai halijoto wakati wa usiku inaweza kushuka chini hadi 0 °C, mlimani hata chini zaidi.


title: Mbeya (mji)

text: Mvua zinaanza mwezi Novemba hivyo ni wakati wa kupanda. Kwa kawaida mvua zinasimama tena Januari-Februari na kunyesha kwa wingi Machi-Aprili.


title: Mbeya (mji)

text: Uti wa mgongo wa mji ni barabara kuu ya TANZAM inayounganisha sehemu za nje kati ya Uyole na Mbalizi.


title: Mbeya (mji)

text: Kitovu kipya cha mji kinahamishwa kwenda kata ya Foresti iliyoko kando ya barabara kuu.


title: Mbeya (mji)

text: Jina la Mbeya limetokana na neno la Kisafwa "Ibheya" ambayo maana yake ni chumvi, kwani miaka mingi wafanyabiashara walikuwa wanafika mahali hapo kubadilishana mazao yao kwa chumvi.


title: Mbeya (mji)

text: Mlima mkubwa ulio karibu ulijulikana kwa jina la "Mbeya"[1] wakati wa ukoloni wa Kijerumani, na mji ulipokea baadaye jina kutokana na mlima huu.


title: Mbeya (mji)

text: Mji wa kisasa wa Mbeya ulianzishwa na wakoloni Waingereza mnamo mwaka 1927. Wakati ule dhahabu ilianza kupatikana mlimani karibu na Mbeya hadi Chunya.


title: Mbeya (mji)

text: Mji ulianzishwa katika sehemu zinazoitwa bado Uhindini, Uzunguni na Majengo. Mji ulipangwa kufuatana na kawaida ya miji wa kikoloni ya Afrika ya Mashariki kuwa na sehemu tatu:


title: Mbeya (mji)

text: Uzunguni ni sehemu ya nyumba za Wazungu na karibu na ofisi za serikali (District Officer, polisi, mahakama) Uhindini ni mtaa wa biashara uliokuwa hasa mikononi mwa wafanyabiashara wenye asili ya Uhindi na Majengo kama sehemu kwa wafanyakazi Waafrika na familia zao.


title: Mbeya (mji)

text: Mahali pa makanisa ya kale panaonyesha ugawaji huu wa kihistoria:


title: Mbeya (mji)

text: Kanisa la Anglikana lililokuwa dhehebu rasmi la Uingereza lipo chini ya Uzunguni na karibu na ofisi za kiserikali (zinazoelekea siku hizi kuhamishwa kwenda Foresti) kama Mkuu wa Mkoa na mahakama. Kanisa hili ni jengo dogo kwa sababu lilipangwa kwa kundi dogo la maafisa na wafanyabiashara pamoja na wakulima Waingereza wa Mbeya. Kanisa la mjini la Moravian, ambalo ni dhehebu la Kikristo asilia la Mbeya liko Majengo iliyokuwa sehemu kwa Waafrika. Kati ya Waingereza hawakuwepo Wamoravian. Kanisa Kuu Katoliki lilihudumia Wazungu wachache, hasa Waeire, kati ya wakoloni pamoja na Wahindi kutoka Goa na pia Waafrika: kwa hiyo iko kati ya Uzunguni na Uhindini karibu na Majengo.


title: Mbeya (mji)

text: Mji uliendelea kupanuka pande zote. Barabara kuu ya TANZAM inaunganisha sehemu za nje kati ya Uyole na Mbalizi.


title: Mbeya (mji)

text: Siku hizi sehemu kubwa ya wakazi ni Wakristo, hasa wafuasi wa Kanisa Katoliki, Kanisa la Moravian na Kanisa la Kilutheri. Makundi makubwa mjini ni Wasafwa (wenyeji) na Wanyakyusa waliohamia kutoka Rungwe. Wanyakyusa ndio waliotangulia kuleta Ulutheri mjini.


title: Mbeya (mji)

text: Kuna pia msikiti mkubwa na hekalu la Wahindu.


title: Mbeya (mji)

text: 300px|thumbnail|Treni ya TAZARA kwenye kituo Mbeya Mbeya ni njiapanda ya njia mbalimbali muhimu: Barabara kuu ya lami kutoka Dar es Salaam (km 850) hugawanya hapa kwenda Malawi – Msumbiji kupitia Tukuyu/Rungwe, na kwenda Zambia – Afrika Kusini kupitia Tunduma/Mbozi.


title: Mbeya (mji)

text: Vilevile njia ya reli ya TAZARA hupita Mbeya kuelekea Zambia. Kuna ghala kubwa kwa ajili ya mizigo ya Malawi inayofikishwa kwa reli kutoka Dar es Salaam bandarini ikihamishwa kwa malori kwenda Malawi.


title: Mbeya (mji)

text: Mbeya imekuwa na uwanja wa ndege mdogo usiokuwa na huduma ya kawaida kwa muda mrefu. Lakini kuna mipango ya kujenga uwanja mpya huko Songwe zipatazo km 40 kufuata njia ya kwenda Zambia.


title: Mbeya (mji)

text: Tangu miaka ya 1990 kitovu cha mji kinahamishwa kutoka eneo la zamani kwenda karibu na barabara kuu ya Dar es Salaam – Zambia.


title: Mbeya (mji)

text: Mbeya ni mji wa nne kwa ukubwa nchini Tanzania. Idadi ya wakazi imehesabiwa kuwa 385,279 katika sensa ya mwaka 2012. Wengine 300,000 hivi wanaishi katika mazingira karibu na Mbeya mjini.


title: Mbeya (mji)

text: Kiasili Mbeya ilikuwa eneo la Wasafwa. Siku hizi sehemu kubwa ya wakazi wanaweza kuwa mchanganyiko wa Wasafwa pamoja na makabila ya Wanyakyusa kutoka wilaya za Rungwe na Kyela, Wanyiha kutoka Mbozi, Wandali kutoka Ileje na Wakinga kutoka Makete.


title: Mbeya (mji)

text: Uchumi wa Mbeya mjini umetegemea kilimo cha mazingira yake na biashara.


title: Mbeya (mji)

text: Viwanda mbalimbali vilianzishwa, lakini havikufaulu sana. Kuna viwanda kwa mfano Zana za kilimo, Highland Soap, Mbeya Textiles. Mbeya Ceramics iliporomoka kitambo.


title: Mbeya (mji)

text: Pamoja na shule za sekondari kuna taasisi kadhaa za elimu ya juu kama vile:


title: Mbeya (mji)

text: Chuo Kikuu Teofilo Kisanji ambacho ni chuo kikuu cha Kanisa la Moravian Tanzania kinachotoa kozi za ualimu na teolojia tangu mwaka 2005. Kilitanguliwa na chuo cha Motheco. Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia Mbeya (MUST) ambacho zamani kilijulikana kama Mbeya Technical College (MTC) kilichopo eneo la Iyunga, Mbeya Chuo cha Kilimo Uyole (Agricultural Research Institute -ARI- Uyole) ambacho ni taasisi ya uchunguzi wa kisayansi pamoja na chuo. Chuo Kikuu cha Mzumbe, Chuo cha Kampasi ya Mbeya ambacho ni tawi la Chuo Kikuu Mzumbe kilichopo Morogoro


title: Mbeya (mji)

text: Jamii:Miji ya Tanzania Jamii:Mkoa wa Mbeya Jamii:Wilaya ya Mbeya Mjini


title: Tukuyu

text: Tukuyu ni mji mdogo na makao makuu ya wilaya ya Rungwe katika mkoa wa Mbeya, Tanzania.


title: Tukuyu

text: Iko mita 1300 juu ya UB, karibu na mlima wa Rungwe ikitazama beseni la Ziwa Nyasa.


title: Tukuyu

text: Tukuyu ilianzishwa wakati wa ukoloni wa Kijerumani ikaitwa Neu Langenburg ("boma ndefu mpya") badala ya Langenburg ya awali iliyokaa mwambaoni mwa Ziwa Nyasa ikazama chini wakati wa maji ya ziwa kupanda. Hadi leo jina la hoteli "Langiboss" inakumbuka jina la zamani.


title: Tukuyu

text: Neu Langenburg ilikuwa mji mkuu wa Mkoa wa Langenburg (takriban mikoa ya Mbeya na Songwe ya leo).


title: Tukuyu

text: Wakati wa Waingereza ikapewa jina la Tukuyu ikawa mji mkuu wa wilaya.


title: Tukuyu

text: Tukuyu iko katika eneo lenye mvua nyingi na rutuba; ni kitovu cha kilimo cha chai nchini Tanzania.


title: Tukuyu

text: Pia ni kitovu cha kilimo cha ndizi za kuiva: takribani mkoa wote wa Mbeya hutegemea ndizi kutoka Tukuyu.


title: Tukuyu

text: Kwa miaka mingi Tukuyu ilikuwa na tatizo la mawasiliano mabaya kutokana na uharibifu wa barabara pamoja na matatizo ya kisiasa kati ya Malawi na Tanzania.


title: Tukuyu

text: Siku hizi barabara ni nzuri kuelekea Malawi, pia kwenda Mbeya na Daressalaam.


title: Tukuyu

text: Kuna nafasi nzuri ya utalii kwa sababu ya uzuri wa mazingira, lakini huduma bado ni chache.


title: Tukuyu

text: Tukuyu ni eneo la Konde au Wanyakyusa. Mji wenyewe umekuwa kituo cha dayosisi ya Konde ya Walutheri pia dayosisi ya Wakatoliki. Makao makuu ya Moravian bado yako Rungwe misioni.


title: Tukuyu

text: Tukuyu ina shule za msingi na sekondari, chuo cha ualimu na taasisi ya utafiti wa tiba, pia kuna ofisi za serikali ambayo ndiyo makao makuu ya Wilaya ya Rungwe (halmashauri) au umma pamoja na mashirika binafsi au taasisi binafsi, pia kuna huduma za posta, smu, hospitali ya wilaya na huduma za benki mbalimbali.


title: Mto

text: Mto ni mwendo asilia wa maji yanayofuata njia yake kwenye mtelemko hadi mdomoni wake.


title: Mto

text: Chanzo cha mto mara nyingi ni chemchemi au ziwa au maungano ya vijito vidogo. Mto hufuata mwendo wake kwa mtelemko hadi mwisho wake baharini au ziwani au kwa mto mwingine. Kama mto ni mdogo huitwa kijito. Mto mkubwa sana kama Kongo au Nile unaweza kuitwa mto mkubwa au jito.


title: Mto

text: Njiani mwake mto huwa umechimba lalio linalofanana na mfereji kati ya udongo au mawe ya kingo zake. Nguvu ya kusogeza maji mtoni ni uvutano wa dunia.


title: Mto

text: Mwisho wa mto huitwa mdomo. Mdomoni kwa kawaida mto huishia katika gimba kubwa zaidi ya maji, ama mto mkubwa au ziwa au bahari. Mdomo huo unaweza kuwa mpana kama kijazio hasa baharini ambako bahari inapanuka wakati wa maji kujaa.


title: Mto

text: Mito mingine inaonyesha mdomo wa delta kama imegawanyika mdomoni kuwa na mikono mingi inayoelekea bahari kwa umbo la pembetatu.


title: Mto

text: Njiani mito mingi inaunganika kuwa mito mikubwa zaidi. Ni desturi kutumia jina la mto ulio mkubwa zaidi mahali pa kuungana kwa ajili ya sehemu inayofuata ya mto uliopanuka.


title: Mto

text: Kwa mfano mito ya Ubangi na Kongo inakutana kwenye mji wa Mbandaka. Huko Kongo ni mto mkubwa kushinda Ubangi; hivyo baada ya Mbandaka kuelekea bahari mto unaendelea kuitwa "Kongo".


title: Mto

text: Wakati mwingine ni swali la uzoefu tu jinsi ya kutaja mto; Kongo inaitwa Lualaba hadi mji wa Kisangani. Wataalamu wengine wanasema ya kwamba mto Kagera ingestahili kuitwa "Nile" kwa sababu ni mto uleule unaopita tu kwenye ziwa Viktoria Nyanza.


title: Mto

text: Kuna pia uzoefu ambako jina la mto mdogo linaendelea kutumika. Mto Ruvuma unatoka Songea na kufuata mpaka wa Tanzania na Msumbiji. Unakutana na mto Lujenda ambao ni mkubwa zaidi; inawezekana kusema ya kwamba Ruvuma inaingia Lujenda lakini jina la Ruvuma linatumika hadi mdomoni.


title: Mto

text: Mito midogo zaidi inayojiunga na mto fulani huitwa matawimito.


title: Mto

text: Jumla ya eneo ambako matawimito yote hadi vijito asilia kabisa vinaanza na kupokea maji yake huitwa beseni. Sehemu kubwa ya Tanzania ya kaskazini-magharibi pamoja na Kenya magharibi ni sehemu ya beseni la Nile kwa sababu matone ya mvua kama yanafika mtoni yote huelekea ziwa Viktoria Nyanza na kuingia mto Nile kwenda bahari ya Mediteranea.


title: Mto

text: Sehemu kubwa zaidi ya Afrika ya Mashariki inapeleka maji kwenda mabeseni ya Rufiji, Ruvuma, Ruaha Mkuu au mto Tana ambayo yote inaishia katika Bahari Hindi.


title: Mto

text: Mipaka kati ya beseni huitwa tengamaji. Tengamaji kwa kawaida ni eneo la juu ambako upande mmoja maji hutelemka kuelekea beseni moja na upande mwingine kwenda beseni tofauti. Kwa mfano tengamaji kati ya mabeseni ya Ruaha Mkuu na Mto Zambezi (kupitia Ziwa Nyasa) inafuata milima ya Uporoto na milima ya Kipengere.


title: Mto

text: Mito inabeba kiasi kikubwa cha maji ya mvua ikirudi baharini katika dura ya maji duniani.


title: Mto

text: Maji ya mtoni ni maji matamu, tofauti na maji ya chumvi ya baharini. Hii ni sababu ya kwamba mimea, wanyama na watu hupenda kukaa karibu na mito.


title: Mto

text: Watu huona faida zaidi kwa sababu mito mikubwa na majito inafaa pia kwa usafiri. Kihistoria mito ilikuwa kati ya njia za kwanza kabisa za mawasiliano kati ya maeneo ya mbali.


title: Mto

text: Kadirio ya urefu wa mto hutegemea jinsi ya kuhesabu matawimito yake. Orodha inayofuata ina tofauti na orodha inayokadiria kwa namna nyingine.


title: Mto

text: 6.671 km - Nile: Luvironza-Ruvuvu-Ruvusu-Kagera-Nile Nyeupe-Nile - (Afrika) 6.387 km - Amazonas: Apurimac-Ene-Tambo-Ucayali-Amazonas - (Amerika ya Kusini) 6.380 km - Yangtse (Cháng Jiāng) - (Asia) 6.051 km - Mississippi-Missouri - (Amerika ya Kaskazini) 5.940 km - Yenisei-Angara - (Asia) 5.410 km - Ob-Irtysch - (Asia) 5.052 km - Amur-Argun-Kerulen - (Asia) - (pekee wakati wa mvua nyingi) 4.845 km - Huang He - (Asia) 4.500 km - Mekong - (Asia) 4.374 km - Kongo - (Afrika)


title: Mto

text: Mito inaweza kupatikana pia kwenye sayari nyingine zenye kiowevu. Maziwa na mito imegunduliwa kwenye mwezi Titan wa sayari Zohali. Angahewa ya Titan haina maji, ni karibu yote nitrojeni. Kiowevu ya maziwa na mito yake inaaminiwa kuwa methani na hidrokaboni nyingine zinazotokea duniani kama gesi lakini kwenye baridi ya Titan hupatikana kama kiowevu. Chombo cha angani Cassini ya NASA ilituma picha ya mto wa Titan wenye urefu wa kilomita 400. [1]


title: Mito mirefu ya Afrika

text: Mito mirefu ya Afrika inaonyeshwa katika orodha ifuatayo.


title: Mito mirefu ya Afrika

text: Mara nyingi mto wa Nile unahesabiwa kuwa mtu mrefu kuliko yote ya Afrika pia duniani. Kadirio la urefu wa mto hutegemea jinsi ya kuhesabu tawimito yake. Orodha inayofuata ina tofauti na orodha inayokadiria kwa namna nyingine.


title: Mito mirefu ya Afrika

text: Urefu (km)JinaMdomoBeseni (km²)Kiasi cha maji kinachotolewa (m³/s)6.671Nile pamoja na KageraMediteranea3.071.3062.8324.835Kongo + Luvua pamoja na Luapula na ChambeshiAtlantiki3.692.06239.1604.374KongoAtlantiki3.692.06239.1604.184NigerAtlantiki2.112.7749.5702.574ZambeziBahari ya Hindi1.384.9997.0702.272Ubangi pamoja na UeleKongo613.2027.0002.160OranjeAtlantiki941.4218002.153KasaiKongo925.17210.0001.820ShebeliJuba336.627-1.819Volta pamoja na Volta nyeusiAtlantiki414.2431.2901.800Okavangoinaishia katika delta ya barani ya Okavango721.25801.740Chari pamoja na OuhamZiwa la Chad669.706-1.680LimpopoBahari ya Hindi414.5248001.658JubaBahari ya Hindi803.2125501.500CuandoZambezi--1.450Lomami (mto)Kongo110.0001.7001.430Senegal pamoja na BafingAtlantiki435.9811.5001.416BenueNiger327.000-1.400Luvua pamoja na Luapula na ChambeshiKongo--1.350Nile ya buluu (=Abay)Nile326.400-1.288Shire pamoja na SongweZambezi--1.287AruwimiKongo116.000-1.251VaalOranje189.000-1.160KomoéAtlantiki79.087-1.150SankuruKasai--1.140Volta nyeupeVolta--1.130UeleUbangi--1.127GambiaAtlantiki69.9312.0001.120AtbaraNile100.000-1.100KwangoKasai263.5002.7001.100Sangha pamoja na MambereKongo180.418-1.100Wadi Draa (mto wa muda)Atlantiki114.569-1.094OgoouéAtlantiki221.968-1.083RuvumaBahari ya Hindi165.760-1.060Lukenie pamoja na FimiKasai--1.050Bani pamoja na BaouléNiger--1.020Kunene 975 km?Atlantiki110.024-1.000Kwilu 960 km?Kwango--1.000Molopo (mto wa muda)Oranje (mto)--


title: Mito mirefu ya Afrika

text: Jamii:Mito ya Afrika Jamii:Orodha za kijiografia Jamii:Orodha za Afrika


title: Kongo (mto)

text: Mto wa Kongo (kati ya miaka 1971 na 1997 uliitwa zaidi "Zaire") ni mto mkubwa wa Afrika ya kati. Ni mto mrefu wa pili katika Afrika baada ya Nile.


title: Kongo (mto)

text: Beseni ya Kongo pamoja na tawimito yake ni eneo kubwa la pili duniani la msitu wa mvua. Kwa kiasi cha mshuko wa maji mdomoni ni mto mkubwa wa pili duniani baada ya Amazonas Amerika ya Kusini.[1] Pia ni mto wenye kina kirefu zaidi duniani.


title: Kongo (mto)

text: Urefu wake ni kilomita 4,700 ukipimwa kuanzia chanzo cha tawimto wa mbali zaidi ambayo ni mto Chambeshi wenye chanzo nchini Zambia. Mara nyingi urefu hutajwa kuanzia chanzo cha Lualaba halafu ni kilomita 4,374.


title: Kongo (mto)

text: Jina la mto limetokana na Ufalme wa Kongo uliokuwa dola kubwa katika Angola ya Kaskazini na Kongo ya Magharibi wakati wa karne ya 14-17 BK. Jamhuri zote mbili za Kongo zimepata majina yao kutoka kwa mto.


title: Kongo (mto)

text: Kuna taarifa wa mwaka 1535 ufalme mdogo wa pili ulioitwa Kakongo kingdom. Ramani ya dunia iliyochorwa na Abraham Ortelius mnamo 1564 inaonyesha mji wa "Manicongo" kwenye mdomo wa mto kando ya bahari.


title: Kongo (mto)

text: Jina la Bakongo kwa ajili ya jumla ya wasemaji wa lugha ya Kikongo ni jina la kisasa lililotumiwa tangu karne ya 20 tu.


title: Kongo (mto)

text: Jina la pili linalotumiwa wakati mwingine ni "Zaire"; dikteta Mobutu Sese Seko alilifanya kuwa jina rasmi la mto pamoja na la taifa kati ya miaka 1971 - 1997. Jina hili linatokana na neno la Kikongo "nzere" ("mto")[2].


title: Kongo (mto)

text: Katika karne za 16 na 17 mto ulijulikana kwa majina yote mawili jinsi inavyoonekana katika maandishi ya siku zile, kwa mfano Mwingereza James Barbot aliandika mwaka 1746 juu ya safari kwenda mto "Kongo au Zaire" ("Voyage to Congo River, Or the Zair") [3]


title: Kongo (mto)

text: Beseni ya Kongo inayokusanya utiririshaji wa maji ina eneo la kilomita za mraba 4,014,500 [4]. Kongo inashusha (kutegemeana na majira na kiasi cha mvua) kila sekunde kati ya 23,000 m³ hadi 75,000 m³ za maji kwenye Atlantiki (wastani imekadiria kuwa mita za ujazo 41,000 kwa sekunde)[5].


title: Kongo (mto)

text: Kongo na tawimito yake inapita katika eno kubwa la misitu ya mvua duniani (Amazonas pekee inapita katika msitu wa mvua mskubwa zaidi). Ikipita pande zote za ikweta, upande wa kaskazini na pia kusini, sehemu fulani ya beseni yake huwa na majira ya mvua muda wowote.


title: Kongo (mto)

text: Vyanzo vya Kongo viko katika nyanda za juu na kwenye milima inayopakana Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki, pamoja na Ziwa Tanganyika na Ziwa Mweru ambayo yanamwaga maji yao kwenda mto Lualaba ulio tawimto mkubwa wa Kongo. Kwa kawaida chanzo cha mto Chambeshi huko Zambia ambao unaishia katika Lualaba hutazamiwa kama chanzo cha Kongo.


title: Kongo (mto)

text: Lualaba inabadilisha jina lake mjini Kisangani ambako mto umepita maporomoko ya Bayoma na baada ya hapo huitwa Kongo. Mto unaelekea kwenda kaskazini halafu mwendo wake unapinda kuelekea kusini magharibi, unapita mji wa Mbandaka unapopokea mto Ubangi halafu unaingia katika Bwawa la Malebo (ing. Stanley Pool). Miji ya Kinshasa na Brazzaville inatazamana ikiwa pande mbili za bwawa hili. Baada ya bwawa mto unakuwa mwembamba ukipita katika mabonde ya korongo kwenye idadi ya maporomoko inayojulikana kama maporomoko ya Livingstone Falls). Unapita miji ya Matadi na Boma (Kongo) na kuufikia baharini kwenye mji mdogo wa Muanda.


title: Kongo (mto)

text: Tawimito inaorodheshwa kuanzia mdomo kulekea chanzo. Kma namba zinatajwa zinaeleza urefu wa mwendo kwa kilomita (=km), eneo la beseni ya tawimto kwa kilomita za mraba (=km²) na mshuko wa maji yaani kiasi cha maji kinachotoka mdomoni kwa mita za ujazo kwa sekunde (=m3/s)


title: Kongo (mto)

text: Inkisi Nzadi Nsele Bombo Kwa-Kassai (kushoto) - 2150km - 881,900km2, 9,900m3/s Fimi Lukenie Kwango Sankuru Lefini (kulia) Sangha (kulia) - 1,400km, 213,400km2, 750m3/s Kadéï Ubangi (kulia) - 2,270km, 772,800km2, 4,000m3/s Mbomou Uele Tshuapa (mto) (kushoto) - 1,000km Lomami (mto) (kushoto) - 1,400km


title: Kongo (mto)

text: Juu ya Miporomoko ya Boyoma karibu na Kisangani mto kongo hujulikana kwa jina la mto Lualaba.


title: Kongo (mto)

text: Mto wa Kongo ni njia muhimu ya mawasiliano na biashara kwa meli zinazoweza kusafiri mle kwa kushirikiana na njia za reli penye maporomoko mahali patatu.


title: Kongo (mto)

text: Maporomoko ya Livingstone yanazuia meli kupita kutoka baharini. Kuanzia Kisangani hadi Kinshasa mto ni njia ya maji inayopitiwa na meli za mtoni. Upande wa Lualaba kuna sehemu kadhaa zinazofaa kwa meli lakini njia ya maji inakatwa mara kadhaa na maporomoko.


title: Kongo (mto)

text: Sehemu kubwa ya bidhaa kwenda Afrika ya kati zinasafirishwa mtoni.


title: Kongo (mto)

text: Mto Kongo ni mto mwenye maji mengi katika Afrika yote. Hivyo kuna nafasi kubwa ya kuzalisha umememaji. Kama nafasi zote zingetumia ingewezekana kutosheleza mahitaji yote ya umeme kwa Afrika upande wa kusini ya Sahara. [6]


title: Kongo (mto)

text: Hadi sasa kuna takriban vituo 49 vinayvozalisha umememaji katika beseni ya Kongo. Kituo kikubwa iko kwenye Lambo la Inga takriban kilomita 200 upande wa kusini magharibi ya Kinshasa. Mradi ulianzishwa katika miaka ya 1970. Wakati ule mfululizo ya malambo 5 ulipangwa. Hadi sasa 2 yamejengwa, lambo la kwanza Inga I ilikuwa tayari mwaka 1972, Inga II ikafuata 1982 na yote miwili ina rafadha 14[6] zinazoweza kuzalisha megawati 1,775 kwa jumla lakini kutokana uhaba wa matengenezo na usimamzi yanafikia si zaidi ya nusu. [7]


title: Kongo (mto)

text: Shirika la Eskom kutoka Afrika Kusini imepndekeza kuongeza lambo la tatu na -pamoja na matengenezo kwenye malambo mengine- kuongeza uwezo wa majiumeme hadi kiwango cha gigawati 40. [8]


title: Kongo (mto)

text: Lakini kuna wataalamu walionyesha mashaka kuwa malambo mapya yatakuwa hatari kwa ekolojia ya mto na hasa maisha ya spishi nyingi za mtoni.[9]


title: Kongo (mto)

text: Kongo (maana) Mito mirefu ya Afrika


title: Kongo (mto)

text: 1837: Silence– A Fable is a short story by Edgar Allan Poe, written in 1837. "The region of which I speak is a dreary region in Libya, by the borders of the river Zaire." 1878: Henry Morton Stanley documented his journey down the Congo River in Through the Dark Continent, first published in 1878.. Open Library. Retrieved on 2011-11-29. 1899: Joseph Conrad's Heart of Darkness is a short novel about Charles Marlow's life as an ivory transporter down the Congo River in Central Africa. The river is "a mighty big river, that you could see on the map, resembling an immense snake uncoiled, with its head in the sea, its body at rest curving afar over a vast country, and its tail lost in the depths of the land". 1914: American poet Vachel Lindsay portrays a dark and savage society around the Congo River in his 1914 poem The Congo: A Study of the Negro Race. 1921: The Congo is mentioned in Langston Hughes's poem "The Negro Speaks of Rivers". 1930: Both Congo River and basin form the setting of Hoity Toity, the Soviet science fiction novel by Alexander Belyayev. 1980: The Congo River is featured in a chapter of Michael Crichton's novel Congo (published in 1980), as well as in the 1995 film based on the book. 1995: The Congo River is featured in the action film Congo, by director Frank Marshall, although it is not mentioned by name in the film. The film is based on the 1980 novel of the same name by Michael Crichton. 1996: British author Redmond O'Hanlon has a travelogue published by Penguin Books under the title of Congo Journey (1996). 1998: The river's history is discussed in the 1998 book King Leopold's Ghost (by Adam Hochschild). 2006: The river's history is discussed in the book Brazza, A Life for Africa (by Maria Petringa, Bloomington, IN: AuthorHouse, 2006). 2007: The Congo River and the Democratic Republic of Congo are the scenario for the 2007 book Blood River by journalist Tim Butcher, based on his intrepid travels up and down Africa's second longest river. Blood River was an attempt to retrace Henry Morton Stanley's trip down the Congo River, documented in Through the Dark Continent (first published, 1878), and was shortlisted for the 2008 British Book Awards. 2010: The Congo River is a central element in the 2010 novel by Mario Vargas Llosa, El sueño del celta (The Dream of the Celt), a fictionalisation of episodes in the life of the Irishman Roger Casement. The book is to be published in English in 2012. 2012: Phil Harwood's book "Canoeing the Congo" , Harwood, P. (2012). Canoeing the Congo: First Source to Sea Descent of the Congo River. Matador. ISBN 978-1780880075,


title: Kongo (mto)

text: * Jamii:Mito ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Jamii:Mito ya Jamhuri ya Kongo Jamii:Mito ya Angola Jamii:Mito ya Afrika


title: Niger (mto)

text: Niger ni mto mkubwa kabisa wa Afrika ya Magharibi na mto mrefu wa tatu barani Afrika ukiwa na mwendo wa km 4.374. Njia yake ni kama upinde ikianza Guinea katika nyanda za juu za Futa Djallon kuelekea kaskazini-mashariki kupitia Mali hadi Niger. Karibu na mji wa Timbuktu inageukia kuelekea mashariki, halafu mashariki-kusini kupitia Benin na Nigeria hadi kufika mdomo wa delta yake kwenye Ghuba ya Guinea ya bahari ya Atlantiki.


title: Niger (mto)

text: Kabla ya kufikia Timbuktu (Niger) mto unapanuka kuwa na delta ya barani pia mdomo wake baharini una delta kubwa sana.


title: Niger (mto)

text: Jina linatokana na lugha ya Watuareg "ghir n-igheren" (yaani "Mto wa mito")[1]. Jina hili lilichukuliwa na waandishi wa Ulaya ya karne za kati na kusomwa kwa namna ya Kilatini kama "Niger" yaani "cheusi", "mto mweusi" au "mto wa nchi ya Weusi". Jina hili la Kilatini lilionekana mara ya kwanza kwenye ramani ya Klaudio Ptolemaio kwa ajili ya mto mmoja upande wa kusini wa milima ya Atlas.


title: Niger (mto)

text: Nchi za kisasa za Niger na Nigeria zimepata majina yake kutoka kwa jina la mto huo. Wenyeji wa huko wana majina mbalimbali kwa ajili ya mto huu: Joliba katika lugha za Kimandinga na Isa Ber kwa Kisonghai. Majina yote humaanisha "mto mkubwa". Katika maeneo karibu na mdomo wake ulijulikana pia kama "Kworra" (au Quorra).


title: Niger (mto)

text: Wataalamu wa Ulaya waliokusanya habari zake walifikiri mwanzoni ya kwamba unaishia kwenye Ziwa Chad au katika mto Naili. Walitambua baadaye ya kwamba ni mto uleule uliojulikana kwao tayari kwa jina la "Quorra".


title: Niger (mto)

text: Njia ya upinde ya mto Niger ilichanganya wataalamu wa Ulaya pamoja na Waarabu kwa karne nyingi. Waroma wa kale walifahamu mto ule mkubwa karibu na Timbuktu wakafikiri ya kwamba unaendelea kujiunga na mto Nile. Mtaalamu Mwarabu Ibn Battuta alifikiri hivyo pia.


title: Niger (mto)

text: Wengine waliona utaishia kwenye mto Senegal au mto Kongo. Kuchanganyikiwa huku kulisababisha kwa karne nyingi ramani zisizoonyesha mwendo halisi wa mto. Wasafiri na wataalamu wa nje hawakuelewa ya kwamba mto mkubwa ulio karibu na Timbuktu na mto mkubwa unaoingia Atlantiki kwenye Ghuba ya Guinea huko Nigeria ni mto uleule.


title: Niger (mto)

text: Ni tangu mwaka 1830 tu ya kwamba msafara wa mpelelezi Mungo Park ulileta taarifa ya kutambua hali halisi.


title: Niger (mto)

text: Mto Niger una chanzo chake katika milima ya Futa Djalon nchini Guinea, umbali wa kilomita 240 kutoka bahari Atlantiki. Lakini haufiki baharini moja kwa moja, bali unaelekea kaskazini mashariki kwa Sahara kupitia Bamako na kuunda delta ya barani inayoitwa "Massina" ambako mji mkubwa ni Mopti. Unaendelea hadi Timbuktu unapopita kwenye Sahara ya kusini na kubadilisha mweleko kwenda kusini mashariki. Karibu na mji wa Gao unapita kwa matuta ya mchanga ya Koyma na kuingia tena katika kanda la Sahel. Halafu unapita nchi ya Niger na mji mkuu wake, Niamey. Kutoka hapa njia yake ni mpaka wa Benin hadi "hifadhi ya W" mpakani mwa Niger, Burkina Faso na Benin. Kutoka hapa mto Niger unaendelea hadi Nigeria. Karibu na Lokoja unapokea tawimto wa Benue na kuingia katika kanda la msitu wa mvua wa Nigeria. Karibu na mji wa Onitsha mto unaanza kujigawa na kuwa delta ya Niger. Mikono yake mikubwa inaitwa Forcados, Nun na Escravos.


title: Niger (mto)

text: Mto Niger unabeba matope kidogo kulingana na mto Naili kwa sababu chanzo chake kipo katika eneo la miamba.[2]}} Sawa na Naili ina mafuriko ya kila mwaka yanayoanza mwezi wa Septemba, kufikia jii kwenye Novemba na kuishi mwezi wa Mei [3]


title: Niger (mto)

text: Tabia isiyo ya kawaida ni delta ya barani inayotokea pale ambako mtelemko wa mto unakwisha. Tokeo lake ni eneo lenye ukubwa wa Ubelgji ambako mto unagawiwa katika mikono mingi na vinamasi. Hili ni eneo zuri kwa uvuvi na kilimo. [4]}}


title: Niger (mto)

text: Kati ya delta ya barani na Timbuktu mto unapotewa na angalau theluthi mbili za maji yake katika ardhi kavu pamoja na uvukizaji. Upotevu huu umekadiriwa kulingana na km3 31 kwa mwaka lakini kiasi kinabadilika mwaka kwa mwaka. [5]


title: Niger (mto)

text: Baadaye tawimito mingi inaingia na kuongeza kiwango cha maji, hata hivyo kiasi kikubwa kinapotea kwa sababu ya uvukizaji.


title: Niger (mto)

text: Kiwango cha maji kwenye mto kinategemea majira: kuna tofauti kubwa kati ya majira ya mvua na ukame. Kiasi kilipimwa kwa muda wa miaka 40 kwenye mji wa Malanville nchini Benin uliopo kilomita 1100 kutoka mdomo wa mto. [6] Katika kipindi hicho wastani wa maji katika miaka hii 49 ilikuwa m³/s 1053; kiasi kidogo kilikuwa m³/s 18, inayomaanisha mto karibu kukauka. Kiasi cha juu kilikuwa m³/s 2726. Kwa wastani ni m³/s 6000 zinazofikia Atlantiki.


title: Niger (mto)

text: Bani Sokoto Benue Béli Gorouol Tapoa


title: Niger (mto)

text: Bamako Segou Mopti Timbuktu Niamey Onitsha Port Harcourt - karibu na delta ya mdomoni


title: Niger (mto)

text: Jamii:Mito ya Afrika Jamii:Mito ya Guinea Jamii:Mito ya Mali Jamii:Mito ya Niger Jamii:Mito ya Nigeria


title: Binadamu

text: Binadamu (pia mwanadamu) ni neno linalomaanisha "Mwana wa Adamu", anayeaminiwa na dini za Uyahudi, Ukristo na Uislamu kuwa ndiye mtu wa kwanza.


title: Binadamu

text: Kisayansi jina hilo linaweza kutumika kwa maana ya "Homo sapiens" ili kumtofautisha na viumbe wengine wa jenasi Homo ambao wote walitoweka walau miaka 12,000 hivi iliyopita.


title: Binadamu

text: Watu wote walioko leo hii ni spishi ileile na tofauti zinazoonekana kati ya maumbile yao katika sehemu mbalimbali za dunia ni kidogo tu.


title: Binadamu

text: Utafiti juu ya DNA umethibitisha kwamba binadamu wote wametokana na watu waliokuwepo Afrika walau miaka 250,000 hivi iliyopita.


title: Binadamu

text: Kwa namna ya pekee, upimaji wa DNA ya mviringo, ambayo kila mmoja anarithi kwa mama tu, ulionyesha kuwa binadamu wote waliopo duniani wanachanga mama mmoja aliyewahi kuishi miaka 130,000 hivi iliyopita.


title: Binadamu

text: Halafu upimaji wa kromosomu Y, ambayo kila mwanamume anarithi kwa baba tu, ulionyesha kuwa wanaume wote waliopo duniani wanachanga baba mmoja aliyewahi kuishi walau miaka 70,000 hivi iliyopita, kidogo kabla ya baadhi ya watu kuanza kuhama bara la Afrika na kuenea Asia labda kufuatia pwani za Bahari ya Hindi.


title: Binadamu

text: Hata hivyo, miaka hii ya mwisho imegundulika katika baadhi ya wanaume wenye asili ya makabila ya Wabangwa na Wambo (Camerun, Afrika ya Kati) aina ya kromosomu Y tofauti sana na ile ya wanaume wengine wote waliowahi kupimwa, kiasi cha kukadiria imetofautiana miaka 350,000 hivi iliyopita.


title: Binadamu

text: Vilevile, upimaji wa DNA ya mstari kwa jumla umeonyesha uwezekano wa kwamba baadhi ya binadamu wa leo, wale wasio wa kusini kwa Sahara, wana asilimia 1-6 ya urithi wa kibiolojia kutoka kwa aina nyingine za homo, hususan Homo neanderthalensis, ile ya pango la Denisova na ile iliyorithiwa na baadhi ya watu wa visiwa vya Andaman (India).


title: Binadamu

text: Kama hao waliweza kweli kuzaliana na Homo sapiens maana yake walikuwa spishi moja na yeye. Hapo asili ya binadamu inatakiwa kuhesabiwa ya zamani zaidi sana kuliko miaka 200,000 iliyofikiriwa kwanza.


title: Binadamu

text: Kutoka bara la Asia, watu walienea kwanza Australia na Ulaya, halafu Amerika toka kaskazini hadi kusini.


title: Binadamu

text: Hatimaye, katika karne ya 20 watu walikwenda kukaa kwa muda katika bara la Antaktika kwa ajili ya utafiti.


title: Binadamu

text: Ingawa binadamu ana undugu mkubwa wa kibiolojia na sokwe na viumbe vingine, ustawi wake hauna mfano, kiasi cha kufanya wengi waamini tofauti iliyopo inadai kuelezwa kwa uwemo wa roho ndani ya mwili wake; roho ambayo dini hizo zinasadiki imetiwa na Mungu moja kwa moja.


title: Binadamu

text: Kadiri ya Biblia, binadamu ameumbwa “kwa mfano wa Mungu” (Mwa 1:27), mwenye roho isiyokufa. Hivyo, Mungu amependa kuwasiliana na watu, akijitambulisha na kujitoa kwetu, tuweze kuishi katika urafiki naye na hatimaye tushiriki heri yake.


title: Binadamu

text: Ameshirikishwa naye ukuu juu ya viumbe vyote vinavyoonekana. “Nikiziangalia mbingu zako, kazi ya vidole vyako, mwezi na nyota ulizoziratibisha; mtu ni kitu gani hata umkumbuke, na binadamu hata umwangalie? Umemfanya mdogo punde kuliko Mungu; umemvika taji ya utukufu na heshima” (Zab 8:3-5). “Siwaiti tena watumwa; kwa maana mtumwa hajui atendalo bwana wake; lakini ninyi nimewaita rafiki, kwa kuwa yote niliyoyasikia kwa Baba yangu nimewaarifu” (Yoh 15:15). Amefanya hivyo kwa maneno na matendo yanayoshikamana sana kwa kuwa maneno yanafafanua matendo, nayo matendo yanathibitisha maneno.


title: Binadamu

text: Mungu ametufunulia pia ukweli juu yetu wenyewe akijibu kabisa maswali yanayotusumbua kuhusu maana na lengo la maisha yetu. “Mungu hutaka watu wote waokolewe, na kupata kujua yaliyo kweli” (1Tim 2:4). “Mungu si mtu, aseme uongo” (Hes 23:19). Yeye hadanganyiki wala hadanganyi.


title: Binadamu

text: Kati ya viumbe vinavyoonekana, mtu tu ni nafsi, akiwa na uwezo wa kujifahamu, kujitawala, kujitolea na kupendana na wengine. Basi, anapaswa kulinda hadhi hiyo asitawaliwe na tamaa za kila aina. Akifanya hivyo anatimiza mpango wa Mungu juu yake na kupendana naye.


title: Binadamu

text: Malaika na watu ndio viumbe pekee vyenye hiari ya kuchagua wenyewe wachangie mpango wa Mungu au la. “Nazishuhudiza mbingu na nchi juu yenu hivi leo, kuwa nimekuwekea mbele yako uzima na mauti, baraka na laana; basi, chagua uzima, ili uwe hai, wewe na uzao wako; kumpenda Bwana, Mungu wako, kuitii sauti yake, na kushikamana naye; kwani hiyo ndiyo uzima wako” (Kumb 30:19-20).


title: Binadamu

text: Malaika na watu wanaweza kuchagua hata wawe wema au wabaya milele. “Kulikuwa na vita mbinguni: Mikaeli na malaika zake wakapigana na yule joka, yule joka naye akapigana nao pamoja na malaika zake; nao hawakushinda, wala mahali pao hapakuonekana tena mbinguni” (Ufu 12:7-8).


title: Binadamu

text: Chaguo letu binadamu linafanyika siku kwa siku kwa kuchukua misimamo mizuri au mipotovu kuhusu dini na maadili. “Mwayachunguza Maandiko, kwa sababu mnadhani kwamba ninyi mna uzima wa milele ndani yake; na hayo ndiyo yanayonishuhudia. Wala hamtaki kuja kwangu mpate kuwa na uzima” (Yoh 5:39-40).


title: Binadamu

text: Binadamu ni umoja wa mambo mawili: roho iliyoumbwa na Mungu moja kwa moja, na mwili ulioumbwa naye kwa njia ya wazazi. Maumbile hayo yanatakiwa kukamilika kwa kupokea na kutimiza upendo wa Mungu aliyesema, “’Na tufanye mtu kwa mfano wetu, kwa sura yetu; wakatawale samaki wa baharini, na ndege wa angani, na wanyama, na nchi yote pia, na kila chenye kutambaa kitambaacho juu ya nchi’. Mungu akaumba mtu kwa mfano wake, kwa mfano wa Mungu alimwumba, mwanamume na mwanamke aliwaumba” (Mwa 1:26-27).


title: Binadamu

text: Hivyo, mwili wetu ni muhimu, kwa sababu umeumbwa na Mungu, umetwaliwa na Mwanae ili atuokoe, umehuishwa na Roho Mtakatifu atakayeutukuza siku ya ufufuo kwa mfano wa Yesu. “Mwili si kwa zinaa, bali ni kwa Bwana, naye Bwana ni kwa mwili. Naye Mungu alimfufua Bwana, na tena atatufufua sisi kwa uweza wake. Je, hamjui ya kuwa miili yenu ni viungo vya Kristo? Basi nivitwae viungo vya Kristo na kuvifanya viungo vya kahaba? Hasha! Au hamjui ya kuwa yeye aliyeungwa na kahaba ni mwili mmoja naye?… Au hamjui ya kuwa mwili wenu ni hekalu la Roho Mtakatifu aliye ndani yenu, mliyepewa na Mungu?” (1Kor 6:13-16,19).


title: Binadamu

text: Utotoni anasukumwa tu na haja za umbile lake, ambazo ni muhimu kwake na anazilenga bila ya kuhitaji juhudi.


title: Binadamu

text: Lakini akikua anaanza kutambua tunu za maadili na dini, ambazo ni njema, ni muhimu kwa zenyewe na zinamdai azifuate kwa nia imara hadi afikie lengo.


title: Binadamu

text: Kwa bidii za kudumu za namna hiyo anamlenga hasa Mungu, wema mkuu.


title: Binadamu

text: Anapopitia misukosuko ya ujana asikubali kushindwa na vionjo wala asikate tamaa, kwa kuwa Mungu amemuumba atawale hata nafsi yake na mwili wake.


title: Binadamu

text: Mtu wa kwanza kuumbwa na Mungu kadiri ya Biblia alikuwa Adamu, akifuatwa na Eva mkewe. Hapo “Mungu aliona kila kitu alichokifanya, na tazama ni chema sana” (Mwa 1:31).


title: Binadamu

text: Hata hivyo, baada ya dhambi ya asili anadaiwa bidii katika kutekeleza tunu ili wema alionao uzae matunda.


title: Binadamu

text: Basi, apanie kukuza wema aliojaliwa ili kesho awe mtu bora kama mzazi, raia, kiongozi wa dini na jamii n.k.


title: Binadamu

text: Penye nia pana njia hata ya kuelekea utakatifu utakaokamilika katika uzima wa milele.


title: Binadamu

text: Binadamu amekabidhiwa na Mungu dunia, lakini hasa amekabidhiwa nafsi yake mwenyewe. Itamfaa nini kujua na kutawala ulimwengu, asipojijua na kujitawala kweli?


title: Binadamu

text: Karne XX imeleta maendeleo makubwa katika elimunafsia (= saikolojia). Hivyo anaweza kutambua vizuri mema na mabaya yaliyomo ndani mwake.


title: Binadamu

text: Lakini akitaka kujifahamu haitoshi asikilize mafundisho hayo au kusoma vitabu vingi juu yake.