title: Tetekuwanga

text: Mkumbano wa mtoto aliye na afya bora na VZV husababisha kingaglobulini G (IgG), kingaglobulini M (IgM), na A kingaglobulin A (IgA) kingamwili; kingamwili IgG hudumu kwa maisha na hujenga kinga. Majibu ya kinga yanayozalika kwa seli pia ni muhimu katika kukwaza ueneaji na muda wa maambukizi ya varisela ya mwanzoni. Baada ya maambukizi ya mwanzo, VZV huaminika kuenea kutoka mukosa na vidonda vya ngozi hadi kwa neva za hisia. VZV basi hubakia katika hali fiche kwenye seli za kifundo cha neva mgongoni kwenye neva za hisia. Kuibuka upya VZV husababisha katika dalili za malengelenge zosta (yaani, "vipele)," na wakati mwingine Ramsay Hunt aina ya II.


title: Tetekuwanga

text: Kwa wanawake wajawazito, kingamwili zinazozalika kutokana na chanjo au maambukizi ya awali na kuhamishwa kupitia kwa plasenta na kijusi. Wanawake ambao wana kinga ya tetekuwanga hawawezi kuambukizwa na hawatakiwi kuwa na wasiwasi kuhusu hilo kwao wenyewe au kwa watoto wao wakati wa ujauzito.


title: Tetekuwanga

text: Varisela kwa wanawake wajawazito inaweza kusababisha maambukizi ya virusi kupitia plasenta na maambukizi ya kijusi. Maambukizi yakitokea katika wiki 28 za kwanza za ujauzito, yanaweza kusababisha dalili za varisela ya kijusi (pia hujulikana kama "dalili za varisela ya kuzaliwa)." Athari kwa kijusi zinaweza kuwa mbalimbali, kuanzia usugu wa kutokua kikamilifu kwa vidole miguuni na mikononi hadi kwa uumbikaji mbaya wa tupu ya nyuma na kibofu cha mkojo. Matatizo yanayowezekana ni pamoja na:Maambukizi ya baadaye katika kipindi cha ujajauzito au mara tu baada ya kuzaliwa hujulikana kama "varisela ya utotoni" ". Maambukizi ya wajawazito huhusishwa na utoaji mimba kabla kukomaa. Hatari ya mtoto kukumbwa na ugonjwa kutokana na maambukizi uko juu zaidi katika kipindi cha siku 7 kabla ya kuzaliwa hadi siku 7 baada ya kuzaliwa. Mtoto huweza pia kukumbwa na hatari ya virusi vinavyoambukiza kupitia maingiliano na nduguze ama watu wengine walioambukizwa, lakini hilo halitakiwi kuzua shaka, hasa iwapo mama ana kinga. Watoto wanaozaliwa ambao huonyesha dalili wako katika hatari kubwa ya homa ya mapafu na matatizo mengine changamano ya ugonjwa huo.


title: Tetekuwanga

text: Baada ya maambukizi ya tetekuwanga, virusi hubakia katika hali ya ubwete kwenye tishu za neva mwilini. Mfumo wa kingamaradhi hudumisha virusi katika hali ya kudhibitiwa, lakini baadaye maishani, hasa wakati wa utu uzima, vinaweza kuibushwa upya na kusababisha aina tofauti za virusi viitwavyo vipele.


title: Tetekuwanga

text:
Uenezi wa tetekuwanga unaweza kuzuiwa kwa kuwatenga watu walioathirika. Uambukizaji ni kutokana na mkumbano na majimaji ya mpumuo, au mkumbano wa moja kwa moja na vidonda vya vipele, katika kipindi cha siku tatu kabla ya kuanza kwa vipele, hadi siku nne baada ya kuanza kwa vipele. Kwa hivyo, kujiepusha na ukaribu au maingiliano ya kimwili na watu walioathirika katika kipindi hicho kutazuia maambukizi.
Virusi vya tetekuwanga (VZV) vinaweza kukabiliwa na kemikali za kuuwa viini, hasa klorini ya kusafisha (yaani, sodiamu hipokloriti). Pia, kama virusi vyote vilivyogubikwa, VZV huathirika na ukaushaji, joto na sabuni. Kwa hivyo virusi hivi ni rahisi kuua kwa kiasi.


title: Tetekuwanga

text: Chanjo ya varisela ilizotengenezwa kwa mara ya kwanza na Michiaki Takahashi mwaka wa 1974 kutoka kwa uzao wa Oka. Imekuwa ikipatikana Marekani tangu 1995 kama kinga dhidi ya ugonjwa huo. Baadhi ya nchi huhitaji au kutohitaji chanjo ya varisela kabla ya kujiunga na shule ya msingi. Kinga si ya maisha na chanjo zaidi huhitajika miaka mitano baada ya chanjo ya awali. Chanjo ya tetekuwanga si mojawapo katika orodha ya chanjo za kawaida utotoni nchini Uingereza: huko chanjo hii hutolewa tu kwa watu ambao wako katika hatari kubwa ya kupata tetekuwanga.


title: Tetekuwanga

text: Ingawa hakujakuwa na tafiti rasmi za kimatibu za kutathmini ufanisi wa kutumia losheni ya kisasa ya kalamini, ambacho ni kizuizi cha kisasa kinachoandaliwa kwa zinki oksidi kama mojawapo ya njia za kawaida zaidi za uzuiaji, ina historia bora ya usalama. Ni muhimu kudumisha usafi bora na kusafisha ngozi kila siku kwa maji moto ili kuzuia maambukizi ya bakteria kwa mara nyingine. Kujikuna pia kunawezakuongeza hatari ya maambukizi ya baadaye. Kuongeza kiasi kidogo cha siki kwenye maji hupendekezwa wakati mwingine. Dawa za kuzuia maumivu zinaweza kumezwa ili kuzuia kuhisi mwasho


title: Tetekuwanga

text: Ili kukabiliana na dalili za tetekuwanga, watu kwa kawaida hutumia krimu na loshen kuzuia mwasho. Losheni hizi hazifai kutumika usoni au karibu na macho. Kujipaka kiowevu cha uji wa shayiri pia kunaweza kusaidia kupunguza usumbufu.


title: Tetekuwanga

text: Matibabu ya varisela hasa hujumuisha kupunguza dalili, kwa vile hakuna tiba halisi ya hali hii. Hata hivyo, baadhi ya tiba hupatikana kwa minajili ya kupunguza dalili wakati ambapo mfumo wa kingamaradhi husafisha virusi toka mwilini. Kama hatua ya kinga, wagonjwa kwa kawaida hutakiwa kukaa nyumbani wakiwa katika hali ya kuweza kuambukiza ili kuepuka kueneza ugonjwa kwa wengine. Pia, mara kwa mara walioambukizwa hutakiwa kukata kucha zao au kuvaa glovu ili kuzuia kujikuna na kupunguza hatari ya maambukizi kwa mara nyingine.


title: Tetekuwanga

text: Hali hii humalizika yenyewe kwa kipindi cha wiki chache lakini wakati huohuo ni lazima wagonjwa wazingatie kwa makini usafi wa binafsi. Upele unaosababishwa na virusi vya varisela zosta huweza hata hivyo kudumu hadi mwezi mmoja, ingawa hatua ya kuambukiza haichukui zaidi ya wiki moja au mbili. Pia, kukaa katika mazingira baridi kunaweza kusaidia kupunguza mwasho kwani joto na jasho huuzidisha. Losheni ya kalamini inaweza kujaribiwa kwa kuwa inaweza kupunguza dalili kutokana na uwezo wake wa kutuliza na kupoza ngozi.


title: Tetekuwanga

text: Utatuzi wa kiasili wa tetekuwanga ni pamoja na maji ya pea, magadi ya kuoka, mafuta ya vitamini E, asali, chai mitishamba au karoti na korianda. Inaaminika kwamba mwasho wa ngozi unaweza kupunguzwa kwa kiwango fulani kwa maji ambayo yametumika kupikia mbaazi mbichi. Losheni inayotengenezwa kwa magadi ya kuoka na maji yanaweza kuwekwa kwenye ngozi za wagonjwa kwa sponji ili kupunguza mwasho. Pia, kupaka mafuta ya vitamini E au asali kwa ngozi hudhaniwa kuwa na athari ya uponyaji kwa alama ambazo zinaweza kubakia baada ya maambukizi kutibiwa. Baadhi ya watu wanadai kuwa athari za kutuliza kwa kadri za chai ya kijani zina ufanisi wa kupunguza dalili. Hata hivyo, haijulikani ni kwa kiasi gani tiba hizi za nyumbani zinaweza kwa hakika kusaidia wagonjwa kukabiliana vizuri na maambukizi.


title: Tetekuwanga

text: Chanjo ya varisela inapatikana kwa watu ambao wamekumbwa na virusi, lakini bado hawajahisi dalili. Chanjo hii ina ufanisi zaidi ikitolewa kwa muda wa siku tatu hadi siku tano baada ya kuambukizwa. Imeonekana kuwa chanjo ya tetekuwanga inaweza kuzuia au kupunguza dalili katika 90% ya matukio ya kuambukizwa, kama ikitolewa kwa muda wa siku tatu baada ya kukumbana na virusi. Kwa watu ambao wamekumbana na virusi lakini huathirika watumiapo chanjo hii, kuna dawa inapatikana, aitwayo varisela kingaglobulin zosta au VZIG ambayo inaweza kuzuia au kupunguza dalili za baada ya maambukizi. VZIG kimsingi hutolewa kwa watu walio katika hatari ya kupatwa na matatizo kutokana na gharama yake ya juu na kinga ya muda mfupi. Aina hii ya tiba hupendekezwa tu kwa watoto wachanga ambao mama zao wamekumbwa na tetekuwanga siku chache kabla au baada ya kujifungua, watoto walio na lukemia au limfoma, watu wenye mfumo hafifu wa kingamaradhi au wanawake wajawazito. VZIG inapendekezwa kwa muda usiozidi saa 96 baada ya kukumbana na virusi.


title: Tetekuwanga

text: Ikiwa asikloviri itaanzishwa kwa saa 24 ya mwanzo wa vipele itapunguza dalili lakini haina athari kwa kiwango cha kutatiza. Kwa sasa basi, matumizi ya asikloviri haipendekezwi kwa watu wenye kinga imara (yaani, watu wenye siha bora, wasio na upungufu wa kinga kwa sasa au wanaotumia tiba za udhibitikinga).


title: Tetekuwanga

text: Matibabu ya tetekuwanga kwa watoto hulenga dalili wakati, ambapo mfumo wa kingamaradhi hukabiliana na virusi. Huku watoto wadogo zaidi ya miaka 12 wakikata kucha na kuziweka safi ni sehemu muhimu ya matibabu kwa vile wao huwa hatarini zaidi mwa kukuna malengelenge yao. Watoto walio na umri wa chini ya miaka 12 lakini kuzidi mwezi mmoja hawafai kupata dawa za kuzuia virusi iwapo hawaugui ugonjwa wowote mwingine ambao unaweza kuwaweka katika hatari ya kupatwa na matatizo.


title: Tetekuwanga

text: Ili kuepuka kuishiwa na maji mwilini, unywaji wa kiasi kikubwa cha maji unashauriwa hasa iwapo mtoto atapatwa na homa. Homa au maumivu ya kichwa yanaweza kupunguzwa kwa dawa za kupunguza maumivu kama vile parasetamoli au ibuprofeni. Watoto ambao ni wakubwa kuzidi mwaka mmoja wanaweza kupewa vidonge vya antihistamini au dawa za maji ambazo husaidia wakati ambapo mtoto hawezi kupata usingizi kwa sababu ya kuwashwa.


title: Tetekuwanga

text: Asikloviri au kingaglobulini kwa jumla huagizwa kwa watoto walio katika hatari ya kukumbwa na matatizo yatokanayo na tetekuwanga. Wao hupokea matibabu sawa na iliyotajwa hapo juu kuongezea na dawa dhidi ya virusi. Kategoria za watoto wanaoonekana kuwa katika hatari ya kupatwa na matatizo ni pamoja na watoto wachanga wa chini ya umri wa mwezi mmoja, walio na mfumo wa kinga hafifu, wale ambao hutumia steroidi au dawa za kudhibiti kinga au watoto walio na magonjwa sugu ya moyo, mapafu na ngozi. Aidha, watu wazima na vijana huchukuliwa kuwa katika hatari ya kupata matatizo na kwa kawaida hupewa dawa ya kuzuia virusi.


title: Tetekuwanga

text: Aspirini haikubaliki sana kwa watoto wadogo wa chini ya miaka 16 kwa vile imekuwa ikihusiana na uwezekano wa hali mbaya na hatari ijulikanayo kama dalili za Reye.


title: Tetekuwanga

text: Maambukizi kwa watu wazima ambao kwa kawaida huwa na siha bora huelekea kuwa kali na kuathiri zaidi; matibabu kwa dawa za kuzuia virusi (k.v. asikloviri) hupendekezwa kwa jumla, mradi ianzishwe kwa muda wa saa 24-48 tokea kuanza kwa vipele.


title: Tetekuwanga

text: Tiba za kupunguza dalili za tetekuwanga kwa watu wazima kimsingi ni sawa na zinazotumiwa kutibia watoto. Aidha, watu wazima mara nyingi huagiziwa dawa za kuzuia virusi kama kwa vile zina ufanisi katika kupunguza ukali wa hali na uwezekano wa kupatwa na matatizo zaidi. Dawa za kuzuia virusi, hata hivyo, halengwi kuua virusi, bali kukomesha kuongezeka kwa dalili.


title: Tetekuwanga

text: Watu wazima pia hushauriwa kuongeza unywaji wa maji ili wasiishiwe na maji mwilini na wapunguze maumivu ya kichwa. Dawa za kuzuia maumivu kama vile parasetamoli na ibuprofeni pia hupendekezwa kwa kuwa zina ufanisi wa kupunguza mwasho na dalili nyingine kama vile homa au maumivu. Dawa za mzio zinaweza kutumika katika hali ambapo dalili husababisha ukosefu wa usingizi, kwa vile zina ufanisi katika kupunguza mwasho na pia kutumika kama kitulizi.


title: Tetekuwanga

text: Kama vile katika watoto, dawa za kuzuia virusi huonekana kuwa na umuhimu zaidi kwa watu wazima walio katika hatari kubwa ya kukumbwa na matatizo zaidi. Hawa ni pamoja na wanawake wajawazito au watu walio na mfumo hafifu wa kinga.


title: Tetekuwanga

text: Sorivudini, ambavyo ni viini vinavyoshabihiana vimeonekana kutoka katika ripoti za matukio machache kuwa na mafanikio katika kutibu matukio ya varisela kwa watu wazima walio na siha bora. Majaribio makubwa ya kimatibabu yanahitajika ili kuonyesha ufanifu wa dawa hii.


title: Tetekuwanga

text: Muda wa kujitokeza kwa vilengelenge vinavyosababishwa na virusi vya varisela zosta hutofautiana miongoni mwa watoto aghalabu kutoka siku 4 hadi 7, kisha kujitokeza kwa dalili ya malengelenge mapya huanza kupunguka baada ya siku 5. Maambukizi ya tetekuwanga ina hatari ya kadri kwa watoto wadogo, na ya matibabu ya dalili, kwa kujipaka sodiumu bikaboneti au dawa za uzio /1} ili kupunguza mwasho. Parasetamoli (asetaminopheni) hutumika sana kupunguza homa. Aspirini au bidhaa zilizo na aspirini, hazipaswi kutolewa kwa watoto walio na tetekuwanga kwa vile inaweza kusababisha dalili za Reye.


title: Tetekuwanga

text: Kwa watu wazima, ugonjwa huo ni kali zaidi, ingawa matukio yake ni machache sana. Maambukizi kwa watu wazima huhusishwa zaidi na vifo kutokana na homa ya mapafu, hepatiti, na ensefaliti. kwa hakika, hadi 10% ya wanawake wajawazito walio na tetekuwanga hupata homa ya mapafu, na ukali wake huongezeka baadaye katika kipindi cha ujauzito. Nchini Uingereza na Welsi, 75% ya vifo kutokana na tetekuwanga ni vya watu wazima. Uvimbe wa ubongo, au ensefaliti, unaweza kutokea kwa watu ambao kinga yao imeathiriwa, ingawa kiwango cha hatari huzidishwa na malengelenge ya zosta Fasiiti nekrotizi pia ni tatizo nadra.


title: Tetekuwanga

text: Maambukizi ya bakteria kwa vidonda vya ngozi kwa mara nyingine, yanayodhihirika kama impetigo, seluliti, na erisipela, ni matatizo ya kawaida zaidi kwa watoto wenye siha njema. Maambukizi ya varisela ya kimsingi yaliyosambaa ambayo kwa kawaida huonekana kwa watu wenye kinga iliyoathirika yanaweza kuzua kiwango cha juu cha kuugua. Asilimia tisini ya matukio ya nimonia ya varisela hutokea miongoni mwa watu wazima. Matatizo yasiyo ya kawaida ya tetekuwanga iliyosambazwa pia hujumuisha miokaditi, hepatiti, na glomerulonefriti.


title: Tetekuwanga

text: Matatizo ya kufuja damu hutokea zaidi kwa watu wenye kinga zilizoathirika au kinga zilizopunguka, ingawa watoto wenye afya bora na watu wazima pia huathirika. Dalili kuu tano za kimatibabu zimeelezwa: purpura febrili, tetekuwanga yenye kudhuru na purpura, purpura baada ya maambukizi, fulminans purpura, na purpura anafilaktoidi. Dalili hizi zina mikondo inayobadilikabadilika, huku purpura febrile ikiwa ndiyo tulivu zaidi kati ya dalili zote ikiwa na matokeo yasiyotatiza. Kinyume na hayo, tetekuwanga tulivu na purpura ni hali hatari za kimatibabu ambayo ina kiwango cha vifo cha zaidi ya 70%. Etiolojia ya dalili hizi za tetekuwanga inayovuja haijulikani.


title: Tetekuwanga

text: Tetekuwanga ilitambuliwa kwa mara ya kwanza na mwanasayansi Mwislamu wa Kiajemi Muhammad ibn Zakariya ar-Razi (865-925), anayejulikana katika nchi za magharibi kama "Rhazes", ambaye aliitofautisha bayana na ndui na surua.Baadaye Giovanni Filippo (1510-1580) wa Palermo alitoa maelezo ya kina zaidi.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Saikolojia ya Kimatibabu ni muungano wa sayansi, nadharia na maarifa ya kiafya kwa madhumuni ya kuelewa, kuzuia, na kupunguza dhiki au utendakazi mbaya wa kisaikolojia na kuendeleza ustawi wa dhahania na maendeleo ya kibinafsi. Muhimu katika huduma yake ni tathmini ya kisaikolojia na matibabu ya kisaikolojia, ingawa pia wanasaikolojia ya kimatibabu pia hushiriki katika utafiti, mafunzo, ushauri, kutoa ushahidi, na kuendeleza mipango na utawala. Katika nchi nyingi, saikolojia ya kimatibabu ni taaluma iliyothibitiwa ya afya ya akili.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Ulingo huu mara nyingi huchukuliwa kuwa ulianza katika 1896 kwa ufunguzi wa kwanza wa kliniki ya kisaikolojia katika Chuo Kikuu cha Pennsylvania naye Lightner Witmer. Katika nusu ya kwanza ya karne ya 20, saikolojia ya kimatibabu ilikuwa ikilenga tathmini ya kisaikolojia, huku matibabu yakiwapewa umuhimu kidogo. Hii ilibadilika baada ya miaka ya 1940 wakati wa Vita Vikuu vya Pili vya Dunia kusababisha ongezeko kubwa la mahitaji ya idadi ya matabibu walihitimu. Tangu wakati huo, mifumo miwili mikuu ya elimu imeundwa-ya Ph.D. mtaalamu-sayansi mfano (kulenga juu ya utafiti) na Psy.D. mfumo wa muuguzi-msomi (unaolenga matibabu ya kiafya). Wanasaikolojia wa kiafya sasa wanachukuliwa kuwa wataalamu katika kutoa matibabu ya kisaikolojia, na kwa ujumla hujifunza katika nadharia nne za kimsingi usomi wa kisaikolojia wa vipengele vya tabia ya binadamu, kibinadamu, tiba ya kitabia / utambuzi wa kitabia, na tiba ya mifumo au ya familia.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Ingawa saikolojia ya kisayansi ya kisasa, husemekana iliasisiwa kwa ufunguzi wa maabara ya kwanza ya kisaikolojia 1879 na Wilhelm Wundt, jitihada za kuunda mbinu za kuchunguza na kutibu shida za kiakili zilikuwepo kwa muda mrefu. Mifumo iliyorekodiwa ya kwanza ilikuwa ni mchanganyiko wa dini, uchawi na/au mitazamo ya kimatibabu. Mifano ya mapema ya madaktari hao ni pamoja na Patañjali, Padmasambhava, Rhazes, Avicenna, na Rumi.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Mapema katika karne ya 19, mtu angeweza kuchunguzwa kichwa, kwa hali halisi, kwa kutumia taaluma ya umbo la fuvu, masomo ya utu kwa kutumia umbo la fuvu. Matibabu ya aina nyingine maarufu ni pamoja na fisionomia utafiti wa umbo la uso na upumbazaji, matibabu ya Mesmer kwa kutumia sumaku. Imani za kiroho na "uponyaji akili" wake Phineas Quimby pia zilikuwa maarufu.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Hatimaye jamii ya kisayansi ilikuja kukufuru njia hizi zote, wanasaikolojia wa kielimu pia hawakujihusisha na aina mbaya ya ugonjwa wa akili. Eneo hilo tayari lilikuwa likishughulikiwa na ulingo uliokuwa unakuwa wa saikolojia na nyurolojia katika harakati ya hifadhi. Haikuwa hadi mwisho wa karne ya 19, karibu wakati Sigmund Freud alipoanzisha "tiba ya kuzungumza" huko Vienna, ndipo matumizi ya kwanza ya kiafya ya saikolojia yalianza.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Kufikia nusu ya pili ya 1800, utafiti wa kisayansi wa saikolojia ulikuwa unaimarika vyema katika maabara ya vyuo vikuu. Ingawa kulikuwa na sauti chache zilizotawanyika zikitoa wito wa saikolojia yenye matumizi, jamii ya kisaikolojia kwa ujumla ilidharau wazo hili na kusisitiza kuwa sayansi "safi" kuwa tu matumizi yanayostahili. Hii ilibadilika wakati Lightner Witmer (1867-1956), mwanafunzi wa zamani wa Wundt na mkuu wa idara ya saikolojia katika Chuo Kikuu cha Pennsylvania, alipokubali kutibu kijana ambaye alikuwa na matatizo na herufi. Mafanikio ya matibabu yake yalipelekea kwa ufunguzi wa kwanza wa kliniki ya kisaikolojia huko Penn naye Witmer katika 1896, wenye lengo la kuwasaidia watoto wenye ulemavu wa kujifunza. Miaka kumi baadaye katika 1907, Witmer alianzisha jarida la kwanza katika fani hii, "Zahanati ya Kisaikolojia," ambapo neno "saikolojia ya kimatibabu" lilianzishwa, ambayo hufafanuliwa kama "utafiti wa watu, kwa maangalizi au majaribio, kwa nia ya kuendeleza mabadiliko". Fani haikufuata mfano wa Witmer haraka, lakini kufikia 1914, kulikuwa na kliniki 26 sawia katika Marekani


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Hata vile saikolojia ya kimatibabu ilivyokuwa ikikua, kushughulikia masuala sugu ya dhiki kubwa ya akili ilisalia kuwa kazi ya wanasaikayatria na wananyurolojia. Hata hivyo, wanasaikolojia wa kimatibabu waliendelea kuingia katika eneo hili kutokana na kuongezeka kwa ujuzi wao katika uchunguzi wa kisaikolojia. Sifa ya wanasaikolojia kama wataalamu wa tathmini iliimarishwa wakati wa Vita Vikuu vya 1 vya Dunia kwa maendelezo ya vipimo viwili vya akili, "Jeshi Alpha" na "Jeshi Beta" (upimaji wa ujuzi usio na usemi na wenye usemi, mtawalia), ambayo ingeweza kutumika na makundi makubwa ya makurutu. Kutokana na ufanisi kwa sehemu kubwa wa vipimo hivi, tathmini ilikuja kuwa nidhamu ya msingi ya saikolojia kiafya kwa robo karne iliyofuatia, wakati vita vingine viliposukuma fani kwenda katika matibabu.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Fani ilianza kujipanga chini ya jina la "Saikolojia ya Kimatibabu" katika 1917 kwa kuanzishwa kwa Shirika la Marekani la Saikolojia ya Kimatibabu. Hiki kilikuwepo hadi 1919 tu, ambapo Shirika la Marekani la Kisaikolojia (lililoanzishwa naye G. Stanley Hall katika 1892) lilipoanzisha sehemu ya Saikolojia ya Kimatibabu, ambayo ilitoa vyeti hadi 1927. Ukuaji katika fani ulikuwa wa polepole kwa muda wa miaka michache iliyofuatia wakati mashirika mbalimbali yasiyohusiana ya kisaikolojia yalipoungana pamoja kama Chama cha Marekani cha Saikolojia ya Mpakato mnamo 1930, ambayo ilifanya kazi kama jukwaa la kimsingi kwa wanasaikolojia mpaka baada ya Vita Kuu vya Pili vya Dunia wakati APA ilipojipanga upya. Katika 1945, APA iliunda kile sasa kiitwacho Idara 12, mgawanyo wake wa saikolojia ya kimatibabu, ambayo bado ni shirika linaloongoza katika fani. Jamii za Kisaikolojia na vyama katika nchi nyingine zinazozungumza Kiingereza zilianzisha migawanyiko sawa, ikiwa ni pamoja na Uingereza, Canada, Australia na New Zealand.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Wakati Vita Vikuu vya II vilipoanza jeshi tena lilitoa mwito kwa wanasaikolojia wa kimatibabu. Kama vile askari walipoanza kurudi kutoka mapambano, wanasaikolojia walianza kuona dalili ya kiwewe cha kisaikolojia kilichoitwa "mshtuko Mkuu" (hatimaye ilikuja kuitwa ugonjwa unaotokana na kiwewe) ambao ulikuwa bora kutibiwa haraka iwezekanavyo. Kwa sababu madaktari (madaktari wa akili wakiwemo) walikuwa walikuwa na mzigo mzito sana katika kutibu majeraha ya kimwili, wanasaikolojia waliitwa kusaidia kutibu hali hii. Wakati huo huo, wanasaikolojia wa kike (ambao walikuwa wametengwa kutoka kwa jitihada ya kivita) waliunda Baraza la Taifa la Wanasaikolojia Wanawake wakiwa na lengo la kusaidia jamii kukabiliana na dhiki za vita na kutoa ushauri kwa akina mama vijana juu ya kulea watoto. Baada ya vita, Utawala wa Askari Wastaafu katika Marekani ulifanya uwekezaji mkubwa sana katika kuanzisha programu za mafunzo kwa viwango vya udaktari katika saikolojia ya kimatibabu ili kusaidia kutibu maelfu ya askari wastaafu waliohitaji huduma. Hii ilisababisha, Marekani kutoka kutokuwa na mipango ya chuo kikuu rasmi katika saikolojia ya kimatibabu katika 1946 hadi zaidi ya nusu ya Ph.D zote katika saikolojia katika 1950 kutuzwa katika saikolojia ya kimatibabu.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Vita Vikuu vya Pili vya Dunia vilisaidia kuleta mabadiliko makubwa kwa saikolojia ya kimatibabu, sio tu Marekani lakini pia kimataifa. Elimu ya uzamili ya saikolojia ilianza kuongeza matibabu ya saikolojia kwa sayansi na utafiti kulingana na mwelekeo wa mwanasayansi-muuguzi wa 1947, unaojulikana leo "kama" mfano wa "Boulder," kwa programu Ph.D. za katika saikolojia ya kimatibabu. Saikolojia ya kiafya nchini Uingereza ilikua sawia na Marekani baada ya Vita vya Pili vya Dunia, katika muktadha wa Afya ya Uingereza sifa, viwango, na mishahara pamoja na kusimamiwa na Jamii ya Uingereza ya Kisaikolojia.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Kufikia miaka ya 1960, matibabu ya shida ya akili yalikuwa yamejumuishwa ndani ya saikolojia ya kimatibabu, lakini kwa wengi mfumo wa elimu ya Ph.D. haukutoa mafunzo muhimu kwa wale waliopende katika utendaji badala ya utafiti. Kulikuwa na hoja iliyokuwa ikienea ikisema fani ya saikolojia nchini Marekani ilikuwa imekua kwa kiwango kilichoruhudu mafunzo rasmi katika huduma ya kimatibabu. Dhana ya shahada ya utekelezaji ilijadiliwa katika 1965 na kupata kibali cha kiasi kwa ajili ya mpango wa majaribio katika Chuo Kikuu cha Illinois iliyokuwa ianze mwaka wa 1968. Programu nyingine kadhaa sawia na hiyo zilianzishwa baada kidogo, na mnamo 1973, katika Mkutano wa pazia katika Mafunzo ya Kitaalamu katika Saikolojia, Mfumo wa Madaktari Watekelezi wa Saikolojia ya Kimatibabu "Mfumo wa Pazia-Iliyosababisha" Daktari wa Saikolojia (Psy.D.) shahada ilitambuliwa. Ingawa mafunzo yangeendelea kuhusisha ujuzi wa utafiti na ufahamu wa kisayansi wa saikolojia, dhamira ilikuwa kuzalisha wataalamu sawa kimafunzo, sawa na mipango katika dawa, udaktari wa meno, na sheria. Programu ya kwanza iliyopangwa kulingana na kielelezo cha Psy.D. ulioanzishwa katika Chuo Kikuu cha Rutgers. Leo, karibu nusu ya wanafunzi wote wa Marekani wa mafunzo ya uzamili wamejisajili katika saikolojia ya kimatibabu ya programu za Psy.D.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Tangu miaka ya 1970, saikolojia ya kimatibabu imeendelea kukua kuwa fani imara na fani ya kielimu na utafiti. Ingawa idadi kamili ya watekelezaji wa saikolojia ya kimatibabu haijulikani, inakadiriwa kuwa kati ya 1974 na 1990, idadi katika Marekani iliongezeka kutoka 20,000 hadi 63,000. Wanasaikolojia wa kiafya wanaendelea kuwa wataalam katika tathmini ya tiba ya shida ya akili huku wakipanua mtazamo wao kushughulikia masuala ya jerontolojia, michezo, na mfumo wa makosa ya jinai ukitaja chache. Eneo moja muhimu ni saikolojia ya afya, sehemu iliyotoa ongezeko kubwa sana la ajira kwa wanasaikolojia wa kiafya katika muongo uliopita. Mabadiliko mengine makubwa ni pamoja na matokeo ya huduma iliyosimamiwa katika huduma ya afya ya akili, na kuongezeka kwa umuhimu wa utambuzi wa elimu zinazohusiana na watu wenye tamaduni mbalimbali, na kujitokeza kwa haki ya kuagiza dawa za shida ya akili.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Wanasaikolojia wa kiafya wanaweza kutoa huduma mbalimbali za kitaaluma, ikiwa ni pamoja na:Katika utekelezaji, wanasaikolojia wa kimatibabu wanaweza kufanya kazi na watu binafsi, wapenzi, familia, au vikundi katika mazingira mbalimbali , ikiwa ni pamoja na kliniki za kibinafsi, hospitali, mashirika ya afya ya akili, shule, biashara, na mashirika yasiyo ya kifaida. Wansaikolojia wa kiafya ambao hushiriki katika utafiti na kufundisha hufanya hivyo katika mazingira ya chuo au chuo kikuu. Wanasaikolojia ya kimatibabu pia wanaweza kuchagua kubobea katika sehemu moja ya fani-sehemu za kawaida za ubobeaji, ambazo baadhi zinaweza kupata vyeti vya bodi, ni pamoja na:Wanasaikolojia wa kiafya husoma mpango wa kijumla katika saikolojia pamoja na mafunzo ya uzamili na/au kupata ajira na usimamizi wa kimatibabu. Urefu wa mafunzo unatofautiana duniani kote, kuanzia miaka minne pamoja na utekelezaji uliosimamiwa na udaktari wa miaka mitatu hadi sita ambao inajumlisha kufanya kazi. Huko Marekani, karibu nusu ya wanafunzi wote wazamili wa saikolojia ya kimatibabu wanapata mafunzo ya programu za Ph.D.-mfumo unaosisitiza utafiti-na nusu nyingine katika programu ya Psy.D., ambayo ina mwelekeo unaogemea zaidi katika utekelezaji (sawa na shahada za taaluma ya utabibu na sheria). Mifumo yote imepewa vibali na Shirika la Marekani la Kisaikolojia na jamii za kisaikolojia nyingine nyingi zinazozungumza Kiingereza. Idadi ndogo ya vyuo hutoa programu katika saikolojia ya kimatibabu zenye vibali zinazotunukiwa shahada ya uzamili, ambazo kwa kawaida huchukua miaka 2-3 baada ya shahada ya kwanza.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Nchini Uingereza, wanasaikolojia ya kimatibabu hufanya shahada ya Udaktari wa Saikolojia ya Kimatibabu (D.Clin.Psych.), Ambayo ni shahada ya udaktari yenye sehemu za kimatibabu na utafiti. Hii ni programu yenye malipo ya miaka mitatu iliyofanywa wakati wote iliyofadhiliwa na mpango wa Taifa wa Huduma ya Afya (NHS) na iliyokuwa katika vyuo vikuu na NHS. Kuingia katika programu hizi kuna ushindani mkubwa, na inahitaji angalau miaka mitatu ya kiwango cha shahada ya kwanza katika saikolojia pamoja na aina fulani ya uzoefu, kwa kawaida katika NHS kama Mwanasaikolojia Msaidizi au kwa usomi kama msaidizi wa utafiti. Ni kawaida kwa wagombeaji kutuma maombi mara kadhaa kabla ya kukubaliwa kwenye mafunzo kwani kila mwaka ni mmoja kati ya watano ya wagombeaji ndio wanaokubaliwa kila mwaka. Digrii hizi za kisaikolojia ya kimatibabu zimepewa vibali na Shirika la Kisaikolojia Uingereza na Baraza la Taaluma ya Afya(HPC). HPC ni msimazi wa kisheria kwa wanasaikolojia watekelezi nchini Uingereza. Wale ambao hukamilisha shahada za digrii ya udaktari wa saikolojia ya kimatibabu wanauwezo wa kuomba kusajiliwa kwa HPC kama wanasaikolojia wa kiafya.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Kufanya kazi ya saikolojia ya kimatibabu kunahitaji leseni nchini Marekani, Canada, Uingereza, na nchi nyingi nyingine. Ingawa kila moja ya majimbo ya Marekani yanatofautiana kidogo katika mahitaji na leseni, kuna mambo ya kawaida matatu:


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Bodi zote za majimbo ya Marekani na Kanada za kutoa leseni ni wanachama wa Shirika la Nchi na Majimbo la Bodi ya Saikolojia (ASPPB) ambayo iliunda na kusimamia Mitihani ya Utekelezaji wa Kitaalam katika Saikolojia(EPPP). Majimbo mengi yanahitaji mitihani mingine mbali na EPPP, kama vile mtihani wa nadharia na filosofia ya sheria(yaani sheria ya afya ya akili) na/au mtihani kimazungumzo. Majimbo mengi pia yanahitaji idadi fulani ya wasili za elimu kwa kila mwaka ili kuthibitisha upya leseni zao, ambayo inaweza kupatikana kwa njia mbalimbali, kama vile kwenda madarasa yaliyokaguliwa na kuhudhuria semina zilizokubaliwa. Wanasaikolojia wa kiafya wanatakiwa kuwa na leseni ya Mwanasaikolojia ili kufanya kazi, ingawa leseni zinaweza kupatikana kwa kiwango cha shahada ya uzamili, kama vile Mshauri wa Ndoa na Familia (MFT), Mtaalamu wa Ushauri mwenye Leseni (LPC), na leseni ya Mshirika wa Kisaikolojia (LPA).


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Katika Uingereza usajili kama mwanasaikolojia wa kimatibabu na Baraza la Taaluma za Afya (HPC)ni muhimu. HPC ni msimazi wa kisheria wa madaktari wa kisaikolojia nchini Uingereza. Nchini Uingereza majina yafuatayo yamezuiliwa kisheria "mwanasaikolojia aliyesajiliwa" na "mwanasaikolojia mtekelezi"; kwa kuongezea cheo cha kitaalamu "mwanasaikolojia wa kiafya" pia kunazuiwa na sheria.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Eneo muhimu la utaalamu kwa wanasaikolojia wa kiafya wengi ni tathmini ya kisaikolojia, na kuna dalili kwamba karibu 91% ya wanasaikojia hushiriki katika utekelezaji huu muhimu. Tathmini hiyo kwa kawaida hufanyika ili kupata mwanga na kutengeneza nadharia kuhusu matatizo ya kisaikolojia au kitabia. Kwa hivyo, matokeo ya tathmini hiyo kwa kawaida hutumika kuunda maoni ya ujumla (badala ya kutambua) katika kutoa habari kwa mipango ya kutibu. Mbinu zinahusisha hatua rasmi za kupima, mahojiano, kupitia upya kumbukumbu za zamani, uchunguzi wa kliniki, na uchunguzi wa kimwili.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Kuna mamia ya njia tofauti za tathmini, ingawa ni chache tu zimeonyeshwa kuwa na ukweli wa juu (yaani, vipimo kweli vinapima kile vinavyodai kupima) na za kutegemewa (yaani, thabiti). Vipimo hivi kwa ujumla huwa chini ya mojawapo ya aina mbalimbali, ikiwa ni pamoja na zifuatazo:


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Baada ya tathmini, wanasaikolojia wa kiafya mara nyingi hutoa hisia za utambuzi. Nchi nyingi hutumia "International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems" yaani (ICD-10) ilhali Marekani mara nyingi hutumia "Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders" (toleo IV-TR la DSM ). Zote hudhania dhana za kimatibabu na sheria, na hali ya kuwa kuna matatizo ya vikundi ambayo yanaweza kutambuliwa kwa kuwekwa kwa orodha ya vigezo vya maelezo.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Mifano kadhaa mipya inajadiliwa, ikiwemo " mtindo wa vipimo" mifano ya ujarabati iliyothibitishwa ya tofauti za binadamu (kama vile mitindo mitano ya vipengele vya kitabia) na "muundo wa kisaikolojia", itakayochukulia maanani zaidi hali zinazobadilika, kati ya dhahania na zenye lengo. Watetezi wa miundo hii wanadai kwamba wangeweza kutoa utambuzi wenye unyumbufu zaidi na matumizi ya kiafya bila kutegemea dhana ya matibabu ya ugonjwa. Hata hivyo, pia wanakubali kuwa miundo hiyo si imara vya kutosha kuweza kutumika sana, na inapaswa kuendelea kuimarishwa.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Baadhi wanasaikolojia wa kiafya mara nyingi huwa hawajaribu kutambua, lakini hutumia "kuandaa" ramani ya matatizo ambayo mgonjwa au mteja anapitia, inayojumuisha kuwekwa hatarini, kusababisha na kutunza (kudumisha) vipengele.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Matibabu ya shida ya akili yanahusisha uhusiano rasmi kati ya mtu binafsi na mtaalamu, mteja kwa kawaida ni, wanandoa, familia, au kikundi-ambayo inatumia seti ya taratibu zenye nia ya kuunda muungano wa tiba, kuchunguza hali ya matatizo ya kisaikolojia, na kuhimiza njia mpya za kufikiria, kuhisi, au za kitabia.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Matabibu wana hatua nyingi mbalimbali za kibinafsi za kufuata, mara nyingi wakiongozwa na mafunzo yao-kwa mfano, tiba ya utambuzi wa tabia (CBT) Tabibu anaweza kutumia shiti za kazi kurekodi utambuzi unaosababisha dhiki, mtathmini wa hali ya akili anaweza kuhamasisha ushirikiano huru, wakati mwanasaikolojia mwenye mafunzo katika mbinu ya Gestalt anaweza kuzingatia mwingiliano wa mara moja kati ya mteja na mtaalamu. Wanasaikolojia wa kiafya kwa ujumla huegemeza kazi yao kwa ushahidi wa kitafiti na matokeo ya majaribio na vilevile juu ya uamuzi unaotokana na mafunzo ya kiafya. Ingawa kuna idadi kubwa ya mifumo ya matibabu yaliyotambuliwa, tofauti zao zinaweza mara kwa mara kujumuishwa kwa vipimo viwili : ufahamu dhidi ya hatua na katika kikao dhidi ya nje ya kikao.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Mbinu zinazotumika pia ni tofauti kulingana na idadi ya watu watakaokuwa wakitumukiwa pamoja na mazingira na hali ya tatizo. Tiba itakuwa tofauti sana kati, tuseme, mtoto aliyeteseka, mtu mzima mwenye kufadhaika lakini mwenye utendajikazi mzuri, kundi la watu wanaopata nafuu kutokana na utegemezi wa dutu, na mfungwa anayeugua wazimu. Mambo mengine yanayokuwa na majukumu muhimu katika mchakato wa tiba kwa shida ya akili ni pamoja na mazingira, utamaduni, umri, utendajikazi wa utambuzi, motisha, na Muda (yaani mfupi au mrefu matibabu).


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Fani inatawaliwa katika misingi ya mafunzo na matapo manne makuu ya utekelezaji: kutumia mazungumzo ili kumtibu mtu kutokana na dhiki ya kihisia, kibinadamu, tabia / utambuzi tabia, na tiba ya mifumo au familia.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Mtazamo wa saikodamiki ulikuwa kutokana na tathmini ya kisaikolojia yake Sigmund Freud. Lengo la msingi la tathmini ya kisaikolojia ni kufanya isofahamu kuwa na fahamu-ili kumjuza mteja wake juu ya haja zake za kimsingi (yaani zile zinazohusiana na ngono na uchokozi) na njia mbalimbali za ulinzi zinazotumika kuyathibiti. Zana muhimu za mchakato wa tibanafsia ni matumizi ya muungano huru na uchunguzi wa ubadilishanaji wa mteja kuelekea kwa mtaalamu, hufafanuliwa kama tabia ya kuchukua mawazo yasiyo fahamu au hisia kumhusu mtu muhimu (kwa mfano mzazi) na "kuzihamisha" kwenda kwa mtu mwingine. Mabadiliko makubwa katika tibanafsia yake Freud yanayoendelezwa kwa sasa ni pamoja na saikolojia binafsi, saikolojia nafsi, na nadharia ya mahusiano ya vifaa . Maelekezo haya ya jumla sasa huwa chini ya mwavuli wa istiliahi " saikolojia saikodamiki," na maudhui ya kawaida ikiwa ni pamoja na uchunguzi wa ubadilishanaji na ulinzi, na kuongezeka kwa nguvu ya fahamu, na hulenga jinsi maendeleo ya mapema utotoni yameumba hali ya kisaikolojia ya mteja.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Saikolojia ya kibinadamu ilianzishwa katika miaka ya 1950 kama mmenyuko kwa umwenendo na uchunguzi nafsia, kwa kiasi kikubwa kutokana na tiba ilimpa mtu-kipaombele yake Carl Rogers (mara nyingi hujulikana kama Rogerian Therapy) na saikolojia ya uwepo zilizotengenezwa nao Victor Frankl na Rollo May. Rogers aliamini kuwa mteja alihitaji mambo matatu tu kutoka kwa tabibu ili kuonyesha kuimarika kwa hali yake-uwiano, kujihisi vizuri bila masharti, na kuelewa kwa huruma. Kwa kutumia fenomenolojia, inayopatikana kwa ajili ya masomo mawili na aina ya nafsi ya kwanza, mbinu ya kibinadamu inajaribu kupata picha nzima ya mtu na sio sehemu zilizogawanyika vipande vipande za utu. Hali hii ya uzima inaunganisha pamoja lengo lingine la kawaida la utaratibu wa kibinadamu katika saikolojia ya kimatibabu, ambayo ni ya kutafuta muungano wa mtu mzima, pia hujulikana kama "kujithamini." Kwa mujibu wa kufikiria kibinadamu, kila mtu binafsi tayari ana uwezo wa kindani na rasilimali ambayo inaweza kumsaidia kujenga hulka na dhana binafsi nzuri zaidi. Jukumu la mwanasaikolojia wa kibinadamu ni kumsaidia mtu kutumia rasilimali hizi kupitia uhusiano wa matibabu.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Tiba ya utambuzi wa kitabia (CBT) ilitokana na kuunganishwa kwa matibabu ya utambuzi na tiba ya hisia za kimantiki na tabia, zote mbili zilikua kutoka kwa saikolojia tambuzi na utabia. CBT ina misingi yake katika nadharia inayosema kwamba jinsi sisi hufikiria (utambuzi), jinsi tunavyojisikia (hisia), na jinsi tunavyotenda (tabia) vinahusiana na kuingiliana katika njia ngumu kuelewa. Kwa mtazamo huu, baadhi ya njia zisizofanya kazi za kutafsiri na kutathmini dunia (mara nyingi kwa njia ya "vielelezo" au "imani)" inaweza kuchangia kwa dhiki ya kihisia au kusababisha matatizo ya kitabia. Lengo la tiba tambuzi za tabia nyingi ni kugundua na kutambua njia za upendeleo, na zisizofanya kazi za kuhusiana au kujibu na kupitia njia mbalimbali kusaidia wateja kuzishinda shida hizi kwa njia itakayosababisha hali zao kuimarika. Kuna mbinu nyingi zinazotumika, kama vile upunguzaji fahamu kwa utaratibu, maswali yanayojibiwa na aliyeyauliza, na kuhifadhi rekodi ya uchunguzi wa utambuzi. Mbinu zilizobadilishwa ziko chini ya jamii ya CBT pia zimeendelezwa, ikiwa ni pamoja na tiba ya tabia tafakari na tiba ya utambuzi inayoegemea uangalifu.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Tiba ya tabia ni desturi iliyo na mengi. Imetafitiwa vizuri na ina msingi imara wa ushahidi. Mizizi yake iko katika umwenendo. Katika tiba ya kitabia, matukio katika mazingira hutabiri vile sisi hufikiria na kuhisi. Tabia zetu zinaweka masharti kwa mazingira kurudisha maoni kwake. Wakati mwingine maoni hupelekea tabia kuongezeka-kuimarisha na wakati mwingine hupelekea tabia kupunguka-adhabu. Mara nyingi matabibu wa tabia huitwa wachambuzi wa tabia inayotumika. Wamesomea maeneo mengi kutoka ulemavu wa ukuaji hadi unyogovu na matatizo ya kiwewe. Katika eneo la afya ya akili na utegemezi, makala ya hivi karibuni yaliangalia orodha ya APA utendaji ulioimarika na unaoonyesha ahadi za ukuaji na kupata idadi fulani inayozingatia kanuni za kufaa na hali ya mhojiwa. Mbinu nyingi za tathmini zimetokana njia hii ikiwa ni pamoja na uchambuzi wa utendajikazi (saikolojia), ambayo imepata lengo kuu katika mfumo wa shule. Aidha, hatua mbalimbali za kuingilia kati zimetokana na utamaduni huu ikiwa ni pamoja na kuimarisha mfumo wa jamii kwa ajili ya kutibu utegemezi, tiba ya Kukubalika na kujitolea, uchambuzi wa matibabu ya kisaikolojia ya utendajikazi , ikiwa ni pamoja na tiba ya kitabia ya kitafakari na kuwezesha tabia. Aidha, mbinu maalum kama vile usimamizi wa dharura na matibabu yaonekanayo yametokana na utamaduni huu.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Tiba ya mifumo au familia inafanya kazi na wapenzi na familia, na inatilia mkazo uhusiano wa familia kama jambo muhimu katika afya ya kisaikolojia. Lengo kuu huwa kwa mienendo kati ya watu, hasa katika suala la jinsi mabadiliko kwa mtu mmoja yataathiri mfumo mzima. Tiba kwa hivyo inafanywa na wanachama wengi iwezekanavyo wa "mfumo" wakiwemo. Malengo yanaweza kuwa pamoja na kuboresha mawasiliano, kuweka majukumu ya afya, kuuunda simulizi mbadala, na kushughulikia matatizo ya kitabia. Wachangiaji ni pamoja na John Gottman, Jay Haley, Sue Johnson, na Virginia Satir.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Kunayo mikondo au aina kadhaa za matibabu ya kisaikolojia inayotambuliwa- orodha iliyo chini inawakilisha aina chache mashuhuri ambazo hazikutajwa hapo juu. Ingawa zote huwa na mbinu za utekelezaji zitumiwazo na matabibu, hizi kwa ujumla zinafahamika zaidi kwa kutoa mfumo wa nadharia na falsafa ambao huongoza tabibu katika kazi yake na mteja.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Katika miongo michache iliyopita, kumekuwa na harakati zinazokua kwa kujumuisha mbinu mbalimbali za tiba, hasa kwa ongezeko la ufahamu wa utamaduni, jinsia, kiroho, na masuala ya aina ya kijinsia. Wanasaikolojia wa kiafya wanaanza kuangalia uwezo na udhaifu mbalimbali wa kila mwelekeo wakati huku pia wakifanya kazi na fani zinazohusiana, kama vile sayansi ya neva, sayansi ya jeni, baiolojia ya kubadilika, na taaluma ya athari za dawa za magonjwa ya akili. Matokeo yake ni kuongezeka kwa utekezaji wa mseto wa nadharia, huku wansaikolojia wakijifunza mifumo mbalimbali na mbinu za tiba zenye ufanisi zaidi kwa nia ya kutoa suluhisho bora kwa tatizo lolote.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Fani ya saikolojia kiafya katika nchi nyingi iko chini ya kanuni za maadili. Nchini Marekani, maadili ya kitaalamu kwa kiasi kikubwa hufafanuliwa na "Kanuni za Maadili" za APA, ambayo mara nyingi hutumiwa na majimbo ili kuelezea mahitaji ya leseni. Kanuni za APA kwa jumla zinaweka viwango vya juu kuliko vile ambavyo vinatakiwa na sheria kwani imeundwa kuongoza tabia ya uwajibikaji, ulinzi wa wateja, na uboreshaji wa watu binafsi, mashirika, na jamii. Kanuni zinatumika kwa wanasaikolojia wote katika utafiti na fani ya utekelezaji.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Kanuni za APA zinafuata kanuni tano: vitendo vinavyoimarisha wengine na kutotenda madhara, uaminifu na uwajibikaji, Uaminifu, haki, na kuheshima Haki za Watu na Adhima. Mambo kindani yanashughulikia jinsi ya kutatua masuala ya kimaadili, uwezo, uhusiano wa kibinadamu, kwa siri na usiri, matangazo, kumbukumbu, ada, mafunzo, utafiti, kuchapisha, tathmini, na tiba.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Ingawa wanasaikolojia wa kiafya na wataalamu wa saikolojia wanaweza kusemekana kuwa na lengo sawa la msingi- kupunguza dhiki ya akili-mafunzo yao, mtazamo, na mbinu mara nyingi ni tofauti kabisa. Pengine tofauti kubwa zaidi ni kwamba wanasaikayatria wana leseni za utabibu. Kwa hivyo, mara nyingi wanasaikiatria hutumia mifumo ya matibabu kutathmini matatizo ya kisaikolojia (yaani, wale wanaowatibu huonekana kama wagonjwa walio na ugonjwa) na hutegemea dawa za akili kama njia kuu ya kushughulikia ugonjwa -ingawa wengi pia hutumia matibabu ya kisaikolojia. Wanasaikayatria na wansaikolojia wa kimatibabu (ambao ni wanasaikolojia wa kiafya ambao pia wana leseni za kuagiza) wana uwezo wa kufanya majaribio ya kimwili, kuagiza na kutafsiri vipimo vya maabara na EEG, na wanaweza kuagiza masomo ya kupima ubongo kama vile CT au CAT, MRI, na ubainishaji wa PET.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Wanasaikolojia wa kiafya kwa ujumla hawatoi maagizo ya dawa, ingawa kuna harakati za kukua kwa psychologists kuwa na marupurupu maagizo. Haki hizi za kimatibabu zinahitaji mafunzo na elimu ya ziada. Hadi sasa, wanasaikolojia wa kimatibabu wanaweza kuagiza dawa za akili katika Guam, New Mexico, na Louisiana na wanasaikolojia wa kijeshi.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Wanasaikolojia wa shauri hutafiti na kutumia njia nyingi za kusaidia na zana kama wanasaikolojia wa kiafya, ikiwa ni pamoja na matibabu ya kisaikolojia na tathmini. Kijadi, wanasikolojia wa ushauri huwasaidia watu kwa kile kinachoweza kuzingatiwa kuwa matatizo ya kisaikolojia ya kawaida au wastani -kama vile hisia za wasiwasi au huzuni unaosababishwa na mabadiliko makubwa au matukio maishani. Wanasaikolojia wengi wa ushauri pia hupewa mafunzo maalum katika tathmini ya kazi, tiba ya kikundi, na ushauri wa uhusiano, ingawa baadhi ya wanasaikolojia wa ushauri pia hufanya kazi na matatizo makubwa zaidi ambayo wanasaikolojia wa kiafya wamepewa mafunzo kuyashughulikia, kama vile shida ya akili au kichaa.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Kuna programu chache uzamili za saikolojia ya ushauri kuliko zile za saikolojia ya kimatibabu na mara nyingi huwa chini ya idara ya elimu badala ya saikolojia. Taaluma hizi mbili zinaweza kupatikana zinaweza kupatikana zikifanya kazi katika mazingira yote sawa lakini wanasaikolojia wa ushauri mara nyingi zaidi hufanya kazi katika vituo vya ushauri vya vyuo vikuu ikilinganishwa na wanasaikolojkia wa kiafya wanaokuwa katika hospitali na utendaji wa kibinafsi. Taaluma hizi mbili zinaingilia sana na tofauti baina yao inaendelea kupungua.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Wanasaikolojia wa shule kimsingi wanahusika na ustawi wa kielimu, kijamii na kihisia wa watoto na vijana katika mazingira ya kishule. Nchini Uingereza, ni inayojulikana kama "wanasaikolojia elimu". Kama wanasaikoloijia wa kiafya (na ushauri), wanasaikolojia wa shule wenye shahada za udaktari wanastahiki kupata leseni kama wanasaikolojia wa huduma za afya, na wengi hufanya kazi katika kliniki za kibinafsi. Tofauti na wanasaikolojia wa kiafya, watapewa mafunzo zaidi katika elimu, maendeleo ya mtoto na tabia, na saikolojia ya kujifunza. Digrii za kawaida ni pamoja na Shahada ya Mtaalamu wa Elimu (Ed.S.), Daktari wa Falsafa (Ph.D.), na Daktari wa Elimu (Ed.D.).


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Majukumu ya kikazi ya kijadi ya wanasaikolojia wa shule wanaofanya kazi katika mazingira ya shule yametilia mkazo zaidi juu ya tathmini ya wanafunzi kuamua kustahiki kwao kwa ajili ya kupata huduma maalum ya elimu katika shule, na kwa kushauriana na walimu na wataalamu wengine wa shule ili kubuni na kutekeleza maingilio kwa niaba ya wanafunzi. Majukumu mengine makubwa pia yanajumuisha kutoa huduma kwa mtu binafsi ama kikundi cha watoto na familia zao, kuandaa mipango ya kuzuia (km kwa kupunguza kuacha shule), kutathmini mipango ya shule, na kufanya kazi na walimu na watendaji ili kusaidia kuongeza ufanisi wa mafundisho, katika darasa na kimfumo.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Wafanyakazi wa kijamii hutoa huduma mbalimbali, kwa ujumla zinazohusiana na matatizo ya kijamii, vyanzo vyao, na ufumbuzi. Wakiwa na mafunzo maalum, wafanyakazi wa kijamii pia wanaweza kutoa ushauri wa kisaikolojia (katika Marekani na Kanada), pamoja na kazi zaidi ya jadi ya jamii. Shahada ya uzamili katika Kazi ya Kijamii nchini Marekani ni mpango wenye wasili sitini unaochukua miaka miwili, na unaojumuisha angalau mwaka mmoja wa masomo ya utendaji katika fani (miaka miwili kwa matabibu).


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Tiba ya utendajimara nyingi hufupishwa kama OT-ni "matumizi au shughuli za ubunifu katika matibabu au ukarabati kwa watu walemavu kimwili, kitambuzi, au kihisia". Kwa kawaida sana, matabibu hufanya kazi na watu wenye ulemavu ili kuwawezesha kuongeza ujuzi na uwezo wao. Matabibu wa tiba ya kazi ni wataalamu wenye ujuzi ambao elimu yao inajumuisha utafiti wa ukuaji wa binadamu na maendeleo ikitilia mkazo maalum vipengele vya mazingira vya kimwili, kihisia, kisaikolojia, kijamii na kiitikadi, kitambuzi vya ugonjwa na majeraha. Wao kwa kawaida hufanya kazi pamoja na wanasaikolojia wa kiafya katika mazingira kama vile ya wagonjwa wa kulazwa na wagonjwa wasiolazwa wa afya ya akili,kliniki za usimamizi wa maumivu, kliniki za shida za kula, na huduma za maendeleo ya watoto. OT hutumia makundi ya kusaidiana, vikao binafsi vya ushauri, na njia zinazotegema utendi ili kushughulikia dalili za shida za akili na kuongeza uwezo wa utendajikazi katika maisha.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Saikolojia ya kimatibabu ni fani iliyo na sehemu nyingi na kumekuwa na mvutano unarudiwarudiwa juu ya kiwango ambacho utendaji wa kiafya ungethibitiwa kwa matibabu yanayoungwa mkono na utafiti wa kijarabati. Licha ya baadhi ya ushahidi kuonyesha kuwa aina zote kubwa za kimatibabu zina ufanisi karibu sawa, bado kuna mjadala kuhusu effektiva ya aina ya matibabu mbalimbali katika matumizi ya saikolojia ya kimatibabu.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Imeripotiwa kwamba saikolojia ya kimatibabu imejishirikisha kinadra na vikundi vya wateja na huelekea kubinafsisha matatizo inayopelekea kutotiliwa maanani kwa masuala ya kiuchumi, kisiasa na kijamii masuala ya usawa, ambayo yanaweza kuwa si wajibu wa mteja. Imesemekana kuwa utendaji wa tiba za kiafya ni inevitably akamtibu na usawa nguvu, ambayo inaweza kutumika kwa ajili ya mema na mabaya. Harakati muhimu ya kisaikolojia imesema kuwa saikolojia ya kimatibabu, na nyingine na taaluma nyingine zinazounda kundi la"psy", mara nyingi hushindwa kushirikisha au kushughulikia kutokuwa na usawa wa mamlaka na tofauti za mamlaka na inaweza kuwa na jukumu kubwa katika jamii kwenye udhibiti wa maadili ya ukosefu, kukaidi, na kukosa utulivu.


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text: Uhariri wa Oktoba 2009 katika jarida la "Asili" unaonyesha kwamba idadi kubwa ya wataalamu wa saikolojia ya kimatibabu nchini Marekani hufikiria kuwa ushahidi wa kisayansi"si muhimu kama wao binafsi - kwamba hauzidi uzoefu - wao wa kiafya".


title: Saikolojia ya Kimatibabu

text:
Ifuatayo inawakilisha (haijakamilika) orodha ya majarida muhimu katika au yanayohusiana na fani ya saikolojia ya kimatibabu.
Angalia pia: orodha ya majarida kijarabati yaliyochapishwa na APA


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Ugonjwa wa Cushing (ambao pia unaitwahaipaadrenokotisism au haipakotisism) ni ugonjwa wa homoni (ya mfumo wa mwili) unaosababishwa na viwango vya juu vya kotisoli haipakotisoli katika damu. Hii inaweza kusababishwa na utumizi wa madawa ya glukokortikoidi, au uvimbe unaotoa kotisoli au homoni ya adrenokotikotropiki (ACTH). "Ugonjwa wa Cushing" unahusu chanzo kimoja maalum, uvimbe (adenoma) katika tezi ya pituitari inayotoa viwango vikubwa vya ACTH, ambayo kwa upande wake huongeza kotisoli. Kwa kawaida unaweza kutibiwa kwa upasuaji. Ulielezwa na Harvey Cushing mwaka wa 1932.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Dalili za ugonjwa wa Cushing hazipatikani kwa binadamu pekee na bali pia ni hali ya kawaida katika mbwa na farasi waliofugwa.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Dalili ni pamoja na kuongeza uzito haraka, hasa wa kiwiliwili na uso na ukiacha viungo (unene wa katikati). Ishara ya kawaida ni ukuaji wa pedi za mafuta ubavuni mwa mtulinga na upande wa nyuma wa shingo (nundu ya nyati) na uso wa duara unaojulikana kama "dalili za wekunduuso". Dalili nyingine ni pamoja na haipahaidrosisi (kutoa jasho jingi kupita kiasi), telangiektasia (mpanuko wa mishipa midogo ya damu), kukonda kwa ngozi (ambako husababisha kuvilia kwa urahisi na kukauka, hasa kwa mikono) na tando zingine za ute, striaeza zambarau au nyekundu (kuongeza uzito katika ugonjwa wa Cushing hunyoosha ngozi, ambayo ni nyembamba na dhaifu, na kuisababisha itoke damu) kwenye kiwiliwili, matako, mikono, miguu au matiti, udhaifu wa misuli ya kupakana (nyonga, mabega), na kuwa na nywele kuruwili (ukuaji wa nywele usoni kwa mfano wa wanaume), na upara na/au kusababisha nywele kuwa kavu mno na nyepesi kukatika. Katika kesi nadra, Cushing inaweza kusababisha idadi ya juu ya kalisi katika damu, ambayo inaweza kusababisha nekrosisi ya ngozi. Kotisoli ya ziada inaweza pia kuathiri mifumo mingine ya endokrini na kusababisha, kwa mfano, kukosa usingizi, kibadilisha-androjeni kilichozuiwa, upungufu wa ashiki, uhanithi, kosa-hedhi / hedhi ya nadra na kutokutungisha kutokana na mwongezeko wa androjeni. Mara kwa mara, wagonjwa hupata mivurugiko mbalimbali ya kisaikolojia , kuanzia furaha hadi kichaa. Unyogovu na wasiwasi pia ni ya kawaida.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Mabadiliko mengine ya kuvutia na ya kudhikisha ya ngozi yanayoweza kuonekana kwenye ugonjwa wa Cushing ni pamoja na chunusi ya uso, wepesi wa kuathirika na maambukizi ya kuvu ngozi na malasezia, ya juu juu, na sifa bainifu ya stria ya atrofi juu ya fumbatio.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Ishara nyingine ni pamoja na kupita mkojo kupita kiasi (na kiu kisicho cha kawaida kinachoandamana), shinikizo la damu linaloendelea (kutokana na uimarishaji wa athari za kubana mshipa zaepinefrini na kotisoli) upinzani wa insulini (kawaida hasa katika uzalishaji wa ACTH wa ektopia), na hivyo kusababisha haipaglaikemia ( kiwango cha juu cha sukari katika damu) ambayo inaweza kusababisha kisukari melitasi. Ugonjwa wa Cushing usipotibiwa unaweza kusababisha ugonjwa wa moyo na kuongezekakwa vifo. Ugonjwa wa Cushing unaotokana na ACTH ya ziada huweza pia kusababisha kiwango cha juu cha pigmenti, kama vile akanthosi nigrikani katika kwapa. Hii ni kutokana na utengenezaji wa Homoni ya Kudhibiti Rangi ya ngozi kama matokeo ya usanisi wa ACTH kutoka kwa Pro-opiomelanokotini (POMC). Kotisoli pia inaweza kuonyesha shughuli za madinikotikoidi katika viwango vya juu, na kutibua shinikizo la damu na kusababisha kiwango cha chini cha ioni za potasi katika damu (kawaida katika utoaji wa ugiligili wa mwili wa ACTH wa ektopia ). Aidha, usumbufu wa utumbo, maambukizi na uponyaji wa jeraha uliodhoofika (kotisoli ni homoni ya dhiki, kwa hivyo inakandamiza majibu ya kinga na kuvimba). Ugonjwa wa mifupa kuwa midogo na myepesi pia ni hoja katika ugonjwa wa Cushing kwa sababu, kama ilivyotajwa mbeleni, kotisoli huleta jibu linalofanana na mfadhaiko. Kwa hiyo, kukimu kwa mwili ya mfupa (na tishu zingine) hufuata matengenezo ya majibu ya uongo ya dhiki. Zaidi ya hayo, Cushing unaweza kusababisha viunga kuuma na kuwa na mchonyoto, hasa katika nyonga, mabega, na mgongo wa chini.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Kuna mambo kadhaa yanayoweza kusababisha ugonjwa wa Cushing.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Homoni kutoka nje ya mwili huitwa eksojenasi, homoni ambazo hutoka ndani ya mwili huitwa endojenasi.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Sababu kuu ya ugonjwa wa Cushing ni kutoa "glukokotikoidi" , kupitia eksojenesi, zilizoagizwa na tabibu wa huduma ya afya kutibu magonjwa mengine (unaitwa "ugonjwa wa Cushing wa iatrojeniki)." Hii inaweza kuwa ni madhara ya matibabu ya steroidi ya maradhi mbalimbali kama vile pumu na ugonjwa wa baridi yabisi, au katika uzuiaji wa mwitikio wa kingamwili baada ya kuhamisha kiungo cha mwili. Kutoa ACTH ya kusanisi pia kunawezekana, lakini ACTH haiagizwi mara nyingi kwa sababu ya gharama na matumizi madogo. Ingawa ni nadra, ugonjwa wa Cushing pia unaweza kutokana na matumizi ya medroksiprojesteroni


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Ugonjwa wa Cushing wa "ndani ya mwili" hutokana na uharibifu fulani wa mfumo wa mwili wa kutoa kotisoli. Kwa kawaida, ACTH hutolewa kwenye tezi ya pituitari inapohitajika kuchochea kutolewa kwa kotisoli kutoka kwa tezi za adrena.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Viwango vya juu vya kotisoli jumla vinaweza kusababishwa na estrojini inayopatikana katika dawa za kupanga uzazi zilizo na mchanganyiko wa estrojini na projesteroni. Estrojini inaweza kusababisha ongezeko la kotisoli inayogandisha globulini na hivyo kusababisha jumla ya kiwango cha kotisoli kuongezeka. Hata hivyo, jumla ya kotisoli huria, ambayo ni homoni hai katika mwili, kama ilivyopimwa na mkusanyiko wa mkojo wa masaa 24 kwa kotisoli isio na mkojo, ni kawaida.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Haipothalamasi iko katika ubongo na tezi ya pituitari iko chini yake. Kiini kilicho katika ventrikula (PVN) cha haipothalamasi hutoa homoni itoayo tropinigamba (CRH), inayochochea tezi ya pituitari kutoa adrenokotikotropini (ACTH). ACTH husafari kupitia kwenye damu hadi kwa tezi ya adrena, ambapo inachochea kutolewa kwa kotisoli. Kotisoli hutolewa na koteksi ya tezi ya adrena kutoka kwa eneo liitwalo "zona fasikulata" kama jibu kwa ACTH. Viwango vya juu vya kotisoli huweka majibu hasi kwenye pituitari, ambayo hupunguza kiasi cha ACTH kinachotolewa kutoka kwa tezi ya pituitari. Kwa kweli, dalili za Cushing zinahusu kotisoli ya ziada ya etiolojia yoyote. Sababu moja ya dalili za Cushing ni uvimbe unaotoa kotisoli katika koteksi ya tezi ya adrena. Uvimbe husababisha vinwango vya kotisoli katika damu kuwa vya juu sana, na majibu hasi kwenye pituitari kutoka kwa viwango vya juu vya kotisoli husababisha viwango vya ACTH kuwa vya chini sana. Ugonjwa wa Cushing unahusu tu haipakotisoli inayofuata sekondari katika utoaji wa ziada wa ACTH kutoka kwa uvimbe wa kotikotrofia wa pituitari. Hii husababisha viwango vya ACTH kwenye damu kuongezeka pamoja na kotisoli kutoka kwa tezi ya adrena. Viwango vya ACTH vinasalia vya juu kwa sababu uvimbe huifanya pituitari kutovutiwa na majibu hasi kutoka kwa viwango vya juu vya kotisoli.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Ugonjwa wa Cushing pia ulikuwa ugonjwa wa kwanza wa kingamwilinafsi kutambuliwa kwa binadamu.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Wakati dalili za ugonjwa wa Cushing zinatuhumiwa, ama uchunguzi wa ukandamizaji wa deksamethasoni (utoaji wa deksamethasoni na utambuzi wa mara kwa mara wa kotisoli na kiwango cha ACTH), au kipimo cha kotisoli kwenye mkojo kwa masaa 24 hutoa viwango sawa vya ugunduzi. Deksamethasoni ni glukokotikoidi na inaiga madhara ya kotisoli, ikiwa ni pamoja na majibu hasi kwenye tezi ya pituitari. Wakati deksamethasoni inapotolewa na sampuli ya damu inachunguzwa, kotisoli ya juu inaashiria dalili za Cushing kwa sababu kuna chanzo cha ektopia cha kotisoli au ACTH (mfano: uvimbe wa adrena)ambayo haizuiwi na deksamethasoni. Mtazamo mpya, uliokubaliwa hivi karibuni na FDA (Utawala wa Vyakula na Madawa ulio chini ya wizara ya Afya ya Marekani. Jukumu lake ni kulinda na kukuza afya ya umma kwa kuratibisha na kusimamia uslama wa vyakula na madawa) ya Marekani, ni uchunguzi wa kotisoli katika mate kwa masaa 24, ambayo pia inaweza kuwa nyeti, kwa vile viwango vya usiku vya kotisoli ya mate ya wagonjwa wenye Cushing ni vya juu. Viwango vingine vya homoni ya pituitari vitahakikishwa. Uchunguzi wa kimwili kutambua dosari yoyote ya eneo la kuona utahitajika ikiwa kidonda cha pituitari kinatuhumiwa. Kidonda hiki kinaweza kubana mahali ambapo neva za macho hukutana na kusababisha hemianopsia ya kawaida ya macho.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Wakati wowote wa ambapo uchunguzi huu ni halisi, skani ya CT ya tezi ya adrena na MRI ya tezi ya pituitari hufanywa kuchunguza kuwepo na uvimbe au insidentaloma (ugunduzi wa dharura wa vidonda visivyo vya kudhuru) ya adreni au pituitari. Sintigrafia ya tezi ya adreni kwa skani ya ayodokolesteroli ni muhimu mara kwa mara. Mara chache sana, kuamua viwango vya kotisoli katika vena mbalimbali katika mwili kwa kupima vena kutumia katheta, ukielekea kwenye pituitari (uchunguzi wa uwazi katika mfupa mwambo)ni lazima.


title: Ugonjwa wa Cushing

text:
K - unene wa K katikati, pedi nene za K kizazi, udhaifu wa unyuzi wa K olajeni , K omedoni (chunusi)
U - Kotisoli isio na mkojo na ongezeko la glukosi
S - Stria, kinga iliyokandamizwa
H - Haipakotisoli, Shinikizo la damu, Haipaglaikemia, Kuwepo kwa nywele nyingi kupita kiasi kwenye mwili na uso
I - Iatrojeniki (Ongezeko la utoaji wa steroidi za bongo)
N - Noniatrojeniki (Neoplasmi)
G - Kutostahimili glukosi, Kudumaa kwa ukuaji


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Visa vingi vya ugonjwa wa Cushing vinasababishwa na matibabu ya steroidi (iatrojeniki). Kwa hiyo, wagonjwa wengi hutibiwa kwa ufanisi kwa kupunguza taratibu (na hatimaye kuacha) madawa ambayo husababisha dalili.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Kama uvimbe wa adrena utatambuliwa unaweza kuondolewa kwa upasuaji. Uvimbe wa kotikotrofia wa pitituari unaotoa ACTH unapaswa kuondolewa baada ya utambuzi. Bila kutia maanani eneo la uvimbe, wagonjwa wengi watahitaji ubadili wa steroidi baada ya uppasuaji angalau kwa muda kwa sababu ukandamizaji wa muda mrefu wa ACTH ya pituitari na tishu ya kawaida ya adrena hauponi mara moja. Hakika, ikiwa adrena zote mbili zitaondolewa, kuleta haidrokotisoni au prinisolonibadala yake ni muhimu.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Kwa wale wagonjwa ambao hawafai au wasiotaka kufanyiwa upasuaji, madawa kadhaa yamepatikana kuzuia usanisi wa kotisoli (km ketokonazoli, metiraponi) lakini ni ya utendakazi mdogo.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Kuondolewa kwa adrena pasipo na uvimbe unaojulikana hutekelezwa mara kwa mara ili kuondosha utoaji wa kotisoli ya ziada. Wakati mwingine, hii huondoa majibu hasi kutoka kwa uvimbe wa pituitari uliokuwa umejificha hapo mbeleni, unaoanza kukua kwa haraka na kutoa viwango vikubwa mno vya ACTH, na hivyo kusababisha kiwango cha juu cha pigmenti, hasa kwenye ngozi. Hali hii ya kiafya inajulikana kama ugonjwa wa Nelson.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Ugonjwa wa Cushing wa iatrojeniki (unaosababishwa na matibabu kwa kutumia steroidi za bongo) ni aina ya kawaida kupita zote ya ugonjwa wa Cushing. Matukio ya uvimbe wa pituitari yanaweza kuwa mengi, kama vile kwa mtu mmoja kati ya watano, lakini sehemu ndogo tu ndio tenda-kazi na huzalisha homoni nyingi zaidi.


title: Ugonjwa wa Cushing

text: Watu wazima wenye ugonjwa huo pia wanaweza kuwa na dalili ya kuongeza uzito kuzidi kiasi, ukuaji wa nywele kupita kiasi kwa wanawake, shinikizo la damu, na matatizo ya ngozi. Aidha, wanaweza kuonyesha:


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Katika tiba, thrombosi ya kina cha mshipa (ambayo pia inajulikana kama thrombosi-kina cha mshipa au mviliondani wa vena na kwa kawaida hufupishwa kama DVT-kwa lugha ya Kiingereza) ni uundaji wa donge la damu ("mvilio wa damu") katika mshipa wa ndani. Hii ni aina ya uvimbe unaotokana na mvilio (kuvimba kwa mshipa na uundaji wa damu iliyoganda).


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Thrombosi ya kina cha mshipa kwa kawaida huathiri mishipa ya mguu (kama vile mshipa wa fupa la paja au vena ya poplitili) au mishipa ya kina cha fupanyonga. Mara kwa mara mishipa ya mkono huathiriwa (ikitokea ghafla, hali hii hujulikana kama ugonjwa wa Paget-Schrötter). DVT inaweza kutokea bila dalili, lakini katika matukio mengi, viungo vilivyoathiriwa huwa ni uchungu, huvimba, huwa nyekundu, zenye joto na mishipa ya juu juu na wakati mwingine hujaa damu. Matatizo makubwa zaidi ya DVT ni kuwa damu iliyoganda inaweza kutoka mahali pake na kusafiri hadi kwenye mapafu, hali inayojulikana kama uzibaji wa ateri ya mapafu (PE). DVT uhitaji matibabu ya dharura. Wakati inapotokea katika viungo vya upande wa chini wa mwili, kuna uwezekano wa 3% wa PE kumuua mgonjwa.[1] Tatizo la DVT likiendelea kwa muda huleta hali ya baada ya thrombosi, ambayo inaweza kujitokeza kama uvimbegiligili, maumivu au usumbufu na matatizo ya ngozi.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Kulingana na triadi ya Virchow, thrombosi ya vena hutokea kwa njia tatu: kupunguka kwa kiwango cha mtiririko wa damu, uharibifu wa ukuta wa mshipa wa damu na kuongezeka kwa mwelekeo wa kuganda kwa damu (ugandajiwa kupita kiasi wa damu). Hali kadhaa za kiafya zinaweza kusababisha DVT, kama vile mgadamizo wa vena, kiwewe cha mwili, kansa, maambukizi, baadhi ya magonjwa ya kuvimba na hali maalum kama vile kiharusi, kusita kwa moyo au ugonjwa wa nefrosi. Kuna mambo kadhaa yanayoweza kuongeza uwezekano wa mtu kupata DVT, ikiwa ni pamoja na upasuaji, kulazwa hospitalini, kusimamishwa (kwa mfano wakati maganda ya mfupa yanapotumika, au kusafiri kwa ndege kwa masaa mengi, kunakosababisha dalili za ugonjwa wa daraja la gharama ya chini), kuvuta sigara, unene wa kupindukia, umri, madawa fulani (kama vile estrojini au erythropoietini) na mielekeo ya asili ya kuganda kwa damu inayojulikana kama ugonjwa wa kuvilia (kwa mfano, kwa waenezaji wa kipengele V Leiden). Wanawake wana hatari zaidi wakati wa ujauzito na katika kipindi cha baada ya kuzaa.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Uchunguzi maarufu zaidi katika utambuzi wa DVT ni upimaji damu unaoitwa D-dimers na picha za tiba za dopla za vena zilizoathiriwa. Wakati mwingine, upimaji zaidi unahitajika ili kupata chanzo cha DVT. Katika hali fulani, jitihada zinaweza kufanywa ili kuvunja damu iliyoganda (kwa kutumia vikolezo vya kuvunja madonge ya damu). Ili kuzuia kuongezeka zaidi na uundaji wa vidonge vya damu vinavyoleta hatari ya kupata mgando damuni unaoelekezwa mapafuni, matumizi ya madawa dhidi ya kuganda (vikolezo vya damu) yanashauriwa (na kama haiwezekani, chujio la mshipa wa kupeleka damu kwenye moyo linaweza kutumika). Uzuiaji wa DVT unashauriwa kwa wagonjwa wengi wanaotibiwa na kulazwa kwa kutumia kinza-mgando damu, soksi za mgadamizo zilizotiwa alama za vipimo (ambazo pia zinajulikana kama soksi za kuzuia mvilio) au vifaa vya kugandamiza uundaji wa mara kwa mara wa madonge ya damu (IPC).


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Kunaweza kuwa hakuna dalili inayoweza kuhusishwa na mahali pa DVT, lakini dalili rasmi za DVT ni pamoja na maumivu, kuvimba na uwekundu wa mguu na kupanuka kwa mishipa iliyo katika sehemu ya juu. Hadi 25% ya wagonjwa wote waliolazwa, kuna uwezekano kuwa wana aina fulani ya DVT, ambayo mara nyingi huwa haitambuliki kimatibabu (isipokuwa pale ambapo kuzibwa kwa ateri ya mapafu hutokea).


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Kuna mbinu nyingi zinazoweza kutumika wakati wa kuangaliwa mwili ili kuongeza uwezekano wa kutambua DVT, kama vile kupima mzingo wa kiungo kilicho upembeni kilichooathiriwa katika sehemu maalum (ili kuionyesha uvimbegiligili), kwa kugusa njia ya vena, ambayo mara nyingi ni laini. Uchunguzi wa mwili hauwezi kutegemewa kwa kuwa hauhusishi utambuzi wa ugonjwa wa thrombosi ya kina cha mshipa.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Katika legi ya maziwa, mguu hukwajuka na huwa na baridi kidogo na kuwa wenye kipigo cha ateri kilichopunguka kutokana na mkazoghafla. Jambo hili kwa kawaida hutokana na uzuiaji mkali wa vena za uchengelele na za vena za fupa la paja kutokana na DVT.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Katika kuvimba mishipa ya damu, kuna uzuiaji mkali na karibu wa kiujumla wa utiririkaji nje wa ncha nzima, ikiwa ni pamoja na vena za uchengelele na za fupa la paja. Mguu kwa kawaida huwa na uchungu, wenye sainosi (buluu kutoka na ukosefu wa oksijeni) na yenye odema (iliyojaa maji maji). Gangrini ya vena pia ianweza kujitokeza baadaye.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Ni muhimu kuhusisha uwezekano wa kuzibwa kwa ateri ya mapafu ihusishwe katika historia, na hii inaweza kutoa kibali cha kufanya uchunguzi zaidi (tazama kuzibwa kwa ateri ya mapafu).


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Historia inapaswa kufanywa kwa makini kwa kuzingatia sababu za hatari (tazama hapo chini), ikiwa ni pamoja na matumizi ya vidonge vya upangaji uzazi vyenye estrojini, tukio la karibuni la kusafiri kwa ndege kwa masaa mengi, matumizi ya madawa ya ndani ya mshipa na historia ya uavyaji ghafla (ambao ni kipengele cha matatizo kadhaa ambayo pia yanaweza kusababisha thrombosi). Katika kisa cha kusafiri kwa ndege kwa masaa mengi, uchunguzi wa hivi karibuni umeonyesha kuwa hatari ya kupata DVT ni mkubwa zaidi kwa wasafiri wanaovuta sigara, walio wanene kupindukia, au ambao wanatumia tembe za kupanga uzazi[2]. Historia ya familia inaweza kutambua vipengele vya kurithiwa katika ukuaji wa DVT. Takriban asilimia 35 ya wagonjwa wa DVT wana angalau ugonjwa mmoja uliorithiwa wa kuvilia, ikiwa ni pamoja na upungufu katika vipengele vya kuzuia ugandaji protini C protini S, antithrombini, au ubadilikaji wa kipengele V na jeni za prothrombini.[3]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Triadi ya Virchow ni kikundi chenye vipengele vitatu vinavyojulikana kuwa vinaathiri ugandaji wa damu: kiwango cha utiririkaji, uzito wa damu hiyo, na sifa za ukuta wa mshipa. Virchow alibainisha kuwa thrombosi ya kina zaidi ya mshipa ilitokea zaidi katika mguu wa kushoto kuliko kwenye mguu wa kulia na akapendekeza mgadamizo wa mshipa wa kawaida wa uchengelele wa kushoto na ateri kuu ya kawaida ya chango ya kulia kama sababu ya msingi (tazama ugonjwa wa Mei-Thurner).[4]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Vipengele vya kawaida ya hatari ni upasuaji wa karibuni au kulazwa hospitalini.[5] 40% ya wagonjwa hawa hawakupokea tiba ya heparini ya kuzuia maradhi. Vipengele vingine vya hatari ni pamoja na umri wa makamo, unene wa kupindukia, maambukizi, kutosonga, matumizi ya aina unganishi ya vidonge vya upangaji uzazi vitumiavyo homoni vyenye estrojini, matumizi ya tumbaku na usafiri kwa ndege ("dalili za ugonjwa wa daraja la gharama ya chini", mchanganyiko wa kutoweza kusonga na kuishiwa kiasi kwa maji mwilini) ni baadhi ya vyanzo vinavyojulikana zaidi.[6]Thrombofilia (mwelekeo wa kujitokeza kwa thrombosi) mara nyingi hujionyesha kupitia thrombosi zinazojirudiarudia.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Inatambulika kwamba kwa kawaida, thrombi hujitokeza kwanza katika mishipa ya nyuma ya mguu, na "kukua" kufuatia mwelekeo wa mtiririko wa mshipa. DVT zinatambulika kama kuwa juu au chini ya mshipa wa poplitili. DVT iliyoenea sana zinaweza kuenea hadi kwenye vena za chango au mshipa wa kupeleka damu kwenye moyo. Hatari ya kuzibwa kwa ateri ya mapafu ni kubwa zaidi pale ambapo pana donge nyingi zaidi za damu.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Kiwango bora zaidi ni venografia ya ndani ya vena, ambayo inahusisha kuudunga sindano mshipa wa pembeni wa kiungo kilichoathiriwa kwa kutumia kikolezo cha kutofautisa na kuchukua eksirei, ili kudhihirisha kama ugavi kwenye vena umezibwa. Kutokana na ushambulizi wake, uchunguzi huu hufanywa kwa nadra sana.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Uchunguzi wa Homan: Usongezaji wa vidole vya mguu husababisha maumivu katika sehemu ya nyuma ya mguu. Ishara ya Pratt: Kufinya msuli wa nyuma ya mguu kunaibua maumivu.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Hata hivyo, ishara hizi za matibabu hazifanyi vizuri na hazihusishwi katika sheria za utabiri wa kimatibabu zinazoweka pamoja matokeo bora zaidi ili kutambua DVT.[7]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Katika mwaka wa 2006, Scarvelis na Wells walikagua seti ya kanuni za utabiri wa kimatibabu kwa DVT,[8] punde tu baada ya seti ya kanuni za matibabu zilizokubaliwa na wengi kuhusu kuzibwa kwa ateri ya mapafu.[9][10]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Hesabu au vigezo vya Wells: (Welekeo -2 hadi 8)


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Matibabu ya saratni yanayoendelea (matibabu katika muda wa miezi 6 iliyopita au ya kupunguza) - pointi 1 Kuvimba kwa msuli wa nyuma ya mguu > sentimita 3 ikilinganishwa na msuli mwingine wa nyuma ya mguu (kipimo kilkuwa sentimita 10 chini ya muundi wenye vinundu) - pointi 1 Mishipa ya juu juu iliyo sambamba (isiyo ya kuvimba) - pointi 1 Mashimo yenye ugiligili (yenye uhusiano na mguu wenye dalili pekee) - pointi 1 Kuvimba kwa mguu mzima - pointi 1 Maumivu katika eneo maalum katika usambazaji wa mfumo wa kina wa vena- pointi 1 Kupooza, paresi, au kuwekewa plasta inayozuia kusongeza viungo vya upande wa chini wa mwili hivi karibuni- pointi 1 Kulazwa kitandani hivi karibuni> siku 3, au upasuaji mkuu unaohitaji ganzi au anestezia katika muda wa wiki 4 zilizopita- pointi 1 Rekodi za awali za DVT- pointi 1. Utambuzi mbadala angalau wenye uwezekano sawa-Ondoa pointi 2


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Matokeo ya pointi 2 au zaidi-kuna uwezekano mkuu wa kuwa na thrombosi ya kina cha mshipa. Fikiria kupiga picha ya mishipa ya mguu huo. Matokeo ya chini ya pointi 2 - hakuna uwezekano wa kuugua ugonjwa wa thrombosi ya kina cha mshipa. Fikiria upimaji damu kama vile uchunguzi wa d-dimer ili kutupilia mbali zaidi uwezekano wa kukuwa kwa thrombosi ya kina cha mshipa.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Katika hali ya uwezekano wa chini, zoezi la sasa ni kuanza uchunguzi kwa kupima viwango vya D-dimer. Bidhaa hii yenye fibrini za uvunjaji zilizounganishwa ni dalili kuwa thrombosi inajitokeza, na kwamba donge la damu linayeyushwa na plazmini. Kiwango cha chini cha D-dimer kinafaa kuibua utambuaji wa magonjwa mengine (kama vile kivimbemaji cha Baker kilichopasuka, ikiwa mgonjwa ana uwezekano wa chini sana wa kliniki wa DVT).[11][12]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Vipimo vingine vinavyofanywa kwa kawaida katika hatua hii ni:


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: hesabu kamili ya damu Uchunguzi wa kimsingi wa Ugandaji: PT (ukaguzi wa uwezo wa kuganda kwa damu), APTT (sekunde ambazo damu inachukua ili kuganda), Fibrinojeni vimeng'enya vya ini utendakazi wa mafigo na elektrolaiti


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Plethismografia ya impedansi, uchunguzivijisauti wa Doppler, upigaji picha wa mishipa ya miguu kupitia picha za tiba za mgandamizo, pamoja na vipimo mara mbili (ili kutambua mtiririko wa damu), unaweza kuonyesha donge la damu na kiwango chake cha kuenea (yaani ikiwa ni chini au juu ya goti). Kutokana na unyeti, kuwa maalum na ufuatishaji wa uchunguzivijisauti mara mbili, unatumiwa badala ya venografia kama uchunguzi unaotumiwa zaidi kuutathmini ugonjwa huo. Uchunguzi huu unahusisha picha ya modi ya B pamoja na uchambuzi wa utiririkaji wa Doppler. Ni nyeti na maalum zaidi kwa ajili ya kuchunguza thrombi za kupakana(katika mishipa ya poplitili na ya fupa la paja), lakini ni ya chini zaidi kwa thrombi ya distali (katika mishipa ya msuli wa nyuma ya mguu).[13]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Miongozo ya kawaida ya uuguzi katika Chuo cha Madaktari wa kifua cha Marekani (ACCP) hutoa mapendekezo kuhusu tiba ya kuzuia maradhi 7ya DVT kati ya wagonjwa waliolazwa[14].


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Kuhusu matibabu ya wagonjwa wa kawaida, miongozo inasema, "Kwa wagonjwa wenye magonjwa makali ambao wamelazwa hospitalini na shinikizo la moyo la msongamano au ugonjwa hatari unaoathiri kupumua, au wasiokubaliwa kutoka kitandani na wana hatari moja au zaidi, ikiwa ni pamoja na kansa hai,VTE (Tromboemboli ya vena) ya awali, sepsisi, ugonjwa wa mfumo wa vena, au ugonjwa wa kuvimba kwa bowel uchengelele, tunapendekeza tiba ya kuzuia maradhi ya kipimo cha chini ya heparini-LDUH (Daraja la 1A) au LMWH (Daraja la 1A)[14]." Enoksaparini au heparini ambayo haijagawanywa inaweza kutumika.[15] LMWH (Heparini yenye uzito wa chini wa molekuli) inaweza kuwa bora zaidi kuliko heparini ambayo haijagawanywa (UFH). UFH ikitumiwa, U 5, 000 mara 3 kila siku inaweza kuwa na ufanisi zaidi.[16]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Tangu miongozo ya ACCP ichapishwe, nyongeza ya uchunguzi uliodhibitiwa na uliochaguliwa bila mpangilio wowote[17] na uchambuzi wa matokeo[18] unaojumuisha majaribio hayo yamechapishwa. Uchambuzi huo wa matokeo ulihitimisha kuwa "tiba ya kuzuia ugandaji ina ufanisi katika kuzuia dalili za kufungika kwa mshipa kwa sababu ya mvilio wakati wa mchakato wa kuzuia ugandaji kwa wagonjwa mahututi waliolazwa hospitalini. Utafiti zaidi unahitajika ili kujua hatari za kufungika kwa mshipa kwa sababu ya mvilio kati ya wagonjwa hawa baada ya kusimamishwa kwa profilaksi." Kuhusu ni wagonjwa wapi walio hatarini, tafiti nyongi za uchambuzi wa matokeo zilikuwa za wagonjwa waliowekwa katika kategoria ya III hadi IV ya kusita kwa moyo na shirika la New York Heart Association Functional Classification (NYHA). Kuhusu wagonjwa wenye kiwango cha chini cha hatari ya DVT, jaribio hili hapa juu[17] na jaribio lingine la awali[19] ni muhimu lakini hazidhibitishi lolote.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Wagonjwa wanaofanyiwa dialisisi sugu ya mafigo wanaweza kuwa na hatari zaidi ya kufungika kwa mshipa kwa sababu ya mvilio[20], lakini majaribio yaliyodhibitiwa na kuchaguliwa bila mpango maalumu hayajazungumzia faida hatari ya profilaksisi.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Kwa wagonjwa waliopitia upasuaji, Heparini zenye uzito wa chini wa molekiuli (LMWH) hutolewa kwao mara kwa mara ili kuzuia thrombosi. LMWH kwa sasa inaweza tu kutolewa chini ya ngozi kwa kudungwa sindano. Profilaksi kwa wanawake wajawazito wenye historia ya thrombosi inaweza kutolewa tu kwa njia ya sindano za LMWH au huenda zisihitajike ikiwa sababu za hatari ni za muda mfupi.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Matembezi ya mapema na ya mara kwa mara (kutembea) ni matibabu yanayotangulia kinza-mgando damu na bado yanatambulika na kutumika leo. Kutembea husisimua pampu ya misuli ya mwili, na kuongeza kasi ya mishipa hivyo kuzuia stasis kuzuia stasisi. Vifaa vya IPC vimethibitishwa kutoa kinga kwa wagonjwa wa kulazwa au wanokaa wenye hatari kuu au wenye maagizo dhidi ya heparini. Mashine za IPC hutumia vibofu vya hewa vinavyofungwa kwenye paja na/ au kung'ata mguu na / au msuli wa nyuma ya mguu. Vibofu hivo hujaza na kutoa hewa, na hivyo kufinya misuli na kuongeza kasi ya damu kwa kiwango cha hadi 500%. Mashine za IPC zimedhibitishwa kuwa madhubuti kwa wagonjwa wa upasuaji wa magoti na mapaja (watu wenye hatari ya juu ya hadi 80% bila matibabu ya kumkinga mgonjwa) dhidi ya DVT na PE (kuziba kwa ateri ya mapafu). Vinginevyo, kati ya miligramu 150 na 300 ya aspirini zinaweza kuchukuliwa.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Hatari ya kupata thrombosi ya kina cha mshipa huongezeka wkati wa ujauzito kutokana na utaratibu wa uzoefu wa kimwili wa kuongezeka kwa ugandaji wa kupindukia kwa kuzuia kutoka damu baada ya kujifungua.[21] Hata hivyo, ikichanganywa na hali za msingi za kuganda kupindukia, hatari ya kupata thrombosi au mgando damuni inaweza kuwa kubwa.[21]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Ingawa makubaliano ya kijumla kati ya madaktari ni kuwa usalama wa mama ni muhimu kuliko ule wa kijusi kiachokua, mabadiliko katika utaratibu wa ukingaji mgando wakati wa ujauzito unaweza kuwa kufanywa ili kupunguza hatari kwa kijusi kinachokua huku viwango vya matibabu dhidi ya mgando vikiendelezwa kwa mama.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Shida kuu na kuzuia mgando katika ujauzito ni kuwa wafarini, kinza mgando inayotumiwa zaidi kwa visa sugu, inajulikana kuwa na athari za kusababisha ulemavu katika kijusi ikitumiwa katika kipindi cha awali cha ujauzito.[22][23]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Kuna ushahidi wa kimatibabu unaoonyesha kwamba kuvaa soksi au soksi ndefu za mgandamizo wakati wa kusafiri pia hupunguza matukio ya thrombosi kwa watu wanaosafiri kwa ndege kwa masaa mengi. Utafiti bila kufuata mpangilio maalum katika mwaka wa 2001 ulilinganisha makundi mawili ya abiria waliokuwa wanasfiri kwa ndege kwa masaa mengi, kundi moja lilivaa soksi za mgandamizo na kundi lingine halikuvaa soksi hizo. Abiria wote walikaguliwa na kupimwa damu ili kuangalia uwepo wa DVT. Matokeo yalionyesha kwamba DVT isiyo na dalili ilitokea katika 10% ya abiria ambao hawakuvaa soksi za mgando. Kundi lililovaa soksi za mgando halikuwa na DVT. Waandishi walihitimisha kuwa kuvaa soksi nyumbufu za mgando kunapunguza matukio ya DVT kati ya abiria wanaosafiri kwa ndege kwa masaa mengi.[24].


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Matibabu nyumbani ni chaguo kulingana na uchambuzi mmoja wa matokeo uliofanywa na Ushirikiano wa Cochrane.[25] Kulaza mgonjwa hospitalini kunafaa kufikiriwa kwa wagonjwa wenye zaidi ya sababu mbili kati ya sababu zifuatazo za hatari kwa kuwa wagonjwa hawa wanaweza kuwa na hatari zaidi ya kupata matatizo wakati wa matibabu[26]:


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: DVT ya pande mbili ugonjwa wa figo uzito wa chini wa mwili (<70 kg/154 lbs) kupoteza uwezo wa kusonga hivi karibuni kusita kwa moyo cha kiwango sugu saratani


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Kinza mgando ndiyo tiba ya kawaida ya DVT. Kwa ujumla, wagonjwa huanza matibabu ya heparini kwa muda mfupi (yaani, chini ya wiki moja) huku wakianza matibabu ya kati ya miezi 3 hadi 6 ya warfarin (au vizuizi husika vya vitamini K). Heparini yenye uzito wa chini wa molekiuli (LMWH) unapendelewa zaidi,[27] ingawa heparini ambayo haijagawanywa hupewa kwa wagonjwa walio na ukataaji kwa LMWH (kwa mfano, mafigo kushindwa kufanya kazi au uhitaji wa haraka wa upasuaji). Katika wagonjwa wneye DVT inayorudi mara kwa mara (mbili au zaidi), kinza mgando kwa ujumla hutumika "kwa maisha." Cochrane Collaboration umechambua matokeo ya hatari na faida za matumizi ya muda mrefu ya kinza mgando.[28] Mara tu thrombosisi inapotibiwa na vikolezo vya kukondesha RBC (seli nyekundu za damu), eneo lilioathirika lina nafasi nzuri ya kurudi kwa idadi yake ya kawaida. Hata hivyo, vikolezo vya kukondesha havipunguzi uwezekano wa uzibaji wa ateri ya mapafu wala ile ya koronari. Kwa hivyo, ingawa eneo lilioathiriwa na thrombosi ya kina cha mshipa (yaani miguu) linaweza kusita kuganda, uzibaji wa ateri ya mapafu bado unawezekana.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Kiwango kisicho cha kawaida cha D-dimer mwishoni mwa matibabu kinaweza kuashiria haja ya kiendelea na matibabu kati ya wagonjwa wenye thrombosi ya kina cha mshipa ya kwanza ambayo haijachochewa.[29]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Licha ya ukweli kwamba hakuna anayepingana na jambo hili, kwa kuzingatia uchambuzi wa matokeo uliofanywa na Ushirikiano wa Cochrane ambapo walipata jaribio mmoja tu lisilo na utaratibu maalum la kinza mgando dhidi ya kipozaungo katika matibabu ya VTE (Tromboemboli ya vena) ambapo hapakuwa na tofauti kubwa kati ya yote mawili.[30]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Mapendekezo ya sasa kwa matibabu ya awali ya DVT sugu ni pamoja na kuongezwa kwa kipinga vitamini K (VKA) pamoja na LMWH au UFH katika siku ya kwanza ya matibabu.[31] Heparini inaweza kukomeshwa wakati ambapo uwiano wa kimataifa wa kawaida (INR) ni imara na kubwa zaidi ya 2.0. Katika muda na nguvu ya matibabu dhidi ya DVT sugu ya mguu, mapendekezo ni pamoja na yafuatayo:


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: kwa wagonjwa wenye sehemu ya kwanza ya DVT, inayofuata sababu za hatari ya mpito (inayoweza kutibiwa), matibabu ya muda mrefu kwa kutumia VKA kwa miezi 3. kwa wagonjwa wenye sehemu ya kwanza ya DVT yenye asili isiyojulikana, matibabu kwa kutumia VKA kwa angalau miezi 6 adi 12. Kipimo cha dawa cha VKA kinabadilishwa ili kudumisha INR katika safu ya 2.0 hadi 3.0. kwa uzuiaji wa dalili za baada ya thrombosi, matumizi ya soksi nyumbufu yanapendekezwa.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Thrombolaisi kwa ujumla umehifadhiwa kwa madonge mengi ya damu, kwa mfano thrombosi ya utumbo na paja. Ingawa uchambuzi wa matokeo ya majaribio yasiyofuata utaratibu maalum yaliyodhibitiwa ya Ushirikiano wa Cochrane yanaonyesha matokeo bora zaidi ya thrombolaisi,[32] huenda kukawa na ongezeko la matatizo makuu ya kutokwa damu. Mnamo Julai 2008, Chuo cha Madaktari wa Kifua cha Marekani (ACCP) kilichapisha miongozo mipya ya matibabu yeye misingi ya ushahidi kwa kutibu ugonjwa wa ugandaji wa damu katika vena (VTE) ambao kwa mara ya kwanza walipendekeza matumizi ya thrombolaisi isiyohusisha upasuaji kwa kutibu baadhi ya matukio sugu ya DVT. Mwongozo kamili wa ACCP VTE wa mwaka wa 2008 unaweza kupakuliwa bila malipo kutoka:


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Thrombasi zinaweza kuondolewa kwa kutumia chombo cha kimakanika cha thrombectomia. Matumizi ya zaidi ya tiba moja kwa kutumia chombo cha kimakanika cha thrombektomia kwa kutoa madawa ya kuyeyusha damu katika sehemu maalumu yamepewa kipaumbele hivi karibuni kama dawa ya kutibu DVT.


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Soksi nyumbufu za kubana zinafaa kutumiwa mara kwa mara "katika muda wa mwezi 1 wa utambuzi wa DVT inayopakana na kuendelea kwa angalau mwaka 1 baada ya utambuzi."[27] Kuanzia kuzitumia kabla ya wiki moja kupita kunaweza kuleta matokeo bora zaidi.[33] Katika majaribio yote, soksi hizo zilikuwa na nguvu zaidi kuliko soksi za kawaida za mgando na ziliunda ama milimita 20 hadi 30 kwa Hg au 30 hadi 40 mm kwa Hg. Majaribio mengi yalitumia soksi zinazofika kwenye goti. Uchambuzi wa matokeo ya majaribio yaliyodhibitiwa na kuteuliwa bila mpangilio wowote na Cochrane Collaboration ulionyesha kupunguka kwa matukio ya dalili za baada ya thrombosi.[34] Idadi inayohitajika kutibu ni ya juu kiasi, kati ya wagonjwa 4 hadi 5 wanaohitaji kuwa wametibiwa ili kuzuiz tukio moja la dalili za baada ya thrombosi.[35]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Chujio la mshipa wa kupeleka damu kwenye moyo hupunguza kuziba kwa ateri ya mapafu[36] na ni chaguo kwa wagonjwa wenye ukataaji wa matibabu dhidi ya ugandaji (kwa mfano, vujabongo) au wagonjwa nadra ambao wana kumbukumbu kadhaa za PE (kuziba kwa ateri ya mapafu) wakati wanapopata matibabu dhidi ya ugandaji. Chujio la mshipa wa kupeleka damu kwenye moyo (ambao pia unajulikana kama chujio la Greenfield) linaweza kuzuia kuziba kwa ateri ya mapafu katika mguu wenye damu iliyoganda. Hata hivyo, chujio hizi zenyewe zina uwezo wa kusababisha thrombosi,[37] chujio za IVC zinachukuliwa kama hatua ya muda ya kuzuia uzibaji kwa ateri ya mapafu unaoweza kusababisha kifo.[38]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Dalili za baadaye za thrombosi hutokea katika 15% ya wagonjwa wenye thrombosi ya kina cha mshipa (DVT). Hujitokeza kwa oedema ya mguu, maumivu, mbano wa usiku, uchechemeaji wa vena, rangi ya ngozi, uvimbe-ngozi na vidonda (kwa kawaida kwenye sehemu ya kati ya upande wa chini wa mguu).


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: DVT hutokea kwa takribani mtu mmoja kwa kila watu 1,000 kwa mwaka. Inakadiriwa kuwa takribani Wamarekani 350,000 hadi 600,000 kila mwaka huugua kutokana na DVT na kuziba kwa ateri ya mapafu na angalau vifo 100,000 huenda zina uhusiano wa moja kwa moja au usio wa moja kwa moja na magonjwa hayo.[39]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: DVT ni nadra kati ya watoto. Takribani mtu 1 kati ya watu 100,000 wenye umri chini ya miaka 18 hupata thrombosi ya kina cha mshipa, pengine kutokana na kiwango cha juu cha mipigo ya moyo kwa dakika, hali ya maisha yenye mazoezi mengi ikilinganishwa na watu wazima, na uambatani chache zaidi (kwa mfano donda ndugu).


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: Kwa wanawake wajawazito, ina matukio ya 0.5 hadi 7 kwa kila mimba 1,000, na sababu ya pili kuu zaidi ya vifo vya wajawazito katika nchi zilizoendelea baada ya kutokwa na damu.[40]


title: Thrombosi ya kina cha mishipa

text: en:Deep vein thrombosis


title: Nimonia esinofili

text: Nimonia esinofili (EP) ni ugonjwa ambapo aina fulani ya seli nyeupe za damu ziitwazo eosinofili hukusanyika kwenye mapafu. Seli hizi husababisha kuvurugika kwa nafasi za kawaida za hewa (alveoli) ambako oksijeni huzinduliwa kutoka kwa anga. Aina mbalimbali za nimonia esinofili huwepo na zinaweza kutokea katika kundi la umri wowote. Dalili zinazojitokeza sana sana ni pamoja na kikohozi, homa, tatizo la kupumua, na kutokwa na jasho usiku. EP hutambuliwa kwa kutumia mchanganyiko wa dalili mbalimbali, matokeo ya ukaguzi wa afya unaofanywa na mtoa huduma za afya, na matokeo ya vipimo vya damu na eksirei. Ubashiri huwa bora wakati sehemu kubwa ya EP imetambuliwa na matibabu kwa kutumia kotikosteroidi yameanzishwa.


title: Nimonia esinofili

text: Ugonjwa wa nimonia esinofili umegawanyika katika makundi mbalimbali kulingana na kama kisababishi kinaweza kutambuliwa au la. Visababishi vinavyojulikana ni pamoja na baadhi ya dawa au vichochezi vya kimazingira, maambukizi ya vimelea, na saratani. EP pia inaweza kutokea wakati mfumo wa kinga umeshambulia mapafu, ugonjwa uitwao tatizo la Churg-Strauss. Wakati kisababishi hakipatikani, EP hupachikwa jina la "idiopathiki." EP ya idiopathiki inaweza kugawanywa katika "nimonia esinofili kali" (AEP) na "nimonia esinofili sugu" (CEP) kulingana na dalili ambazo mtu anapata.[1]


title: Nimonia esinofili

text: Visababishi vingi vya nimonia esinofili vina dalili zinazofanana. Kikohozi, homa, kuongeza kwa tatizo la kupumua, na kutokwa na jasho usiku ni dalili maarufu na hujitokeza kwa karibu kila mtu anayeugua. Nimonia esinofili kali kwa kawaida huendelea kwa kasi sana. Homa na kikohozi zinaweza kutokea wiki moja au mbili tu kabla ya matatizo ya kupumua yameendelea na kufikia hatua ya kushindwa kupumua hivyo basi kuhitaji uingizaji hewa kwa kutumia mitambo. Nimonia esinofili sugu kwa kawaida huendelea polepole. Dalili hujilimbikiza katika kipindi cha miezi kadhaa na huwa ni pamoja na homa, kukohoa, tatizo la kushindwa kupumua, kukorota, na kupungua kwa uzito. Watu walio na CEP mara nyingi hupatikana kuwa na pumu kabla ya CEP hatimaye kutambuliwa.


title: Nimonia esinofili

text: EP inayotokana na dawa au vitu mbalimbali kwenye mazingira ni sawa na hutokea baada ya kufichuliwa kwa kitu kinachojulikana kusababisha. EP inayotokana na maambukizi ya vimelea ina dalili za mwanzo pamoja na dalili nyingi tofauti zinazohusiana na aina mbalimbali za vimelea vya msingi. EP katika mazingira ya saratani mara nyingi huendeleza katika muktadha wa utambuzi unaojulikana nwa habari ya uvimbe wa kansa, kansa ya kizazi, nk.


title: Nimonia esinofili

text: Kumekuwa na matukio ya nimonia esinofili kinachosababishwa na madawa kama vile daptomycin (Cubicin). Mbili za kesi hizi zimebainishwa kuwa kesi sugu zinazotegemea steroidi. (Rejea Clinically Infectious 2010:50 (1 Machi) pp735-739.


title: Nimonia esinofili

text: Ugonjwa wa nimonia esinofili unaweza kuanzia kwa njia nyingi tofauti kulingana na kisababishi chake msingi. Eosinofili zinafikiriwa kuwa na jukumu msingi katika kulinda mwili dhidi ya magonjwa yanayosababishwa na vimelea. Magonjwa mengi, kama vile pumu na eksema, hutokea wakati eosinofili zinazidi hasa zinapoathiriwa na vichochezi vya kimazingira na kutoa kemikali zilizopita kiasi (sitokini s) kama vile histamini. Sifa ya kawaida miongoni mwa visababishi mbalimbali vya EP ni eosinofili kuzidi au ini kukosa kufanya kazi vizuri.


title: Nimonia esinofili

text: Madawa, dawa za Kulevya na vichochezi vya kimazingira vinaweza kuchochea kutofanya kazi vizuri kwa eosinofili. Madawa kama vile NSAIDs (yaani ibuprofen), nitrofurantoin, phenytoin, L-tryptophan, daptomycin[4] na ampicillin na madawa ya kulevya kama vile heroini na kokeini yanayovutwa yanaweza kuchochea mzio unaosababisha EP. Kemikali kama vile salfiti, alumini silikati, na moshi wa sigara zinaweza kusababisha EP wakati zinapovutwa. Mzimamoto kutoka New York alipatwa na EP baada ya kuvuta hewa ya vumbi kutoka Kituo cha Biashara Duniani (World Trade Center) tarehe 11 Septemba 2001.[2]


title: Nimonia esinofili

text: Vimelea husababisha EP kwa njia tatu tofauti. Vimelea vinaweza ama kuvamia mapafu, kuishi katika mapafu kama sehemu ya maisha yao, au kuenea kwa mapafu kupitia damu. Eosinofili huhamia kwenye mapafu ili kupambana na vimelea hivyo na kusababisha EP. Vimelea muhimu vinavyovamia mapafu ni pamoja na Paragonimus minyoo bapa ya mapafu na aina za tegu za Echinococcus na Taenia solium. Vimelea muhimu vinavyoishi kwenye mapafu kama sehemu ya kawaida ya maisha yao ni pamoja na minyoo ya (helminth s) Ascaris lumbricoides, stercoralis Strongyloides na aina za tegu za Ancylostoma duodenale na americanus Necator. Wakati EP imesababishwa na kundi hili la mwisho, mara nyingi huitwa " tatizo la Löffler". Kundi la mwisho la vimelea husababisha EP wakati idadi kubwa ya mayai yamebebwa na damu hadi kwenye mapafu. Vimelea vilivyo katika kundi hili ni pamoja na spiralis Trichinella, stercoralis Strongyloides, Ascaris lumbricoides, tegu, na skistosomu.[3]


title: Nimonia esinofili

text: Kufikia mwaka wa 2005, visababishi vya aina hizi mbili; AEP na CEP, vilikuwa havijulikani. Kuna tuhuma kuwa angalau AEP husababishwa na majibu ya mwili kwa baadhi ya vichochezi ambavyo havijatambuliwa vya kimazingira.


title: Nimonia esinofili

text: Ugonjwa wa nimonia esinofili hutambuliwa katika mojawapo ya hali tatu: wakati hesabu kamili ya damu inaonyesha kuongezeka kwa eosinofili na eksirei ya kifua au picha zilizopigwa kwa kompyuta zinabainisha hali isiyo ya kawaida katika mapafu, wakati biopsi inatambua kuongezeka kwa eosinofili katika tishu za mapafu, au wakati eosinofili nyingi zinapatikana katika maji yanayotolewa kwa bronkoskopi (maji ya bronchoalveolar lavage (Bal)). Uhusiano na dawa au saratani kwa kawaida hudhihirika baada ya ukaguzi wa historia ya mtu huyo ya matibabu. Maambukizi maalum ya vimelea hutambuliwa baada ya kuchunguza mfichuo wa mtu kwa vimelea vya kawaida na kufanya vipimo vya kimaabara ili kuangalia vitu vinavyoweza kuwa vimesababisha. Kama hakuna sababu msingi iliyopatikana, utambuzi ya AEP au CEP hufanywa kulingana na vigezo vifuatavyo. Kuna uwezekano mkubwa wa AEP kuambatana na kushindwa kupumua baada ya ugonjwa mkali wa febrili ambao kwa kawaida ni wa chini ya wiki moja, mabadiliko katika maeneo kadhaa na maji katika eneo linalozunguka mapafu kwenye eksirei ya kifua, na eosinofili zilizozidi asilimia 25 kwenye Bal. Hali zingine za kimaabara zisizo za kawaida ni pamoja na ongezeko la idadi ya chembechembe nyeupe za damu, kiwango cha kubakisha mashapo ya erithrositi, na kiwango cha imunoglobulini E. Vipimo vya hali ya ufanyaji kazi wa mapafu kwa kawaida huonyesha mchakato uliozuiwa na ulio na uwezo uliopunguka wa kutawanyika kwa kaboni monoksidi. Uwezekano wa kuwa aina iliyopo ni ya CEP huwa sana sana wakati dalili zimekuwepo kwa zaidi ya mwezi mmoja. Vipimo vya kawaida vya kimaabara vya CEP ni pamoja na kuongezeka kwa eosinofili kwenye damu, kiwango cha juu cha kubakisha mashapo ya erithrositi, anemia inayotokana na upungufu wa chuma, na kuongezeka kwa pletileti. Eksirei ya kifua inaweza kuonyesha hali iliyopo isiyo ya kawaida mahali popote, lakini matokeo maalum zaidi huwa ni kuongezeka kwa kivuli katika periferi ya mapafu, mbali na moyo.


title: Nimonia esinofili

text: Wakati ugonjwa wa nimonia esinofili unahusiana na ugonjwa kama vile saratani au maambukizi ya vimelea, matibabu ya sababu msingi hufanya kazi katika kutatua ugonjwa huu wa mapafu. Hata hivyo, wakati imetokana na AEP au CEP, matibabu kwa kutumia kotikosteroidi husababisha utatuzi wa haraka na wa ghafla wa dalili kwa muda wa siku moja au mbili. Kwa kawaida, ama methylprednisolone ya kudungwa kwenye mishipa au prednisoni ya kumezwa hutumiwa. Katika AEP, kwa kawaida matibabu huendelezwa kwa muda wa mwezi mmoja baada ya dalili kutoweka na eksirei kurejea kawaida (kwa kawaida jumla ya wiki nne). Katika CEP, kwa kawaida matibabu huendelezwa kwa muda wa miezi mitatu baada ya dalili kutoweka na eksirei kurejea kawaida (kwa kawaida jumla ya miezi minne). Steroidi zilizonuswa kama vile fluticasone zimetumika ipasavyo wakati kuacha matumizi ya prednisone za kumezwa kumesababisha kurudi tena kwa ugonjwa.[4] Kwa sababu EP huathiri mapafu, watu walio na EP kuwa na tatizo la kupumua. Kama sehemu kubwa ya mapafu imehusika, haiwezekani kwa mtu kupumua vya kutosha kuishi, bila msaada. Mashine zisizohitaji kuingizwa ndani ya mwili kama vile mashine ya 'bilevel positive airway pressure' zinaweza kutumika. Vinginevyo, kuwekwa wa bomba la kupumua katika mdomo kunaweza kuwa jambo la lazima na kipitisha hewa kinaweza kutumika kumsaidia mtu huyo kupumua.


title: Nimonia esinofili

text: Ugonjwa wa nimonia esinofili unaotokana na saratani au maambukizi ya vimelea hubeba ubashiri unaohusiana na ugonjwa msingi. Hata hivyo, AEP na CEP, huwa na uwezo mdogo sana unaohusiana wa kufa bora tu uangalifu kwa makini unapatikana na matibabu kwa kutumia kotikosteroidi unatolewa. Mara nyingi CEP hurudi tena wakati matumizi ya prednisone yameachwa, kwa hiyo, baadhi ya watu wenye CEP huhitaji tiba ya maisha. Prednisoni sugu huhusishwa na madhara mengi, ikiwa ni pamoja na maambukizi kuongezeka, mifupa dhaifu, vidonda vya tumbo, na mabadiliko ya sura.[5]


title: Nimonia esinofili

text: Nimonia esinofili ni ugonjwa unaojitokeza kwa nadra. Visababishi vya vimelea hudhihirika sana katika maeneo ya kijiografia ambapo kila kimelea kimeenea. AEP inaweza kutokea katika umri wowote, hata katika watoto ambao hapo awali walikuwa na afya, ingawa wagonjwa wengi huwa na umri kati ya miaka 20 na 40. Takriban wanaume wawili kwa kila mwanamke mmoja huathiriwa. AEP imehusishwa na uvutaji sigara. CEP hutokea sana katika wanawake ikilinganishwa na wanaume na haionekani kuhusiana kwa vyovyoye na uvutaji sigara. Kumekuwa na uhusiano fulani na mionzi ya saratani ya matiti umeelezewa.[6]


title: Nimonia esinofili

text: Aina sugu ya nimonia esinofili ilieezewa kwa mara ya kwanza na Carrington[7] katika mwaka wa 1969, na pia inajulikana kama tatizo la Carrington. Kabla ya wakati huo, nimonia esinofili ulikuwa ugonjwa ulioelezewa vizuri na kwa kawaida ulihusishwa na madawa au vichochezi vya vimelea. Aina kali ya nimonia esinofili ilielezewa kwa mara ya kwanza katika mwaka wa 1989[8][9]


title: Nimonia esinofili

text: Nimonia Pumu Nimonia inayosababishwa na vimelea


title: Escherichia coli

text: Escherichia coli" (kwa kawaida hufupisha kama E. coli", tamka: ɛʃɘˈrɪɣiɑ ˈkoʊli), ilipewa jina baada ya Theodor Escherich) ni bakteria yaGramu hasi yenye umbo la fimbo ambayo kwa kawaida hupatikana katika utumbowa chini wa viumbe damu moto (endothamu). Aina nyingi za"E." "koli" si hatari, lakini nyingine, kama vile serotaipu zinaweza kusababisha madhara makubwa ya sumu ya chakula katika binadamu, na mara kwa mara husababisha bidhaa kurejeshwa kwa watengenezaji. Zile zisizo hatari ni sehemu ya kawaida ya viumbe vya utumbo, na zinaweza kufaidi wenyeji kwa kuzalisha vitamini K na kwa kuzuia kuanzishwa kwa bakteria ya kusababisha magonjwa ndani ya utumbo.


title: Escherichia coli

text: "E. koli" hazikai tu kwenye utumbo, na uwezo wao wa kuishi kwa muda mfupi nje ya mwili inazifanya viumbe viashiria halisi kupima sampuli za mazingira kwa ukolezi wa kinyesi. Bakteria hii inaweza kukuzwa kwa urahisi na jeni yake ni rahisi na inaweza kufanywa kwa urahisi au kurudiwa kwa kupitia mchakato wa metajeni, na kuifanya moja ya viumbe vya prokarioti ambavyo mifano yao imetafitiwa sana, na aina muhimu katika teknolojia ya mimea na mikrobiolojia.


title: Escherichia coli

text: "E. koli" iligunduliwa na daktari wa watoto na mtafiti wa bakteria Mjerumani Theodor Escherich katika 1885, na kwa sasa imeainishwa kama sehemu ya familia ya Enterobacteriaceae ya gamma proteobacteria.


title: Escherichia coli

text: Aina ya "E. koli" ni kikundi kidogo ndani ya jamii hiyo ambacho kina sifa za kipekee ambazo zinaitofautisha kutokana aina nyingine za "E." "koli." Tofauti hizi mara nyingi huweza kuonekana tu katika ngazi ya Masi, hata hivyo, zinaweza kuleta mabadiliko katika fiziolojia au maisha ya bakteria hii. Kwa mfano, aina inaweza kupata uwezo kusababisha magonjwa, uwezo wa matumizi ya chanzo cha kipekee cha kaboni , uwezo wa kupambana na shubaka fulani ya kimazingira au uwezo wa kupinga mawakala wa kumaliza mikrobu. Aina mbalimbali za "E. koli" mara nyingi hutegemea kimelea, na kuifanya rahisi kujua chanzo cha Ukolezi wa kinyesi katika sampuli ya mazingira. Kwa mfano, kujua aina ya "E." "koli" iliopo katika sampuli ya maji inaruhusu kufanya uamuzi kuhusu asili ya ukolezi kama umetoka kutoka kwa binadamu, mamalia mwingine au ndege.


title: Escherichia coli

text: Aina mpya za "E. koli" hufuka kwa njia ya mchakato wa asili wa kibiolojia na kupitia mabadiliko ya jeni na kupitia uhamisho wa upande. Baadhi ya aina huendeleza sifa ambazo zinaweza kudhuru mnyama kimelea. Aina hizi zenye madhara kawaida husababisha wimbi la kuhara ambayo ni kero katika watu wazima na mara nyingi ni hatari kwa afya ya watoto katika nchi zinazoendelea duniani. Aina hatari zaidi, kama vile husababisha ugonjwa mkubwa ugonjwa au kifo kwa wazee, wachanga sana au wenye kinga dhoofu.


title: Escherichia coli

text: "E. koli" ni Gramu-hasi, enerobu zinazozalisha ATP na zisizozalisha vijimbegu. Seli kwa kawaida huwa na umbo la fimbo na zina ukubwa wa karibu 2 Mikromita2 (μm) na kipenyo cha 0.5 μm , kwa kiasi cha kiini cha 0.6-0.7 μm Inaweza kuishi kwa aina mbalimbali ya nyenzo. "E. koli" inatumia kugandisha mchanganyiko-asidi katika hali anaerobiki, inayozalisha lakteti, susineti, ethanoli, asetati na kaboni dioksidi. Kwa vile njia nyingi katika kugandisha asidi-mchanganyiko huzalisha gesi ya hidrojeni, hizi njia uhitaji viwango vya hidrojeni kuwa chini, kama ilivyo wakati "E. koli" inapoishi pamoja naviumbe vinavyotumnia hidrojeni kama vile methanojeni au bakteria zinazopunguza salfeti.


title: Escherichia coli

text: Ukuaji wa juu wa "E. koli" hutokea katika kiwango cha joto cha 37 ° C (98.6 ° F) lakini aina nyingine za maabara zinaweza kuongezeka kwa joto la juu ya 49 ° C (120.2 ° F). Ukuaji inaweza kuendeshwa na kupumua anaerobiki au aerobiki, kwa kutumia aina kubwa ya jozi redoksi, ikiwa ni pamoja na uoksidisha wa asidi piruvati, asidi fomi, hidrojeni na asidi amino, na kupunguza nyenzo kama vile oksijeni, nitrati, dimethili salfoksidi na trimethilamini oksidi-N.


title: Escherichia coli

text: Aina ambazo zina flajela zinaweza kuogelea na ni sogezi. flajela zina utaratibu wa viungo vya pembeni.


title: Escherichia coli

text: "E. koli" na bacteria zinazohusiana humiliki uwezo wa kuhamisha DNA kupitia bakteria za muungano, uhamisho wa DNA kutoka kwa seli ya bakteria hadi nyingine au mabadiliko, ambayo inaruhusu nyenzo za kijenetiki kueneza kiupande kwa jamii iliyopo. Utaratibu huu ulisababisha kuenea kwa mwandiko wa jeni wa sumu shiga kutoka "Shigella" hadi , inayoenezwa kwa kilabakteria.