title: Gallus Steiger

text: Alizaliwa huko Bueron, Uswisi. Alisoma katika shule maarufu ya Abasia ya Wabenediktini huko Einsiedeln, Uswisi. Mwaka 1902 alifunga nadhiri za utawa kama Mbenediktini huko St.Ottilien (Ujerumani). Alitumwa kama mmisionari na kufika Dar es Salaam 04/06/1906. Baada ya kushinda Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, Waingereza waliwafukuza wamisionari wenzake Wajerumani, lakini yeye kama raia wa Uswisi hakufukuzwa. Mwaka 1920 aliruhusiwa kuendelea na umisionari huko Ndanda kusini mashariki mwa nchi Tanganyika. Mwaka 1922 aliteuliwa kuwa Prefect Apostolic wa huko Lindi na akawa mkuu wa wamisionari Wabenediktini. Mwaka 1928 alikuwa Abate (mwanzoni mwa Lindi na mwaka 1931 Abate wa Peramiho) na alipata wakfu kuwa askofu mwaka 1934 huko Einsiedeln. Alistaafu 1953 na kufa huko Peramiho 1966. Alizikwa kwenye kanisa kuu la Peramiho.


title: Didier Zokora

text: Alain Didier Zokora Deguy (amezaliwa 14 Desemba 1980 katika mji mkuu wa Abidjan) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka nchini Cote d'Ivoire (Ivory Coast), ambaye kwa sasa anaichezea klabu ya huko Hispania, maarufu ya Sevilla FC na pia timu ya taifa ya Cote d'Ivoire.


title: Didier Zokora

text: Zokora nikiungo muhimu katika klabu yake na timu yake ya taifa ya Cote d'Ivoire,yeye ni mchezaji mzuri wa katikati ambae anatumia ufundi wa hali ya juu katika uchezaji wake na amezungumziwa na wafatilia mpira wa miguu wengi kua ni mchezaji ambae anatumia akili na mbinu katika uchezaji wake.


title: Didier Zokora

text: Zokora alianza kucheza mpira katika katika ujana wake katika klabu ya ASEC Mimosas(Cote d'Ivoire) mwaka 1999/2000,huo mwaka alionekana ni miongoni mwa wachezaji wazuri katika klabu yake hiyo ya ASEC,basi baadhi ya klabu za Ulaya zilipendelea kumnunua,katika mwaka 2000 klabu ya Ubelgiji ya KRC Genk iliweza kupata fursa yakumnunua,Zokora alicheza katika klabu hiyo hadi mwaka 2004 na aliichezea klabu hiyo katika mechi 126 na alifunga goli li moja tu,nakuanzia mwaka 2004 alijiunga na klabu mashuhuri ufaransa ya Saint-Étienne huko ndipo alianza kuonekana kua nyota au kua mashuhuri katika ulimwengu wa mpira maana uchezaji wake katika timu hiyo ya Ufaransa ulikua mzuri sana na katika timu yake ya taifa maana alisaidia timu yake kushika nafasi za mwanzo katika Ligue 1(Ligi ya kwanza) ya Ufaransa na alichezea klabu hiyo ya ufaransa mechi 66 na alifunga magoli mawili tu,Uchezaji wake mzuri ulipeleka klabu nyingi kubwa kubwa barani Ulaya kupendelea kumnunua lakini klabu ya Uingereza iliweza kumnunua kwani ilitoa pesa nyingi na ilikua mwaka 2006 na aliichezea klabu hiyo ya[[Uingereza kuanzia mwaka 2006 hadi mwaka 2009.


title: Didier Zokora

text: Mwaka 2009 tar 8 Julai, klabu ya Tottenham ilikubali kumuuzisha mchezaji wake huyo muhimu kwenye klabu ya Sevilla ya Uhispania kiwango cha pesa hakikutangazwa,klabu hiyo inashiriki katika Ligi ya kwanza ya Uhispania


title: Didier Zokora

text: Zokora alianza kuichezea timu yake ya taifa ya Cote d'Ivoire mwaka 2000 lakini bila kua kiungo muhimu kutokana na umri wake mdogo nakuchezea katika ligi ya nyumbani kwani timu ya taifa ya Cote d'Ivoire hutegemea zaidi wachezaji wanaocheza nje, alipotoka nakujiunga na klabu ya huko Ubelgiji ndio alianza kucheza vizuri katika timu ya taifa nakushiriki katika mechi nyingi kama kiungo muhimu lakini alidhihirika zaidi nakupata umashuhuri zaidi mwaka 2005 katika mashindano yakugombea tiketi yakuelekea katika kombe la dunia lililofanyika huko Ujerumani waliweza kunyakua tiketi kutoka katika mikono ya timu kali kama Misri na Kameruni na huo mwaka waliweza kuifunga Misri nyumbani Misri 2-1 na huko Cote d'Ivoire 2-0 timu Cote d'Ivoire huo mwaka ilionekana timu kali sana ambayo ni vigumu kufungwa kiuraisi ilishiriki katika kombe la Mataifa ya Afrika misri ilitoa timu nyingi kama Nigeria na Kameruni, walifika fainali lakini walifungwa kwa mapenelti na waandalizi wa kombe hilo Misri.


title: Didier Zokora

text: Jamii:Waliozaliwa 1980 Jamii:Wachezaji mpira wa Cote d'Ivoire Jamii:Watu walio hai


title: Donald Self

text: Donald "Don" Self ni jina la kutaja uhusika wa katika kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Michael Rapaport. Huyu ameanza kuonekana kuanzia kwenye msimu wa nne wa mfululizo, anajiwakilisha kama Ofisa wa Usalama wa Nchi ambaye amewapa kazi Lincoln Burrows na Michael Scofield kazi ya kuiangusha the company na kuitafuta "Scylla", kikadi cha funguo kilichojaa maelezo ya utajiri wa "The Company."


title: Donald Self

text: Ingawaje, baadaye aliwasaliti baada ya kuipata Sylla, na kuichukua bila ya kutimiza mpango waliongea hapo awali, badala yake akawapatia uhuru wanakikosi. Badala yake akaanza kutafuta mnunuzo wa kumwuzia Scylla hiyo. Ni dhahiri kuwa amefanya hivyo kwa maslahi binafsi.


title: Norman "Lechero" St. John

text: "Lechero" St. John


title: Norman "Lechero" St. John

text: Lechero ni jina la kutaja uhusika wa mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Robert Wisdom.


title: Norman "Lechero" St. John

text: Uhusika huu ulianza kuwekwa katika orodha ya wahusika wa kawaida baada ya kufikia katika msimu wa tatu wa mfululizo. Huyu alikuwa bwana wa zamani wa madawa ya kulevya na pia alikuwa kiongozi wa jela ya Sona.


title: Fernando Sucre

text: Fernando Sucre ni jina kutaja uhusika wa mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Amaury Nolasco. Uhusika huu ulitambulishwa katika sehemu ya pilot ya mfululizo akiwa kama mfungwa mwezi wa mataalamu Michael Scofield (uhusika umechezwa na Wentworth Miller).


title: Fernando Sucre

text: Akiwa na asili ya Kipuerto Rico, Sucre alikulia mjini Chicago, ambamo alikuwa mogogoro mwingi wa kisheria. Mama yake Bi. Maria alimpeleka kwenda kuishi na ndugu zake huko mjini New York City ili kuweza kupata msaada kadha wa kadha. Akiwa huko, alipata kazi godauni na akafanikiwa na kuwa na mahusiano ya kimapenzi na Bi. Maricruz Delgado.


title: Sara Tancredi

text: Dr. Sara Wayne Tancredi ni jina la kutaja uhusika wa mfululizo wa kipindi cha televisheni cha Kimarekani maarufu kama Prison Break. Uhusika huu umehezwa na Sarah Wayne Callies. Sehemu yake ya kwanza katika mfululizo alicheza kama daktari wa jela ya Fox River. Na pi huyu ndiye mwandani wa mhusika mkuu wa mfululizo huu Bw. Michael Scofield.


title: Renate Dorrestein

text: Renate Maria Dorrestein (Amsterdam, 25 Februari 1954 - Aerdenhout, 4 Mei 2018) alikuwa mwanamke mwandishi na mwandishi wa habari kutoka nchi ya Uholanzi.


title: Renate Dorrestein

text: "Annie Romein", 1993


title: Li Liweng

text: Li Liweng / Li Yu (Kichina: 李笠翁 /李漁 ) (Jiangsu, 1611 - 1680) ni mwandishi kutoka nchi ya Uchina (Nasaba ya Qing)


title: Anne Rice

text: Anne Rice (amezaliwa mjini New Orleans; 4 Oktoba 1941) ni mwandishi wa kike kutoka nchi ya Marekani. Jina lake la kuzaliwa ni Howard Allen O'Brien. Ameandika pia chini ya lakabu za Anne Rampling na A. N. Roquelaure.


title: Gowee

text: Gowee au kore ni ndege wa jenasi Corythaixoides katika familia Musophagidae. Jina lako linatoka sauti yao inayosikika kama “gwee” au “gowee” (Waingereza wasikia "go-away" na huitwa ndege hawa Go-away-bird). Huitwa shorobo pia kama spishi nyingine za Musophagidae.


title: Gowee

text: Ndege hawa wana rangi ya kijivu na nyeupe na wana kishungi kirefu. Wanatokea Afrika chini ya Sahara. Hawawezi kupuruka vizuri sana lakini hukimbia juu ya matawi ya miti. Hula matunda hasa na majani na maua pia, na mara chache hukamata wadudu na koa. Hujenga tago lao kwa vijiti katika mti mwenye miiba, kama spishi ya Vachellia (mgunga) au Balanites (mjunju), na jike hutaga mayai 1-4 lakini 3 kwa kawaida. Vinda wakitoka kwa mayai, wanapambwa na malaika mazito na macho yao ni wazi tayari au karibu.


title: Gowee

text: Corythaixoides concolor, Shorobo au Gowee Kijivu (Grey Go-away Bird) Corythaixoides leucogaster, Shorobo au Gowee Tumbo-jeupe (White-bellied Go-away Bird) Corythaixoides personatus, Shorobo au Gowee Uso-mweusi (Bare-faced Go-away Bird)


title: Gowee

text: Gowee kijivu Gowee tumbo-jeupe Gowee uso-mweusi


title: Gowee

text: Jamii:Shorobo na jamaa


title: Vulgata

text: Vulgata (kwa Kilatini "ya umati" yaani tafsiri ya kawaida) ni tafsiri maarufu zaidi ya Biblia ya Kikristo katika lugha ya Kilatini.


title: Vulgata

text: Ilitolewa kuanzia mwaka 382 hadi 405 na Hieronimo kwa agizo la Papa Damaso I ili ichukue nafasi ya tafsiri mbalimbali zilizotangulia ambazo hazikuridhisha.


title: Vulgata

text: Kuanzia karne ya 8 hadi 9 ilikuwa Biblia ya kawaida katika maeneo yaliyokuwa chini ya Kanisa Katoliki ikitazamwa kuwa toleo pekee lililostahili kutumiwa.


title: Vulgata

text: Matengenezo ya Kiprotestanti yalichukua jukumu la kusambaza Biblia katika lugha yoyote yakitegemea makala za zamani katika lugha asili, yaani Kiebrania, Kiaramu na Kigiriki.


title: Vulgata

text: Lakini makala zilizojulikana hazikuwa za zamani kuliko zile alizozitumia Hieronimo kutengenezea Vulgata; hivyo zilikuwa na makosa mengi ambayo yakaja kurekebishwa hasa katika karne ya 20 kutokana na maendeleo ya utaalamu.


title: Vulgata

text: Upande wa Kanisa Katoliki Mtaguso wa Trento ulitangaza Vulgata kuwa tafsiri rasmi ya Biblia na kuwa haina makosa upande wa imani na maadili. Tamko hilo halikuwa na maana ya kuwa tafsiri hiyo haiwezi kuboreshwa.


title: Vulgata

text: Kwa kuwa mtaguso huo ulisisitiza kuwa "toleo la kale la Vulgata, lililokubaliwa na Kanisa lenyewe kwa kulitumia tangu karne nyingi, linatakiwa kutazamwa toleo rasmi kwa usomaji wa hadhara, mabishano, mahubiri na ufafanuzi" ikawa desturi kwa Wakatoliki kutoa tafsiri rasmi katika lugha mbalimbali kutokana na Vulgata badala ya kutumia lugha asili.


title: Vulgata

text: Hivyo Wakatoliki walijikuta wanatumia tafsiri zinazolingana na makala ya kale zaidi kuliko tafsiri za Waprotestanti, ingawa hawa wa pili walikuwa na utaalamu mkubwa zaidi.


title: Vulgata

text: Mwaka 1943 Papa Pius XII alihimiza Wakatoliki kutoa tafsiri mpya kutoka lugha hizo, kama zile zilizofanywa na Wakristo wengine tangu zamani.


title: Vulgata

text: Mtaguso wa Pili wa Vatikani uliamua tafsiri hiyo iangaliwe upya na tangu 1979 "Nova Vulgata (yaani Vulgata Mpya) imetolewa.


title: Mnyama

text:
Wanyama (jina la kisayansi ni animalia na hutoka katika Kilatini) ni viumbehai wasio mmea, kuvu, bakteria, protista au arkea. Vile vile tunaweza kusema wanyama ni viumbehai wanaotegemea chakula kutoka sehemu nyingine: wao hawana uwezo wa kujitengenezea chakula chao wenyewe kupitia usanisinuru (nishati ya jua) lakini kutoka kwa viumbehai vingine ama wanyama wengine au mimea.
Kufuatana na aina ya chakula tunatofautisha hasa wanaokula mimea wanaoitwa walamani au walamea (kwa Kiingereza: "herbivorous") na wanaokula nyama wanaoitwa walanyama au wagwizi (ing. "carnivorous"). Kuna pia walavyote (ing. "omnivorous") wanaoweza kula kila kitu, ama mimea ama wanyama wengine (ing. "omnivorous").


title: Mnyama

text: Wanyama wanahitaji oksijeni kwa kupumua.


title: Mnyama

text: Wanyama walio wengi hutembea yaani hubadilisha mahali wanapokaa, kwa hiyo wanahitaji milango ya maarifa.


title: Mnyama

text: Sayansi inayochunguza wanyama huitwa zuolojia, ambayo ni tawi la biolojia.


title: Mnyama

text: Aina za wanyama ni nyingi sana. Mara nyingi aina zao zinatofautishwa kama ni wanyama wenye seli nyingi (metazoa) au seli moja (protozoa) tu.


title: Mnyama

text: Kuna wanyama wanaoishi peke yao, katika vikundi na jamii. Mfano wa wanyama wanaoishi peke yao ni kifaru au nyoka. Wanajumuika kwa tendo la kuzaa pekee. Mfano wa wanyama wa jumuiya ni simba wanaokaa na kuwinda pamoja. Ushirikiano unasaidia kupata chakula bora. Mfano wa wanyama katika jamii ni nyuki na wadudu wengine.


title: Mnyama

text: Upande wa mwili hata binadamu ni mnyama na kimaumbile anahesabiwa kati ya mamalia.


title: Mnyama

text: Binadamu hutofautisha mara nyingi


title: Mnyama

text: ingawa lugha hii hutumiwa tu kwa wanyama wakubwa zaidi, kwa kawaida wenye uti wa mgongo (kwa Kilatini: Chordata).


title: Wokovu

text: Wokovu kwa jumla unamaanisha kuondolewa hali isiyopendeza au ya hatari kabisa.


title: Wokovu

text: Kwa namna ya pekee, katika Ukristo "Historia ya Wokovu" ni wazo la msingi: maana yake ni kwamba, katika mfululizo wa matukio ya dunia hii, Mungu anawakomboa binadamu kutoka dhambi zao na kutoka matokeo yake katika maisha ya duniani na katika uzima wa milele.


title: Wokovu

text: Biblia ya Kikristo inatamka kuwa neema ya Mungu ndiyo inayookoa watu, kwa kuwa hao hawawezi kujikomboa peke yao, lakini wanapokea wokovu kama zawadi (neema, dezo) kwa njia ya imani.


title: Wokovu

text: ""Kwa maana mmeokolewa kwa neema, kwa njia ya imani; ambayo hiyo haikutokana na nafsi zenu, ni kipawa cha Mungu"" (Waraka kwa Waefeso 2:8).


title: Wokovu

text: Katika Biblia neno "wokovu" linatafsiri maneno mbalimbali yanayohusu kuondolewa mabaya ya kimwili na ya kiroho vilevile. Daima Mungu ndiye asili yake. Ndiye anayeokoa kwenye vita (Kutoka 15:2), ajali (Zaburi 34:6), mikono ya adui (2 Samueli 3:10), uhamisho (Zaburi 106:47), kifo (Zaburi 6:4), dhambi (Ezekieli 36:29).


title: Wokovu

text: Kwanza Waisraeli walifikiria hasa wokovu wa kidunia kwa taifa lao, lakini polepole kwa kuzingatia uovu, walifikia hatua ya kuona wokovu upande wa maadili na kuhusu mataifa mengine pia (Isaya 49:5,6; 55:1-5).


title: Wokovu

text: Kadiri yao, wokovu unapatikana kwa njia ya uadilifu uliotazamwa kama utekelezaji kamili wa Torati.


title: Wokovu

text: Maneno ya Kigiriki yanayotumiwa na Agano Jipya kumaanisha "kuokoa" na "wokovu" ni: σώζω (sōzō) e σωτηρία (sōtēria). Maana yake asili ni kuopoa kwa nguvu kutoka hatari (k.mf. ya ugonjwa).


title: Wokovu

text: Kwa kawaida Yesu alionyesha wokovu kuwa ni ukombozi kutoka dhambi ambao uanze kung'amuliwa mapema, ingawa utakamilika ahera: ""Mwenye kuvumilia hata mwisho, ndiye atakayeokoka"" (Injili ya Mathayo 10:22; 24:13).


title: Wokovu

text: Hasa Mtume Paulo alisisitiza wokovu ni tunda la kifo na ufufuko wa Yesu Kristo, aliyeleta baraka zote kumpitia Roho Mtakatifu, kama vile wongofu, kuzaliwa upya, utakaso, kufanywa mwana, utakatifu na utukufu.


title: Wokovu

text: Ndiyo utatuzi wa tatizo la dhambi uliotolewa na Mungu.


title: Wokovu

text: Siku ya mwisho matokeo ya wokovu yatahusu ulimwengu wote ambao utajumlishwa pamoja na historia yote katika Kristo, aliye Alfa na Omega (Waraka kwa Warumi 8:21,22; Waefeso 1:10).


title: Wokovu

text: Kutokana na mwelekeo wa watu wa magharibi, suala la masharti ya wokovu limeshika nafasi kubwa katika teolojia kuanzia Agostino wa Hippo, wakati masuala ya kinadharia zaidi yakitawala Ukristo wa mashariki.


title: Wokovu

text: Ni suala hilo lililosababisha Matengenezo ya kiprotestanti katika karne ya 16 na linaendelea kujadiliwa sana katika nchi zilipokea Ukristo kutoka nchi za magharibi.


title: Wokovu

text: Hata hivyo katika miaka ya mwisho, Wakatoliki, Walutheri, Wamethodisti, Wakalvini na Waanglikana wamefaulu kukubaliana kuhusu suala hilo.


title: Luis Amigo

text: Luis Amigó y Ferrer alikuwa askofu wa jimbo katoliki la Segorbe na mtawa wa Ndugu Wadogo Wakapuchini.


title: Luis Amigo

text: Alizaliwa Masamagrell (Valencia huko Hispania) tarehe 17 Oktoba 1854 akafa Godella (Valencia) tarehe 1 Oktoba 1934.


title: Luis Amigo

text: Alijiunga na shirika la Wakapuchini mwaka 1874 huko Bayonne (Ufaransa).


title: Luis Amigo

text: Aliporudi Hispania, mwaka 1879, Luis Amigó alipewa daraja takatifu ya upadri.


title: Luis Amigo

text: Tarehe 11 Mei 1885 alianzisha shirika la Masista Watersiari Wakapuchini wa Familia Takatifu na miaka minne baadaye, tarehe 12 Aprili 1889, shirika la kiume la Watersiari Wakapuchini wa Bikira Maria wa Mateso.


title: Luis Amigo

text: Tarehe 9 Juni 1907, aliwekwa wakfu kuwa askofu wa jimbo la Solsona, hata 1913, alipopewa jimbo la Segorbe, alipobaki hadi 1934, alipofariki.


title: Luis Amigo

text: Kesi ya kumtangaza mwenye heri imefikia hatua ya kutangazwa kwamba alitimiza maadili yote kwa ushujaa.


title: Peramiho

text: Peramiho ni kata ya Wilaya ya Songea Vijijini katika Mkoa wa Ruvuma, Tanzania. yenye postikodi namba 57213 .


title: Peramiho

text: Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,031 waishio humo. .


title: Peramiho

text: Inajulikana hasa kutokana na abasia ya wamonaki Wakatoliki Wabenedikto.


title: Peramiho

text: Abasia hiyo ilianzishwa kama kituo cha umisionari na P. Cassian Spiess O.S.B. aliyefika Peramiho mwaka 1898.


title: Peramiho

text: Mnamo mwaka 1931 Peramiho ilifanywa kuwa abasia na pia makao ya jimbo chini ya Abate-Askofu Gallus Steiger O.S.B..


title: Peramiho

text: Makao ya jimbo yalihamishiwa Songea mnamo mwaka 1969, na siku hizi kuna majimbo matatu (Jimbo kuu la Songea, Jimbo Katoliki la Njombe na Jimbo Katoliki la Mbinga) yaliyotokana na jimbo la zamani la Peramiho.


title: Peramiho

text: Peramiho kuna shule na hospitali nzuri pamoja na monasteri.


title: Peramiho

text: Pia ni makao makuu ya parokia ya Peramiho ambayo ina vigango vifuatavyo: Parangu, Lilambo, Likuyu, Mwanamonga, Litowa, Nakahuga, Sinai, Maposeni, Mdunduwalo na Morogoro.


title: Usanii

text: Usanii ni neno lenye maana pana sana. Kwa kifupi ni ubunifu wa vitu mbalimbali unaofanana na uumbaji.


title: Usanii

text: Mtu anayejishughulisha na usanii huitwa msanii, na kile alichokibuni au kukiumba huitwa sanaa.


title: Usanii

text: Wasanii wengi wanaamini kuwa Mungu ni msanii mkubwa wa kwanza, kwa sababu ndiye aliyeumba vitu vyote, ambavyo wasanii, hasa wa uchoraji, huviiga na kuvibadili kidogo. Hapa ndipo ubunifu unapochukua nafasi katika usanii.


title: Usanii

text: Msanii kupitia vitu anavyoviumba, kama ni picha ya kuchora au muziki, hapo hupata nafasi ya kueleza hisia zake za ndani, k.mf. furaha, au ya wengine, huzuni yake au ya wengine, kuelimisha, au kufurahisha.


title: Usanii

text: Msanii ni mtu muhimu sana katika jamii, kwa sababu kwa njia ya sanaa ni rahisi kufikisha ujumbe kwa watu wengi na kwa wakati mmoja, hasa sanaa ya uimbaji, yaani muziki. Sanaa ya uchoraji inachuka muda kufikisha ujumbe au burudani lakini ni sanaa inayotunza ujumbe au kuvutia kwa muda mrefu zaidi, kwa sababu watu wengi, hasa wa nchi za Afrika, bado hawana mwamko wa sanaa hiyo,ukilinganisha na nchi za Ulaya na Amerika, ambako sanaa hiyo inathaminiwa sana na watu wengi na marika yote.


title: Usanii

text: Tofauti kati ya uimbaji na uchoraji ni kama ifuatavyo: Hivyo sanaa hiyo pia ni muhimu sana kwa kutunza kumbukumbu, hasa pale msanii anapochora picha inayoonyesha hali halisi ya wakati fulani ambao hupita na watu kusahau, hivyo kwa kutazama picha au mchoro huo watu au jamii hupata kumbukumbu ya jambo au tukio au wakati huo uliopita.


title: Usanii

text: Hii ni maana ya usanii au sanaa kwa kifupi, lakini siku hizi imetokewa na wezi wa maneno au kwa lugha rahisi matapeli kuitwa wasanii, kwa sababu wanabuni na kuumba maneno ya udanganyifu na kuyageuza kama ni ya ukweli ilhali si ya ukweli. Hii si sawa kabisa na wasanii wengi wanawataka watu waache kabisa kutumia neno hili kwa watu wa namna hiyo, na watu hao waitwe wezi au matapeli kama inavyofamika.


title: Kiumbehai

text: Kiumbehai ni kitu kilicho hai kama vile binadamu, mnyama, mmea au bakteria.


title: Kiumbehai

text: Kwa upande mmoja viumbehai ni molekuli za mata jinsi ilivyo kwa vitu vingine, kwa mfano udongo, mawe, fuwele au hewa. Kwa upande mwingine mata hii ina mfumo wenye tabia mbalimbali ambazo kwa pamoja zinaunda uhai kama vile uwezo wa kuzaa, kukua na umetaboli (uwezo wa kujenga au kuvunja kemikali mwilini).


title: Kiumbehai

text: Hata kama sayansi haijajua kikamilifu uhai ni nini inatambua jumla ya tabia hizo kama dalili za uhai.


title: Kiumbehai

text: Kiumbehai kinaweza kuwa na seli moja (kama bakteria kadhaa) au kuwa na seli milioni kadhaa kama mwanadamu.


title: Kiumbehai

text: Viumbehai vyenye seli moja tu ni vidogo sana: havionekani kwa jicho bali kwa hadubini tu.


title: Kiumbehai

text: Kiumbehai ni kiumbe chenye uwezo wa kuzaliana, kukua, kula, kujongea, kuhisi, kupumua, kutoa taka za mwili. Ni lazima awe na sifa hizo ambazo zinaweza kufafanuliwa kama ifuatavyo:


title: Kiumbehai

text: 1. kukua: ni ongezeko la kudumu la sura ya mwili na ukubwa wake. Viumbehai hukua na wanahitaji chakula chenye virutubishi vyote (mlo kamili) ili waweze kukua.


title: Kiumbehai

text: 2. kuzaliana: kuzaa au kuzaliana ni mchakato wa kibiolojia ambao viumbe wapya - "uzao" - hutolewa kutoka kwa wazazi wao. Uzazi ni kipengele cha msingi cha uhai wote unaojulikana; kila kiumbe binafsi kipo kama matokeo ya uzazi.


title: Kiumbehai

text: 3. kula: kula (pia inajulikana kama kuteketeza) ni kumeza chakula, kwa kawaida kutoa viumbe heterotrofu kwa nishati na kuruhusu ukuaji. Wanyama na heterotrofu nyingine wanapaswa kula ili waweze kuishi - "carnivores" kula wanyama wengine, "herbivores" kula mimea, "omnivores" hutumia mchanganyiko wa mimea na wanyama, na "detritivores" kula maozo. Fungi hupunguza vitu vya kikaboni nje ya miili yao kinyume na wanyama ambao humba chakula chao ndani ya miili yao. Kwa wanadamu, kula ni shughuli ya maisha ya kila siku.


title: Kiumbehai

text: 4. kujongea: ni kitendo cha kubadilisha eneo au mahali alipo kiumbe huyo


title: Kiumbehai

text: 5. kuhisi: ni mchakato wa kukandamiza kwa mujibu wa viumbe vya stimul.every vyema ni nyeti na ina viungo vitano vya mwili kwa ajili ya hisia ambavyo ni macho, masikio, ngozi, ulimi na pua. Pua inatumika kunusia, macho yanatumika kuangalia, ulimi unatumika katika kuonja, ngozi inatumika katika kuhisi na ulimi unatumika katika kuonja.


title: Kiumbehai

text: 6. kupumua: kupumua (au uingizaji hewa) ni mchakato wa kusonga hewa ndani na nje ya mapafu ili kuwezesha kubadilishana gesi na mazingira ya ndani, hasa kwa kuleta oksijeni na kusafirisha kabonidaioksaidi.


title: Kiumbehai

text: 7. kutoa taka za mwili: ni mchakato ambao taka za kimetaboliki na vitu vingine visivyofaa vinaondolewa kutoka kwa viumbe. Katika vimelea hii hasa hufanywa na mapafu, figo na ngozi. Hii ni kinyume na usiri, ambapo dutu hii inaweza kuwa na kazi maalumu baada ya kuacha kiini. Utoaji taka mwili ni mchakato muhimu katika aina zote za uhai. Kwa mfano, katika mkojo wa wanyama hufukuzwa kwa njia ya urethra, ambayo ni sehemu ya mfumo wa msamaha. Katika viumbe vya seli moja, taka hutolewa moja kwa moja kupitia uso wa seli.


title: Kiumbehai

text: Wataalamu wamegawa viumbehai katika makundi matatu kufuatana na muundo wao wa ndani:


title: Kiumbehai

text: Bakteria na Archaea ni viumbehai wenye seli moja wasio na kiini cha seli; wote wanaitwa pia Prokaryota Eukaryota ni viumbehai wenye kiini cha seli. Wanyama, mimea na fungi huhesabiwa humo.


title: Kiumbehai

text: Makundi hayo huitwa domeni 3 za uainishaji wa kisayansi.


title: Kiumbehai

text: Virusi viko kati ya viumbehai na vitu visivyo hai; wataalamu wengine husema havistahili kuitwa "viumbehai" kwa sababu haviwezi kuzaa pekee yake, haina umetaboli wake bali unategemea kuingia ndani ya seli na kutumia nafasi za seli kwa kuzaa kwake.


title: Kiumbehai

text: Jamii:Biolojia Jamii:Uhai


title: Mamalia

text: Mamalia ni wanyama ambao wanawanyonyesha watoto wao maziwa kwa kutumia viwele vyao.


title: Mamalia

text: Wana damu moto na kupumua kwa mapafu.


title: Mamalia

text: Kuna takriban spishi 5,400 za mamalia. Spishi 5 kati ya hizo wanataga mayai, lakini wengine wote wanazaa watoto hai.


title: Mamalia

text: Ukubwa unatofautiana sana, kuanzia spishi ndogo aina ya popo mwenye urefu wa sentimita 4 pekee hadi spishi kubwa nyangumi buluu mwenye urefu wa mita 33.


title: Mamalia

text: Mamalia ni ngeli ya faila Kodata.


title: Mamalia

text: Ngeli yao hugawiwa katika nusungeli mbili:


title: Mamalia

text: Prototheria ni mamalia wanaotaga mayai au kubeba watoto wao ndani ya mfuko wa mwilini kwa muda fulani baada ya kuzaa Theria ni mamalia wa kawaida na spishi nyingi zimo humo.


title: Mamalia

text: Dubu barafu Popo Ngamia Nguva


title: Mti

text: Mti ni mmea mkubwa wa kudumu wenye shina la ubao.


title: Mti

text: Miti huishi miaka mingi; miti yenye umri mkubwa imejulikana kuwepo kwa miaka 4,800 huko Kalifornia. Kuna dalili za mti mmoja uliopimwa huko Uswidi kuwa na miaka zaidi ya 9,000.


title: Mti

text: Kwa jumla ugumu wa ubao na uzito wake hutegemea namna ya kukua kwa mti. Miti inayokua polepole huwa na ubao mgumu na mzito zaidi; miti inayokua harakaharaka huwa na ubao mwepesi na laini.


title: Mti

text: Ufafanuzi wa kimataifa ni hivi:


title: Mti

text: "mti ni mmea wa ubao, kwa kawaida wenye shina moja tu, unakua hadi kimo cha angalau mita mbili. Kama kuna mashina mengi, moja lifikie unene wa sentimita tano kwa kina cha kifuani cha mtu".


title: Mti

text:
Kwa kawaida mti huwa na
Unene na urefu wa shina unatofautisha mti na mimea mingine kama vichaka ambavyo vina shina ya ubao pia. Shina linainua majani ya mti kufikia kimo cha juu ya mimea mingine penye nuru ambayo ni chanzo cha lishe ya mti kwa njia ya usanisinuru. Ndani ya shina kuna seli zinazofanya kazi ya bomba na kufikisha maji hadi kilele cha matawi. Katikati ya shina ubao unakufa ni kama mfupa wa shina na kuongeza uimara wake. Gnada la nje huwa na seli zinazoendelea kujigawa na kuongeza unene.


title: Mti

text: Mti ukikatwa shina huonyesha mara nyingi duara au miviringo ambazo ni alama ya hatua za ukuaji wa mti. Kuonekana kwa duara hizi kunategemea mazingira ya mti; nje ya kanda ya tropiki kuna majira yanayosababisha vipindi vya kukua na vipindi vya kukaa kwa mti na hivyo duara mpya inajitokeza kila mwaka. Kwa hiyo mti wa aina hii unaruhusu kuona umri wake kwa kuhesabu tu idadi ya duara za shingoni.


title: Mti

text: Shina refu na zito linahitaji mizizi inayolingana. Mizizi huwa hasa na kazi mbili:


title: Mti

text: Miti inakuza mzizi kulingana na tabia za udongo. Penye udongo laini sana kama mchanga mti unahitaji mizizi pana inayoshikana udongo katika mazingira yake. Miti mingine inakuza hasa mzizi kama boriti.


title: Mti

text: Matawi ni alama ya mti lakini kuna pia aina kadhaa zisizo na matawi; kwa mfano familia ya Arecaceae yenye miti kama mnazi, mchikichi au mtende hukuza majani makubwa moja kwa moja kutoka shina.


title: Mti

text:
Majani yana kazi muhimu kwa mti si mapambo tu. Kuna hasa shughuli mbili
Mwaka 2017 idadi ya spishi za miti zilizojulikana ilikuwa 60,065. Karibu nusu ya spishi hizo ni sehemu ya familia 10 za kibiolojia na asilimia 58 za spishi zinapatikana katika nchi moja tu.


title: Mti

text: Miti ni muhimu sana kwa ekolojia ya dunia kwa sababu


title: G-Unit

text: G-Unit ni kundi la muziki wa hip hop nchini Marekani lenye asili yake kamili kutoka mjini New York City. G-Unit walianza kuiteka eneo la New York ni baada ya kutoa tepu zap kadhaa mchanganyiko. Jina hili la kikundi ni kifupi cha kutaja neno Guerilla Unit na vilevile kama Gangsta Unit.


title: G-Unit

text: Kundi lilianzishwa na na wanachama kama, 50 Cent, Lloyd Banks, na Tony Yayo ambao wote walikulia katika nyumba moja, walirapa na waliuza dawa za kulevya pamoja.. Wakati 50 Cent alipojipanga na kuingia mkataba studio fulani, wote Lloyd Banks na Tony Yayo wakawa wana fanya kazi za kutoa tepu zao mchanganyiko kwa bidii ili waweze kujipatia mwamko wao wenyewe. Baadaye 50 Cent aliachia ngazi katika studio ni baada ya kutandikwa risasi mara tisa mbele ya nyumba ya bibi yake mzaa mama. Kwa upande wao, wakawa wanamwona mwenzao amezongwa na matatizo kibao.


title: Çanakkale

text: Çanakkale ni mji uliopo katika bandari ya nchini Uturuki, katika Mkoa wa Çanakkale - kusini mwa (Asia) kwenye pwani ya Dardanelles (au Hellespont).


title: Çanakkale

text: Mkoa wa Çanakkale, upo kama Mkoa wa Istanbul, upo katika pande zote mbili, yaani Ulaya na Asia. Feri zimepita hapa moja kwa moja na kuelekea zake huko kaskazini mwa Ulaya.


title: Çanakkale

text: Çanakkale ni karibu kidogo na mji mkuu wa Troy ya Kale. Farasi wa mbao kutoka katika filamu ya mwaka wa 2004 ya Troy ni kivutio kikubwa katika uso wa bahari hiyo.


title: Troy (filamu)

text: Troy ni filamu ya hali ya juu iliyotolewa mnamo tar. 14 Mei 2004. Filamu inahusu vita vya Trojan. Filamu inatokana na kitabu cha Homer' cha "Iliadi", lakini pia kimechanganya maufundi mengine kutoka katika kitabu cha Vergilio cha "Aeneid" na vyanzo vingine. Filamu ina wahusika maarufu sana tangu kipindi hicho inatoka. Wahusika hao ni pamoja na: Brad Pitt kacheza kama Achilles, Eric Bana kacheza kama Hector, Orlando Bloom kacheza kama Paris, Diane Kruger kacheza kama Helen, Brian Cox kacheza kama Agamemnon, Sean Bean kacheza kama Odysseus, Rose Byrne kacheza kama Briseis, Garrett Hedlund kacheza kama Patroclus, Peter O'Toole kacheza kama Priam, Brendan Gleeson kacheza kama Menelaus, na Tyler Mane kacheza kama Ajax . "Troy" iliongozwa na Wolfgang Petersen na kutungwa na David Benioff. Filamu imepata Tuzo za Akademi ikiwa kama filamu bora ya mandhari asilia.


title: Hidrati kabonia

text: Hidrati kabonia (pia: kabohidrati au hamirojo) ni kampaundi ya kikemia inayojengwa kwa oksijeni, hidrojeni na kaboni. Katika kemia huitwa kwa jumla kwa jina "sukari" hata kama sukari kwa lugha ya kawaida ni sehemu ya hidrati kabonia tu.


title: Hidrati kabonia

text: Hidrati kabonia ni kati ya molekuli muhimu zinazojenga viumbehai na mimea duniani. Kazi zao ni nyingi kwwa mfano kuhifadhi na kubeba nishati (wanga) ndani ya mwili wa wanyama na mimea au kujenga mwili kwa umbo la selulosi au chitini cha wadudu.


title: Hidrati kabonia

text: Umbo la kimsingi wa hidrati kabonia ni monosakaridi (C(HO)) zinazoungana kuwa aina nyingine za kabohidrati.


title: Hidrati kabonia

text: Aina za hidrati kabonia ni kwa mfano:


title: Hidrati kabonia

text: Hidrati kabonia ni chanzo cha nishati katika chakula cha watu wengi. Takriban asilimia 40 - 75 za mahitaji ya nishati ya watu hutokeana na hidrati kabonia. Vyakula vyenye hidrati kabonia nyingi ni vile vyenye wanga hasa nafaka na vyote vilivyotengenezwa kwa kutumia nafaka kama vile ugali, mkate, pasta, wali pamoja na mazao kama viazi na ndizi.


title: Hidrati kabonia

text: Katika utamaduni chache watu hula kabohidrati kidogo na karibu chakula chote ni protini ya kinyama kama vile kati ya Eskimo au Massai wanaokula hasa protini lakini mwili unaweza kubadilisha protini kuwa kabohidrati isipokuwa lishe yake inapungua.


title: Ua

text: Maua ni majani ya pekee kwenye sehemu za uzazi wa mimea. Mara nyingi kwa nje huwa na rangi za kuvutia na kwa sababu hii maua yanapendwa pia na wanadamu kama mapambo. Katika lugha ya kila siku neno "ua/maua" linataja pia mmea wote wenye maua.


title: Ua

text:
Majani ya nje au petali yanayoonekana vizuri pamoja na rangi yake huitwa petali. Huwa na rangi mbalimbali ili kuvuta wadudu wanaochavusha ua na hivyo kuusaidia mmea kuzaa. Yanaviringisha na kukinga viungo vya uzazi ndani yake.
Viungo hivi kimsingi ni vya aina mbili:
Stameni huwa na pande mbili:


title: Ua

text: Pistili au sehemu ya kike huwa na sehemu tatu:


title: Ua

text: Pistili zimeundwa kwa kapeli moja au kadhaa ambazo ni aina za majani maalumu yanayobeba ovari.


title: Ua

text: Baada ya utungishaji ua hukauka na mbegu unakua ndani ya ovari. Kwa mimea kadhaa ovari inaendelea kuwa tunda inayotunza mbegu ndani yake; kusudi la tunda ni kuvuta wanyama wanaokula tunda na kusambaza mbegu kwa njia hii.


title: Ua

text: Mimea mingi huunganisha sehemu za kike na za kiume ndani ya ua moja; mfano ni ua la waridi. Kuna pia mimea yenye maua ambayo ni ama ya kike au ya kiume, kwa mfano maua ya mtango au mboga.


title: Simba

text: Simba (jina la kisayansi: Panthera leo[1]; kwa Kiingereza lion) ni mnyama mkubwa mla nyama (carnivore) wa familia ya felidae[2] katika ngeli ya mamalia. Maana yake ni kwamba simba hufanana na paka mkubwa.


title: Simba

text: Siku hizi simba wako hasa Afrika kusini kwa Sahara.


title: Simba

text: Simba wa Asia walipatikana zamani kati ya Uturuki na Bangladesh lakini ni wanyama 300 pekee waliobaki katika hifadhi ya wanyama huko Gujarat nchini Uhindi.


title: Simba

text: Nususpishi nyingine zilikuwepo Ulaya na pia Afrika ya kaskazini lakini zote zimekwisha kwa sababu waliwindwa vikali.


title: Simba

text: Chakula chao ni nyama inayopatikana kwa kuwinda wanyama. Tofauti na paka wengine, simba huishi na kuwinda katika vikundi vyenye wanyama 10-20. Kila kundi lina eneo lake na kuitetea dhidi ya simba wengine. simba jike ndiye anayewinda na baada ya kumkamata mnyama, dume ndiye anayeanza kula na hasa uanza kula viu vya ndani kama vile utumbo, maini, ndipo jike na watoto wanafuata kwa kula.


title: Simba

text: Dume anafikia urefu wa mwili pamoja na kichwa wa sentimita 170 hadi 250; kimo cha mabegani ni cm 120. Dume mkubwa anaweza kuwa na uzito wa kilogramu 225. Jike ni mdogo wake akiwa na urefu wa 140 hadi 175 cm, kimo cha mabegani cha cm 100 na uzito wa kg 150.


title: Simba

text: Dume anatofautishwa kirahisi kutokana na manyoya marefu ya shingoni ilhali jike hana.


title: Simba

text: Jike anaanza kuzaa akifikia umri wa miaka 2-3. Baada ya kuwa mzito kwa miezi 3 1/2 anazaa wadogo 2-3. Wakati mwingine idadi hii inaweza kuwa hadi wadogo 6 lakini wanaozidi 3 kwa kawaida wanakufa mapema.


title: Simba

text: Simba ni miongoni mwa wale paka wakubwa wane wa jenasi Panthera, na mmoja wa familia ya Felidae. Kwa kuwa baadhi ya simba dume wanazidi kg 250 kwa uzito, wanakuwa ndio paka wa pili kwa ukubwa baada ya tiger. . Simba wa porini wanapatikana huko nchi za Nusu-Jangwa Sahara katika Afrika na Asia na kwa kiasi kidogo sana huko India, kisha kupotea katika Afrika ya Kaskazini, Mashariki ya kati na Magharibi mwa Asia nyakati za historia. Karibu miaka 10,000 iliyopita, simba walikuwa ndio wanyama wa nchi kavu waliotawanyika zaidi baada ya binadamu. Walipatikana hasa Afrika, Mashariki mwa Ulaya mpaka Asia, na Amerika kuanzia Yukon mpaka Peru.


title: Simba

text: Simba huishi kwa wastani wa miaka 10-14 mwituni, huku katika hifadhi huweza hata kufika zaidi ya miaka 20. Mwituni, simba dume ni mara chache kuishi zaidi ya miaka kumi, sababu ya majeraha wanayoyapata kwa kupigana na dume wengine mara kwa mara. Hupatikana sana katika savanna na nyika, ingawa pia huweza kukaa kwenye misitu na vichaka.


title: Simba

text: Simba, tofauti na paka wengine, huweza kuchangamana kwa urahisi. Kundi la simba hujumuisha simba jike ndugu kadhaa na watoto na idadi ndogo ya simba dume wakubwa. Kundi la simba jike huwinda pamoja, hasa huwinda wanyama wenye kwato. Simba huwinda wenyewe japo mara kadhaa huonekana wakijilisha mizoga. Wakati simba kwa kawaida hawawindi binadamu, wachache wameripotiwa kumla na hivyo kumwinda.


title: Simba

text: Simba ni miongoni mwa spishi iliyo hatarini kutoweka, na kuonekana kupungua kutoka kwa asilimia 30 mpaka hivi sasa kwa asilimia 50. Japo sababu kubwa ya kupungua huku haijulikani, kupungua kwa uoto na mwingiliano na binadamu huonwa kama sabau kubwa za kupungua kwao. Tangu enzi za Roma ya Kale, simba wamekuwa spishi kuu inayotafutwa kwa ajili ya maonesho kwenye [zoo] duniani, hasa tangu mwishoni mwa karne ya 18. Spishi za Asia ndizo zilizoathirika sana na suala hilo.


title: Simba

text: Fuvu la kale zaidi la simba lilipatikana Laetoli, Tanzania, na ni la karibu miaka milioni 3.5 iliyopita. Wanasayansi kadhaa waliita mabaki haya Panthera leo. Rekodi hizi hazijathibitishwa sana na kinachoweza kusemwa ni kuwa zinakaribiana na zile za Panthera. Panthera aliyethibitishwa ni yule wa miaka milioni 2 iliyopita.


title: Simba

text: Spishi nyingine zilizokaribia Panthera ni: tiger, jaguar na chui. Tafiti za miumbo na chembe za uhai zinaonesha kuwa tiger ndio ilikuwa spishi ya kwanza kutokea miongoni mwa hizi za wakati huu. Miaka milioni 1.9 iliyopita jaguar alijitokeza, ambaye kutoka kwake ndiyo tunapata chui na simba. Simba na chui walitengana kamili miaka milioni 1.25 iliyopita.


title: Simba

text: Panthera leo alijitokeza Afrika miaka milioni 1.8 iliyopita, kabla ya kusambaa Afrika kwenye ukanda wa Holarctic. Kwa mara ya kwanza ilionekana Ulaya miaka 700,000 na huko Amerika miaka 300,000 iliyopita.


title: Simba

text: Kati ya wanyama wote wa jamii ya paka, simba ndiyo mrefu (mabegani), na ndio wa pili kwa uzito baada ya tiger. Kwa miguu yake yenye nguvu, taya imara, na meno yake chonge yenye urefu wa sm 8, simba anaweza akamwangusha na kumuua myama mkubwa. Fuvu la kichwa la simba linafanana sana na lile la tiger, hivyo tofauti ya taya zao za chini ndio pekee hutumika kuwatofautisha.


title: Simba

text: Rangi ya simba hubadilika kutoka rangi ya manjano mpaka njano, nyekundu na kahawia ya kukoza. Sehemu za chini huwa na rangi angavu na kishungi cha mkia wake ni cheusi. Watoto wa simba huzaliwa na madoa meusi mwilini mwao, kama vile wale wa chui. Japokuwa madoa haya hupotea taratibu wakati wakikua, baadhi ya madoa haya huendelea kuonekana miguuni na sehemu za chini za mwili, hasa kwa simba jike.


title: Simba

text: Miongoni mwa jamii ya paka, simba ndio pekee wenye tofauti ya moja kwa moja ya muonekano baina ya dume na jike. Simba dume na simba jike huonekana tofauti kabisa. Pia wana kazi tofauti wanazofanya katika makundi yao. Kwa mfano, simba jike, wawindaji, hawana nywele kichwani kama ilivyo kwa simba dume. Huonekana kumzuia simba jike wakati anapokuwa ananyatia mnyama na kusababisha joto zaidi wakati wa kukimbiza windo lake. Rangi ya nywele za simba dume ni tofauti, kuanzia ile kama ya dhahabu mpaka nyeusi, na mara nyingi huwa nyeusi zaidi kadiri simba anavyozeeka.


title: Simba

text: Uzito wa simba wakubwa ni kati ya kg 150 – 250 kwa dume na kg 120 – 182 kwa jike. Simba huwa na ukubwa tofauti kulingana na mazingira na eneo, kusababisha tofauti mbalimbali za rekodi za uzito. Kwa mfano, simba wa kusini mwa Afrika wameonekana kuwa wazito mara tano zaidi ya wale wa Afrika Mashariki, kwa ujumla.


title: Simba

text: Urefu wa kichwa na mwili ni sm 170 – 250 kwa dume na sm 140 – 175 kwa jike; urefu wa bega ni sm 123 kwa dume na sm 107 kwa jike. Urefu wa mkia ni sm 90 – 105 kwa dume na 70 – 100 kwa jike. Nywele ndefu zaidi za simba zilirekodiwa huko Mucsso, kusini mwa Angola, Oktoba 1973; na simba mzito kuliko wote alikuwa ni yule mla watu aliyepigwa risasi huko Transvaal, Afrika Kusini: alikuwa na uzito wa kg 313. Simba wanaohifadhiwa huwa wakubwa zaidi na pengine wazito zaidi kuliko wale wa mwituni.


title: Simba

text: Simba hutumia muda wao mwingi wa siku kupumzika kwa takriban saa 20 kwa siku. Japokuwa wanaweza kuamka muda wowote, lakini hali hiyo hutegemea zaidi cha kuchangamana. Kipindi hicho mara nyingi baina huwa usiku mpaka mapambazuko ambako hasa ndio muda wa kuwinda. Hutumia kwa wastani saa mbili kwa siku kutembea na dakika 50 kula.


title: Simba

text: Simba ni wanyama wenye nguvu ambao mara zote huwinda kwa makundi na kumkazania windo walilochagua. Hata hivyo hawajulikani sana kwa stamina yao, kwa mfano, moyo wa simba jike unajumisha tu asilimia 0.57 ya uzito wa mwili wake (wa dume ni asilimia 0.45 ya uzito wa mwili wake), wakati ule wa fisi ni karibu asilimia moja ya uzito wake. Hivyo basi, japokuwa simba anaweza kufikia mwendokasi wa km 81 kwa saa, wanaweza kufanya hivyo kwa mwendo mfupi tu na inawapasa kuwa karibu na mawindo kabla ya kuanza shambulio. Hutumia mwanya wa kupunguza uoni; kwa kufanya uwindaji sana nyakati za usiku. Humnyatia adui mpaka pale wamekaribia kwa walau mita 30 au pungufu. Kisha kukaribia huchagua mnyama aliye karibu. Shambulio huwa fupi na la nguvu; hujaribu kumkamata kwa kumkurupusha kwa kasi na kisha kumrukia. Mnyama huyo daima huuawa kwa kunyongwa. Mara kadhaa pia huweza kuuawa kwa kuzibwa mdomo na pua zake kwa taya za simba. Wanyama wadogo huuawa tu kwa kupigwa ngwala kwa mguu wa simba.


title: Simba

text: Kitoweo cha simba hujumuisha wanyama wengi wakubwa, hasa wildebeest, nyati, impala, pundamilia, na warthogs kwa Afrika na nilgai, wild boar na aina kadhaa za tandala huko India. Spishi nyingine huwindwa kutokana na upatikanaji wao.


title: Simba

text: Simba wakiwa wanawinda katika kundi kubwa wana uwezo hata wa kuangusha wanyama wakubwa lakini mara nyingi huwa hawashambulii wanyama wakubwa sana kama vile twiga kwa kuhofia kujeruhiwa pia.


title: Simba

text: Simba pia wana uwezo wa kushambulia wanyama wanaofugwa na binadamu; kwa mfano huko India ng’ombe wengi huwa chakula cha simba. Simba pia wanaweza kula wanyama wenzao wanaokula nyama kama vile chui, duma, fisi na mbwa mwitu. Pia wakati mwingine hula mizoga ya wanyama wengine waliouawa kwa majanga au na wanyama wengine, na huangalia sana mahali wapozungukazunguka tai, wakijua fika mahali walipo patakuwa na mizoga. Simba anaweza kula mpaka kg 30 kwa mlo mmoja; na kama hawezi kula windo lake lote, hupumzika kwa saa kadhaa na kisha kuendelea tena. Wakati wa mchana na joto kali, kundi la simba hukaa kivulini na dume mmoja au wawili kubakia kama walinzi. Simba jike anahitaji walau kg 5 za nyama kwa siku wakati dume ni kg 7.


title: Simba

text: Kwa sababu simba huwinda kwenye sehemu wazi, ambapo wanaonekana kwa urahisi na adui zake, uwindaji wa ushirikiano ndio husaidia na kufanikiwa, hasa kwa wanyama wakubwa. Ushirikiano huu husaidia pia kulinda mawindo yao kwa urahisi dhidi ya wanyama wengine, kama vile fisi, ambao mara moja hujua mzoga ulipo kwa kuangalia mahali ambapo tai wanaruka. Uwindaji mkubwa hufanywa na simba jike; simba dume waliopo kwenye kundi hawashiriki kwenye uwindaji mpaka tu pale wanapohitaji kuwinda wanyama wakubwa kama vile twiga au nyati. Wakati wa kuwinda kila simba jike ana nafasi ya kuwinda na kumpata mnyama, aidha kwa kunyatia kwenye na kisha kushambulia au kusogea umbali kidogo karibu na katikati mwa kundi na kumkamata mnyama huyo amwindaye kutoka kwa simba wengine.


title: Simba

text: Simba wadogo huonesha tabia ya kunyatia wanyama wakiwa na miezi mitatu tu, ingawa hawashiriki kwenye uwindaji mpaka wawe na umri wa mwaka mmoja. Huanza rasmi kuwinda wakiwa na umri wa miaka miwili.


title: Simba

text: Wengi wa simba jike huanza kuzaa wakiwa na miaka minne. Simba hawajamiani katika kipindi maalumu cha mwaka. Kama ilivyo kwa paka wengine, uume wa simba una kama miiba zilizogeukia nyuma. Wakati wa kuutoa, miiba hiyo hukwangua kuta za uke na kusababisha kuachiwa kwa yai. Akiwa kwenye joto, simba jike huweza kujamiana na zaidi ya dume mmoja, na wakati wa kujaamiana, ambao unaweza kuchukua siku kadhaa, wenza hao hujamiana mara ishirini mpaka arobaini kwa siku na mara nyingi hata huahirisha kula. Simba huzaliana vizuri kwenye hifadhi.


title: Simba

text: Simba jike hubeba ujauzito kwa siku 110, na kisha hujifungua watoto mmoja mpaka wane kwenye sehemu maalumu, mara nyingi mbali na lilipo kundi lake. Mara nyingi huwinda peke yake wakati watoto bado hawajiwezi, wakikaa karibu na watoto huzaliwa wakiwa hawaoni, mpaka baada ya wiki hivi.


title: Simba

text: Huwa na uzito wa kg 1.2-2.1 wakati wa kuzaliwa na huweza kuanza kutambaa baada ya siku moja mpaka mbili na kuweza kutembea nje baada ya majuma matatu. Simba jike huyo huwahamisha watoto wake mara kadhaa kwa mwezi, kwa kuwabeba mmojammoja kwa shingo zao, ili kuzuia harufu kujijenga kwenye malazi yao na hivyo kuvuta wanyama wengine wala nyama ambao pengine wangeweza kuwadhuru watoto.


title: Simba

text: Katika filamu ya picha za Walt Disney The Lion King, mhusika ni mwanasimba aitwaye Simba.


title: Simba

text: Simba wa Namibia Simba wa kike huko Okonjima Lodge, Namibia Simba katika Pombia Safari Park, Italia


title: Simba

text: Jamii:Paka na jamaa Jamii:Wanyama wa Afrika Jamii:Wanyama wa Biblia


title: Chui milia

text: Chui milia (pia: babara kutoka Kiarabu: ; Kisayansi: "Panthera tigris") ni mnyama mkubwa mla nyama wa familia ya felidae katika ngeli ya mamalia kwa hiyo chui milia hufanana na paka mkubwa.


title: Chui milia

text: Chui milia wanaishi katika Asia katika pembetatu kati ya Uhindi, Siberia ya kusini na Indonesia. Mazingira wanayoendelea ni misitu. Siku hizi idadi ya chui milia imepungua sana kutokana na upotevu wa maeneo na kuvindwa.


title: Chui milia

text: Chakula chao ni nyama inayopatikana kwa kuwinda wanyama. Kama wanyama wengi wanaofanana paka chui milia hupendelea kuvinda pekee yake. Kila mmoja ana eneo lake analoweka alama za kojo na kuitetea dhidi ya chui milia wengine.


title: Chui milia

text:
Ukubwa wa wanyama hao hutofautiana kutokana na maeneo yao na nususpishi zao. Wale wa Sumatra ni wadogo wakiwa na urefu wa mwili (pamoja na kichwa bila mkia) sentimita 140 pekee na uzito wa 120 kg. Mkubwa ni chui milia wa Siberia mwenye urefu unaopita mita 2 na uzito wa kilogramu 150 (jike) hadi 250 (dume). Aina ya Siberia ni kubwa kushinda simba Mwafrika.
Jike anazaa wadogo 2-3 na kuwatunza kwa miaka 2 - 3. Baadaye wanapaswa kujitafutia eneo lao. Kwa umri wa miaka 3-4 anaweza kuzaa na kufikia umri wa miaka 20 - 25.


title: Ng'ombe

text: Ng'ombe (zamani pia bakari) ni wanyama wakubwa wanaokula nyasi. Ni wanyama wanaofugwa kwa wingi sana kwa ajili ya nyama, maziwa, ngozi au pia kwa kuvuta plau au gari la kukokotwa.


title: Ng'ombe

text: Kibiolojia ni wanyama wa jenasi Bos. “Ng'ombe-kaya” ni aina zifugwazo za “ng'ombe-mwitu” (Bos primigenius).


title: Ng'ombe

text: Kwa asili kuna aina mbili za ng'ombe-kaya: ng'ombe wa Ulaya na ng'ombe wa Uhindi ambazo ni nususpishi za B. primigenius (B. p. taurus na B. p. indicus mtawalia, ingawa mara nyingi nususpishi hizo zinaainishwa kama spishi za B. taurus na B. indicus). Zinatoka kwa nususpishi za zamani B. p. primigenius na B. p. namadicus.


title: Ng'ombe

text: Siku hizi ni vigumu kufahamu nususpishi za ng'ombe, kwa sababu takriban aina zote za ng'ombe ni chotara sasa.


title: Ng'ombe

text: Ng'ombe hula nyasi na hutembea kwa kwato. Ng'ombe waliofugwa na binadamu walitokana na ng'ombe-mwitu ili kujipatia nyama na maziwa. Katika nchi nyingi hutumiwa pia kama mnyama wa mizigo anayevuta plau au magari.


title: Ng'ombe

text: Wataalamu huamini ya kwamba aina zote za ng'ombe zina asili katika Mashariki ya Kati mnamo milenia ya 9 KK ambako watu waliwahi kuwafuga na kutoka hapa ufugaji ng'ombe ulisambaa kote duniani.


title: Ng'ombe

text: Ng'ombe wanapatikana kote duniani na kuna aina kwa kila namna ya hali ya hewa. Wengine huishi katika milima baridi ya Uskoti na Skandinavia, wengine katika joto la Afrika au Australia.


title: Ng'ombe

text: Wanacheua chakula chao na huwa na tumbo lenye vyumba vinne. Baada ya kula nyasi mara ya kwanza wanairudisha kutoka chumba cha kwanza cha tumbo na kuitafuna tena. Kwa njia hii wanapata lishe nyingi kutoka nyasi.


title: Ng'ombe

text: Bos primigenius, Ng'ombe †Bos p. africanus, Ng'ombe-mwitu wa Afrika – imekwisha sasa Bos p. indicus, Ng'ombe wa Uhindi (Zebu) †Bos p. namadicus, Ng'ombe-mwitu wa Uhindi – imekwisha sasa †Bos p. primigenius, Ng'ombe-mwitu – imekwisha sasa Bos p. taurus, Ng'ombe wa Ulaya (Cattle)


title: Ng'ombe

text: Ng'ombe-mwitu Ng'ombe wa Ulaya Ng'ombe wa Uhindi au zebu. Ng'ombe ya Ankole - Watutsi "Kibinda" Ng'ombe wa Watutsi."Gaju" Ndama aliyezaliwa sasa hivi Ndama anapata maziwa kutoka kwa mama Mashine ya kukamulia maziwa Chotara wa Brahman Friesian-Holstein ni ng'ombe wa maziwa mengi sana Mchezo wa ng'ombe hupendwa sana katika nchi zenye utamaduni wa Kihispania


title: Ng'ombe

text: - Oklahoma State University - Sekta ya Mifugo Tanzania


title: Ng'ombe

text: Jamii:Ng'ombe na jamaa Jamii:Wanyama wa Biblia


title: William McKinley

text: William McKinley (29 Januari 1843 – 14 Septemba 1901) alikuwa Rais wa 25 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1897 hadi 1901. Kaimu Rais wake alikuwa Garret Hobart (1897-1899), na Theodore Roosevelt (tangu 1901) aliyemfuata kama Rais, McKinley alifariki wakati wa awamu yake ya pili.


title: William Howard Taft

text: William Howard Taft (15 Septemba 1857 – 8 Machi 1930) alikuwa Rais wa 27 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1909 hadi 1913. Kaimu Rais wake alikuwa James S. Sherman (hadi 1912 tu).


title: Warren G. Harding

text: Warren Gamaliel Harding (2 Novemba 1865 – 2 Agosti 1923) alikuwa Rais wa 29 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1921 hadi 1923. Kaimu Rais wake alikuwa Calvin Coolidge aliyemfuata kama Rais, Harding alipofariki wakati wa awamo yake.


title: Herbert Hoover

text: Herbert Hoover (10 Agosti 1874 – 20 Oktoba 1964) alikuwa Rais wa 31 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1929 hadi 1933. Kaimu Rais wake alikuwa Charles Curtis.


title: Franklin D. Roosevelt

text: Franklin Delano Roosevelt (30 Januari 1882 – 12 Aprili 1945) alikuwa Rais wa 32 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1933 hadi 1945. Kaimu Rais wake alikuwa John N. Garner (1933-41), halafu Henry A. Wallace (1941-45), na hatimaye Harry S. Truman aliyemfuata kama Rais, Roosevelt alipofariki katika awamo yake ya nne.


title: Harry S. Truman

text: Harry S. Truman (8 Mei 1884 – 26 Desemba 1972) alikuwa Rais wa 33 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1945 hadi 1953. Kaimu Rais wake alikuwa Alben Barkley (1949-53).


title: Lyndon B. Johnson

text: Lyndon Baines Johnson (27 Agosti 1908 – 22 Januari 1973) alikuwa Rais wa 36 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1963 hadi 1969. Kaimu Rais wake alikuwa Hubert H. Humphrey (1965-69).


title: Richard Nixon

text: Richard Milhous Nixon (9 Januari 1913 – 22 Aprili 1994) alikuwa Rais wa 37 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1969 hadi 1974. Kaimu Rais wake alikuwa kwanza Spiro Agnew (1969-73), na halafu Gerald Ford aliyemfuata kama Rais, Nixon alipojiuzulu madarakani.Nixon alikuwa ni rahisi pekee wa Marekani ambaye ali ng'atuka na aliye wahi kuchaguliwa mara mbili kwenye nafasi za Uraisi na Umakamo rais.


title: Gerald Ford

text: Gerald Rudolph Ford, Jr (14 Julai 1913 – 26 Desemba 2006) alikuwa Rais wa 38 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1974 hadi 1977. Kaimu Rais wake alikuwa Nelson Rockefeller.


title: Jimmy Carter

text: James Earl Carter, Jr (amezaliwa 1 Oktoba 1924) alikuwa Rais wa 39 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1977 hadi 1981. Kaimu Rais wake alikuwa Walter Mondale.


title: Ronald Reagan

text: Ronald Wilson Reagan (6 Februari 1911 – 5 Juni 2004) alikuwa Rais wa 40 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1981 hadi 1989. Kaimu Rais wake alikuwa George H. Bush.


title: George H. Bush

text: George Herbert Walker Bush ( 12 Juni 1924 - 30 Novemba 2018) alikuwa Rais wa 41 wa Marekani kuanzia mwaka wa 1989 hadi 1993. Kaimu Rais wake alikuwa Dan Quayle.


title: George H. Bush

text: Akijulikana kama George Bush aliwahi kuwa mbunge, balozi wa Marekani, mkuu wa mamlaka ya upelelezi CIA na makamu wa rais Ronald Reagan. Alikuwa mwanasiasa wa Chama cha Jamhuri cha Marekani (Republican).


title: George H. Bush

text: Kipindi cha urais wa Bush kiliona kuporomoka kwa ukomunisti katika Urusi na Ulaya ya Mashariki na mwisho wa vita baridi. Alitafuta maelewano na viongozi wa Urusi na kukubali maungano ya Ujerumani. Alituma jeshi la Marekani kwenye uvamizi wa Panama mwaka 1989 uliompindua dikteta Manuel Noriega na kwenye vita dhidi ya Irak iliyowahi kushambulia Kuwait.


title: George H. Bush

text: Mwana wake George Walker aliingia pia katika siasa akaendelea kuwa rais wa 43 wa Marekani.


title: Bill Clinton

text: William Jefferson Clinton (alizaliwa tar. 19 Agosti 1946), anafahamika zaidi kama Bill Clinton, alikuwa rais wa 42 wa Marekani. Alianza kutumikia taifa la Marekani kuanzia mwaka wa 1993 hadi 2001. Alipochaguliwa kuwa rais, alikuwa na umri wa mika 46. Mpinzani wake mkubwa alikuwa mzee George H. W. Bush na Bw. Bob Dole.


title: Bill Clinton

text: Clinton alikuwa rais wa kwanza kutoka kizazi cha Baby Boom na alikuwa rais wa tatu kijana kutumikia taifa la Marekani. Clinton anatokea chama cha Kidemokrasia. Wasaidizi wa Clinton wanasema ya kwamba rais huyo alisaidia kuinua uchumi wa Marekani katika miaka ya 1990. Wakati urais wake, kulikuwa na mijadala mikali kati yake na chama chake cha Wana-Demokrasia dhidi ya wanasiasa wa chama cha Republicans. Kabla ya kuwa rais, Clinton alikuwa gavana wa jimbo la Arkansas kuanzia mwaka 1979 hadi 1981, na vilevile mwaka 1983 hadi 1993 .


title: Bill Clinton

text: Mnamo mwaka 1994, wakati wa kipindi cha kwanza cha uraisi wa Clinton, Bunge la Marekani, lilikuwa linamilikiwa na Wana-Republican. Hata hivyo, Clinton aliendelea kumshinda mmoja wa wagombea Urais kutoka chama cha Republicans Bw. Bob Dole, katika uchaguzi uliofanyika mwaka wa 1996 .


title: Bill Clinton

text: Rais Clinton alishtakiwa na Seneti ya Marekani mnamo mwezi Disemba 1998 kwa kashfa za kusema uwongo mbele ya mahakama kuhusu mahusiano ya kimapenzi na Bi. Monica Lewinsky.


title: Bill Clinton

text: Kashfa hii ilimshushia hadhi yake kidogo.Hata hivyo alikuwa rais aliyekubaliwa na raia wengi hadi mwisho wa kipindi chake. Alipoacha ikulu bajeti ya nchi ilikuwa na ziada ya pesa kwa mara kwanza tangu miaka ya 40.


title: Bill Clinton

text: Bill, amemwoa Seneta Hillary Clinton na kwa sasa wanaishi mjini New York.


title: Franka Potente

text: Franka Potente (amezaliwa tar. 22 Julai 1974) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Ujerumani. Alianza kuonekana kwa mara ya kwanza katika vichekesho vya "It's a Jungle Out There" (1995) na kuanza kupata kutambulika zaidi baada ya kucheza katika filamu ya kutisha ya "Lola Rennt" (ambayo pia ilitolewa kwa Kiingereza kama "Run Lola Run") (1998).


title: Franka Potente

text: Baada ya kukaa takriban miaka mitano ya umaarufu wa filamu za Kijerumani, Potente akapata mwamko wa filamu za huko Hollywood baada ya kupata kucheza kama Barbara Buckley katika filamu ya "Blow" (2001) na vilevile kucheza kama mshiriki mwandamizi wa Matt Damon katika filamu ya "The Bourne Identity" (2002).


title: Franka Potente

text: Potente amepata tuzo chungu mzima za filamu na televisheni za Kijeruamani kwa kuwa mwigizaji bora wa filamu ya "Run Lola Run" na "Opernball". Potente amepata kushirki katika sehemu za uhusika mkuu katika filamu kadhaa za bajeti ndogo, zikiwemo filamu za kutisha, mapenzi, vichekesho, uzushi wa kisayansi, maigizo, na filamu za kupigana.


title: Franka Potente

text: Yeye n mkubwa katika familia ya watoto wawili, Potente alizaliwa mjini Münster, Rhine Kaskazini-Westfalia, na kukulia karibu katika eneo lililo karibu na Dülmen.


title: Franka Potente

text: Mama yake, Hildegard, ni msaidizi wa kutoa dawa kwa wagonjwa, na baba yake, Dieter Potente, ni mwalimu. Jina la mzee wake linatokana na asili ya Kitaliano, yaani babu yake mkuu anatokea huko, ambaye alihamia Ujerumani kunako maiaka ya 1800.


title: Franka Potente

text: Akiwa na umri wa miaka 17, alitumia muda kadhaa akiwa kama mwanafunzi huko mjini Texas.


title: Franka Potente

text: Baada ya kumaliza masomo yake nchini Ujerumani, akajiandikisha katika Chuo cha Sanaa cha Otto Falckenberg cha mjini Munich. Potente akawa anafanya kazi za uigizaji nje ya muda wa shule na alianza kuonekana kwa mara ya kwanza katika filamu mwaka wa 1995 katika filamu ya mwanafunzi ya "Aufbruch".


title: Franka Potente

text: Baada ya hapo akaja kuigiza kama kachero katika filamu ya "Nach Fünf im Urwald" ("It's a Jungle Out There"), ambayo aliiongoza yeye na bwana wake, Hans Christian Schmid. Kunako mwaka wa 1995 alipata Tuzo ya Bavaria kwa Vijana Wenyevipaji kwa kuigiza vyema katika filamu zake. Halafu baadaye akaja kumalizia mwaka wake wa mwisho wa mafunzo katika Taasisi ya Maigizo ya Lee Strasberg ya mjini Manhattan.


title: Franka Potente

text: Baadaye Potente akarudi zake Ulaya na kuja kufanya kazi katika filamu za Kijerumani na Kifaransa. Alipata kucheza kama mhusika mkuu katika filamu ya "Lola Rennt" ("Run Lola Run") ni baada ya kuonana na mwongozaji, Tom Tykwer, katika mgahawa. Uhusika huo uliandikwa kwa ajili yake japokuwa filamu ilikuwa ya bajeti ndogo, na filamu ilitengenezwa na Art house film production, ambayo ilikuwa maarufu sana katika Ulaya.


title: Franka Potente

text: Franka Potente pia alishawahi kushiriki katika utengenezaji wa vibwagizo. Ameshiriki katika filamu nyingi za lugha ya Kijerumani, ikiwa pamoja na filamu za kutisha, "Anatomy" na filamu nyingine ya kutisha ya mapenzi maarufu kama "The Princess and the Warrior".


title: Franka Potente

text: Alianza kushiriki kwa mara ya kwanza katika filamu za lugha ya Kiingereza, ni baada ya kuwa kama mhadithiaji katika filamu ya "Storytelling" mnamo mwaka wa 2001. Baada ya hapo ikafuatiwa na filamu ya "Blow", ambayo kacheza na Johnny Depp, na pia kuwa kama mshiriki mwandamizi wa katika filamu ya "The Bourne Identity", akiwa sambamba kabisa na Matt Damon, ambayo pia aliendelea hadi katika sehemu ya pili yake ya "The Bourne Supremacy".


title: Franka Potente

text: Mnamo mwaka wa 2006, alishirikiana na Eric Bana katika filamu ya Kiaustralia ya "Romulus, My Father", ambayo ilimwezesha kupata Tuzo ya Kiaustralia kwa kuwa kama mwigizaji bora wa kike. Na pia mnamo mwaka huohuo wa 2006, alitunga na kuongoza filamu ya vichekesho ya "Der die Tollkirsche ausgräbt" (filamu ya kimya-kimya).


title: Franka Potente

text: Pale anasimama kufanya kazi zake, basi huwa na kawaida ya kuishi mjini Berlin. Alisha wahi kutembea na mwigizaji filamu wa Kimarekani, Elijah Wood na mwongozaji filamu Tom Tykwer. Mnamo mwaka wa 2008, amevishwa pete na mfanya biashara wa Kimarekani. Alishawahi kusema kuwa mchumba wake anaitwa Dio na hivyo wana mpango wa kuwa na watoto.


title: Münster

text: Münster ni mji mkuu wa kihistoria wa Westphalia na kwa sasa unamilikiwa na jimbo la Rhine Kaskazini-Westfalia, Ujerumani. Mji una wakazi wapatao 270,000, pia mji una uwanja wa ndege na chuo kikuu. Mji wa Münster ulikuwa mji wenye nguvu sana wakati ule wa Zama za Kati na Zama za Mwamko. Amani ya Westphalia ilisainiwa hapa mjini Münster.


title: Rhine Kaskazini-Westfalia

text: Rhine Kaskazini-Westfalia (Kijerumani: "Nordrhein-Westfalen", NRW) ni moja kati ya majimbo makuu ya nchini Ujerumani. Jimbo hili ndilo linaongoza kwa kuwa na idadi ya watu wengi katika Ujerumani. Lipo katika sehemu magharibi mwa Ujerumani na idadi ya wakazi ni takriban 18,033,000 waishio katika Jimbo hili. Mji wake mkuu ni Düsseldorf.


title: Rhine Kaskazini-Westfalia

text: Rhine Kaskazini - Westfalia imegawanyika katika sehemu tano: mikoa ya kiserikani:


title: Rhine Kaskazini-Westfalia

text: Jimbo jinsi lilivyo lilianzishwa 1946/47 na Waingereza walipotawala sehemu ya Ujerumani baada ya vita kuu ya pili ya dunia. Serikali ya kijeshi ya Kiingereza kwa Ujerumani iliunganisha 1946 mikoa miwili ya Prussia kuwa jimbo jipya baada ya kufutwa kwa Prussia yenyewe iliyowahi kuwa jimbo kubwa kabisa katika Ujerumani. Mikoa hii ya Kiprussia ya awali ilikuwa Westfalia na sehemu ya kaskazini ya mkoa wa Rhine. Washindi wa vita kuu waliwahi kugawa mkoa wa Rhine na kaskazini iliwekwa chini ya Uingereza lakini kusini chini ya utawala wa Ufaransa. Maungano ya Westfalia na Rhine-Kaskazini yalipanushwa 1947 kwa kuingiza mle jimbo la awali la Lippe. Jimbo jipya kilichokuwa kiumbe cha Waingereza kilikuwa kati ya majimbo 10 yaliyoanzisha 1949 Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani.


title: Nyuki

text: Nyuki ni wadudu wa familia Apidae wenye mabawa manne angavu na mwiba nyuma ya mwili wao. Hukusanya mbelewele na mbochi ya maua kama chakula chao.


title: Nyuki

text: Spishi inayojulikana hasa ni nyuki-asali (Apis mellifera) ambaye hufugwa kila mahali duniani. Kuna spishi zaidi ya 20,000 zinazojumlishwa na biolojia kati ya nyuki lakini ni wale wa jenasi Apis wanaotengeneza asali inayovunwa kwa matumizi ya binadamu.


title: Nyuki

text: Mwili una pande tatu jinsi ilivyo kwa wadudu wote: kichwa mbele, kidari katikati na tumbo nyuma, halafu jozi tatu za miguu na jozi mbili za mabawa.


title: Nyuki

text: Mwili huwa na nywele na rangi kali za njano na nyeusi kama onyo kwa maadui.


title: Nyuki

text: Nyuma ya tumbo wanabeba mwiba wanaotumia kudunga endapo wakihisi kuna hatari au wameshambuliwa. Wakidunga mwiba huwa wanaingiza pia kiasi kidogo cha sumu katika kidonda. Sumu hii inasababisha maumivu na watu wengine wanaathiriwa vikali na sumu hii lakini si kila mtu. Kuna nyuki wanaokufa baada ya kudunga mwiba kwa sababu mwiba unabaki kwenye kidonda lakini wengine wanaweza kutoa mwiba na kudunga tena.


title: Nyuki

text: Spishi kadhaa za nyuki ni wadudu wa kijamii maana yake wanaishi kwa makundi si peke yao kama aina nyingine za nyuki. Wanajenga sega ya nta ndani ya mzinga wa nyuki na humu wanatunza asali yao.


title: Nyuki

text: Kuna aina tatu za nyuki ndani ya kundi hili nao ni:


title: Nyuki

text: Malkia wa nyuki ni mama wa nyuki wote ndani ya kundi na kazi yake ni kutaga mayai pekee Nyuki wafanyakazi ni wakazi wengi wa mzinga na wote ni wa kike. Ni hao wanaofanya kazi yote kama vile kukusanya mbelewele na mbochi, kusafisha mzinga, kutengeneza nta, kujenga sega, kuwalisha malkia na majana, kulinda mzinga Nyuki wa kiume au wadudume ni wachache na kazi yao ya pekee ni kumpanda malkia ambaye si yule wa mzinga wake kwa kawaida; baadaye wanafukuzwa kwenye mzinga na hawapewi chakula tena. Ni jinsi gani nyuki wanaweza kutambuana katika kundi? Kwa kawaida nyuki huwa wanaishi kifamilia, familia moja haiwezi kwenda kwenye familia nyingine. Kwa nini hawawezi? Hawawezi kwa sababu nyuki hutambuana kwa kutumia harufu itokanayo na malkia. Kila malkia huwa na harufu yake, kwa hiyo kundi moja haliwezi kwenda kwenye kundi jingine kwa sababu hayafanani harufu. Ikitokea nyuki mmoja amepotea na akaingia kwenye kundi jingine, wale nyuki vibarua watakachokifanya ni kumuangalia kuwa kaja na nini. Kama amebeba chakula, watamuacha aweke chakula kisha wataamua kumuua au wamuache aondoke. Mara nyingi huwa wanamuua tu! Nyuki wanapeperusha mabawa yao ili kutoa maji kwenye nekta na kusambaza harufu za mawasiliano. Huyu nyuki mtenda kazi anatoa harufu kutoka kwa mfuko wake wa ndani ili kuvutia wenzake kuungana naye. Hawa nyuki wafanyakazi wanakula kwa pamoja na kushirikishana harufu spesheli kutoka kwa malkia. Nyuki wafanyakazi hutumia aina ya gundi (propolis au gundi ya nyuki) ili kuziba nyufa na kuweka mzinga kuwa safi. Gundi hii inatengenezwa kwa kuchanganya mate, nta na utomvu wa miti au mimea ingine.


title: Nyuki

text: Jamii:Nyuki na jamaa Jamii:Wanyama wa Biblia


title: Mbelewele

text: Mbelewele au chavua ni punje zenye seli za kuzaa za kiume ndani ya maua. Zinapatikana kwenye chavulio juu ya stameni ya ua. Mbelewele ni lazima kwa mbegu wa mmea kujitokeza.


title: Mbelewele

text: Mimea mingine huwa na mbelewele nyepesi inayosambazwa na upepo na kufikia kwenye kapeli ya ua.


title: Mbelewele

text: Kuna aina nyingine yenye mbelewele nzitonzito inayonata ikiguswa. Aina hizi zina proteini na sukari hivyo zinapendwa kama chakula cha wadudu.


title: Mbelewele

text: Kama mdudu kwa mfano nyuki au inzi anafikia ua anaanza kula au kukusanya mbelewele. Wakati wa kazi hii punje nyingi zinanata mwilini na mguuni wa mdudu anayezipeleka kwa maua mengine na kuzitungisha kwa njia hii.


title: Mbelewele

text: Nyuki hukusanya mbelewele na kuipeleka kwenye mzinga wa nyuki inapotunza katika vyumba vya sega. Hapa inageukia kuwa asali.


title: Mzinga wa nyuki

text: Mzinga wa nyuki ni mahali au nafasi ambako kundi la nyuki inakaa pamoja na sega.


title: Mzinga wa nyuki

text: Porini nyuki wanatafuta tu shimo lolote au pango na kujenga sega ndani yake. Baada ya kujua faida za asali watu wameanza kutengeneza mizinga ya nyuki yaani nafasi zinazofaa ili kuvuta nyuki waingie.


title: Mzinga wa nyuki

text: Namna ya mzinga wa kidesturi katika Afrika ni nusu mbili za kipande cha mgogo kombe zinazofungwa kwa kamba na kuacha nafasi katikati. Nyuki wanaotafuta nafasi wanapenda kuingia na kuanzisha kundi jipya mle.


title: Mzinga wa nyuki

text: Tatizo ni mavuno ya asali maana yake ni lazima kufungua mzinga wote na tokeo lake pamoja na mavuno mara nyingi ni kuharibu kundi la nyuki ndani ya mzinga hasa kwa sababu malkia anauawa.


title: Mzinga wa nyuki

text: Mizinga ya kisasa inaepukana na tatizo hili kwa muundo tofauti wa mzinga.


title: Mzinga wa nyuki

text: Mzinga huwa sanduku lenye fremu kadhaa ndani yake. Nyuki hutumia fremu kujenga sega ndani ya fremu. Wakati wowote fremu inaweza kutolewa katika mzinga na kuangaliwa, kutolewa asali na kurudishwa bila kuua nyuki.


title: Aachen

text: Aachen "(tamka: akhen)" ni jiji nchini Ujerumani na lipo katika jimbo la Rhine Kaskazini-Westfalia. Mji una wakazi wapatao 260,000 wanaoishi katika mji huo na pia mji unajulikana kwa kuwa na chuo kikuu cha Rheinisch-Westfälisch Technische Hochschule (RWTH) na kuwa na historia nzuri ya kuanzia mwanzoni mwa Zama za Kati.


title: Aachen

text: Chanzo cha Aachen kilikuwa chemchemi za maji moto zilizotumiwa na watu kama tiba ya maradhi mbalimbali. Waroma wa Kale walijenga bafu hapa kwa jina la Aquis-Granum maana yake maji ya mungu ya tiba aliyeitwa Granus. Karolo Mkuu alipenda kuja hapa akaagiza kujengwa kwa mji kamili akaifanya kuwa mji mkuu wake akaipamba kwa kanisa mashuhuri mnamo mwaka 786 BK. Kanisa hili leo hii imeshapokelewa katika orodha ya urithi wa dunia.


title: Aachen

text: Tangu 1972, Aachen imekuwa moja kati ya sehemu ya Mkoa wa Kiserikali wa Cologne.


title: Bergisch Gladbach

text: Bergisch Gladbach ni mji uliopo nchini Ujerumani katika jimbo la Rhine Kaskazini-Westfalia. Mji upo karibu na mji wa Cologne na una wakazi takriban 110,016 waishio katika mji huo.


title: Bergisch Gladbach

text: Mji wa Bergisch Gladbach upo mjini mashariki mwa Mto Rhine, kilomita kumi mashariki kwa mji wa Cologne.


title: Bergisch Gladbach

text: Kwa kuanzia kaskazini mwa mji huu, miji ya jirani na mji huu ni: Odenthal, Kürten, Overath, Rösrath, Cologne na Leverkusen.


title: Bergisch Gladbach

text: Makazi ya awali yalianza tangu kunako karne ya 13, lakini mji ulitambuliwa rasmi mnamo mwaka wa 1856.


title: Bergisch Gladbach

text: Neno “Bergisch” linatokana na asili ya eneo lake la Berg na ulipangwa kuondolewa katika Mönchengladbach. Mnamo mwaka wa 1975, mji huu ukishirikiana na mji wa jirani yake wa Bensberg na ulipofikia idadi ya watu 100,000 mnamo 1977 ukapewa heshima kuwa jiji.


title: Bergisch Gladbach

text: (in German) (in German)


title: Bergisch Gladbach

text: Jamii:Miji ya Rhine Kaskazini-Westfalia


title: Daraja takatifu

text: Katika Ukristo vyeo vya askofu, kasisi na shemasi vinaitwa pengine daraja takatifu.


title: Daraja takatifu

text: Katika Kanisa Katoliki na ya Waorthodoksi ngazi hizo tatu zinaunda kwa pamoja mojawapo ya sakramenti saba ambazo Yesu Kristo alizianzisha na kulikabidhi Kanisa lake.


title: Daraja takatifu

text: Baadhi ya Waprotestanti wana huduma hizo lakini kwao si sakramenti.


title: Daraja takatifu

text: Katika Kigiriki daraja zinaitwa "taxeis", na katika Kilatini "ordines", kwa sababu waliopewa wanaunda "kundi" moja.


title: Daraja takatifu

text: Tangu zamani za Mitume wa Yesu mamlaka inashirikishwa kwa tendo la kumwekea mtu mikono kichwani, kufuatana na mfano wa Musa kwa Yoshua katika Agano la Kale.


title: Daraja takatifu

text: Tendo hilo linafuatana na sala maalumu ambayo, katika kumuomba Roho Mtakatifu amshukie mhusika, inaweka wazi daraja gani inatolewa.


title: Daraja takatifu

text: Kwa kawaida mwenye jukumu la kutoa daraja takatifu ni askofu wa jimbo (dayosisi), ingawa historia ya Kanisa inasababisha maswali kadhaa juu ya jambo hilo hasa upande wa daraja za chini.


title: Daraja takatifu

text: Ni imani ya Kanisa Katoliki, ya makanisa ya Waorthodoksi na ya madhehebu mengine kadhaa kwamba daraja zinaweza kutolewa kwa wanaume tu, kwa sababu Yesu aliteua watu wa jinsia hiyo tu awape mamlaka yake ambayo inashirikishwa kwa daraja hizo, na kwa sababu ndiyo mapokeo ya Kanisa tangu mwanzo.


title: Daraja takatifu

text: Waprotestanti wanazidi kukubali wanawake katika nafasi zote za uongozi, wakisisitiza usawa wa wafuasi wa Yesu.


title: Daraja takatifu

text: Katika Kanisa Katoliki na makanisa ya Waorthodoksi wanaopewa daraja wanaweza wakadaiwa pia hali na ahadi ya useja mtakatifu. Ni hivyo walau kuhusu uaskofu, lakini pengine hata kuhusu upadri.


title: Daraja takatifu

text: Sawa wa sakramenti za Ubatizo na Kipaimara, katika imani ya Wakatoliki daraja takatifu zinamtia mwamini alama isiyofutika ya kikuhani aweze kumtolea Mungu ibada katika liturujia na katika maisha yake yote.


title: Daraja takatifu

text: Kwa maana hiyo daraja inadumu ndani ya mtu hata akiacha kutoa huduma au kuasi kabisa.


title: Daraja takatifu

text: Kadiri ya imani hiyo, daraja takatifu zinahitajiwa kabisa na Kanisa kwa sababu kazi ya wokovu haimtegemei binadamu, bali Mungu. “Hapana mtu ajitwaliaye mwenyewe heshima hii, ila yeye aitwaye na Mungu, kama vile Haruni. Vivyo hivyo Kristo naye hakujitukuza nafsi yake kufanywa kuhani mkuu” (Eb 5:4-5), bali alisisitiza alivyopewa na Baba uwezo wa kutuokoa. “Baba ampenda Mwana, naye amempa vyote mkononi mwake” (Yoh 3:35). “Kama vile ulivyompa mamlaka juu ya wote wenye mwili, ili kwamba wote uliompa awape uzima wa milele” (Yoh 17:2). Kisha kufufuka alitumia mamlaka hiyo kuwatuma wanafunzi kumi na mmoja waliobaki: “Nimepewa mamlaka yote mbinguni na duniani. Basi, enendeni, mkawafanye mataifa yote kuwa wanafunzi, mkiwabatiza kwa jina la Baba, na Mwana, na Roho Mtakatifu; na kuwafundisha kuyashika yote niliyowaamuru ninyi. Na tazama, mimi nipo pamoja nanyi sikuzote, hata ukamilifu wa dahari” (Math 28:18-20). Mpaka mwisho wa dunia uwezo huo wa Kimungu utatolewa tu kwa sakramenti ya daraja, inayounganisha mtu na Mitume kupitia mlolongo usiokatika wa kuwekewa mikono ili kushirikishwa mamlaka. Bila yake, kuna upungufu katika ufundishaji, utoaji wa sakramenti na uongozi.


title: Daraja takatifu

text: Wenye daraja wanastahili heshima kwa sababu ya mamlaka ya Kiroho waliyonayo kutoka kwa Kristo. “Amin, amin, nawaambieni: Yeye ampokeaye mtu yeyote nimpelekaye, anipokea mimi; naye anipokeaye mimi ampokea yeye aliyenipeleka” (Yoh 13:20). “Jaribu lililowapata katika mwili wangu hamkulidharau wala kulikataa, bali mlinipokea kama malaika wa Mungu, kama Kristo Yesu” (Gal 4:14). “Uwakumbushe watu kunyenyekea kwa wenye uwezo na mamlaka, na kutii” (Tito 3:1). Wenye daraja wanaotimiza kazi zao vizuri wanastahili heshima kwa uaminifu wao pia. “Wazee watawalao vema na wahesabiwe kustahili heshima maradufu, hasa hao wajitaabishao kwa kuhutubu na kufundisha” (1Tim 5:17).


title: Daraja takatifu

text: Wenye daraja wanaweza wakatenda dhambi kwa sababu ni binadamu kama sisi sote. Yesu alionja ukosefu wa Mitume hasa wakati wa mateso. “Je, mimi sikuwachagua ninyi Thenashara, na mmoja wenu ni shetani?” (Yoh 6:70). “Tazama, saa yaja, naam, imekwisha kuja, ambapo mtatawanyika kila mmoja kwao, na kuniacha mimi peke yangu” (Yoh 16:32). Mtume Paulo alionya mapadri, “Katika ninyi wenyewe watainuka watu, wakisema mapotovu, wawavute hao wanafunzi wawaandamie wao” (Mdo 20:30).


title: Daraja takatifu

text: Kadiri ya Injili ili tuwe na wachungaji wengi waaminifu tunapaswa hasa kusali. “Mwombeni Bwana wa mavuno, apeleke watenda kazi katika mavuno yake” (Math 9:38). Halafu yanahitajika maandalizi ya muda mrefu, juhudi na ushirikiano wa kidugu. “Asiwe mtu aliyeongoka karibu, asije akajivuna akaanguka katika hukumu ya Ibilisi... Jitunze nafsi yako, na mafundisho yako. Dumu katika mambo hayo; maana kwa kufanya hivyo utajiokoa nafsi yako na wale wakusikiao pia... Usimwekee mtu mikono kwa haraka, wala usizishiriki dhambi za watu wengine” (1Tim 3:6; 4:16; 5:22).


title: Daraja takatifu

text: Wanawake hawawezi kupewa daraja, kwa sababu kwa karibu miaka elfu mbili mfululizo Kanisa limejiona halina mamlaka ya kufanya tofauti na Yesu. Yeye alichagua wanaume tu kuwa Mitume wake, ingawa walikuwepo wanawake waaminifu kuliko wengi wao, hasa Bikira Maria, mtakatifu kuliko wote. “Petro, na Yohane, na Yakobo, na Andrea, Filipo na Tomaso, Bartholomayo na Mathayo, Yakobo wa Alfayo, na Simoni Zelote, na Yuda wa Yakobo. Hawa wote walikuwa wakidumu kwa moyo mmoja katika kusali, pamoja nao wanawake, na Mariamu mama yake Yesu, na ndugu zake... Wakaweka wawili, Yusufu, aitwaye Barsaba, aliyekuwa na jina la pili Yusto, na Mathiya... kura ikamwangukia Mathiya; naye akahesabiwa kuwa pamoja na mitume kumi na mmoja” (Mdo 1:13-14,23,26). “Walimchagua Stefano, mtu aliyejaa imani na Roho Mtakatifu, na Filipo, na Prokoro, na Nikanori, na Timoni, na Parmena, na Nikolao mwongofu wa Antiokia; ambao wakawaweka mbele ya mitume, na walipokwisha kuomba wakaweka mikono yao juu yao” (Mdo 6:5-6).


title: Daraja takatifu

text: Kutoa daraja kwa wanaume tu si kuwakosea haki wanawake, kwa kuwa hizo ni huduma zinazofaidisha wote. “Maana aliye mkubwa ni yupi? Yeye aketiye chakulani, au yule atumikaye? Siye yule aketiye chakulani? Lakini mimi kati yenu ni kama atumikaye” (Lk 22:27). Mwenye daraja anahudumia Kanisa kwa kumwakilisha Yesu; hivyo anatakiwa kuwa mwanamume kama yeye mbele ya Bibiarusi wake. Kukubali mgawanyo wa majukumu maishani ni kusifu hekima ya Mungu aliyetuumba watu wa jinsia mbili tofauti ili kustawisha familia, jamii na Kanisa. “Walakini si mwanamke pasipo mwanamume, wala mwanamume pasipo mwanamke, katika Bwana... Basi ninyi mmekuwa mwili wa Kristo, na viungo kila kimoja peke yake” (1Kor 11:11; 12:27).


title: Daraja takatifu

text: Mwenye daraja anaweza kuwa na ndoa. “Hatuna uwezo kuchukua pamoja nasi mke aliye ndugu, kama wao mitume wengine, na ndugu wa Bwana, na Kefa?” (1Kor 9:5). Paulo, akiwa mseja, hakudai kila mmojawao aoe, ila asiwe ameoa mara mbili, bali “mume wa mke mmoja” (1Tim 3:2; Tit 1:6), kama alivyoagiza mjane aandikishwe akiwa tu “mke wa mume mmoja” (1Tim 5:9). Polepole mang’amuzi yakaelekeza Kanisa kubana nafasi hiyo kwa Maaskofu, na katika majimbo mengi kwa mapadri pia. Useja mtakatifu unawalinganisha zaidi na Yesu na kuwaachia uhuru wa moyo na wa muda kwa ajili ya huduma. “Wako matowashi waliojifanya kuwa matowashi kwa ajili ya ufalme wa mbinguni. Awezaye kulipokea neno hili, na alipokee” (Math 19:12).


title: Daraja takatifu

text: Katika madhehebu mbalimbali kuna vyeo tofauti na daraja takatifu, ambavyo vilianzishwa na Kanisa kulingana na mahitaji ya mahali na nyakati, kama vile vya Patriarki, Kardinali, Askofu mkuu, Korepiskopo, Paroko, Vartan, Mwenyekiti n.k.


title: Daraja takatifu

text: Katika Kanisa Katoliki cheo cha kwanza ni kile cha Papa , ambacho kinategemea na kudai sakramenti ya daraja katika ngazi ya uaskofu kwa sababu ni kukabidhiwa jimbo la Roma kama mwandamizi wa Mtume Petro aliyefia huko.


title: Daraja takatifu

text: Imani ya Kanisa hilo ni kwamba cheo hicho, ingawa si sakramenti, ni mpango wa Yesu aliyetaka mitume wake wawe kundi moja chini ya Petro, hivyo waandamizi wao wawe kundi moja chini ya mwandamizi wa Petro, yaani maaskofu wote duniani wawe kundi moja chini ya mkuu wao, askofu wa Roma.


title: Bielefeld

text: Bielefeld ni jiji lililopo mjini kaskazini-magharibi mwa nchi ya Ujerumani. Jiji lipo katika jimbo la Rhine Kaskazini - Westfalia. Mji wa Bielefeld una wakazi wapatao 330,000 wanaoishi mji hapa. Mji pia una Chuo Kikuu cha Bielefeld.


title: Bocholt

text: Bocholt ni manispaa ilipo mjini kaskazini-magharibi mwa jimbo la Rhine Kaskazini - Westfalia, Ujerumani, katika moja kati ya sehemu y wilaya ya Borken. Mji upo 4 km kusini mwa mpaka wa nchi ya Uholanzi. Takriban watu 73,640 wanaishi huko (sensa ya 2006).


title: John Edward Gray

text: John Edward Gray (2 Februari 1800 – 7 Machi 1875) alikuwa mtaalamu Mwingereza wa zoolojia wakati wa karne ya 19.


title: John Edward Gray

text: Alizaliwa mtoto wa baba mfarmasia aliyekusanya mimea. Mwenyewe alisoma tiba mjini London na mwaka 1824 aliajiriwa na idara ya zoolojia kwenye Makumbusho ya Kibritania. Akaendelea kuwa mkurugenzi wa idara hii tangu 1840 akaiongoza hadi 1874.


title: John Edward Gray

text: Wakati wake ilikuwa kipindi cha uenezaji wa Milki ya Britania kote duniani na hii ilimsaidia kuongeza sana sampuli za wanyama wa kila aina kutoka pande zote za dunia. Chini ya uongozi wake mkunsanyiko wa kisayansi wa sampuli za wanyama uliendelea kuwa bora duniani.


title: John Edward Gray

text:
Kazi hii ilimleta kuainisha mamia ya spishi za wanyama na ndege na kwa hiyo jina lake linakumbukwa katika majina ya spishi alizotangulia kueleza kisayansi.
Alipenda pia stempu za posta alikuwa kati ya watu wa kwanza duniani waliokusanya stempu.


title: John Edward Gray

text: Mdogo wake George Robert Gray alimfuata kaka akaongoza idara ya ndege kwenye makumbusho na kuwa maarufu pia katika uainishaji wa ndege na vipepeo hasa.


title: Ngamia

text: Ngamia ni wanyama wakubwa wa jenasi "Camelus" katika familia Camelidae inayowajumlisha pamoja na lama na vikunya wa Amerika Kusini. Spishi zote mbili wamezoea kuishi katika mazingira yabisi kama jangwa au nusu jangwa.


title: Ngamia

text: Ngamia nundu-moja anapatikana katika Uarabuni, Mashariki ya Kati hadi Pakistani, Afrika ya Kaskazini, Somalia na kaskazini ya Kenya. Katika karne ya 19 walipelekwa Australia walipozoea haraka; kwa sasa takribani ngamia pori 700,000 wako kule. Spishi hii inavumilia joto kali lakini pia baridi za usiku kwenye Sahara. Anaweza kubadilisha halijoto ya mwili wake kati ya sentigredi 34 na 41 kulingana na mazingira.


title: Ngamia

text: Ngamia wa Asia yuko katika kanda inayoanzia Anatolia hadi Manchuria kaskazini mwa China. Amezoea zaidi baridi ya Asia ya Kati; wakati wa majira barafu halijoto ya mazingira inafikia -30°C. Joto kali inampa matatizo kidogo na kumchelewesha.


title: Ngamia

text: Spishi zote mbili zinakutana katika nchi kadhaa, kuanzia Uturuki, Uajemi, Afghanistan hadi Pakistani.


title: Ngamia

text: Umbile lao limelingana na mazingira ya jangwani. Miguu ni mipana na kuzuia wasizame chini kwenye mchanga. Nywele ni ndefu, hivyo zinakinga dhidi ya joto na baridi.


title: Ngamia

text: Nundu ni mahali pa stoo ya akiba ya mafuta; kama ngamia anapitia mahali pasipo chakula anatumia mafuta kwa nishati ya mwilini. Hahitaji kula kwa kipindi hadi siku 30.


title: Ngamia

text: Wanaweza kushika lita 100–150 mwilini na kuendelea jangwani bila kunywa maji kwa wiki mbili. Penye majani mabichi ya kutosha, na kama joto si kali mno, ngamia anaweza kuendelea bila kunywa kwa wiki kadhaa.


title: Ngamia

text: Shingo ni ndefu kwa sababu kwa chakula anapendelea majani ya miti na vichaka.


title: Ngamia

text: Ngamia ni wanyama wa kijamii na kwa asili huishi katika makundi ya dume mmoja na majike kadhaa. Siku hizi kuna ngamia wa Asia mamia kadhaa kwenye pori ambao ni mabaki ya ngamia pori wa zamani. Wako China na Mongolia.


title: Ngamia

text: Ngamia nundu-moja si wanyama wa pori asilia tena; inaaminiwa walitokea Uarabuni. Lakini kuna wanyama waliotoroka huko Australia na Amerika wanaoishi peke yao, hawafugwi.


title: Ngamia

text: Ngamia wamefugwa na binadamu tangu miaka 5,000–6,000 iliyopita. Leo hii mifugo hao ni takriban milioni 19 na idadi kubwa, yaani milioni 14, wako Afrika, milioni 7 pekee nchini Somalia na milioni 3.3 nchini Sudan.


title: Ngamia

text: Watu hufuga ngamia kwa kubeba watu na mizigo. Nywele zao ni aina ya sufu inayotumiwa kutengenezea mashuka, mahema na pia vitambaa vya nguo. Wanachinjwa kwa nyama yao.


title: Ngamia

text: Ngamia hukamuliwa pia kama ng'ombe. Katika nchi yabisi kiasi cha maziwa yao yanalingana na ya ng'ombe.


title: Ngamia

text: Katika miaka ya nyuma Wamasai wa Kenya na pia Tanzania wameanza kufuga ngamia baada ya kuona ya kwamba ng'ombe zao walikufa wakati wa ukame lakini ngamia waliendelea kuishi na kutoa maziwa.


title: Ngamia

text: Ngamia anachukua chakula chake kwenye mti wenye mizizi mirefu kushinda manyasi yanayoliwa na ng'ombe. Kwa sababu hiyo manyasi hukauka haraka wakati wa ukame kuliko majani ya miti.


title: Ngamia

text: Katika mazingira ambako Biblia iliandikwa, ngamia alikuwa mnyama mkubwa kuliko wote wa nchi kavu. Ndiyo sababu alitumika katika methali mbalimbali kwa kusisitiza jambo.


title: Ngamia

text: Kwa mfano, Yesu alisema, "Ni rahisi zaidi ngamia kupenya tundu la sindano kuliko tajiri kuingia mbinguni" (Mk 10:23-27).


title: Mdudu

text: Mdudu (mkubwa dudu pia) kwa lugha ya mitaani ni aina ya mnyama mdogo asiye vertebrata, yaani mnyama bila uti wa mgongo. Wanyama waitwao “wadudu” wana miguu kwa kawaida (k.m. buibui, nge, jongoo au wadudu wa kweli).


title: Mdudu

text: Lakini hata wanyama wadogo bila miguu huitwa wadudu kwa lugha ya kawaida, wanyama wadogo sana hasa (chini ya sentimita moja). Hawa huitwa vidudu (k.m. kidudu-dubu) au hata vijidudu (kwa kawaida viumbe vinavyoonekana chini ya hadubini tu) pia.


title: Mdudu

text: Wadudu wa kweli


title: Wadudu

text: Wadudu wa kweli (tazama mdudu) ni kundi la arithropodi wadogo kiasi ambalo lina spishi nyingi duniani. Kibiolojia wako katika ngeli ya Insecta.


title: Wadudu

text: Wadudu wanashirikiana kuwa na muundo wa kiwiliwili chenye pande tatu za kichwa mbele, kidari katikati na fumbatio nyuma, halafu jozi tatu za miguu na kwa kawaida jozi mbili za mabawa. Kwa nje kiwiliwili kinafunikwa kwa khitini yenye kazi ya kiunzi nje.


title: Wadudu

text: Hadi sasa wataalamu waliainisha zaidi ya spishi milioni 1 za wadudu na makadirio ni kwamba kuna spishi nyingi zaidi, labda hadi milioni 30.


title: Wadudu

text: Wadudu wanaishi takriban kila mahali duniani. Spishi nyingi zinapatikana katika sehemu za tropiki na idadi inapungua kwenye baridi. Lakini kuna hata spishi moja iliyopatikana Antaktika. Wadudu ni wachache sana baharini lakini hata humo kuna spishi chache.


title: Wadudu

text: Uainishaji wa wadudu umebadilika sana tangu utumiaji wa uchanganuzi wa ADN umeanza. Mfano wa mwainisho wa hivi karibuni unafuata:


title: Wadudu

text: Ngeli Insecta Nusungeli Monocondylia Oda Archaeognatha Kladi (kundi bila tabaka) Dicondylia Nusungeli Apterygota Oda †Monura Oda Thysanura (Wadudu mikia-mitatu) Nusungeli Pterygota Ngeli ya chini Palaeoptera Oda †Palaeodictyoptera Oda †Megasecoptera Oda †Archodonata Oda †Diaphanopterodea Oda †Meganisoptera Oda Ephemeroptera (Wadudu siku-moja) Oda Odonata (Kereng'ende) Ngeli ya chini Neoptera Oda ya juu Exopterygota Oda †Titanoptera Oda †Protorthoptera Oda Plecoptera (Wadudu mabawa-msuko) Oda Embioptera (Wasokotaji-hariri) Oda Zoraptera (Wadudu-malaika) Oda Dermaptera (Wadudu-koleo) Oda Orthoptera (Wadudu mabawa-manyofu: panzi, nzige n.k.) Oda Phasmatodea (Wadudu-kijiti) Oda Notoptera (Wadudu-barafu, watambaaji-miamba) Oda ya juu Dictyoptera (imependekezwa) Oda Blattodea (Mende na mchwa) Oda Mantodea (Vivunjajungu) Oda ya juu Paraneoptera (imependekezwa) Oda Psocoptera (Nzi-gome, chawa-vitabu) Oda Thysanoptera (Tiripsi) Oda Phthiraptera (Chawa) Oda Hemiptera (Wadudu mabawa-nusu: vidukari, nzi weupe, wadudu-gamba, vidung'ata) Oda ya juu Endopterygota Oda Hymenoptera (Wadudu mabawa-matando: nyuki, nyigu, sisimizi n.k.) Oda Coleoptera (Mende-kibyongo, bungo, fukusi, visaga) Oda Strepsiptera (Wadudu mabawa-potwa) Oda Raphidioptera (Wadudu shingo-ngamia) Oda Megaloptera (Wadudu mabawa-makubwa) Oda Neuroptera (Wadudu mabawa-vena) Oda ya juu Mecopteroidea (imependekezwa) Oda Mecoptera (Wadudu mabawa-marefu: wadudu-nge n.k.) Oda Siphonaptera (Viroboto) Oda †Protodiptera (Nzi wa kale) Oda Diptera (Wadudu mabawa-mawili: nzi, mbu n.k.) Oda ya juu Amphiesmenoptera (imependekezwa) Oda Trichoptera (Wadudu mabawa-manyoya) Oda Lepidoptera (Wadudu mabawa-vigamba: vipepeo, nondo)


title: Titanic

text: Titanic ilikuwa meli kutoka Uingereza iliyojengwa kati ya 1909 na 1912 huko Belfast. Wakati ule ilikuwa meli kubwa duniani pamoja na mwenzake "Olympic".


title: Titanic

text: Ilipangwa kuzunguka kwenye Atlantiki kati ya Uingereza na Marekani.


title: Titanic

text: Kwenye safari yake ya kwanza iligongana na siwa barafu tar. 14 Aprili 1912 mnamo saa sita kasorobo usiku ikazama baada ya masaa 2 na dakika 40 katika usiku wa tar. 15. Aprili.


title: Titanic

text: Watu 2200 walikuwepo kwenye meli. Katika maji baridi takriban 1500 walikufa ni 700 waliookolewa na meli zilizokimbia kuokoa watu.


title: Titanic

text:
Ajali ya Titani ilionyesha kasoro nyingi katika sheria kuhusu ujenzi wa meli na vifaa kama idadi maboti madogo ya dharura na sheria zilibadilishwa baadaye.
1997 filamu juu ya kuzama kwa Titanic ilitolewa ikapata sifa nyingi.


title: Mitume wa Yesu

text:
Mtume wa Yesu Kristo (), kadiri ya Agano Jipya, ni mmojawapo kati ya wale wanaume 12 ambao Yesu aliwateua mapema akawatuma kuhubiri Ufalme wa Mungu kwanza kwa taifa la Israeli, halafu kwa mataifa yote duniani.
Baada ya kifo na ufufuko wake, hao wakawa viongozi wa Kanisa ambalo hadi leo linajitambua kujengwa juu yao.


title: Mitume wa Yesu

text: Habari zao, lakini hasa za Petro, zilianza kuandikwa na Mwinjili Luka katika kitabu cha Matendo ya Mitume, ambamo baadaye mhusika mkuu ni Mtume Paulo aliyedai kuteuliwa na Yesu Kristo baada ya kufufuka.


title: Samaki

text: Samaki ni wanyama wenye damu baridi wanaoishi kwenye maji ya mito, mabwawa, maziwa au bahari.


title: Samaki

text: Wote ni vertebrata, yaani huwa na uti wa mgongo.


title: Samaki

text: Wanatumia oksijeni iliyomo ndani ya maji kwa kuyavuta kwenye mashavu yao.


title: Samaki

text: Kuna aina nyingi za samaki wadogo wenye urefu wa sentimita moja na wakubwa wenye urefu hadi mita 15. Ila tu viumbe wakubwa kwenye maji si samaki bali nyangumi ambao ni mamalia.


title: Samaki

text: Samaki ni chakula bora kwa sababu nyama yake ina protini nyingi inayopokewa kwa urahisi na mwili wa binadamu. Leo hii ni zaidi ya watu bilioni moja wanaotegemea samaki hasa kama chanzo cha protini.


title: Samaki

text: Tangu zamani samaki walivuliwa na watu. Wanaoishi karibu na bahari au mito mikubwa mara nyingi ni wavuvi.


title: Samaki

text: Mbali na kuvua tu, watu wanafuga samaki pia. Ufugaji samaki hutokea hasa katika mabwawa madogo; samaki wanapewa lishe ili wale na baada ya kufikia ukubwa unaotakiwa maji yanaondolewa kwenye bwawa. Lakini miaka ya nyuma ufugaji samaki umeenea hadi baharini. Vizimbi vikubwa vinatengenezwa kwa seng'enge na kuzamishwa katika sehemu ya bahari pasipo hatari ya mawimbi makali kwa mfano katika hori nyembamba kama fyord za Norwei.


title: Samaki

text: Samaki wanafugwa pia kama mapambo na kwa burudani: watu wanajua wale wenye rangi za pekee na kuwafuga hasa.


title: Samaki

text: Hapa tunapaswa kutaja kuwa karibu na samaki ambao hutegwa na watu kwa lengo la kula, kuna uvuvi wa michezo ambayo huenea duniani kote. Kuna njia mbili:


title: Papa (samaki)

text: Papa ni kundi la spishi 500 za samaki wenye kiunzi cha gegedu badala ya mifupa. Gegedu ni dutu ya kunyambuliwa kama mpira mgumu lakini laini kuliko mifupa kamili. Karibu spishi zote za papa wanaishi katika maji ya chumvi baharini.


title: Papa (samaki)

text: Papa wengi ni wavindaji wanaokula samaki na wanyama wengine wa baharini. Spishi kadhaa wanahofiwa kwa sababu kushika wanadamu. Lakini papa wakubwa sana hula planktoni kama nyangumi wakubwa.


title: Papa (samaki)

text: Papa mkubwa kabisa ni papa nyangumi (Rhincodon typus) anayefikia urefu wa mita 14 na uzito wa tani 12 ambaye ni pia samaki mkubwa kabisa duniani na hula planktoni. Spishi ndogo kabisa ni Etmopterus perryi, wenye urefu wa sentimita 21 tu.


title: Papa (samaki)

text: Spishi nyingi za papa ziko hatarini ya kupotea kwa sababu wanavuliwa mno.


title: Papa (samaki)

text: Papa huwa na meno mengi yanayoendelea kukua muda wote wa maisha yake mstari baada ya mstari wa meno yanayoanza kukua nyuma ya meno ya nje na kuchukua nafasi yao mfululizo.


title: Papa (samaki)

text: Wana uwezo mkubwa wa kunusa ndani ya maji hasa damu ya kiumbe aliyeumizwa kwenye umbali wa kilomita. Kupitia ngozi wanatambua pia mwendo ndani ya maji na wanaelekea penye chanzo cha mwendo.


title: Papa (samaki)

text: Spishi nne wametambuliwa kuwa ni hatari kwa wanadamu. Lakini jumla ya ajali ambako mwanadamu anang'atwa na papa ni takriban 100 kwa mwaka kote duniani; mara nyingi watu wanajeruhiwa na mwaka 2007 kuna ya kifo kimoja kutokana na papa. Wataalamu wanajadiliana kama papa wanashambulia kweli au kama wanajisikia mara nyingi wameshambuliwa na watu wanaowakaribia mno au kama papa anamchanganya mwanadamu na windo la kawaida.


title: Papa (samaki)

text: Kinyume chake kuna papa milioni 200 wanaouawa kila mwaka na wanadamu.


title: Papa (samaki)

text: Alopias pelagicus, Karage Mdogo (Pelagic thresher) au Kinengwe Alopias superciliosus, Karage Macho-makubwa (Bigeye thresher) au Kinengwe Alopias vulpinus, Karage wa Kawaida (Common thresher) au Kinengwe Carcharhinus albimarginatus, Papa Mapezi-ncha-nyeupe (Silvertip shark) Carcharhinus amblyrhynchos, Papa-miamba Kijivu (Grey reef shark) Carcharhinus amboinensis, Papa Macho-nguruwe (Pigeye shark) Carcharhinus falciformis, Papa Bunshu (Silky shark) Carcharhinus humani, Papa-miamba wa Human (Human's whaler shark) Carcharhinus leucas, Papa-fahali (Bull shark) Carcharhinus limbatus, Papa Mapezi-ncha-nyeusi (Blacktip shark) Carcharhinus longimanus, Papa Mapezi-ncha-fedha (Oceanic whitetip shark) Carcharhinus macloti, Papa Pua-ngumu (Hardnose shark) Carcharhinus melanopterus, Papa Karaji (Blacktip reef shark) Carcharhinus plumbeus, Papa Kahawia (Sandbar shark) Carcharhinus sealei, Papa Doa-jeusi (Blackspot shark) Carcharhinus sorrah, Papa Mkia-doa (Spot-tail shark) Carcharias taurus, Papa Meno-chakavu (Sand tiger shark) Carcharodon carcharias, Papa Mweupe Mkubwa (Great white shark) Eridacnis radcliffei, Papa-paka Mdogo (Pygmy ribbontail catshark) Eridacnis sinuans, Papa-paka wa Afrika (African ribbontail catshark) Etmopterus sentosus (Thorny lanternshark) Galeocerdo cuvier, Papa Ngusi (Tiger shark) Hemipristis elongata (Snaggletooth shark) Hexanchus griseus, Papa Matamvua-sita Kijivu (Bluntnose sixgill shark) Hexanchus nakamurai, Papa Matamvua-sita Macho-makubwa (Bigeyed sixgill shark) Holohalaelurus grennian (Grinning Izak) Holohalaelurus melanostigma (Crying Izak) Hypogaleus hyugaensis (Blacktip tope) Isurus oxyrinchus, Papa Nyamzani au Nyamarasi (Shortfin mako shark) Loxodon macrorhinus (Sliteye shark) Mustelus manazo (Starspotted smooth-hound) Mustelus mosis (Arabian smooth-hound) Nebrius ferrugineus, Papa Usingizi Hudhurungi au Guigui (Tawny nurse shark) Negaprion acutidens (Sicklefin lemon shark) Prionace glauca, Papa Buluu (Blue shark) Pristiophorus nancyae, Papa-msumeno wa Afrika (African dwarf sawshark) Pseudoginglymostoma brevicaudatum, Papa Usingizi Mkia-mfupi (Short-tail nurse shark) Rhincodon typus, Papa Nyangumi, Zambarani au Vaame (Whale shark) Rhizoprionodon acutus, Papa Marbui (Milk shark) Scoliodon laticaudus, Papa Sumbwi (Spadenose shark) Sphyrna lewini, Papa Mbingusi Mapengo au Nyundo (Scalloped hammerhead) Sphyrna mokarran, Papa Mbingusi Mkubwa au Nyundo (Great hammerhead) Squalus mitsukurii, Papa Mdogo (Shortspine spurdog) Squatina africana (African angelshark) Stegostoma fasciatum, Papa Chui (Zebra or Leopard shark) Triaenodon obesus, Papa Suruanzi (Whitetip reef shark)


title: Papa (samaki)

text: Rashid Anam & Edoardo Mostarda (2012) Field identification guide for the living marine resources of Kenya. FAO, Rome. Gabriella Bianchi (1985) Field guide to the commercial marine brackish-water species of Tanzania. FAO, Rome.


title: Planktoni

text: Planktoni (Kigiriki πλαγκτος "planktos" "inayoelea kwenye maji") ni jina la kujumlisha viumbe vidogo sana ama mimea au wanyama wanaoishi baharini. Wadogo jinsi walivyo hawana nguvu kuogelea dhidi ya mikondo ya bahari kwa hiyo wanaelea tu baharini wakisukumwa na mwendo wa maji.


title: Planktoni

text: Planktoni ni chanzo cha maisha ya viumbe vingine kama samaki hadi wanadamu wanokula samaki au kulisha mifugo yao unga wa samaki.


title: Planktoni

text: Wataalamu wanatofautiisha aina tatu:


title: Planktoni

text: Planktoni ni chanzo cha mtando chakula majini; planktoni mimea ni chanzo chake kabisa na aina nyingine za planktoni wanatumia mimea hii kama chakula chao.


title: Planktoni

text: Planktoni kwa ujumla ni lishe kwa viumbe vikubwa zaidi baharini kama samaki ambao wenyewe wanaliwa na viumbe vikubwa tena.


title: Planktoni

text: Kuna pia nyangumi na papa wanaokula planktoni moja kwa moja kwa kuichotea kwa midomo yao mikubwa pamoja na maji mengi na kusukuma maji nje kupitia meno yao ambayo ni mengi tena madogo kama chanuo au chujio na planktoni yenyewe inabaki ndani kama chakula.


title: Usanisinuru

text: Usanisinuru (pia usanidimwanga) ni mchakato wa kibiolojia na kikemia ambako mimea ya kijani inageuza nguvu ya nuru ya jua kuwa nishati ya kikemia. Inatengeneza kabohidrati ikitumia nguvu ya nuru ya jua na dioksidi kabonia ya hewani pamoja na maji.


title: Usanisinuru

text: Nje ya mimea kuna pia aina kadhaa za bakteria na hasa mwani zinazofanya usanisinuru.


title: Usanisinuru

text: Fomula yake ni


title: Usanisinuru

text: Usanisinuru ni msingi wa maisha yote duniani. Unajenga mada ogania ambayo ni chanzo cha lishe katika mtando chakula kwa karibu viumbehai vingine vyote kwa njia moja au nyingine. Kwa njia hii ni chanzo cha mtando chakula wa uhai wote.


title: Usanisinuru

text: Usanisinuru unaanza kwenye sehemu za kijani za majani. Rangi ya kijani inatokana na punje ndogo sana za kiwiti ndani ya majani. Wakati nuru ya jua inafikia kiwiti inasababisha kemikali ndani yake kuvunja molekuli za maji. Molekuli ya maji ikivunjwa inatoa oksijeni, hidrojeni na nishati. Protini ndani ya seli inatumia dutu hizi pamoja na dioksidi kabinia ya hewani kujenga glukosi na ATP ambayo ni molekuli ya fosifati inayotunza nishati nyingi ndani ya muungo kemia wake.


title: Usanisinuru

text: Katika mchakato huu oksijeni inaachishwa na hivyo usanisinuru ni pia chanzo cha oksijeni katika angahewa ya dunia jinsi ilivyo.


title: Mbwa-kaya

text: Mbwa (Canis lupus familiaris) ni mnyama anayefugwa na binadamu tangu muda mrefu. Kibiolojia anahesabiwa kati ya mamalia wala nyama.


title: Mbwa-kaya

text: Mbwa-kaya ni jamii ya mbwa mwitu wanaohusishwa na binadamu. Mbwa wamekuwa pamoja na binadamu kwa muda mrefu, wakisaidia kazi mbalimbali na kuwa kampani ya binadamu.


title: Mbwa-kaya

text: Mbwa wamekuwa na thamani kubwa sana kwa binadamu wa kale walisaidia ulinzi, uwindaji, kuchunga mifugo, kusaidia polisi na wanajeshi, mpaka kuwasaidia watu wenye ulemavu. Tabia hizi zinawafanya kuonekana ndio wanyama rafiki wa binadamu kuliko wengine wote. Mpaka sasa inakadiriwa kuna mbwa milioni 400 duniani kote.


title: Mbwa-kaya

text: Watu wametumia mbwa kulingana na utamaduni wao kwa njia mbalimbali kama mnyama wa kazi akilinda nyumba na mifugo au kubeba mzigo.


title: Mbwa-kaya

text: Waeskimo wa Aktiki wanatumia mbwa kwa usafiri wakivuta sleji yaani vitoroli vinavyoteleza juu ya barafu. Watu wa China Kusini, Korea na Vietnam wanakula nyama ya mbwa. Inakadiriwa kuwa mbwa kati ya milioni 13-16 huliwa kila mwaka katika bara la Asia. Mara nyingi mbwa wanafugwa nyumbani kama wanyama wa kusindikiza watu tu wakitazamiwa kama marafiki. Kinyume chake katika utamaduni mwingine mbwa anaangaliwa kama najisi.


title: Mbwa-kaya

text: Mbwa wametumiwa kwa kazi nyingi:


title: Mbwa-kaya

text: Wanalinda nyumba za watu. Wanaangalia na kulinda mifugo kwa mfano kondoo Wanaongoza watu vipofu, wanasaidi polisi, wanatafuta madawa ya kulevya au mabomu yaliyofichwa. Kiumbe cha kwanza kilichotoka duniani alikuwa mbwa jike Laika aliyerushwa angani tar. 3 Novemba 1957 kwa chombo cha angani cha kirusi Sputnik 2 akafa huko siku ileile.


title: Mbwa-kaya

text: Kutokana na historia ndefu ya kufugwa na uteuzi wa kibinadamu kuna aina nyingi za mbwa wanaoonyesha miili tofautitofauti, hata hivyo mbwa wote ni spishi moja tu na wote wanaweza kuzaliana.


title: Mbwa-kaya

text: Mbwa huwa na uwezo mzuri wa kusikia na kunusa lakini hawaoni vizuri sana hasa rangi. Wanaweza kusikia sauti kwa umbali wa kilomita kadhaa.


title: Mbwa-kaya

text: Mbwa wengi hufikia umri wa kati ya miaka 10 na 13.[1]


title: Mbwa-kaya

text: Kiasili mbwa waliishi katika makundi yenye ufuatano wa vyeo. Mbwa mkuu huitwa "dume alfa". Mbwa wakiishi pamoja na binadamu wanawakubali kama mbwa wenye cheo cha juu.


title: Mbwa-kaya

text: Utafiti unaonyesha kuwa, kutokana na kuishi na binadamu wa muda mrefu, mbwa wana uelewa wa pekee wa tabia za binadamu.[2] Mbwa-kaya wanaweza kuishi kwa kula chakula cha wanga tu, wakati aina nyingine za mbwa haziwezi.


title: Mbwa-kaya

text: Mbwa wamekuwa wakikuzwa kwa makusudi mbalimbali duniani, kutokana na uwezo wao wa hisia na kutumia maungo yao. Mbwa hutofautiana sana kwa vizazi vyao, hasa katika muonekano, ukubwa, uzito na tabia kuliko wanyama wengine wowote. Hata hivyo maungo yao yanasimama kwa ajili yao, mbwa mwitu wa kafiawia. Mbwa hula nyama kwa kuwinda, na mabaki, na kama ilivyo kwa wanyama wengi wala nyama (wawindaji), mbwa wana misuli yenye nguvu, mifupa inayomruhusu kuruka na uvumilivu pamoja na meno kwa ajili ya kukamata na kurarua.


title: Mbwa-kaya

text: Kama ilivyo kwa wanyama wengi, mbwa huwa hawaoni rangi zote kama binadamu, na badala yake kwa buluu na nyekundu tu. Uoni wa mbwa umeimarika kutokana na shughuli zake za uwindaji. Hata hivyo mbwa wameonekana mahiri zaidi katika utambuzi wa vitu vilivyo katika mwendo, hasa pale wanapowatambua wamiliki wao, hata wakiwa kilometa moja kutoka kwa mbwa.


title: Mbwa-kaya

text: Uwezo wa kusikia wa mbwa ni zaidi ya ule wa binadamu, hivyo mbwa huweza kusikia hata sauti ndogo kabisa ambazo binadamu hawezi kuzisikia. Wana uwezo mkubwa sana wa kujua hata sehemu ilipotokea sauti Wana misuli kumi na nane inayoweza kugeuza, kuinua, kushusha na kuzungusha masikio.


title: Mbwa-kaya

text: Pamoja na kuwa na asili ya mbwa mwitu ambao ni wala nyama, chakula cha mbwa ni cha aina mbalimbali na sio nyama pekee. Licha ya nyama mbwa hula mboga na nafaka. Kiafya haishauriwi kuwapa mbwa chakula cha nyama peke yake kutokana na ukosefu wa madini ya chuma na kalsiamu. Ukilinganisha na mbwa mwitu, mbwa-kaya wana uwezo mkubwa wa kula vyakula vya wanga.


title: Mbwa-kaya

text: Kwenye dini na utamaduni wa Kiyahudi mbwa hutunzwa kama wanyama wengine wanaoishi na binadamu. Sheria ya Kiyahudi inahitaji Wayahudi kulisha mbwa (na wanyama wengine) kabla yao wenyewe, na kupanga jinsi ya kuwalisha kabla ya kuanza kuishi nao.


title: Mbwa-kaya

text: Katika Ukristo, mbwa huonekana kama alama ya uaminifu.


title: Mbwa-kaya

text: Katika dini ya Uislamu, mbwa huonekana kama najisi.


title: Mbwa-kaya

text: Huko Uchina, Korea na Japani, mbwa huchukuliwa kuwa walinzi.


title: Mbwa-kaya

text: Filamu mbalimbali zimetolewa kuhusu mbwa. Mojawapo ni The Fox and the Hound (kwa Kiswahili: Mbweha na Mbwa), filamu ya katuni iliyotolewa mwaka wa 1981.


title: Mbwa-kaya

text: Mkubwa na mdogo Mbwa mlinzi akiangalia kondoo Mbwa wakivuta gari Mbwa wanaovuta kitelezi juu ya theluji Kiongozi wa kipofu Fanya fujo uone! Wasaidizi wa polisi (Uswidi) Je wameficha madawa haramu? Mbwa choma (Hanoi - Vietnam) Mbwa chotara


title: Mbwa-kaya

text: Jamii:Mbwa na jamaa Jamii:Ufugaji


title: Nguruwe

text: Kutoka Wikipedia, ensaiklopidia huru


title: Nguruwe

text: Nguruwe ni wanyama wa familia Suidae. Nguruwe-kaya hufugwa kote duniani. Spishi mbili zinaitwa ngiri.


title: Nguruwe

text: Hylochoerus meinertzhageni, Nguruwe Mweusi (Giant Forest Hog) Phacochoerus aethiopicus, Ngiri-jangwa (Desert Warthog) Phacochoerus a. aethiopicus, Ngiri wa Afrika Kusini (Cape Warthog) imekwisha sasa (1865) Phacochoerus a. delamerei, Ngiri Somali (Somali Warthog) Phacochoerus africanus, Ngiri wa Kawaida (Common Warthog) Potamochoerus larvatus, Nguruwe-mwitu (Bushpig) Potamochoerus porcus, Nguruwe Mwekundu (Red River Hog) Sus scrofa, Jivi au Nguruwe-mwitu wa Ulaya (Wild Boar) Sus s. domestica, Nguruwe-kaya (Domestic Pig)


title: Nguruwe

text: Babyrousa babyrussa (Golden Babirusa) Babyrousa celebensis (Sulawesi Babirusa) Babyrousa togeanensis (Togian Babirusa) Porcula salvania (Pygmy Hog) Sus ahoenobarbus (Palawan Bearded Pig) Sus barbatus (Bearded Pig) Sus bucculentus (Vietnamese Warty Pig) Sus cebifrons (Visayan Warty Pig) Sus celebensis (Celebes Warty Pig) Sus heureni (Flores Warty Pig) Sus oliveri (Mindoro Warty Pig) Sus philippensis (Philippine Warty Pig) Sus verrucosus (Javan Warty Pig)


title: Nguruwe

text: Nguruwe ana pua kubwa, macho madogo na mkia mdogo unaokuwa umejikunja na mfupi, uliopinda au ulionyooka. Huwa ana mwili mkubwa, miguu mifupi na nywele zilizojiviringisha. Ana kwato nne kwa kila mguu, huku mbili kubwa za mbele zikitumika kutembelea.[1]