title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Kituo cha kwanza salama ambacho kilizalisha nguvu kutokana na mvuke kilianzishwa na Thomas Newcomen kabla ya mwaka wa 1712. Newcomen inaonekana aliunda Injini ya mvuke ya Newcomen bila kumtegemea Savery, lakini kwa sababu Savery alikuwa na patenti pana sana, ilimbidi Newcomen na na washirika wake kufanya mpango naye, wakiitafutia soko injini hiyo pamoja hadi mwaka wa 1733 chini ya patenti moja. Injini ya Newcomen inaonekana ni kana kwamba iliundwa kwa kuyafuata majaribio ya Papin yaliyokuwa yamefanywa miaka 30 hapo awali, na ilitumia pistoni na mtungi, sehemu moja ya mwisho ikiwa imewachwa wazi na anga juu ya pistoni. Mvuke ambao ulikuwa juu ya shinikizo la anga (ambalo ndilo kiasi pekee ambacho mtungi wa kuchemshia maji ungeweza kuhimili) uliingizwa chini nusu ndani ya mtungi ikilaliwa na pistoni wakati wa kusonga kwenda juu kuliowezeshwa na mvuto; mvuke hapo ulikuwa baridi na maji baridi yaliyoingizwa katika nafasi ya mvuke ili kutengeneza nafasi tupi; tofauti ya shinikizo kati ya anga na nafasi tupu katika pande mbili za pistoni ziliifanya pistoni kusonga chini na kuingia katika mtungi, hivyo basi kuinua sehemu ya mwisho ya kifaa kilichokuwa kikisonga juu na chini ambacho kilikuwa kimeunganishwa na pampu nyingi za nguvu zilizotumia mvuto zilizokuwa ndani ya kifaa maalum. Kusonga chini kwa kifaa fulani cha nguvu ndani ya injini, kuliilanisha na kuitayarisha kwa hatua ya kutengeneza shinikizo. Mwanzoni hatua hizo zilifanywa kwa kutumia mkono, lakini baada ya miaka mikumi eneo la kutorosha lilikuwa limetengezwa na lilitumia "mti wa kuziba" uliosimama wima ukishikiliwa kichuma fulani ambacho kilifanya injini kufanya kazi peke yake.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Injini nyingi za Newcomen zilifanikiwa kutumika nchini Uingereza kwa kutoa maji katika migodi ambayo hapo awali haingeweza kuchimbwa, huku injini ikiwa juu; hizi zilikuwa mashine kubwa, zilihitaji mtaji mengi kujenga na zilizalisha takriban nguvu 5 za farasi (kilowati 3.7). Zilikuwa zinapoteza nguvu nyingi zikilinganishwa na mashine za kisasa, lakini katika maeneo ambapo makaa ya mawe yalikuwa yanapatikana kwa virahisi katika sehemu za mwisho za mashimo, ziliwezesha upanuzi wa uchimbaji wa makaa ya mawe kwa kuruhusu migodi kuenda chini zaidi. Ijapokuwa ya hasara zao, injini za Newcomen zilikuwa za kutegemewa na rahisi kudumisha na ziliendelea kutumika katika migodi ya makaa ya mawe hadi miaka ya mwanzo ya karne ya kumi na tisa. Kufikia mwaka wa 1729, Newcomen alipokufa, injini zake kwanza zilikuwa zimeenea (kwanza) hadi nchini Hungary mnamo mwaka wa 1722 , Ujerumani , Austria, na Uswidi. Jumla ya mashine hizo 110 zinajulikana kujengwa kufikia mwaka 1733 ambapo patenti ya pamoja ilipokwisha, 14 kati ya mashine hizo zote zilikuwa katika nchi geni. Katika miaka ya 1770, mhandisi John Smeaton alijenga mifano mikubwa sana na kuanzisha maboresho. Jumla ya injini 1,454 zilikuwa zimejengwa kufikia mwaka wa 1800.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mabadiliko makubwa katika kanuni za kufanya kazi yalifanywa na James Watt. Akishirikiana kwa karibu na Matthew Boulton, kufikia mwaka wa 1778 alikuwa amefanikiwa kuboresha injini yake ya mvuke, iliyokuwa na mabadiliko mengi makubwa, hasa kufungwa kwa sehemu ya juu ya mtungi hivyo basi kufanya kiendeshaji mvuke kiwe juu ya pistoni badala ya anga, matumizi ya kifungo cha mvuke na chumba maarufu cha kupoesha mvuke. Haya yote yalimaanisha kuwa kiwango cha joto sawa zaidi kingeweza kudumishwa ndani ya mtungi na kuwa kufanya kazi kwa injini kuliwacha kutegemea hali ya anga. Maboresho haya yaliongeza ufanisi wa injini kwa karibu mara tatu, na hivyo kuokoa 75% ya gharama ya makaa ya mawe.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Injini ya kianga haingeweza kutumika kwa urahisi kuendesha gurudumu lizunguke, ingawa Wasborough na Pickard walifanikiwa kufanya hivyo kufikia mwaka wa 1780. Hata hivyo, kufikia mwaka wa 1783 injini ya mvuke ya Watt yenye kuokoa pesa zaidi ilikuwa imetengenezwa kikamilifu kuwa aina ya kuzungusha katika sehemu mbili, jambo ambalo lilimaanisha kuwa ingeweza kutumika kuendesha moja kwa moja mashine za kuzunguka za viwanda. Aina zote mbili za injini msingi za Watt zilifanikiwa kununuliwa kwa wingi, na kufikia mwaka wa 1800, kampuni ya Boulton na Watt ilikuwa imejenga injini 496, zikiwa na pampu 164 za kubadilishana, tanuri za kulipuka 24 , na mashine 308 za kuwezesha viwanda vya nguo; injini nyingi zilitoa kati ya nguvu za farasi 5 na 10 (kilowati 7.5)


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Utengenezaji wa vifaa vya mashine, kama vile mashine za lethi, randa na kutengeneza maumbo ziliwezeshwa na injini hizi, zilifanya sehemu zote za chuma za injini kukatwa kwa urahisi na umakini na hivyo basi zikafanya kujenga injini kubwa na zenye uwezo mkubwa kuwezekane.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Hadi mwaka wa 1800, muundo wa kawaida sana wa injini ya mvuke ulikuwa injini ya boriti, iliyojengwa kama sehemu muhimu ya nyumba ya mawe au matofari injini, lakini baada ya muda mfupi miundo mbalimbali ya injini ambazo zilizokuwa za kijitegemea za kusongezwa (zilizoweza kutolewa kwa urahisi lakini ambazo hazikuwa na magurudumu) ziliundwa, kama vile injini ya meza. Kuelekea mwisho wa karne ya 19, mhandishi wa Kikorni Richard Trevithick, na Mumarekani, Oliver Evans walianza kujenga injini zenye shinikizo nyingi ambazo hazikubadilisha maji kuwa mvuke, na kutoa mvuke kinyume na anga. Kufanya hivi kuliruhusu injini na mtungi wa kuchemsha kujumuishwa pamoja katika kitengo kimoja kilichokuwa kidogo kiasi cha kutumika katika garimoshi zilizotumia reli na barabara na meli za mvuke.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Katika karne ya mapema ya 19 baada ya patenti ya Watt kumalizika, injini ya mvuke ilipitia mabadiliko mengi yaliyofanywa na wavumbuzi wengi na wahandisi.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Uzalishaji mkubwa wa kemikali ulikuwa mojawapo ya maendelo muhimu wakati wa Mapinduzi ya Viwandani. Ya kwanza kati yao ikiwemo uzalishaji wa asidi sulfuriki kupitia mchakato wa chumba cha risasi iliyovumbuliwa na Muingereza John Roebuck (mwenziwe wa kwanza wa James Watt) mnamo mwaka wa 1746. Aliweza kuongeza pakubwa kiwango cha utengenezaji kwa kuondoa mitungi ghali ya vioo iliyotumika hapo awali na vyumba vikubwa, na ambavyo havikuwa ghali vilivyoundwa na vipande vya risasi. Badala ya kutengeneza kiasi kidogo kila wakati, aliweza kutengeneza karibu paundi 100 (kilo 50) katika kila chumba, ongezeko la angalau mara kumi.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text:
Uzalishaji wa alkali kwa kiasi kikubwa ulikuwa lengo muhimu pia, na Nicolas Leblanc alifanikiwa mnamo waka wa 1791 kuanzisha njia ya kuzalisha sodiamu kabonati. Machakato wa Leblanc ulikuwa mmenyuko wa asidi sulfiriki na sodiamu kloridi ili kupata sodiamu salfeti na asidi haidrokloriki. Sodiamu salfeti ilichomwa na chokaa mawe (kalsiamu kaboneti) na makaa ya mawe ili kupata mchanganyiko wa sodiamu kaboneti na kalsiamu salfaidi. Kuongeza maji kulitenganisha sodiamu kaboneti mmunyifu kutoka kwa kalsiamu salfaidi. Mchakato ulisababisha idadi kubwa ya mchafuko wa mazingira (asidi kloriki wakati wa kwanza ilitolewa hewani, na kalsiamu salfaidi ilikuwa bidhaa taka ya bure). Hata hivyo, hii, jivu ya kisoda ilionekana kuwa yenye gharama ndogo ya kiuchumi ikilinganishwa na kuchomwa kwa mimea maalum (barilla) au kutoka kwa kelp, ambazo zilikuwa vyanzo vikuu vya hapo awali vya jivu ya kisoda,
Na pia kwa potashi (potasiamu kaboneti) iliyotolewa kwa majivu ya miti migumu.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Kemikali hizi mbili zilikuwa muhimu sana kwa sababu ziliwezesha kuanzishwa kwa uvumbuzi mwingi zaidi, zikichukua mahala pa oparesheni nyingi zilizofanywa kwa maeneo madogo na michakato yenye kuokoa pesa na kudhibitiwa kwa urahisi zaidi. Sodiamu kaboneti ilikuwa na matumizi mengi katika viwanda vya vioo, nguo, sabuni na karatasi. Matumizi ya mapema ya asidi sulfuriki ni kama vile usafishaji wa chuma na stili, na kufanya vitambaa kwa vieupe zaidi.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Kutengenezwa kwa poda ya kufanya vifaa view vieupe zaidi (kalsiamu haipoklorati) na mwanakemia wa Kiskoti Charles Tennant karibu mwaka wa 1800, ulikuwa na msingi katika uvumbuzi wa mwanakemia wa Kifaransa Claude Louis Berthollet, na ulisababisha mapinduzi katika mchakato wa kufanya vifaa kuwa viupe zaidi kwa kuupunguza muda uliohitajika (kutoka miezi hadi masiku) ikilinganishwa na mbinu ya kijadi iliyokuwa ikitumika wakati huo, iliyohitaji mfiduo unaorudiwa kwa jua katika mashamba maalum baada ya kulowesha nguo na alkali pamoja na maziwa yaliyoganda. Kiwanda cha Tennant kilichokuwa katika mji wa St Rollox, Glasgow ya kaskazini, kikawa kiwanda kikubwa zaidi cha kemikali duniani kote.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text:
Mnamo mwaka wa 1824 Joseph Aspdin, muwekaji matofari katika nyumba aliyebadilika kuwa mjenzi, alipatenti mchakato wa kikemikali wa kutengeneza simiti ya aina ya “Portland” ambayo ilikuwa muhimu katika ujenzi. Mchakato huu unahusisha kuchoma mchanganyiko wa matope na makaa ya chokaa hadi kipimo joto cha 1400 °C, alafu kusaga hadi kutengeza vumbi laini inayochanganishwa na maji, mchanga na changarawe ili kuzalisha konkreta. Simiti ya Portland ilitumika na mhandisi mashuhuri wa Kiingereza Marc Isambard Brunel miaka mingi baadaye alipokuwa akiunda Shimo la Thames.
Simiti pia ilitumika vilivyo katika katika ujenzi wa mfumo wa kupitishia maji machafu wa London kizazi baadaye.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text:
Mapinduzi ya viwanda hayangewezekana bila vifaa vya mashine, kwani viliwezesha vifaa vya utengenezaji bidhaa kuundwa. Vina asili katika vifaa vilivyoundwa katika karne ya 18 na waundaji saa na waundaji wa vyombo vya kisayansi kuwawezesha kuzalisha mashine ndogo ndogo. Sehemu za ufundi za mashine za mwanzo za nguo wakati mwingine ziliitwa “kazi ya saa” kwa sababu ya vyuma na vijigurudumu vilivyokuwa ndani. Uundaji wa mashine za nguo ulitumia mafundi wa kazi za saa na ndiyo asili ya viwanda vya kihandisi vya kisasa.
Mashine zilijengwa na mafundi mbalimbali—maseremala walitengeneza vizingiti vya mbao, na wafua vyuma na wapindushaji walitengeneza sehemu za vyuma. Mfano mzuri kuhusu jinsi vifaa vya mashine vilivyobadilisha utengenezaji bidhaa ulifanyika mjini Birmingham, Uingereza, mnamo mwaka wa 1830. Uvumbuzi wa mashine mpya na Joseph Gillott, William Mitchell na James Stephen Perry uliwezesha kuunda kwa wingi kwa sehemu za mbele za kalamu dhabiti kwa bei nafuu; mchakato huo hapo awali ulikuwa mgumu na ghali. Kwa sababu ya ugumu wa kufanya kazi na chuma na ukosefu wa vifaa vya mashine, utumizi wa chuma ulikuwa mdogo. Vizingiti vya mbao vilikuwa na hasara ya kubadilisha vipimo kulingana na kiwango cha kipimo joto na unyevunyevu, na viungo mbalimbali mara nyingi viliharibika. Kadiri Mapinduzi ya Viwandani yalivyoendelea, mashine zenye vizingiti vya chuma vilikuwa nyingi zaidi, lakini vifaa vya mashine vilihitajika ili kuvinda kwa njia ambayo ingeokoa pesa. Kabla ya ujio wa zana za chuma, chuma ilitumika kazini na mikono na vifaa vya kimsingi kama vile nyundo, faili, vigwaruzo, misumeno na vifaa vya kuchonga. Sehemu ndogo za chuma zilitengenezwa kwa urahisi kwa kutumia mbinu hii, lakini si sehemu kubwa za mashine, uzalishaji ulikuwa mgumu sana na ghali.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mbali na lethi za maduka ya kiufundi zilizotumika na mafundi, zana ya kwanza ya mashine ilikuwa mashine ya mtungi ya kutoboa mashimo iliyotumika kutoboa mashimo makubwa katika mitungi ya awali ya injini za mvuke. Mashine ya randa, mashine ya kutoboa mashimo na mashine ya kutengeneza maumbo zilivumbuliwa katika miongo ya kwanza ya karne ya 19. Ingawa mashine ya kusaga ilivumbuliwa wakati huu, haikutengenezwa kama zana ya maana Katika maduka ya kiufundi hadi Mapinduzi ya Pili ya Viwandani.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Uzalishaji wa kijeshi ulikuwa muhimu katika maendeleo ya zana za mashine. Henry Maudslay, ambaye aliipa mafunzo shule ya watengenezaji wa zana za mashine mapema katika karne ya 19, aliajiriwa katika eneo la Royal Arsenal, Woolwich, kama kijana ambapo aliona mashine kubwa za mbao zilizoendeshwa na farasi za kutoboa kanoni zikitengenezwa na Waverbruggans. Baadaye alifanya kazi kwa Joseph Bramah kuunda vifuli vya chuma, na baadaye alianza kufanya kazi peke yake. Alikuwa akijibidiisha kuunda mashine za kujenga vifaa vya meli vya kuvutia vitu vya Wajeshi Wanamaji katika kiwanda cha ufundi cha Portsmouth. Hizi zote zilikuwa chuma na zilikuwa mashine za kwanza kutengenezwa kwa wingi na za kutengeza sehemu zenye uwezo wa kubadilika. Maudslay aliyatumia mafunzo aliyoyapata kuhusu haja ya kuwa na utulivu na umakini kwa kutengeneza zana za mashine, na katika maduka yake ya kiufundi alikipa mafunzo kizazi cha watu wengi kuendeleza kazi yake, kama vile Richard Roberts, Joseph Clement na Joseph Whitworth.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: James Fox wa Derby alikuwa na biashara nzuri ya kuuza nje bidhaa za zana za mashine katika theluthi ya kwanza ya karne, kama tu Matthew Murray wa Leeds. Roberts alikuwa muundaji wa zana za mashine za hali ya juu na mwanzilishi wa kutumia jigi na vipimaji kwa mapimo ya ufasaha katika maduka ya ufundi.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Kiwanda kingine kikubwa cha kipindi cha baadaye cha Mapinduzi ya Viwandani kilikuwa cha taa ya gesi. Ingawa wengine waliweza kubuni vifaa sawa kwingeneko, kuanzishwa kwa kazi hii katika eneo kubwa kulifanywa na William Murdoch, mfanyikazi wa Boulton na Watt, waanzilishaji wa injini za mvuke za Birmingham. Mchakato ulihusu kupitisha gesi kwa tanuri kubwa zenye makaa ya mawe, kuisafisha gesi (kutoa kiberiti, amonia na haidrokaboni nzito), kisha uhifadhi na usambazaji wake. Vifaa vya kwanza vilivyowashwa na gesI vilianzishwa mjini London kati ya miaka ya 1812 na 1820. Baadaye vilikuwa mojawapo ya watumiaji wakubwa wa makaa ya mawe nchini Uingereza. Taa ya gesi ilisababisha mabadiliko makubwa katika mipango ya kijamii na ya viwanda kwa sababu iliviruhusu viwanda na maghala kubaki wazi kwa muda mrefu zaidi kuliko kupitia mishumaa na mafuta taa. Kutumika kwake kuliwezesha maisha ya usiku kunawiri mijini kwa sababu miji na maeneo ya ndani ya manyumba yaliweza kumulikwa kwa njia kubwa sana ambayo haikuwezekana miaka ya awali.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mbinu pmya ya kuzalisha vioo, iliyojulikana kama mchakato wa mtungi, ilitengenezwa Barani Ulaya katika karne ya 19. Mnamo mwaka wa 1832, mchakato huu ulitumika na Mandugu wa Chance kutengeneza vioo vyembaba. Walikuwa wwazalishaji wakuu wa vioo vya dirisha na kijisahani. Maendeleo haya yaliruhusu vioo vikubwa kutengenezwa bila usumbufu, hivyo basi kukomboa nafasi ya kupanga ndani na pia kuundwa kwa majengo yenye vioo vingi. Kasri ya Vioo ndioyo mfamo mkuu wa utumiaji wa vioo vyembamba katika njia mpya na ujenzi wa kibunifu.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Uvumbuzi wa mitambo kulisaidia pakubwa katika kuendesha mbele Mapinduzi ya Kilimo ya Kiingereza. Uboreshaji wa kilimo ulianza katika karne chache kabla ya Mapinduzi ya Viwanda yalipoanza na huenda ilisaidia kwa kukomboa ajira kutoka ardhi ili ifanye kazi katika viwanda vipya vya karne ya kumi na nane. Kadiri mapinduzi katika viwanda yalipoendelea mfululizo wa mitambo ulipatikana na kuongeza uzalishaji wa chakula kwa kutumia wafanyikazi wachache kuliko hapo awali.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text:
Kitoboaji mbegu cha Jethro Tull kilichovumbuliwa mnamo mwaka wa 1731 kilikuwa kifaa cha kupanda mbegu ambacho kilizisambaza mbegu vizuri katika ardhi. Jembe ya Rotherham ya Joseph Foljambe ya mnamo mwaka wa 1730, ndiyo iliyokuwa jembe ya chuma ya kwanza kufanikiwa kibiashara. mashine ya kupura ya Andrew Meikle ya 1784 ilikuwa ndiyo mwisho kwa wafanyikazi wengi wa mashamba, na ilisababisha uasi wa kilimo wa Maandamano ya Swing ya mnamo mwaka 1830.
Katika miaka ya 1850 na 1860 John Fowler, aliyekuwa mhandisi na mvumbuzi, alianza kutafuta uwezekano wa kutumia injini za mvuke kwa kulima na kuchimba mifereji ya kupitishia maji. Mfumo aliovumbua ulihusisha injini moja ambayo haikusonga katika sehemu moja ya shamba ikivuta majembe kwa kutumia kamba au injini mbili ziliwekwa katika pande mbili za mwisho za shamba zinazovuta jembe mbele na nyuma. Mfumo wa kulima wa Fowler ulipunguza gharama ya kulima mashamba pakubwa ikilinganishwa na majembe yaliyovutwa na farasi. Pia, mbinu yake ya kilimo , ilipotumika kuchimba mifereji ya kupitishia maji, ilifanya ardhi yenye maji mengi ambayo haingeweza kutumika hapo awali iweze kutumika. Injini ya kuvutwa baadaye ilikuwa inaonekana kwa wingi ikitumika pamoja na mashine za kupura wakati wa kutengeneza nyasi ya mifugo na wakati wa kuyalima mashamba.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Katika mwanzo wa Mapinduzi ya Kilimo, mapinduzi ndani ya nchi yalitumia mito na barabara za kuoitika, huku vyombo vya pwani vikitumika kusafirisha bidhaa nzito baharini. Reli ilitumika kusafirisha makaa ya mawe hadi mitoni ili yasafirishwe tena, lakini mifereji bado haikuwa imejengwa. Wanyama ndio walisaidia katika kusafiri ardhini, na mashua zikisaidia katika usafiri majini.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mapinduzi ya Viwandani yaliboresha miundombinu ya usafiri huku ikewezesha kuwepo kwa mtandao wa mabarabara, mfereji na mtandao wa majini na hata mtandao wa reli. Malighafi na bidhaa zilizokamilika zingewezwa kusongeshwa haraka na kwa bei nafuu kuliko hapo awali. Kuboreshwa kwa uchukuzi pia kuliruhusu mawazo mapya kuenea haraka.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Vyombo vya majini kwa muda mrefu vilikuwa vimetumika kwa kusafirisha bidhaa katika eneo la pwani ya Uingereza. Biashara ya kusafirisha makaa ya mawe kutoka London hadi Newcastle ilikuwa imenaza katika Zama za Kati. Usafirishaji wa biashara katika pwani kwa kutumia bahari nchini Uingereza ulikuwa jambo la kawaida wakati wa Mapinduzi ya Viwandani, kama ilivyokuwa karne nyingi za awali. Hili lilizidi kuwa jambo la maana reli zilipokuwa katika mwisho wa kipindi.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mito yote mikubwa nchini Uingereza iliweza kupitika wakati wa Mapinduzi ya Viwandani. Mingine iliweza kupitika katika zama za kale, hasa mto wa Severn, Thames, and Trent. Mito mingine iliboreshwa, au urambazaji uliweza kufanyika katika maeneo fulani, lakini katika kipindi kabla ya Mapinduzi ya Viwandani, bali si wakati wa kipindi hicho.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mto Severn, haswa, ulitumika kwa usafirishaji wa bidhaa hadi maeneo ya kati ambazo zilikuwa zimeagizwa hadi Bristol kutoka nje, na kwa uuzaji wa bidhaa nje kutoka vituo vya uzalishaji mjini Shropshire (kama vile bidhaa za chuma kutoka Coalbrookdale) na Nchi Nyeusi. Uchukuzi ulitumia trowi—vyombo vidogo vya maji ambavyo vingeweza kupita katika katika maeneo mbalimbali ambayo na madaraja katika mito. Trowi zingeweza kupita Mto wa Bristol na kuingia katika bandari za Wales na Somerset Kusini, kama vile Bridgwater na hata maeneo ya mbali kama vile Ufaransa.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text:
Mifereji ilianza kujengwa mwishoni mwa karne ya kumi na nane kuunganisha maeneo makubwa ya utengenezaji bidhaa katika Maeneo ya kati na kaskazini na bandari za bahari na mji wa London, amabyo wakati kuo ilikuwa kituo kikubwa zaidi cha utengenezaji bidhaa nchini. Mkifereji ndiyo iliyokuwa teknoljia ya kwanza kuruhusu vifaa vikubwa kusafirishwa kwa urahisi kote nchini. Farasi mmoja wa mfereji angeweza kuvuta mzigo mkubwa mara nyingi kuliko mkokoteni haraka zaidi. Kufikia miaka ya 1820, mtandao wa kitaifa ulikuwepo. Ujenzi wa mifereji ulikuwa kama mfano wa mipango na mbinu ambazo baadaye zilitumika katika ujenzi wa reli. Hatimaye mifereji ilipitwa kama biashara yenye faida na ujenzi wa reli kuanzia miaka ya 1840 na kuendelea.
Mtandao wa mifereji wa Uingereza, pamoja na majengo yaliyobaki ya viwanda vya kinu vilivyobaki, ndiyo mojawapo ya dhihirisho bayana la zama za mapema za Mapinduzi ya Viwandani yanayoweza kuonekana nchini Uingereza.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Barabara nyingi za awali za mfumo wa barabara za Uingereza zilitunzwa vibaya na maelfu ya maparokia ya mitaa, lakini kuanzia miaka ya 1720 (na mara chache mapema zaidi) mashirika ya kifedha ya turnpike yaliundwa kutozwa kodi ili na kudumisha baadhi ya barabara. Kuongezeka kwa idadi ya barabara kuu ziliwekewa vituo vywa “turnpike” kuanzika miaka ya 1750 hadi kiwango ambacho kila barabra kuu ya Uingereza na Wales ilikuwa jukumu la shirika la kifedha la “turnpike”. Barabara mpya zilizotengenezwa na wahandisi zilijengwa na John Metcalf, Thomas Telford na John Macadam. “Turnpike” zilitoka katika katika eneo la mji wa London na zilikuwa mbinu iliyotumika na huduma za Kimiliki za posta kufikia nchi yote. Usafirishaji wa bidhaa nzito katika barabara hizi ulitumia mikokoteni iliyoenda polepole, na yenye miguu pana iliyovutwa na farasi. Bidhaa nyepesi zilisafirishwa kwa kutumia mikokoteni midogo zaidi au kwa kutumia farasi wengi. Farasi zenye kuvuta majigari madogo yalibeba matajiri, na wale ambao hawakuwa matajiri wangeweza kulipa kuendeshwa katika kikokoteni ya kubebewa.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Njia za reli za mikokoteni za kubeba makaa ya mawe katika maeneo ya uchimbuzi wa madini ulikuwa umenaza kaika karne ya 17 na mara kwa mara yalihusishwa na mifumo ya mifereji au mito kwa usafirishaji zaidi wa makaa ya mawe. Hizi zote zilivutwa na farasi au zilitegemea mvuto , huku zikiwa na injini ya mvuke ambayo haikusonga ya kuivuta mkokoteni maalum juu hadi kilele cha mlima. Matumizi ya kwanza ya garimoshi ya mvuke yalikuwa katika mkokoteni maalum au njia za sahani (zilivyoitwa mara kwa mara wakati huo kwani ziliundwa na mfano wa vijisahani vya chuma nzito). Reli za umma zilizovutwa na farasi hazikuanza hadi miaka ya mapema ya karne ya 19. Reli za umma zilizovutwa na mvuke zilianza na Reli ya Stockton na Darlington na mnamo mwaka wa 1825 na reli za Liverpool na Manchester mnamo mwaka wa 1830. Ujenzi wa reli kuu ukiunganisha miji mikubwa ulianza katika miaka ya 1830 lakini ilizidi kwa kasi katika mwisho kabisa wa Mapinduzi ya Viwandani.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Baada ya wafanyikazi wengi kumaliza reli, hawakurudi katika maisha yao ya vijijini lakini badala yake walibaki katika miji, wakitoa nyongeza zaidi ya wafinyikazi katika viwanda vya uundaji wa bidhaa.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Barabara za reli ziliusaidia uchumi wa nchi ya Uingereza pakubwa, kwa kutoa njia rahisi nay a haraka ya uchukuzi na niia rahisi ya kusafirisha barua na habarii.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Kwa mujibu wa muundo wa kijamii, Mapinduzi ya Viwandani yalishuhudia ushindi wa watu wa daraja la kati ya wanaviwanda na wafanyabiashara ambao waliwashinda daraja la watu lenye ardhi ya mabwana wakubwa.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Watu wa kawaida walipata fursa nyingi zaidi za kufanya kazi katika viwanda vipya vya kutengeneza bidhaa, lakini hizi zilikuwa chini ya mazingira magumu ya kikazi yakiwa na masaa marefu ya kazi yaliyotawaliwa na mbio za kufanya kazi za mashine. Hata hivyo, hali ngumu za kikazi yalikuwa miaka mingi kabla ya ujio wa Mapinduzi ya Viwandani kufanyika. Jamii ya kabla ya viwanda haikuwa na mabadiliko mengi na mara nyingi ilikuwa na uhasama mwingi—watoto kufanya kazi, hali hafu za maisha, na masaa marefu yalikuwa kwa wingi hata kabla ya Mapinduzi ya Viwandani.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Ueneaji wa viwanda ulisababisha kuanzishwa kwa kiwanda cha kuuza bidhaa. Cha kwanza ilikuwa ya John Lombe ya kiwanda cha kuunda nduo kwa kutumia maji mjini Derby, kilichoanza mnamo mwaka wa 1721. Hata hivyo, kuibuka kwa kiwanda cha kuunda bidhaa ulifanyika baadaye kidogo wakati uzungushaji wa pama ulipoanza kutumia mitambo maalum.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mfumo wa viwandani uliwajibika pakubwa katika kuibuka kwa mji wa kisasa, kwani idadi kubwa ya wafanyikazi walihamia miji wakitafuta ajira katika viwanda vya kuunda bidhaa. Hili halikuwa dhahiri popote pengine kama ilivyokuwa katika viwanda vya kinu na viwanda vilivyohusika na kiwanda cha aina hii mjini Manchester, ikipewa jina "Cottonopolis", na kuwa mji wa kwanza wa viwanda duniani. Kwa kipidindi kikubwa cha karne ya 19, uzalishaji ulifanywa katika viwanda vidogo vya kinu, ambavyo kwa kawaida, vilitumia maji kufanya kazi na ambavyo vilijengwa kutumikia mahitaji ya mitaa. Baadaye kila kiwanda cha utengenezaji wa bidhaa kilikuwa na injini yake ya mvuke na kifaa cha kupitishia moshi kuiufanya mtungi wa kuchemshia maji uweze kufanya kazi bora zaidi.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mpito wa kuingia zama za upanuzi wa viwanda haukukosa shida. Kwa mfani, kikundi cha wafayikazi wa Kiingereza kilichojulikana kama Waludaiti kiliundwa ili kuandamana dhidi ya upanuzi wa viwanda na wakati mwingine kuharibu viwanda.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Katika viwanda vingine mpito wa kuingia katika zama ya viwanda haukuibua mgawanyiko. Baadhi ya wanaviwanda wenyewe walijaribu kuboresha maish katika viwanda vya utengenezaji bidhaa na hali ya maisha ya wafanyikazi wao. Mmmoja wa watu aliyeanazisha mabadiliko viwandani alikuwa Robert Owen, aliyejulikana kwa jitihada zake za kwanza za kuboresha maisha ya wafanyikazai katika Viwanda vya kinu vya New Lanark, na mara kwa mara yeye hutazamwa kama mmoja wa wanafalsafa wa harakati ya mapema ya kisosholista.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Kufikia mwaka wa 1746, kiwanda cha kujumuishwa cha kinu cha brasi kilikuwa kikifanya kazi katika mji wa Warmley karibu na Bristol. Malighafi yaliingia katika upande mmoja, yakafuliwa kuwa brasi na kubadilishwa kuwa pani, oinim waya na bidhaa nyingenezo. Makazi yalipewa kwa wafanyikazi katika kiwanda. Josiah Wedgwood na Matthew Boulton walikuwa wanaviwanda wengine maarufu, amaboa waliotumia mfumo wa viwanda vya utengenezaji bidhaa.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mapinduzi ya Viwandani yalisababisha ongezeko la idadi ya watu, lakini uwezekano wa kuishi kupita miaka ya utotoni haukuboreshwa kupitia kipindi chote cha Mapinduzi ya Viwandani (ingawa vifo vya "watoto wachanga" vilipungua sana). Bado kulikuwa na nafasi ndogo ya elimu, na watoto walitarajiwa kufanya kazi. Waajiri waliweza kumplipa motto kiasi kidogo kuliko mtu mzima ingawa uzalishaji wao ulikawa sawa; hakukuwa na haja ya nguvu katika utumizi wa mashine za viwandani, na kwa sababu mfumo wa viwandani ulikuwa mpya kabisa vibarua waliokuwa watu wazima wenye uzoefu hawakuwepo. Jambo hili lilifanya ajira ya watoto kupendwa katika awamu za kwanza za Mapinduzi ya Viwandani kati ya karne za 18 na 19.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Ajira ya watoto ilikuwa kabla ya miaka ya Mapinduzi ya Viwandani, lakini kufuatia ongezeko la idadi ya watu na elimu iliweza kuwa dhahiri zaidi. Watoto wengi walilazimishwa kufanya kazi katika mazingira mabaya na kulipwa kiasi kidogo kuliko watu wazima.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text:
Ripoti ziliandikwa zikielezea kuhusu dhuluma iliyofanywa, hasa katika migodi ya mawe ya makaa na viwanda vya nguo na ripoti kama hizi zilisaidia watu kujua zaidi kuhusu mateso waliyofanyiwa watoto. Malalamiko ya umma, hasa katika watu wa daraja la kati na daraja la juu, kulisaidia kufanya mabadiliko katika ustwai wa wafanyikazi.
Wanasiasa na serikali zilijaribu kukomesha ajira ya watoto kisheria, lakini wamiliki wa viwanda walikataa; wengi walihisi kuwa walikuwa wakiwasaidia watoto maskini kwa kuwapa pesa za kununua chakula ili kujiepusha na kufa njaa, na wengine walikaribisha tu wafanyikazi wa bei nafuu. Mnamo mwaka wa 1833 na 1844, sheria za kwanza za jumla dhidi ya ajira ya watoto, Sheria za viwanda vya Utengenezaji wa Bidhaa, zilipitishwa nchini Uingereza: Watoto wenye umri mdogo kuliko miaka tisa hawakuruhusiwa kufanya kufanya kazi, watoto hawakuruhusiwa kufanya kazi usiku, na siku ya kazi kwa kijana mwenye umri wa chini ya miaka 18 ulikuwa usizidi masaa kumi na mawili.Wasimamizi wa viwanda vya utengenezaji bidhaa walihakikisha sheria hiyo imetekelezwa. Miaka kumi baadaye, utumiaji wa watoto na wanawake ulipigwamarufuku. Sheria hizi zilipunguza idadi ya vibarua waliokuwa watoto; hata hivyo, ajira ya watoto ilibaki Barani Ulaya na nchini Marekani hadi karne ya 20. Kufikia mwaka wa 1900, kulikuwa na watoto milioni 1.7 walioripotiwa katika viwanda vywa Marekani chini ya umri wa miaka kumi na mitano.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Hali ya maisha wakati wa Mapinduzi ya Viwandani yalitofautiana kutoka kwa mapambo ya manyumba ya wenye viwanda hadi ufukara wa maisha ya wafanyikazi. Cliffe Castle, Keighley, ni mfano mzuri wa jinsi walikuwa wametajirika wakati huo walichagua kuishi. Hii ni nyumba kubwa inayofanana na kasri ikiwa na minara na nyuta za bustani. Nyumba yenyewe ni kubwa sana na imezingirwa na bustani kubwa, Kasri la sasa limefunguliwa kwa umma kama makavazi.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Watu masikini waliishi katika nyumba ndogo sana katika vitongji vilivyosongamana. Makazi haya yangetumia vyoo kwa kushiriki, kuwa na mitaro ya uchafu na iliyokuwa wazi na iliyokuwa katika hatari ya unyevunyevu. Magonjwa yalienezwa kupitia mfumo wa kusambaza maji uliochafuliwa. Hali hii iliboreshwa katika kipindi cha karne ya 19 kadiri sheria za umma za afya zilivyoanzishwa kushughulikia mambo kama vile mitaro ya maji machafu, usafi na kutengeneza kwa vizuizi fulani kuhusu ujenzi wa nyumba. Si watu wote walioishi katika nyumba kama hizi. Mapinduzi ya Viwandani yalitengeneza idadi kubwa zaidi ya watu wa daraja la kati katika kazi kama vile mawakili na madakitari. Hali ya maisha za watu masikni ziliboreshwa katika kipindi cha karne ya 19 kwa sababu ya mipango ya serikali nay a mitaa iliyosababisha miji kuwa maeneo masafi zaidi, lakini maisha ya maskini hayakuwa rahisi kwa watu masikkini kabla ya kuenea kwa viwanda. Hata hivyo, kama chanzo cha Mapinduzi ya viwandani, watu wengi wa daraja la kufanya kazi walikufa kwa sababu ya magonjwa yaliyoenea kupitia hali ya maisha ya msongamano. Magonjwa ya kifua, kipi ndupindu kutoka maji machafu na homa ya kuharisha yalikuwa kawaida, kama tu ugonjwa wa “smallpox”. Ajali katika viwanda vya kutengeneza bidhaa zilizohusisha wafanyikazi watoo na wanawake yalikuwa mengi. Riwaya za Dickens zinaashiria hili; hata baadhi ya vongozi wa kiserikali walistaajabishwa na kile walichokiona. Migomo na maandamano ya wafanyikazi yalikuwa pia yalikuwa kawaida.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Kukuwa kwa haraka kwa uchumi wa Uingereza kuliwagharimu wafanyikazi wengi wa rejareja kazi zao. Harakati ilianza kwanza na wafanyikazi wa lesi and kofia karibu na mji wa Nottingham na kuenea hadi pande zingine za viwanda vya nguo kwa sababu ya kuibuka kwa viwanda mapema. Washonaji wengi pia walijipata kighafla bila ajira kwa sababu hawangeweza kushindana na mashine ambazo zilihitaji tu kuhudumiwa kidogo ( na bila kuhitaji uzoefu) ili kuzalisha nguo zaidi kuliko mshonaji mmoja. Wafanyikazi wengi wa aina hiyo waliokuwa wamepoteza kazi zao, waligeuza hasira yao kwa mashine ambazo zilikuwa zimnyakua kazi zao na wakaanza viwanda vywa utengenezaji bidhaa na mitambo. Washambuliaji hawa walijulikana kama Waludaiti, wafuasi wa aliyesemekana kuitwa Ned Ludd, ambaye alikuwa mtu wa kihadithi tu. Mshambulizi ya kwanza ya harakati ya Waludaiti yalianza mnamo mwaka wa 1811. Waludaiti walipata umaarufu haraka, na serikali ya Uingereza ilichukua hatua kubwa kwa kutumia wanamigambo au majeshi kuvilinda viwanda. Waandamanaji waliokamatwa walifikishwa kotini na kuyongwa, au kusafirishwa kwa maisha.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Migogoro iliendelea katika sekta myingi kadiri zilivyozidi kuongeza viwanda, kama vile vibarua wa kilimo katika miaka ya 1830, ambapo idadi kubwa ya Uingereza ya kusini iliadhiriwa na usumbufu wa Kapteni Swing. Mashine za upuraji ndizo zilizolengwa haswa, na kuchoma riki za mashine kulikuwa maarufu. Maandamano hayo hata hivyo, yalisababisha kuundwa kwa mara ya kwanza kwa vyama vya wafanyikazi, na shinikizo zaidi la kufanya mabadiliko.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mapinduzi ya viwandani yalifanya ajira kukolea katika viwanda vya vinu, viwanda vya utengenezaji wa bidhaa na migodi, hivyo basi kuwezesha mipango ya "mchanganyiko" au vyama vya wafanyikaz ili kusaidia kuendeleza maslahi ya watu waliokuwa wakifanya kazi. Nguvu za vyama vya wafanyikazi ungeweza kudai msharti bora kwa kuondoa ajira yote na kusababisha kukomeshwa kwa uzalishaji. Iliwabidi waajiri kuamua kati ya kukubali matakwa ya vyama vya wafanyikazi ambapo wangelipa gharama au kupitia gharama ya uzalishaji uliopotea. Ilikuwa vigumu kupata wafanyikazi wengine wenye ujuzi wa kufanya kazi ya wale ambao walikuwa wamekataa kufanya kazi, na hivi vilikuwa vikundi vya kwanza kufanikiwa kutetea haki zao kupitia mbinu hii.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Njia kuu iliyotumika na vyama vya wafanyikazi kufanya mabadiliko zilikuwa hatua za migomo. Migomo mingi ilikuwa chanzo cha uchungu mwingi kwa pande zote mbili, vyama vywa wafanyikazi na wasimamizi. Nchini Uingereza, Sheria ya Pamoja iliwazuia wafanyikazi wasitengeneza aina yoyote ile ya chama cha wafanyikazi kuanzia mwaka wa 1799 hadi ilipofutiliwa mbali mnamo mwaka wa 1824. Hata baada ya hili, vyama vya wafanyikazi bado viliwekewa vikwazo vingi.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mnamo mwaka wa 1832, mwaka wa Sheria ya Mageuzi ambayo iliendeleza kura nchini Uingereza lakini haikuwezesha upigaji kura kwa wote, wanaume sita kutoka mtaa wa Tolpuddle mjini Dorset walianzisha Jamii ya Kirafiki ya Vibarua wa Kilimo kupinga kupungua kwa kiwango cha mishahara katika miaka ya 1830. Walikataa kufanya kazi kwa kiasi kilichopungua shilingi 10 kila wiki, ingawa kufikia wakati huu mishahara ilikuwa imepunguzwa hadi shilingi saba na zilikuwa zimepangwa kupungzwa zaidi hadi shilingi sita. Mnamo mwaka wa 1834 James Frampton, mwenye ardhi wa mtaa, alimandikia Waziri mkuu, Bwana Melbourne, kulalamika kuhusu chama cha wafanyikazi, na kusababisha kutumika kwa sheria ya zamani ya 1797 iliyowakataza watu kula viapo kati yao, jambo ambalo wanachama wa Jamii ya Kirafiki ya Vibarua wa Kilimo walikuwa wamefanya. James Brine, James Hammett, George Loveless, James Loveless ndugu yake George, ndugu yake George kisheria Thomas Standfield, na John Standfield mwanawe Thomas walikamatwa, wakapatikana na hatia, na kusafirishwa hadi nchini Australia. Walikuja kujulikana kama Mameta wa Tolpuddle.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Katika miaka ya 1830 na 1840 harakati ya Kimkataba ilikuwa mkutano wa kwanza mkubwa wa kupangwa wa wafanyikazi wa kisiasa uliofanya kampeni za kutetea usawa wa kisiasa na haki ya kijamii. Mkataba wake wa mageuzi ulipokea zaidi ya saini milioni tatu lakini ilikatiliwa na Bunge bila kuzingatiwa.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Watu waliokuwa wakifanya kazi pia waliunda jamii za kirafiki na mashirika ya kijamii kama vikundi vya kutoa usaidizi dhidi ya wakati mgumu wa kiuchumi. Wanaviwanda waliotaalamika, kama vile Robert Owen pia waliunga mkono mashirika haya ili kuboresha hali za watu wa daraja la kufanya kazi.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Vyama vya wafanyikazi polepole vilishinda vikwazo vya kisheria dhidi ya haki ya kugoma. Mnamo mwaka wa 1842, Mgomo wa Kijumla uliohusisha wafanyikazi wa pamba na wafanyikazi wa kuchimba mawe ya makaa ulipangwa kupitia harakati ya Kimkataba ambayo ilikomesha uzalishaji wa bidhaa kote nchini Uingereza.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Hatimaye mpango wa kisiasa wneye unfanisi kwa watu wenye kufanya kazi ulifikiwa kupitia vyama vya wafanyikazi ambavyo, baada ya upanuzi wa kibiashara mnamo mwaka wa 1867 na mwaka wa 1885, ulianza kuunga mkono vyama vya kisiasa vya kisosholista ambavyo viliibuka baadaye ili kuwa Chama cha Kazi cha Uingereza.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Utumizi wa nguvu za mvuke katika michakato ya viwandani ya uchapashaji uliwezesha upanuzi mkubwa wa uchapishaji wa magazeti na vitabu maarufu, jambo ambalo liliwezesha kuongezeka kwa idadi ya watu wenye uwezo wa kusoma na mahitaji ya kushiriki kukubwa kwa watu kisiasa.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Wakati wa Upanuzi wa Viwandani, urefu wa maisha wa watoto uliongezeka pakubwa. Asilimia ya watoto waliozaliwa mjini London waliokufa kabla ya kutimiza umri wa miaka ilipunguka kutoka 74.5% mnamo mwaka wa 1730–1749 hadi 31.8% mnamo mwaka wa 1810–1829. Pia, kulikuwa na ongezeko kubwa la mishahara ya wafanyikzai wakati wa kipindi cha mwaka 1813 hadi mwaka 1913.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Kulingana na Robert Hughes katika kitabu chake "The Fatal Shore", idadi ya wakazi wa Uingereza na Wales, ambayo ilikuwa imebaki katika kiwango bila kusonga cha milioni 6 kutoka mwaka wa 1700 hadi mwaka wa 1740, kiliongezeka pakubwa baada ya mwaka wa 1740. Idadi ya watu wa Uingereza ilikuwa imeongezeka kwa zaidi ya mara mbili kutoka milioni 8.3 mnamo mwaka wa 1801 hadi milioni 16.8 mnamo mwaka wa 1851 na, kufikia mwaka wa 1901, ilikuwa imeongezeka karibu mara mbili hadi milioni 30.5. Kadiri hali ya maisha na huduma za kiafya zilivyoboreka wakati wa karne ya 19, ndivyo idadi ya watu nchini Uingereza ilivyoongezeka maradufu kila miaka 50. Idadi ya watu ya Bara Ulaya iliongezeka maradufu wakati wa kipindi cha karne ya 18, kutoka takriban milioni 100 hadi karibu milioni 200, na kuongezeka maradufu tena wakati wa kipindi cha karne ya 19, hadi karibu milioni 400.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Ukuaji wa sekta ya kisasa ya viwanda tangu kipindi cha mwisho cha karne ya 18 kuendelea kulisababisha kukuwa kwa miji mikubwa na kuibuka kwa miji mipya mikubwa, kwanza Barani Ulaya na baadaye katika maeneo mengine, kwani fursa mpya zilileta idadi kubwa ya wahamiaji kutoka jamii za mashambani hadi maeneo mjini. Mnamo mwaka wa 1800, 3% tu ya idadi ya watu duniani iliishi katika miji, takwimu ambayo imeongezeka hadi 50% kufikia kipidindi cha mwanzo cha karne ya 21. Mnamo mwaka wa 1717 Manchester ilikuwa mji mdogo wa kibiashara tu wa takriban watu 10,000, lakini kufikia mwaka wa 1911 mji wa Manchester ulikuwa na idadi ya watu milioni 2.3.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Sababu ya vifo vingi zaidi katika miji ilikuwa ni kifua kikuu. Kufikia kipindi cha mwisho cha karne ya 19, kati ya 70 hadi 90% ya wakazi wa miji wa Ulaya na Amerika ya Kaskazini walikuwa wameambukizwa ugonjwa wa "M. tuberculosis", na karibu 40% ya vifo vya watu wa daraja la kufanya kazi katika maeneo ya mijini yalisababishwa na kifua kikuu.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mapinduzi ya Viwandani katika maeneo yanayopatikana katika Bara la Ulaya yalifanyika muda mchache baada ya kufanyika nchini Uingereza. Katika viwanda vingi, jambo hili lilihusisha matumizi ya teknolojia iliyokuwa na asili yake nchini Uingereza ambapo iliendelezwa katika maeneo mapya. Mara nyingi teknoljia hiyo ilinunuliwa kutoka nchini Uingereza au wahandisi wa Uingereza na wajasiriamali walihamia nchi za ng’ambo wakitafuta fursa mpya. Kufikia mwaka wa 1809 sehemu ya Bonde la Ruhr katika jimbo la Westphalia liliitwa 'Uingereza Ndogo' kwa sababu ya kufanana na maeneo ya viwanda nchini Uingereza. Serikali za Kijerumani, Kirusi na Kibegiji zote zilitoa fedha ili kukuza viwanda vipya. Kwa baadhi ya bidhaa (kama vile chuma), upatikanaji tofauti wa rasilimali nchini kulimaanisha kuwa nit u baadhi ya vipengele vya teknolojia ya Uingereza vilivyotumika.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Maarufu kwa makaa yake ya mawe na chuma yake ya aina ya stili, Wallonia imekuwa na uzoefu mkubwa wa viwanda tangu Zama za Kati. Kwa miaka mingi, viwanda vya kuunda bidhaa nzito nzito ndivyo vilivyokuwa kiendeshaji cha uchumi wa kanda hiyo. Hakika, mji wa Wallonia ndio uliokuwa eneo la kuzaliwa kwa Mapinduzi ya Viwandani katika Bara la Ulaya:


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Kabla ya ujenzi wa reli katika Bara Ulaya lilihitaji idadi kubwa ya chuma iliyoweza kuchomwa na kufanywa kuwa umbo lolote kwa urahisi ili kuunda chuma za reli, ambapo chuma dhaifu za bei ya rejareja zilitumika, Wallonia ilikuwa eneo la kipekee Barani Ulaya kufanikiwa katika kuufuata mfano wa Uingereza. Tangu miaka ya kati ya 1820, vifaa vingi vilivyojumuisha tanuri za kulipua za koki na hata viwanda vya vinu vya “puddling” na kubingirisha zilijengwa katika maeneo ya kuchimba makaa ya mawe karibu na miji ya Liège na Charleroi. Ikishinda vingine vyote, viwanda vya John Cockerill katika mji wa Seraing vilijumisha hatua zote za uzalishaji, kuanzia uhandisi hadi utoaji wa malighafi, kufikia mwaka wa 1825.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mji wa Wallonia ulikuja kutazamwa kama mfano wa mabadiliko makuu ya upanuzi wa viwandani. Kwa sababu ya makaa ya mawe (jina la Kifaransa "houille" lilibuniwa mjini Wallonia), kanda hiyo ilijitayarisha kuwa nguvu ya pili katika eneo la kiwandani baada ya Uingereza. Lakini pia inadokezwa na watafiti wengi kuwa, pamoja na "Sillon industriel" yake, haswa katika maeneo la Haine, Sambre na Bonde la Meuse, kati ya Borinage na Liège, (...) kulikuwa na maendeleo makubwa ya viwandani yaliyotegemea uchimbaji wa makaa ya mawe na utengenezaji wa chuma...'. Philippe Raxhon aliandika kuhusu kipindi hicho baada ya mwaka wa 1830: "Haikuwa propaganda lakini ukweli kuwa maeneo ya Walloon yalikuwa yakielekea kuwa nguvu za pili za viwandandani nchini kote baada ya Uingereza." "Kituo cha pekee cha viwandani nje ya migodi ya mawe ya makaa na tanuri za kulipuka za Walloon yalikuwa kijiji cha zamani za kutengeneza nguo cha Ghent." Michel De Coster, Profesa katika Chuo Kikuu cha Liège pia aliandika: "Wanahistoria na wanauchumi wanasema kuwa Ubelgiji ilikuwa nchi ya pili duniani ya nguvu viwandani, kulingana na na wakazi wake na wilaya yake(…) Lakini safu hii ni ile ya Wallonia ambapo migodi ya mawe ya makaa, tanuri za kulipua, viwanda vya utengenezaji wa chuma na zinki. Kiwanda cha sufu, kiwanda cha vioo, kiwanda cha silaha ... vyote vilikolea "


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Wallonia ilikuwa eneo la kuzaliwa kwa chama chenye nguvu cha Kisosholista na vyama vyenye nguvu vya wafanyikazi katika mandhari fulani ya kijamii. Kushoto, kuna "Sillon industriel", ambayo inapatikana kutoka eneo la Mons katika eneo la Magharibi, hadi Verviers katika eneo la mashariki (isipokuwa sehemu ya Flanders ya Kaskazini, katika kipindi kingine cha Mapinduzi ya Viwandani, baada ya mwaka wa 1920). Hata kama Wallonia ndiyo nchi ya pili ya viwandani baada ya Uingereza, athari ya mapinduzi ya Viwandani yalikuwa tofauti. Katika kitabu cha 'Kuvunja dhana za Kiakili', Muriel Beven na Isabelle Devos wanasema:


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mapinduzi ya Viwandani yalibadilisha jamii iliyokuwa ya mashambani kuwa jamii ya mjini, lakini kukiwa na tofauti kubwa kati ya Ubelgiji ya kaskazini nay a kusini. Wakati wa Zama za Kati na Kipindi cha Mapema cha Kisasa, eneo la Flanders lilikuwa na sifa ya kuwa na vituo vikubwa vya mji (...) katika kipindi cha mwanzo cha karne ya kumi na tisa eneo hili (Flanders), likiwa na kiwango cha muwa mji cha asilimia 30, kilibaki kuwa mojawapo ya maeneo yenye miji mikubwa zaidi duniani. Kwa kulinganisha, uwiano huu ulifikia asilimia 17 katika eneo la Wallonia, na chini ya asilimia 10 katika maeneo mengi ya Ulaya ya Magharibi, 16 nchini Ufaransa na asilimia 25 nchini Uingereza. Kuenea kwa viwanda katika karne miundomsingi ya kijadi ya miji, isipokuwa katika mji wa Ghent (...) Pia, katika mji wa Wallonia mtandao wa mji wa kijadi haukuathiriwa pakubwa na mchakato wa upanuzi wa viwanda, hata ingawa uwiano wa wakazi wa miji ulipanda kutoka asilimia 17 hadi asilimia 45 kati ya mwaka wa 1831 na mwaka wa 1910. Hasa katika maeneo ya Haine, Sambre na mabonde ya Meuse, kati ya Borinage na Liège, ambapo palikuwa na maendleo mengi ya viwandani yaliyotegemea uchimbuzi wa migodi ya makaa na uundaji wa chuma, kuenea kwa miji kulikuwa haraka. Katika miaka hii themanini idadi ya manisipaa zenye zaidi ya wakazi 5,000 ilipanda kutoka 21 tu hadi zaidi ya mia, huku zikijaza zaidi ya nusu ya idadi ya watu wa Kiwaluni katika eneo hili. Hata hivyo, kuenea kwa viwanda ulibaki kuwa wa aina ya kijadi hakukusababisha kukuwa kwa miji mikubwa ya kisasa, lakini kuishi kwa watu wengi katika vijiji vyenye viwanda na miji kulifanyika karibu na mgodi wa makaa ya mawe au kiwanda cha utengenezaji wa bidhaa. Njia za mawasiliano kati ya vito hivi vidogo zilikuja tu kuwa na watu wengi baadaye na ziliunda umbo dogo zaidi la mji, kwa mfano, eneo linalozingira Liège ambapo mji mzee ulikuwa kuelekeza mitiririko ya wahamiaji.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Wallonia ilikuwa nchi ya mgomo wa kijumla. Mgomo wwa kijumla ni wakati ambapo wafanyikzi wengi wanawacha kufanya kazi katika viwanda vyote katika eneo fulani au nchi fulani. Kuwacha kufanya kazi kwa namna hii ni wa kiuchumi ikiwa lengo lake ni kurekebisha shida fulani au kumsukuma mwajiri mfululizo wa madai ya kiuchumi. Ni wa kisiasa ikiwa umeitwa kwa lengo kuilazimisha serikali kufanya jambo fulani au ikiwa lengo ni kuipindua serikali iliyopo. Mgomo wa aina ya kisiasa umeungwa mkono na wasindiketi na kwa kiwango fulani na harakati za kianakisti". Migomo ya kijumla ilifanyika katika eneo la Wallonia mnamo mwaka wa 1885 (mgomo huu ulianza kusherehekea Commune de Paris), 1902, 1913 (ili kuweza kupata haki ya kupiga kura kwa wote), 1932, 1936 (ili kupata likizo ambapo wafanyikazi wanalipwa), 1950 (dhidi ya Leopold III), katika majira ya baridi ya 1960-1961 ili kupata uhuru wa eneo la Wallonia, wakati kushuka kwa uchumi wa Walloon ulipokuwa wazi na wkati ilipokuwa (au wakati ilipoonekana) wazi kwa baadhi ya viongozi wa vyama vya wafanyikazi, kuwa serikali uya Ubelgiji haingeweza kufanya chochote kusaidia uchumi wa Wallonia usaidike.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mapinduzi ya viwandani nchini Ufaransa ulikuwa mchakato fulani kwani haukufuata mtindo mkuu uliofuatwa na nchi nchi zingine.Haswa, wahistoria wengi wa Kifaransa huwa na mtazamo kuwa Ufaransa haikupitia enzi "ya kupanda".Badala yake, kukuwa kwa uchumi wa Ufaransa na mchakato wa upanuzi wa viwanda ulikuwa polepole na wa makini katika karne za kumi na nane na kumi na tisa. Hata hivvyo, hatua fulani zilitambuliwa na Maurice Lévy-Leboyer :Awali, Marekani ilitumia mashine zilizotumia farasi kwa mahitaji ya nguvu katika viwanda vyake, lakini mwishowe ilianza kutumia nguvu za maji, na matokeo yakasababisha upanuzi wa viwandani kimsingi ulibaki katika eneo la Uingereza Mpya na upande uliosalia wa Kaskazini-mashariki mwa Marekani, ambapo mito yenye maji yaliyosonga kwa kasi yanapatikana. Uzalishaji unaotegemea farasi kuvuta vitu ilionekana kuwa yenye changamoto nyingi na mbinu ya mbadala iliyokuwa gumu zaidi kuliko mbinu mpya ya kuunda bidhaa viwandani iliyotumia maji. Hata hivyo, malighafi (pamba) ilitoka eneo la Marekani Kusini. Haikuwa hadi baada ya Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe katika miaka ya 1860 ambapo utengenezaji bidhaa uliotumia mvuke ulipita utengenezaji bidhaa uliotumia maji, hivyo basi kuruhusu kiwanda kuenea nchini kote.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Samuel Slater (1768–1835) ni maarufu kama mwanzilishi wa sekta ya pamba nchini Marekani. Kama kijana mwanafunzi katika mji wa Derbyshire, Uingereza, alijifunza mbinu mpya za kiwanda cha nguo na alizipuuza sheria dhidi ya uhamiaji wa wafanyikazi wenye ujuzi kwa kuelekea mji wa New York mnamo mwaka wa 1789, akitumaini kupata pesa na maarifa yake. Slater, alijiunga na Mandugu wa Cabot na wawekezaji, ma kuanzisha Kiwanda cha Utengenezaji Pamba cha Beverly mjini Beverly, Massachusetts. Hiki kilikuwa kiwanda cha kinu cha kwanza cha pamba nchini Marekani. Kiwanda hichi cha kinu kiliundwa kutumia nguvu za farasi. Wafanyikzai wa kinu walijifunza haraka kuwa utulivu wa kiuchumi wa kifaa chao kilichovutwa na farasi haukuwa dhabiti, na walikuwa na maswala ya kifedha miaka mingi baada ya ujenzi. Ijapokuwa ya hasara, kiwanda hicho kilikuwa kama eneo la kukuza ubunifu, kwa kutengeneza idadi kubwa ya pamba na pia kwa kutengeneza muundo wa kinu wa kutengeneza pamba uliotumika katika kinu cha pili cha Slater, Kinu cha Slater katika eneo la Pawtucket, Kisiwa cha Rhode, mnamo mwaka wa 1793. Alizidi na kuendelea ambapo alikuwa na vinu kumi na vitatu vya nguo. Daniel Day alianzisha kinu cha kukadi katika Bonde la Blackstone mjini Uxbridge, Massachusetts mnamo mwaka wa 1810, kinu cha sufi cha tatu kilichoanzishwa nchini Marekani (Cha kwanza kilikuwa katika mji wa Hartford, Connecticut, na cha pili katika mji wa Watertown, Massachusetts.) makavazi ya John H. Chafee ya Bonde la Mto Blackstone la Kitamaduni inafuata historia ya "Mto wa Marekani uliofanya Kazi Nyingi Zaidi', Mto Blackstone. Mto Blackstone na vijito vyake, vinavyopita katika eneo la zaidi ya maili 45 (kilomita 72) kutoka Worcester hadi Providence, ilikuwa eneo ambapo Mapinduzi ya Viwandani ya Amerika yalifanyika. Katika kilele chake cha vuwanda vya vinu 1100 vilivyofanya kazi katika bonde hilo, ikiwemo kiwanda cha kinu cha Slater, na pamoja nayo mwanzo wa mapema kabisa wa Maendeleo ya Kiteknolojia na Viwanda ya Amerika.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Wakati aliposafiri kwenda Uingereza mnamo mwaka wa 1810, Mfanyibiashara Francis Cabot Lowell wa Newburyport aliruhusiwa kutembelea viwanda vya nguo vya Uingereza, lakini bila ya kuandika chochcote. Alipogundua kuwa Vita vya mwaka 1812 vilkuwa vimeharibu biashara yake ya uagizaji bidhaa kuttoka nchi geni lakini soko la vitambaa vilivyokamilika vya nyumbani lilikuwa likiibuka nchini Marekani, alikumbuka muundo wa mashine za nguo, na aliporudi nchini Marekani, alianzisha Kampuni ya Utengenezaji bidhaa. Lowell na wenziwe walijenga kiwanda cha pili cha kinu cha Marekani cha kubadilisha pamaba iwe kitambaa katika eneo la Waltham, Massachusetts, ikija nafasi ya pili baada ya Kiwanda cha Utengenezaji Pamba cha Beverly. Baada ya kifo chake mnamo mwaka wa 1817, wenzake wa kibiashara walijenga mji wa kwanza Marekani wa viwanda vya utengenezaji bidhaa vua kupangwa, ambao waliupa jina lake. Biashara hii ilipata mtaji wake kutoka Utoaji Hisa kwa Umma, mojawapo ya matumizi yake ya awali nchini Marekani. Lowell, Massachusetts, ikitumia maili 5.6 (kilomita 9) za mifereji na nguvu za farasi elfu kumi iliyosafirishwa na Mto Merrimack, hutazamwa kuwa kama is considered the 'Mwanzo wa Mapinduzi ya Viwandani nchini Marekani'. Mfumo wa Lowell uliofanana Yutopia na uliokaa kwa kipindi muda mchache ulitengeneza, kama jibu la moja kwa moja la hali duni za kikazi za Uingereza. Hata hivyo, kufikia mwaka wa 1850, hasa kufuatia Ukame wa Viazi wa nchi ya Ireland, mfumo huo ulikuwa umebadilishwa na ajira ya wahamiaji maskini.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Kuundwa katika viwanda kwa saa pia kulianza katika mwaka wa 1854 pia katika eneo la Waltham, Massachusetts, katika Kampuni ya Saa ya Waltham, pamoja na maendeleo ya zana za mashine, zana, vipimaji, na mbinu za kuunda bidhaa zilizotumiwa katika ufasaha mdogo unaohitajika kuunda saa.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mnamo mwaka wa 1871 kikundi cha wanasiasa wa Kijapani waliojulikana kama Mishoni ya Iwakura walitembelea nchi ya Ulaya na Marelani kujifunza mbinu za magharibi. Chanzo kilikuwa sera uundaji wa viwanda za kimakusudi zilizoanzishwa na serikali zilizonuiwa kuzuia Ujapani isachwe nyuma. Benki ya Ujapani, iliyoanzishwa mnamo mwaka wa 1877, ilitumia kodi kulipia mifano ya viwanda vya utengenezaji wa stili na nguo. Elimu ilipanuliwa na wanafunzi wa Kijapani walitumwa magharibi kusoma.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Mahitaji makubwa ya barabara za reli ya reli ambayo ingeweza kudumu zaidi ilisababisha kuvumbuliwa kwa mbinu za kuzalisha kwa bei nafuu idadi kubwa ya stili. Stili mara nyingi hutajwa kama eneo ya kwanza kati ya maeneo mengi ya uzalishaji wa kiasi kikubwa viwandani, ambazo zinasemekana kuwa sifa ya "Mapinduzi ya Viwandani ya Pili ", kuanzia mwaka wa 1850, ingawa mbinu ya kutengeneza stili kwa kiwango kikubwa haikuvumbuliwa hadi mnamo miaka ya 1860, wakati ambapo Henry Bessemer aliundwa tanuri mpya ambayo ingeweza kutengeneza chuma nzito na stili kwa kiwango kikubwa. Hata hivyo, iliweza tu kupatikana kwa wingi katika miaka ya 1870. Mapinduzi haya ya pili ya Viwandani yalikua ya polepole na ya kujumuisha viwanda vywa kemikali, usafishaji na usambazaji wa mafuta, viwanda vya umeme, na, katika karne ya ishirini, viwanda vya magari, na ilikuwa na mpito ya uongozi wa kiteknolojia kutoka nchi ya Uingereza hadi nchi Mrekani na Ujerumani.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Kuanzishwa kwa kizazi cha nguvu za umeme za maji katika milima ya Alps kuliwezesha kuenea kukubwa kwa eneo la kaskazini la Italy ambalo halikuwa na viwanda, kuanzia miaka ya 1890. Kuzidi kongezeka kwa bidhaa za mafuta za bei nafuu pia kulipunguza umuhimu wa makaa ya mawe na kulipanua zaidi uwezo wa kuwa na viwanda zaidi.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Marshall McLuhan aliyachambua matokeo ya kijamii na kitamaduni ya zama za umeme. Ingawa zama ya awali ya mashine ilikuwa imeeneza wazo la kugawa kila mchakato uwe mtiririko, hili lilimalizwa na kuanzishwa kwa kasi ya mara moja ya umeme ambayo iliwezesha mambo kufanyika mara moja. Jambo hili lilileta mabadiliko ya kitamaduni kutoka kwa mtazamo wa kuangalia "maeneo maalum " (kushikilia mtazamo maalum), hadi kwa dhana ya "kujua mara moja kwa kuhisi kuhusu yote", na umakini kwa "eneo jumla", "hisia ya muundo mzima". Ilifanya iwe dhahiri na dhana ya "umbo na umoja", an "dhana muhimu ya muundo na kufanya kazi". Hii ilikuwa na athari kubwa katika masomo ya uchoraji (na ukiubi), fizikia, ushairi, mawasiliamo na nadharia ya elimu.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Kufikia miaka ya 1890, kuenea kwa viwanda katika maeneo haya ulikuwa umeunda mashirika ya kwanza makubwa yaliyokuwa na maslahi ya kimataifa, kama vile kampuni kama vile U.S. Steel, General Electric,na Bayer AG yaliyojiunga kampuni za njia za reli katika masoko ya hisa ya Dunia.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Ujio wa Enzi ya Kutaalamika ulitoa miundomsingi ya kitaaluma ambayo iliambayo ilikaribisha kutumika bayana kwa mwili wa maarifa ya kisayansi—chanzo kinachothibitika wazi maendeleo ya kimfumo ya injini ya mvuke, iliyoongzwa kwa kutumia uchunguzi wa kisayansi, na maendeleo katika uchunguzi wa kisiasa na katika elimu ya kijamii, iliyofikia upeo wake katika kitabu cha Adam Smith kilichoitwa "Utajiri wa Mataifa". Mojawapo ya hoja za kuunga mkono ubepari, iliyoandikwa katika kitabu "Kuboresha Hali ya Dunia", ni kuwa kuenea kwa viwanda kunaongezea kila mtu utajiri, kama inavyothibitishwa na kuongezeka kwa urefu wa maisha ya watu, kupunguka kwa masaa ya kazi, na watoto na watu wazee kutofanya kazi.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Umaksi ulianza kimsingi kama mmenyuko wa Mapinduzi ya Viwandani. Kulingana na Karl Marx, kuenea kwa viwanda kulifanya jamii kutengana na kuwa “bourgeoisie” (wale ambao wanamiliki mbinu za uzalishaji, viwanda vya utengenezaji bidhaa na ardhi) na kundi la “proletariat” lenye watu zaidi (watu wanaofanya kazi na amabo hufanya kazi ajira inayotakikana kutoa kitu cha thamani kutoka kwa mbinu za uzalishaji). Aliona mchakato wa kuenea kwa viwanda kama umantiki wa dialectical progression of feudal economic modes, necessary for the full development of capitalism, which he saw as in itself a necessary precursor to the development of socialism and eventually communism.


title: Mapinduzi ya Viwandani

text: Wakati wa Mapinduzi ya Viwandanu uadui dhidi wa kitaaluma na kisanii dhidi ya kuenea kwa viwanda kulitokea. Jambo hili lilijulikana kama harakati ya Kiromantiki. Baadhi ya Wafuasi wake nchini Uingereza walikuwa msanii na malenga William Blake na malenga William Wordsworth, Samuel Taylor Coleridge, John Keats, Byron na Percy Bysshe Shelley. Harakati ilizisitiza umuhimu wa "maumbile" katika sanaa na lugha, ikitofautishwa na mashine na viwanda vya "kizimwi"; "Viwanda vyenye giza" katika shairi la Blake "Na hiyo miguu ilifanya katika muda wa kale". Riwaya ya Mary Shelley ya "Frankenstein" iliangazia wasiwasi kuwa maendeleo ya kisayansi yanaweza kuwa mwenye pande mbili za kukata.


title: Gottlieb Daimler

text: Gottlieb Daimler (17 Machi 1834 – 6 Machi 1900) alikuwa mhandisi kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1885 alibuni injini ya petroli kwa ajili ya magari na vyombo vinginevyo. Hii ilikuwa injini ya petroli ya kwanza iliyokuwa ndogo na kuzunguka haraka. Baada ya kuanzisha kampuni yake ya binafsi, aliuza motokaa ya kwanza mwaka wa 1892.


title: Gottlieb Daimler

text: Kampuni yake iliunganishwa baadaye na ile ya Karl Friedrich Benz kutengeneza magari mashuhuri ya Daimler-Benz.


title: Şalom

text: Şalom (Kiebrania: "שָׁלוֹם" - "Amani") ni gazeti la Kiyahudi ambalo huchapishwa kila wiki huko nchini Uturuki. Tahajia ya neno ni ya Kituruki lakini jina lenyewe ni la Kiebrania Shalom.


title: Şalom

text: Lilianzishwa tarehe 29 Oktoba, 1947 na mwandishi wa habari wa Kituruki-Kiyahudi Avram Leyon. Linachapishwa mjini Istanbul. Lugha yake ni Kituruki lakini huwa pia na ukurasa moja kwa Ladino. Yakup Barokas ni mhariri wake. Mzunguko wake ni karibu 5,000.


title: Ladino

text: Ladino (pia: Kihispania ya Kiyahudi) ni lugha inayozungumzwa na Wayahudi katika nchi mbalimbali. Ni lugha ya karibu na [Kihispania] ikiwa na maneno ya Kiebrania ndani yake. Wasemaji wengi wako Israel, halafu Uturuki, Bulgaria na Marekani. Idadi ya wasemaji inaendelea kupungua; mnamo 1990 walikuwa 150,000 duniani.


title: Ladino

text: Asili ya lugha hii ni jumuiya kubwa ya Wayahudi walioishi Hispania hadi karne ya 15. Hadi mwaka 1492 sehemu za Hispania ilitawaliwa na Waarabu. Baada ya kutekwa kwa nchi yote na Wahispania Wakristo walianza kuwa na wasiwasi kuhusu Waarabu Waislamu na pia Wayhudi waliokaa nchini. Matso makali yalifuata na dini zote nje ya Ukristo wa kikatoliki zilipigwa marufuku. Waislamu na Wayahudi wengine walikuwa Wakristo lakini wengi waliondoka Hispania na kukimbilia nchi za nje.


title: Ladino

text: Kwa njia hii Wayahudi wenye lugha ya Kihispania walifika katika nchi za Ulaya ya Magharibi na Milki ya Osmani kuanzia Afrika ya Kaskazini hadi Uturuki. Walijenga sinagogi zao wakaendelea kutumia Kihispania chao.


title: Ladino

text: Zamani lugha iliandikwa kwa herufi za Kiebrania lakini nje ya Israeli huandikwa kwa alfabeti ya Kilatini.


title: Ladino

text: Ladino imetunza maneno mengi ya Kihispania cha Kale.


title: Ladino

text: Jumuiya za Wayahudi waliotumia Kiladino ziliathiriwa vibaya sana na maangamizi makuu dhidi ya Wayahudi wa Ulaya mnamo 1941-1945 wengi waliuawa.


title: Orodha ya Wafalme wa Uswazi

text: Orodha ifuatayo inataja wafalme wa Uswazi katika vipindi vitatu. Cha kwanza ni kabla ya mwaka 1780 ambapo hakuna uhakika wa miaka, cha pili ni kuanzia 1780 hadi 1968, cha tatu ni kuanzia 1968 hadi sasa.


title: Ngwane V wa Uswazi

text: Ngwane V (1876 - 10 Desemba 1899) alikuwa mfalme wa Uswazi kuanzia mwezi wa Februari 1895 hadi kifo chake. Mara aliitwa Mfalme Bhunu pia.


title: Ngwane V wa Uswazi

text: Baada ya kifo chake cha ghafla alifuatwa na mwana wake Sobhuza II baada ya utawala wa Malkia Labotsibeni Gwamile Mdluli.


title: Sobhuza II wa Uswazi

text: Ngwenyama Sobhuza II (22 Julai 1899 - 21 Agosti 1982) alikuwa mfalme wa Uswazi kuanzia tarehe 10 Desemba 1899 hadi kifo chake. Wakati wa utoto wake, Malkia Labotsibeni Mdluli alitawala badala yake. Sobhuza alipewa utawala tarehe 22 Desemba 1921.


title: Sobhuza II wa Uswazi

text: Baada ya kifo chake alifuatwa na mwana wake Mswati III baada ya utawala wa Malkia Dzeliwe na Malkia Ntombi.


title: Mswati III wa Uswazi

text: Mswati III (amezaliwa 19 Aprili 1968) ni mfalme wa Uswazi tangu tarehe 25 Aprili 1986.


title: Jamii

text: Jamii ni istilahi inayoelezea uwepo wa pamoja wa mwanadamu (kwa pamoja, inataja jumla ya mitandao ya kijamii na nguvu ya mitandao yake).


title: Jamii

text: Haitaji kila kitu ambacho mtu anafikiria kuwa nacho au hana, bali yale ya mambo ambayo kila mtu anayetenda kwa dhumuni maalumu.


title: Jamii

text: Jamii ni watu wanaokaa pamoja na kushirikiana kwa mambo mbalimbali, kwa mfano masuala ya afya, elimu na ulinzi: mambo hayo yanapowakutanisha watu hujenga kitu kinachoitwa jamii, jamii hujenga umoja na upendo baina ya watu husika.


title: Jamii

text: Jamii bora inahitaji watu wenye upendo: watu wakipendana huweza kuishi na kujenga jamii bora, hivyo ni vyema watu wa sehemu husika wapendane ili waweze kujenga jamii ya namna hiyo.


title: Tabia

text: Tabia (au mwenendo) inaweza kuwa na maana vitu viwili vinavyohusiana. Kimsingi inamaanisha: kile ambacho mnyama au mmea hupenda kufanya.


title: Hisia

text: Hisia ni mihemko ambayo binadamu na wanyama hujisikia moyoni na huathiri mwili pia kupitia ubongo.


title: Hisia

text: Kadiri ya saikolojia zinaweza kuwa za pendo, hamu, furaha, au kinyume chake za chuki, woga, hasira, huzuni na nyingine nyingi tu.


title: Hisia

text: Zinaitwa pia maono.


title: Fikira

text: Fikira au Fikra (kutoka neno la Kiarabu) ni ujumbe uliotumwa kutoka akilini kwa ajili ya viumbe hai ili kujua kutenda jambo bila kukosea.


title: Fikira

text: Fikra husaidia na maamuzi: wanyama mara nyingi huishi bila ya kufikiri, yaani kujua nini kesho atafanya, lakini wanadamu hutumia fikra na kufikiria na kuvumbua vitu ambavyo vinahitajika. Bila fikra za mawazo, dunia isingeendelea sana.


title: Fikira

text: Eric Baum (2004). What is Thought, Chapter Two: The Mind is a Computer Program. MIT Press. ISBN 0-262-02548-5


title: Ukomunisti

text: Ukomunisti ni njia ya kisiasa ya kufikiri na dhana ya jinsi gani jamii inapaswa kufanya kazi na kupanga mambo yake.


title: Ukomunisti

text: Ukomunisti ni aina ya ushoshalisti ambao unasema haipaswi kuwa na tofauti za matabaka katika jamii.


title: Ukomunisti

text: Ukomunisti unasema watu wa kila sehemu ya dunia wanapaswa kumiliki zana, viwanda, na mashamba ambayo yanatumiwa kuzalishia bidhaa na vyakula. Mchakato huu wa kijamii hujulikana kama umiliki wa kawaida. Katika jumuia ya wakomunisti, hakuna mali binafsi.


title: Ukomunisti

text: Kwa mujibu wa waandishi na wafikiri wa Ukomunisti, lengo la Ukomunisti ni wafanyakazi kuchukua udhibiti wa viwanda na biashara na kusimamia uchumi kidemokrasia.


title: Ukomunisti

text: Baada ya wafanyakazi wa serikali kuimarisha maslahi yao wangeweza polepole kuleta zana zote za uzalishaji chini ya udhibiti wao, mpaka hapo mfumo wa bila matabaka na hali ya kutokuwa na serikali katika jamii imeumbwa.


title: Ukomunisti

text: Hili ni wazo la kizamani, lakini limeanza kuwa maarufu baada ya Mapinduzi ya Ufaransa na harakati nyingine maarufu za huko Ulaya mwanzoni mwa miaka ya 1800.


title: Ukomunisti

text: Pamoja na hoja ya kufikia hali ya usawa bila utawala kati ya wanadamu wanaitikadi wa ukomunsti waliona ni lazima kuwa na kipindi cha udikteta ambako wakomunisti wanashika utawala na kukandamiza upinzani dhidi ya mabadiliko waliyoona ya lazima kufikia shabaha yao.


title: Ukomunisti

text: Vladimir Lenin alipanua nadharia ya ukomunisti akidai lazima kuwa na chama cha kikomunisti kinachopanga mapinduzi na kushika utawala katika kipindi alichoita "udikteta wa wafanyakazi".


title: Diplomasia

text: Diplomasia (kutoka neno la Kigiriki δίπλωμα, diploma, yaani "hati rasmi inayotoa fadhili fulani") ni taratibu zinazoratibu mahusiano katika ngazi ya kimataifa kati ya nchi na nchi au nafsi za kisheria nyingine zenye hadhi ya kimataifa.


title: Diplomasia

text: Diplomasia inaratibu majadiliano baina ya nchi moja au nchi zaidi ya moja na nchi nyingine. Diplomasia hutokea sana pale nchi mbili au zaidi zikipigana. Diplomasia inasaidia kusimamisha vita. Lakini pamoja na kipindi mazungumzo haya yanapohusu masuala ya haki na amani, siku hizi diplomasia hutumika kwa masuala ya biashara, uchumi na utamaduni pale nchi zikisainiana mikataba.


title: Diplomasia

text: Diplomasia inamdai mhusika awe na utaalamu hasa upande wa sheria, pamoja na ustaarabu na sifa nyingine zinazorahisisha mafungamano.


title: Demokrasia

text: Demokrasia (kutoka neno la Kigiriki δημοκρατία, "dēmokratía", maana yake "utawala wa watu": δῆμος, dêmos, maana yake "watu" na κράτος, krátos, maana yake "utawala") ni aina ya serikali.


title: Demokrasia

text: Neno hilo lilitumika kuanzia karne ya 5 KK kuelezea mtindo wa utawala uliotumika katika Athene na miji mingine kadhaa ya Ugiriki, kinyume cha ἀριστοκρατία, aristokratía, "utawala wa masharifu".


title: Demokrasia

text: Kwenye demokrasia watu fulani wa jamii wanamchagua kiongozi wao.


title: Demokrasia

text: Kuna njia nyingi za kufanya hivi, lakini mchakato kamili kwa kawaida huitwa "kushikilia uchaguzi".


title: Demokrasia

text: Vyama vya siasa huhusika na masuala ya siasa. Yaonekana kwamba yaweza kuwa rahisi kuwa na chama cha kisiasa. Chama kitakachoshinda uchaguzi kitamchagua kiongozi kinayemtaka.


title: Demokrasia

text: Demokrasia ni mfumo wa serikali ambapo wananchi wote ni sawa mbele ya sheria na wanashiriki katika kufanya maamuzi ya kitaifa juu ya masuala ya umma. Wakati mwingine wananchi hushiriki moja kwa moja - hii ina maana kwamba wao hupiga kura moja kwa moja kwenye masuala kama vile sheria na katika chaguzi. Wakati mwingine huwakilishwa na viongozi wao waliowachagua.


title: Demokrasia

text: Ni utawala wa watu, na watawala hutawala kwa ridhaa ya watu.


title: Demokrasia

text: Kwa hiyo kwa kifupi Demokrasia ni mfumo unatoa fursa ya madaraka kwa umma moja kwa moja au kutokana na uwakilishi.


title: Demokrasia

text: Abraham Lincoln, Rais wa 16 wa Marekani, alisema Demokrasia ni serikali ya watu/mfumo wa utawala wa watu, kwa ajili ya watu na unaotokana na watu. Watu wanaunda serikali.


title: Diskografia

text: Diskografia (kutoka Kiing.: Discography) ni utafiti na uorodheshaji wa rekodi za nyimbo. Neno linatokana na neno "diski", ambayo ilikuwa ikitumika sana kutajia muundo ambao ulikuwa ukitumika sana kwa jili rekodi za muziki kwenye karne ya 20, na "-graph" kiambishi tamati kinamaanisha kitu kilichoandikwa.


title: Diskografia

text: Kuorodhesha kwa rekodi zote za muziki kwa mwanamuziki au mwimbaji kikawaida huitwa "diskografia".


title: Tuxtla Gutiérrez, Chiapas

text: Tuxtla Gutiérrez ni mji mkuu na mji mkubwa katika jimbo la Chiapas. Kuna wakazi 503,320 (2005), na pamoja na rundika la mji ni 1,097,524. Eneo lake ni 412,40 km². Mji upo m 600 kutoka juu ya usawa wa bahari.


title: Tuxtla Gutiérrez, Chiapas

text: Mji ulianzishwa mwaka 1560.


title: Shoro (Locustellidae)

text: Shoro ni ndege wadogo wa familia Locustellidae. Spishi za familia Acrocephalidae zinaitwa shoro pia. Shoro wa Locustellidae wana mkia mrefu kuliko wale wa Acrocephalidae. Rangi zao ni sawa lakini spishi nyingi zina michirizi myeusi mizito. Takriban spishi zote zinatokea maeneo ya tropiki na nusutropiki ya Afrika na Asia; spishi chache zinatokea maeneo baridi ya Ulaya na Asia na hizi huhamia Afrika na kusi ya Asia wakati wa majira ya baridi. Ndege hawa hupatikana sehemu za manyasi na vichaka, pengine misituni. Hula wadudu. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikombe au kikapu kwa majani na pengine vijiti. Jike huyataga mayai 2-6.


title: Shoro

text: Shoro ni jina la:


title: Urekebisho wa Kikatoliki

text: Urekebisho wa Kikatoliki ulikuwa kipaumbele cha Wakristo wengi wa Kanisa Katoliki hasa katika karne XV na XVI.


title: Urekebisho wa Kikatoliki

text: Juhudi hizo zilikuwa na upana mkubwa na kuhusu kwa namna ya pekee mambo matano yafuatayo:Juhudi hizo zilipata nguvu mpya baada ya Matengenezo ya Kiprotestanti (yaliyoanzishwa na Martin Luther mwaka 1517) kupamba Ulaya Kaskazini kuanzia Ujerumani. Kwa sababu hiyo ukaja kuitwa (1776) 'Counter-Reformation'. Ukweli ni kwamba urekebisho wa Kikatoliki ulianza kabla ya Uprotestanti, hasa Italia, ukaendelea sambamba nao.


title: Urekebisho wa Kikatoliki

text: Pamoja na hayo ni kwamba, baada ya Uprotestanti kuanza, juhudi zilielekea pia kuzuia uenezi wake na kuurudisha nyuma katika maeneo mbalimbali, k.mf. Polandi.


title: Urekebisho wa Kikatoliki

text: Juhudi hizo zilipitishwa na Mtaguso wa Trento, ambao ndio mtaguso mkuu wa Kanisa Katoliki uliodumu muda mrefu zaidi (1545–1563) na kutoa mafundisho na maagizo mengi zaidi.


title: Urekebisho wa Kikatoliki

text: Katika hayo upande mmoja ilionekana nia ya kupokea baadhi ya hoja za Waprotestanti, ambao kwa wakati huo walikuwa wameshagawanyika makundimakundi, upande mwingine ilionekana nia ya kutetea imani sahihi ya mapokeo ya mitume pale ambapo msimamo wa Waprotestanti ulitazamwa kuwa uzushi, kwa mfano kuhusu sakramenti.


title: Utandawazi

text: Utandawazi (kwa Kiingereza "Globalization") ni neno lililoanza kutumika miaka ya 1990, likimaanisha kukifanya kitu kuwa katika kiwango cha kimataifa, na kukihamisha nje ya mipaka na kukifanya kuwa cha wazi na kikafanywa na watu wa aina yote duniani.


title: Utandawazi

text: Utandawazi ni njia ambayo wenyeji au taifa hufanya mambo kuwa ya kimataifa, kufanya mambo pamoja duniani. Inahusu suala zima la uchumi au biashara, teknolojia, siasa na utamaduni vilevile.


title: Utandawazi

text: Utandawazi pia una maana ya jambo linalolenga umiliki wa kifikra na wa kiutamaduni juu ya tamaduni nyingine zilizo dhaifu, kwa ajili ya kusaidiana na kuungana yaani kuwa kitu kimoja, kuondoa mipaka na masafa kati ya nchi na nchi, kukusanyika pamoja na kuleta kitu kinachoitwa "kijiji-ulimwengu"


title: Utandawazi

text: Watu wana msimamo tofauti sana kuhusu suala hilo la utandawazi: baadhi wanahisi kwamba unasaidia kila mtu, wakati kuna wengine wanafikiria kwamba unaumiza baadhi ya watu.


title: The Fugees

text: The Fugees ni kundi la muziki wa hip hop kutoka nchini Marekani. Kundi liliamza kupata umaarufu wake kunako miaka ya 1990, ambao wanapiga muziki wenye elementi ya Hip hop, soul na muziki wa Kikaribi, hasa reggae. Wanachama wa kundi hili ni rapa/mwimbaji/mtayarishaji Wyclef Jean, rapa/mwimbaji/mtayarishaji Lauryn Hill, na rapa Pras Michel.


title: The Fugees

text: Jina lao linatokana na istilahi ya refugees, yaani, wakimbizi. Jean na Michel ni Wahaiti-Waaerika, wakati Hill ni Mwafrika-Mwamerika. Kundi limerekodi alabamu mbili— moja kati ya hizo ni "The Score" (1996), ilitapa kutunukiwa maplatinum-mengi na pia imepata kushinda Tuzo ya Grammy — kabla ya kuua kundi mnamo 1997.


title: The Fugees

text: Hill na Jean kila mmoja amekwenda kuapata mafanikio makubwa sana wakiwa kama wasanii wa wakujitegemea; Michel akajikita kwenye masuala ya kurekodi vibwagizo vya filamu na uigizaji, ingawaje alipata mafanikio makubwa kabisa baada ya kutoa wimbo wake wa "Ghetto Supastar". Mnamo 2007, MTV wamepandishi nafasi ya 9 wakiwa kama kundi bora la Hip-hop la muda wote


title: The Fugees

text: Zilizoshika kwenye chati za "Billboard" Bubbling Under Hot 100 Singles.


title: Rita Dominic

text: Rita Uchenna Nkem Dominic Waturuocha[1][2] (amezaliwa tar. 12 Julai 1975 mjini Mbaise, Imo State, Nigeria)[3] ni mwigizaji filamu kutoka nchini Nigeria.


title: Rita Dominic

text: Rita Dominic ni mmoja kati ya wanachama wa Famili ya Kifalme ya Waturuocha ya Aborh Mbaise huko Imo State. Yeye ni mdogo kuzaliwa katika familia ya ndugu wanne.[4] Wazazi wake baadaye wakawa jishughulisha na masuala ya tiba; baba yake alikuwa daktari na mama yake ofisa wa uuguzi.[5] Dominic alimaliza elimu yake ya msingi na sekondari huko mjini Abia State, Nigeria, kabla ya kuelekea zake katika Chuo Kikuu cha Port Harcourt, ambapo alikuja kupata digrii (BA) ya masuala ya Sanaa na Uigizaji mnamo mwaka 1999.


title: Rita Dominic

text: Dominic alianza kucheza filamu tangu akiwa mdogo, ameonekana katika michezo ya shule na vipindi vya televisheni ya watoto huko mjini Imo. Kunako mwaka wa 1998, ameonekana kwenye filamu kwa mara ya kwanza ilikuwa A time to kill. Akabahatika kujishindia tuzo ya City People Awards mnamo 2004 akiwa kama Mwigizaji Bora w Filamu wa Kike.[6] Ameonekana katika filamu zaidi ya 100 zilizotayarishwa na Nollywood.


title: Rita Dominic

text: Saidi's Song (2009) White Waters (2008) True Lies (2008) Yankee Girls (2008) A Better Place (2007) Caught-Up (2007) Immaterial (2007) Yahoo Millionaire (2007 All I Have (2006) Connected Firm (2006) Dancing Heart (2006) Girls Cot (2006) (with Genevieve Nnaji & Ini Edo) Jealous Heart (2006) Last Offence (2006) Married for Money (2006) Million Dollar Sisters (2006) Saviour (2006) Show Girls: Face of Africa 3 (2006) Spirit of Love (2006) Sweet Sound (2006) Total Control (2006) Unbreakable Affair (2006) Wedding Fever (2006) 2 Face (2005) The Begotten (2005)


title: Rita Dominic

text: Bless Me (2005) C.I.D (2005) Desperate Billionaire (2005) Face of Africa (2005) Guys on the Line (2005) Joshua (2005) Kill the Bride (2005) Last Game (2005) Love Story (2005) More Than Gold (2005) Never Too Far (2005) Only Love (2005) Orange Groove (2005) Suicide Lovers (2005) Ultimate Crisis (2005) Wheel of Change (2005) All My Life (2004) Blood Diamonds (2004) Goodbye New York (2004) I Believe in You (2004) Indecent Act (2004) The Ingrate (2004) Last Wedding (2004) Lost Paradise (2004) Love After Love (2004)


title: Rita Dominic

text: Love Temple (2004) Nights of Riot (2004) Schemers: Bad Babes (2004) Singles & Married (2004) Sweet Love (2004) True Romance (2004) Working Class Lady (2004) Accidental Discharge (2003) Back from America (2003) The Intruder (2003) Lean on Me (2003) Love You Forever (2003) A Night to Remember (2003) Street Life (2003) Throwing Stones (2003) To Love a Thief (2003) Unforgetable (2003) Aba Riot (1999) Face of a Liar (1999) My Guy (1999) Prisoner of Love (1999) Children of Terror (1998) A time to kill (1998)


title: Rita Dominic

text: Jamii:Waigizaji filamu wa Nigeria Jamii:Watu walio hai Jamii:Waliozaliwa 1975


title: Omotola Jalade Ekeinde

text: Omotola Jalade Ekeinde ni mwigizaji wa filamu wa Nollywood huko nchini Nigeria. Ameolewa na Capt. Matthew Ekeinde na ana watoto 4. Mbali ya kuwa miongoni mwa waigizaji filamu wenye mafanikio makubwa kabisa wa Nollywood, pia ni mwimbaji na hujishughulisha na masuala ya kihisani huko nchini mwake huko Nigeria.


title: Nollywood

text: Nollywood ni jina la kutaja filamu zinatengenezwa, kusambazwa, na kuigizwa na watu wa Nigeria. Soko hili la filamu za Nigeria lilianza kukua kwa haraka zaidi kunako miaka ya 1990 na 2000 na kuifanya iwe nchi ya pili duniani kwa ukubwa wa soko la filamu, kwa matokeo ya idadi ya filamu zinazozalishwa kwa mwaka. Hii ni kabla ya soko la filamu la Marekani na India.[1] Kwa mujibu wa Hala Gorani na Jeff Koinange wafanyakazi wa zamani wa CNN, soko la filamu la Nigeria lina dola za Kimarekani takribn milioni 250, wakichanganya baadihi ya video 200 ambazo zilimetengenezwa kwa ajili ya soko la ndani kila mwezi.[2][3] Kwa kufuatiwa matangazo yalirushwa na kipindi cha Kimarekani kinachotangazwa na Oprah Winfrey, alitangaza kwamba soko la filamu la Nigeria limepita thamani ya bilioni 2.3 za Kimarekani kwa mwaka wa 2008.


title: Nollywood

text: Filamu nyingi za Nollywood zina mandhari ambayo yanahusu maadili na hali ya utata unaowakumba Waafrika wa sasa. Kuna baadhi ya filamu zinapromoti imani za Ukristo au Uislamu, na kuna baadhi ya filamu, yaani, hazifichi kitu zinataja dhahili masuala ya injili. Nyinginezo, lakini, hushughulikia maswali ya utofauti wa kidini, kama vile ile filamu maarufu ya One God One Nation, inahusu mwanaume wa Kiislamu na mwanamke wa Kikristo ambao wanataka kuoana lakini wanapitia vikwazo vingi sana.


title: Nollywood

text: Hassanat Akinwande Regina Askia Liz Benson Ini Edo Pete Edochie Rita Dominic Omotola Jalade Ekeinde Stella Damasus-Aboderin Kolade Segun-Okeowo Desmond Elliot Seun Jonathan Jim Iyke Chioma Chukwuka Richard Mofe Damijo Paul-Esupofo Oriade Kate Henshaw-Nuttal Osita Iheme Chinedu Ikedieze Kanayo O. Kanayo Baba Suwe Yemi Adeyemi Oby Kechere Jide Kosoko Genevieve Nnaji Ramsey Nouah Stephanie Okereke Oge Okoye Zack Orji Nkem Owoh Dolly Unachukwu Femi Otta Ufuoma Ejenobor


title: Nollywood

text: Jamii:Sinema za Nigeria Jamii:Sinema nchi kwa nchi


title: Orodha ya Marais wa Bolivia

text: Orodha hii inataja marais wa nchi ya Bolivia.


title: Hilarión Daza

text: Hilarión Daza Groselle (14 Januari 1840 - 27 Februari 1894) alikuwa Rais wa Bolivia kuanzia tarehe 4 Mei 1876 hadi 28 Desemba 1879 alipofukuzwa kutoka utawala na kufuatwa na Narciso Campero. Daza mwenyewe alihamia Ufaransa, na alipojaribu kurudi Bolivia mwaka wa 1894 akauawa kwenye kituo cha treni mjini Uyuni moja kwa moja.


title: Maria Fransiska wa Madonda Matano

text:
Maria Fransiska wa Madonda Matano aliishi Napoli (Italia) tangu azaliwe tarehe 25 Machi 1715 hadi kufa tarehe 6 Oktoba 1791.
Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu bikira kila tarehe 6 Oktoba.


title: Maria Fransiska wa Madonda Matano

text: Anaombwa hasa na wanawake tasa wanaotamani kupata mtoto.


title: Maria Fransiska wa Madonda Matano

text: Anna Maria Rosa Gallo alizaliwa na Francesco Gallo na Barbara Basinsi katika mitaa ya jiji la Napoli. Tangu utotoni alionyesha imani kubwa, hata wakaanza kumuita "mtoto mtakatifu" kwa jinsi alivyofuata maisha ya sala na alivyovumilia ukali wa baba yake.


title: Maria Fransiska wa Madonda Matano

text: Wakati huo alianza kupata uongozi wa kiroho kwa padri Yohane Yosefu wa Msalaba, ambaye ni mtakatifu wa kwanza kutoka Italia wa urekebisho wa Ndugu Wadogo walioitwa Pekupeku. Yeye alitabiri kuwa binti huyo atakuwa mtakatifu kweli.


title: Maria Fransiska wa Madonda Matano

text: Alipofikia umri wa miaka 16, aliomba ruhusa ya kujiunga na Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko wa Asizi lakini akakataliwa, kwa sababu baba alikuwa amemuahidia kijana tajiri kwamba atamuoza kwake. Hata hivyo mnamo Septemba 1731 alimruhusu.


title: Maria Fransiska wa Madonda Matano

text: Anna Maria alipoweka ahadi yake ya kitawa tarehe 8 Septemba 1731, alijitwalia jina la "Maria Fransiska wa Madonda Matano", kutokana na heshima yake kwa Mateso ya Yesu Kristo, Fransisko wa Asizi na Bikira Maria. Ingawa alivaa kanzu ya Kifransisko, aliendelea kuishi nyumbani kwa baba na kutendewa naye vibaya.


title: Maria Fransiska wa Madonda Matano

text: Alipofikia umri wa miaka 38 alikwenda pamoja na Mfransisko mwingine wa kike kuishi karibu na kiongozi wake wa kiroho, padri Giovanni Pessiri, alipobaki kwa miaka 38 hadi alipokufa akiwa na miaka 76 tarehe 6 Oktoba 1791.


title: Maria Fransiska wa Madonda Matano

text: Watu wa Napoli walimheshimu hasa kutokana na maisha yake ya sala na upendo kwa maskini wa mitaa ya matabaka ya chini.


title: Maria Fransiska wa Madonda Matano

text: Kutokana na sifa zake, kisha kukusanya ushahidi wa maadili yake ya kishujaa na wa miujiza iliyozidi kutokea kwa maombezi yake, tarehe 12 Novemba 1843 alitangazwa na Papa Gregori XVI kuwa mwenye heri na tarehe 29 Juni 1867 alitangazwa na Papa Pius IX kuwa mtakatifu.


title: Maria Fransiska wa Madonda Matano

text: Alikuwa na karama ya unabii, akitabiri mambo mbalimbali yaliyokuja kutokea kweli baadaye.


title: Maria Fransiska wa Madonda Matano

text: Pia alijaliwa madonda matakatifu na kupatwa na mateso makali kila Ijumaa na siku zote za Kwaresima.


title: Muhammad Ali

text: Muhammad Ali (jina la awali: Cassius Marcellus Clay Jr.; mnamo 17 Januari 1942 - 3 Juni 2016) alikuwa mwanamasumbwi kutoka nchini Marekani. Alipata kuwa bingwa wa uzito wa juu mara tatu. Katika mchezo wa ngumi anatazamwa kama mmoja wa wanamasumbwi bora wa uzito wa juu wa muda wote.


title: Muhammad Ali

text: Wakati akiwa mwanamasumbwi wa ndondi za ridhaa, alishinda medali ya dhahabu ya uzito wa chini kwenye mashindano ya Olimpiki ya mwaka wa 1960 yaliyofanyika mjini Roma, Italia.


title: Muhammad Ali

text: Baada ya kuwa mwanamasumbwi wa kulipwa, alikwenda kuwa mwanandondi wa kwanza kushinda mara tatu daraja la lineal. Mnamo mwaka wa 1999, Ali alipewa taji la "Mwanamichezo wa Karne" na "Sports Illustrated" na "Mwanamichezo Mashuhuri wa Karne" na BBC.


title: Muhammad Ali

text: Anafahamika sana kwa staili ya upiganaji wake, ambapo aliielezea staili yake kuwa ni "napaa kama kipepeo, nauma kama nyuki".


title: Muhammad Ali

text: Awali alijulikana kama Cassius Clay, lakini alibadilisha jina lake baada ya kujiunga na jumuia ya Kiislamu ya Nation of Islam mnamo mwaka wa 1964. Baadaye akabadilisha dini na kuwa Mwislamu kunako mwaka wa 1975.


title: Muhammad Ali

text: Mnamo mwaka wa 1967, Ali alikataa kuwekwa katika orodha ya majeshi ya Marekani kutokana na imani ya kidini na kupinga vita dhidi ya Vietnam. Alikamatwa na kupatikana na hatia juu ya rasimu ya ukwepaji mashtaka, wakamvua taji lake la uanamasumbwi, na leseni yake ya uanamasumbwi ikazuiliwa. Hakufungwa, lakini hakupambana kwa takriban miaka minne mpaka hapo rufaa yake ilipofanyiwa kazi na Mahakama Kuu ya Marekani, ambapo akaja kushinda.


title: Orson Welles

text: George Orson Welles (6 Mei 1915 - 10 Oktoba 1985), anafahamika kama Orson Welles, alikuwa mwongozaji wa filamu wa Marekani, mwandishi, mwigizaji na mtayarishaji, ambaye alifanya kazi sana katika filamu, maonyesho, televisheni na redio. Welles alikuwa pia ni mchawi aliyetimia, nyota katika vikosi mbalimbali vya usalama katika miaka ya vita.


title: Manzanillo, Colima

text: Manzanillo ni mji mwenye bandari muhimu katika jimbo la colima. Upande wa magharibi ni maji wa Pasifiki. Mwaka 2005 ilikuwa na wakazi 110,728 mjini, pamoja na mitaa ya jirani rundiko la mji lina wakazi 137,842.


title: Manzanillo, Colima

text:
Uneo lake ni 1,578.4 km².
Mji ulianzishwa mwaka 1948.


title: Marcus Stephen

text: Marcus Stephen (amezaliwa 1 Oktoba 1969) ni rais wa Nauru tangu tarehe 19 Desemba 2007. Kabla ya kuwa mwanasiasa, alikuwa mwanariadha upande wa mchezo wa kuinua vitu vizito na kuhudhuria Michezo ya Olimpiki miaka ya 1992, 1996 an 2000.


title: Orodha ya marais wa Nauru

text: Orodha hii inataja marais wa nchi ya Nauru tangu uhuru wa nchi mwaka wa 1968.


title: The Rescuers

text: The Rescuers (kwa Kiswahili: Waokoaji) ni filamu ya katuni ya mwaka wa 1977. Ilitayarishwa na Walt Disney Productions na kutolewa kwa mara ya kwanza tarehe 22 Juni 1977. Hii ni filamu ya ishirini na tatu kutolewa katika mfululizo wa Walt Disney Animated Classics.


title: The Rescuers

text: Filamu inahusu Huduma ya Uokoaji kwa Jamii, shirika la panya la kimataifa, lenye makao makuu yake mjini New York na kuungana na Umoja wa Mataifa, waliojitolea kusaidia waathirika na utekajinyara duniani. Panya wawili, cha-uwoga Bernard (Bob Newhart) na mwenyekufaa Miss Bianca (Eva Gabor), waliokaa pamoja ili kumwokoa Penny (Michelle Stacy), msichana alitekwa, ambaye ameshikiriwa kinyume na matakwa yake na mloo wa mali Madame Medusa (Geraldine Page).


title: The Rescuers

text: Filamu inatokana na riwaya ya watoto ya Margery Sharp "The Rescuers", inajulikana sana, The Rescuers (1959) na Miss Bianca (1962). Ikafuatiwa filamu, "The Rescuers Down Under", ilitolewa tarehe 16 Novemba 1990.


title: Kuchanyika

text: Kuchanyika ni ndege wadogo wa familia Cettiidae. Spishi za "Erythrocercus" zinaitwa ndwindwi au dwidwi. Ndege hawa wanafanana na shoro, kucha na kuchamsitu, na zamani wote waliainishwa pamoja katika familia Sylviidae. Spishi nyingine za kuchanyika zina mkia mrefu, nyingine zina mkia mfupi sana. Zina rangi ya kahawia au kijivu mgongoni na nyeupe au njano chini; spishi kadhaa zina rangi kali ("Tesia" k.m.). Spishi za "Cettia" tu zinatokea Ulaya, nyingine zinatokea misitu ya Afrika na Asia. Hula wadudu. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikombe au kikapu kwa kigoga, nyuzinyuzi, mizizi na/au majani. Jike huyataga mayai 2-6.


title: Walt Disney Animated Classics

text: Walt Disney Animated Classics ni mfululizo uliohusu filamu zilizotayarishwa na Walt Disney Animation Studios (zamani iliitwa Walt Disney Feature Animation) tangu 1937.


title: Kanisa la Armenia

text: Kanisa la Armenia linaweza kumaanisha:


title: Home on the Range (filamu ya 2004)

text: Home on the Range ni filamu ya katuni-muziki ya Kimarekani ya mwaka wa 2004 iliyotayarishwa na Walt Disney Feature Animation na kutolewa na Walt Disney Pictures mnamo tar. 2 Aprili 2004, na ilipewa jina la wimbo wa muziki wa country maarufu kama "Home on the Range". Hii ni filamu ya 45 kutolewa kutoka katika mfululizo wa filamu za Walt Disney Animated Classics, na ilikuwa ya mwisho kutolewa na Disney kwa upande katuni hadi hapo ilipofika mwaka wa 2009 alipotoa filamu ya "The Princess and the Frog", na hii filamu ya katuni ya mwisho ya Disney kutolewa kwenye VHS.


title: Home on the Range (filamu ya 2004)

text: Nyota wa filamu hii waliotia sauti zao ni pamoja na Roseanne Barr, Judi Dench, Jennifer Tilly, Steve Buscemi, G.W. Bailey, Cuba Gooding, Jr. na Randy Quaid.


title: Antonio José de Sucre

text: Antonio José de Sucre (3 Februari 1795 - 4 Juni 1830) alikuwa mwanajeshi na mwanasiasa wa Amerika Kusini akipigania uhuru wa nchi mbalimbali pamoja na rafiki yake wa karibu Simon Bolivar. Alikuwa Rais wa sita wa Peru kuanzia tarehe 23 Juni hadi 17 Julai, mwaka wa 1823. Tena alimfuata Simon Bolivar kuwa Rais wa pili wa Bolivia kuanzia tarehe 29 Desemba 1825 hadi 18 Aprili 1828. Alijiuzulu na kuhamia mjini Quito. Aliuawa kwa kupigwa risasi aliposafiri karibu na mji wa Pasto nchini Colombia.


title: One Hundred and One Dalmatians

text: One Hundred and One Dalmatians (Kiswahili: Mijibwa Mia Moja na Moja) ni filamu ya katuni ya mwaka wa 1961 -liotayarishwa na Walt Disney na inatokana na kitabu cha Dodie Smith chenye jina sawa na hili la filamu hii. Hii ni filamu ya kumi na saba kutolewa katika mfululizo wa filamu za Disney almaarufu kama Walt Disney Animated Classics. Filamu ilitolewa kwa mara ya kwanza mnamo tar. 25 Januari 1961.


title: Blunted on Reality

text: Blunted on Reality ni albamu ya kwanza ya kundi la muziki wa hip hop la Marekani, The Fugees. Ingawa albamu ilimaliziwa kunako 1992, ikawa inarejeshwa kwa mara kadhaa hadi hapo ilipokuja kutolewa rasmi mwanzoni mwa mwaka wa 1994. Baada ya kupata maslahi ya kimataifa kwa albamu yao iliyofuatia mwaka 1996, "The Score", albamu hii ikaja kuuza kopi zaidi ya milioni nne kwa hesabu ya dunia nzima.


title: The Score

text: The Score ni jina la albamu mshindi wa Tuzo za Grammy ikiwa kama albamu bora ya R&B na hip hop iliotolewa na kundi la Fugees. Albamu imetolewa dunia nzima mnamo tar. 13 Februari 1996, imeifuata toleo lao la kwanza la mwaka wa 1994, "Blunted on Reality". Tangu kutolewa kwa albamu, imepokea sifa nzuri sana kutoka katika vyombo vya habari vya muziki, na leo hii; imekuwa miongoni mwa albamu bora za Hip-hop zilizouza vizuri kwa muda wote kwa kuwa na mauzo zaidi ya milioni 18.


title: The Score

text: Albamu ina mambo mengi, yaani, muziki umekuwa mbadala, hasa mabadiliko ya muziki wa hip hop mwishoni mwa miaka ya 1990. Miongoni mwa mabadiliko hayo ni pamoja na kuchanganya athira za muziki wa reggae na soul ndani yake, sauti za kike na mistari ya kujijua inalenga matatizo ya kijamii hasa. Suala zima la utayarishaji lilikuwa likishughulikiwa na Fugees wenyewe na Jerry "Wonder" Duplessis, kwa msaada wa Salaam Remi, John Forté, Shawn King, na Diamond D. Mwimbaji mwalikwa kwenye albamu hii ni wale wanachama wa kundi la Outsidaz' Rah Digga, Young Zee na Pacewon na vilevile Omega, John Forté, na Diamond D.


title: Bertram Brockhouse

text: Bertram Brockhouse (15 Julai 1918 - 13 Oktoba 2003) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Kanada. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1994, pamoja na Clifford Shull alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Clifford Shull

text: Clifford Shull (23 Septemba 1915 - 31 Machi 2001) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1994, pamoja na Bertram Brockhouse alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Martin Perl

text: Martin Lewis Perl (amezaliwa 24 Juni 1927) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa anajulikana kwa kugundua leptoni ya tau. Mwaka wa 1995, pamoja na Frederick Reines alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Frederick Reines

text: Frederick Reines (16 Machi 1918 - 26 Agosti 1998) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa anajulikana kwa kugundua nyutrino. Mwaka wa 1995, pamoja na Martin Lewis Perl alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: David Lee

text: David Morris Lee (amezaliwa 20 Januari 1931) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza elementi ya helium. Mwaka wa 1996, pamoja na Doug Osheroff na Robert Richardson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Doug Osheroff

text: Douglas Dean Osheroff (amezaliwa 1 Agosti 1945) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza elementi ya heli. Mwaka wa 1996, pamoja na David Lee na Robert Richardson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Robert Richardson

text: Robert Coleman Richardson (amezaliwa 26 Juni 1937) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza elementi ya heli. Mwaka wa 1996, pamoja na David Lee na Doug Osheroff alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Steven Chu

text: Steven Chu (amezaliwa 28 Februari 1948) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani akiwa na asili ya Kichina. Hasa alichunguza atomu kupitia kwa mionzi ya leza. Mwaka wa 1997, pamoja na Claude Cohen-Tannoudji na William Phillips alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Tarehe 21 Januari 2009 ameteuliwa kuwa Waziri wa Nishati katika serikali ya Rais Barack Obama.


title: Claude Cohen-Tannoudji

text: Claude Cohen-Tannoudji (amezaliwa 1 Aprili 1933) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa akiwa amezaliwa nchini Algeria. Hasa alichunguza nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1997, pamoja na Steven Chu na William Phillips alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: William Phillips

text: William Daniel Phillips (amezaliwa 5 Novemba 1948) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza atomu kupitia kwa mionzi ya leza. Mwaka wa 1997, pamoja na Steven Chu na Claude Cohen-Tannoudji alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Robert Laughlin

text: Robert Betts Laughlin (amezaliwa 1 Novemba 1950) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza fizikia ya nyota. Mwaka wa 1998, pamoja na Horst Störmer na Daniel Tsui alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Horst Störmer

text: Horst Ludwig Störmer (amezaliwa 6 Aprili 1949) ni mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani akiwa ni profesa nchini Marekani. Hasa anajulikana kwa kugundua kanuni fulani ya kifizikia (kwa Kiingereza: "quantum Hall effect"). Mwaka wa 1998, pamoja na Robert Laughlin na Daniel Tsui alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Daniel Tsui

text: Daniel Chee Tsui (amezaliwa 28 Februari 1939) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani akiwa amezaliwa nchini China. Hasa anajulikana kwa kugundua kanuni fulani ya kifizikia (kwa Kiingereza: "quantum Hall effect"). Mwaka wa 1998, pamoja na Robert Laughlin na Horst Störmer alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Greatest Love Of All

text: "Greatest Love of All" ni wimbo wa wahyi uliotungwa na Michael Masser na Linda Creed, awali ulirekidiwa na George Benson kwa ajili ya filamu ya Muhammad Ali ya mwaka wa 1977, "The Greatest". Rekodi ya awali ilikuwa kibao kikali kwa Benson, kwa kufikia #2 kwenye cha R&B za "Billboard" na kufanya 40 bora kote kwenye "Billboard" Hot 100 na adult contemporary chart.


title: Greatest Love Of All

text: Ilhali Creed ametunga mashairi haya, alikuwa katikati ya mapambano yake pamoja na kansa ya matiti. Maneno yanaelezea hisia zake za kukabiliana na ugonjwa huku akiitwa mama ilhali yunguli mdogo. Hatimaye Linda akajakufa na ugonjwa huo mnamo mwezi wa Aprili katika mwaka wa 1986 (alikufa akiwa na umri wa miaka 37).


title: Greatest Love Of All

text: Wimbo huu ulikuwa wa nne na wa mwisho kutolewa kutoka katika albamu ya Whitney Houston yenye jina sawa na la kwake, "Whitney Houston". Ilitolewa mnamo mwezi wa Aprili 1986, nakwa bahati toleo la Houston lilitamba kwa takriban majuma matatu kwenye chati za "Billboard" Hot 100 mnamo mwezi wa Mei katika mwaka huo.


title: Greatest Love Of All

text: Muziki wa video wa toleo la Houston, limepigwa kwenye Harlem Apollo Theater mnamo 1986, imemuhusisha Cissy Houston aliocheza kama yeye, akimwamasisha na kumsaidia Whitney wakati yungali bwana mdogo huku akiwa na umaarufu wake.


title: Greatest Love Of All

text: US Vinyl, 7", Single


title: Saving All My Love for You

text: "Saving All My Love for You" ni kibao kikali cha pili cha mwimbaji mahili wa muziki wa pop na R&B Bi. Whitney Houston. Kibao hiki kinatoka katika albamu yake yenye jina sawa na yeye, Whitney Houston. Kibao hiki chenye mandhari ya jazz na ballad (kilitolewa Agosti 1985) kinahusu mambo ya mapenzi na mume wa mtu, na mwimbaji huo "anatoa mapenzi yake yote kwa bwana huyo". Wimbo huu umetungwa na Michael Masser na Gerry Goffin. Wimbo ulipangwa na Gene Page.


title: Saving All My Love for You

text: US Vinyl, 7", Single


title: Saving All My Love for You

text: Germany Vinyl 7"


title: Saving All My Love for You

text: UK Vinyl, 12"


title: Saving All My Love for You

text: Germany Vinyl, 7"


title: Whitney Houston (albamu)

text: Whitney Houston ni jina la kutaja albamu ya kwanza ya mwimbaji wa muziki wa pop na R&B wa Kimarekani Bi. Whitney Houston. Albamu ilitolewa mnamo tar. 4 Februari 1985 kwenye studio ya Arista Records. Awali albamu ilikuwa na matokeo madogo ya kibiashara, lakini imeanza kukusanya mafanikio yake kunako 1986 kwa msaada wa vikali vikali vitatu vilivyoingia kwenye chati za "Billboard" Hot 100 vikiwa nafasi ya kwanza. Albamu inabaki kuwa kama albamu iliouza vizuri kwa upande Houston mpaka leo hii, kwa kuuza kopi zaidi ya milioni 25 kwa dunia nzima, na pia ni miongoni mwa albamu zilizouza vizuri nchini Marekani na pande zingine za dunia kwa muda wote. "Whitney Houston"


title: Benedikto wa Nursia

text: Benedikto wa Nursia (480-547) alikuwa mmonaki wa Italia aliyeandika kanuni ya utawa iliyoenea katika monasteri nyingi za Kanisa la Kilatini na hata nje yake. Wanaoifuata wanaitwa Wabenedikto.


title: Benedikto wa Nursia

text: Anaheshimiwa tangu zamani kama mtakatifu abati.


title: Benedikto wa Nursia

text: Wabenedikto wanaadhimisha sikukuu yake tarehe ya kufa, lakini kalenda ya Kanisa la Roma inaiadhimisha tarehe 11 Julai tangu Papa Paulo VI alipomtangaza msimamizi mkuu wa Ulaya tarehe 24 Oktoba 1964. Waorthodoksi wanamuadhimisha tarehe 14 Machi.


title: Benedikto wa Nursia

text: Benedikto da Nursia, ndugu pacha wa Mtakatifu Skolastika, alizaliwa tarehe 12 Septemba 480, katika familia tajiri ya Roma. Baba yake, Eutropius Anicius, alikuwa kapteni mkuu wa Warumi katika eneo la Nursia, wakati mama yake alikuwa Claudia Abondantia Reguardati, malkia mdogo wa kijiji hicho.


title: Benedikto wa Nursia

text:
Aliishi miaka ya utoto kijijini Nursia, akiathiriwa na wahamiaji kutoka Dola la Roma Mashariki ambao katika karne III walikimbia dhuluma wakashika maisha ya kiroho katika mapango waliyojichimbia mwambani kandokando ya kanisa dogo.
Alipofikia umri wa miaka 12 hivi mapacha walitumwa Roma kwa masomo, lakini walichukizwa na anasa za jiji hilo, alivyosimulia Papa Gregori I katika kitabu cha pili cha "Majadiliano". Hivyo akaacha masomo, nyumba na mali ili avae kanzu ya kimonaki akampendeze Mungu tu.


title: Benedikto wa Nursia

text: Alipofikia miaka 17 alitawa kwenye bonde la mto Aniene karibu na Eufide (leo Affile), halafu alielekea Subiaco, alipokutana na mmonaki wa monasteri ya jirani ambayo abati yake Adeodatus alimvika kitawa akamuonyesha pango kwenye mlima Taleo.


title: Benedikto wa Nursia

text: Huko aliishi miaka 3 kama mkaapweke hadi Pasaka ya mwaka 500. Halafu akakubali kuongoza wamonaki wengine karibu na Vicovaro, lakini, baada ya kunusurika kuuawa kwa sumu, akarudi Subiaco, alipobaki karibu miaka 30, akihubiri neno la Mungu na kupokea wanafunzi wengi zaidi na zaidi, hata akawa anaongoza monasteri 13, kila mojawapoi kiwa na wamonaki 12 na abati.


title: Benedikto wa Nursia

text: Karibu na mwaka 529 baada ya upinzani mkali wa padri jirani aliyejaribu kumuua na kupotosha wafuasi wake, aliamua kuhama akaelekea Cassino ambapo, juu ya mlima alianzisha monasteri ya Montecassino juu ya mabaki ya mahekalu ya Wapagani.


title: Benedikto wa Nursia

text: Huko Montecassino Benedikto alitunga kanuni yake mwaka 540 hivi. Akifaidika na zile zilizotangulia, hasa Regula Magistri iliyoandikwa na mmonaki asiyejulikana, lakini pia ya Basili Mkuu, Yohane Kasiano, Pakomi na Sesari, aliunganisha nidhamu na heshima kwa mtawa na vipawa vyake, ili kuunda "shule ya utumishi wa Bwana" ambapo kauli-mbiu ni "ora et labora" ("sali na kufanya kazi").


title: Benedikto wa Nursia

text: Hadi kifo chake aliishi Montecassino, akitembelewa na waamini na watu maarufu kama Totila mfalme wa Ostrogoti. Alifariki tarehe 21 Machi 547, siku arubaini hivi baada ya Skolastica ambaye akazikwa pamoja naye katika kaburi moja.


title: Benedikto wa Nursia

text:
Baba, utupe hekima tukutambue, akili tukuelewe, bidii tukutafute,
subira tukungojee, macho tukuzingatie, moyo tukutafakari
na maisha tukutangaze kwa uwezo wa Roho wa Bwana wetu Yesu Kristo.


title: Kenichi Fukui

text: Kenichi Fukui (4 Oktoba 1918 – 9 Januari 1998) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Japani. Hasa alichunguza mizunguko ya sehemu za atomu katika athari za kikemia. Mwaka wa 1981, pamoja na Roald Hoffman alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Roald Hoffmann

text: Roald Hoffmann (amezaliwa 18 Julai 1937) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani akiwa amezaliwa nchini Poland. Hasa alichunguza utaratibu wa athari za kikemia. Mwaka wa 1981, pamoja na Kenichi Fukui alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Aaron Klug

text: Aaron Klug (amezaliwa 11 Agosti 1926) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza akiwa amezaliwa nchini Lithuania. Hasa anajulikana kwa kubuni hadubini kwa ajili ya kuchunguza fuwele. Mwaka wa 1982 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Henry Taube

text: Henry Taube (30 Novemba 1915 – 16 Novemba 2005) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Kanada. Baadaye alipewa uraia wa Marekani. Hasa alichunguza elektroni za atomu. Mwaka wa 1983 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Robert Merrifield

text: Robert Bruce Merrifield (15 Julai 1921 – 14 Mei 2006) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usanisi wa pepsini. Mwaka wa 1984 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Herbert Hauptman

text: Herbert Aaron Hauptman (amezaliwa 14 Februari 1917) alikuwa mwanahisabati kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza elimu ya fuwele. Mwaka wa 1985, pamoja na Jerome Karle alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Jerome Karle

text: Jerome Karle (amezaliwa 18 Juni 1918) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza elimu ya fuwele. Mwaka wa 1985, pamoja na Herbert Hauptman alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Dudley Herschbach

text: Dudley Robert Herschbach (amezaliwa 18 Juni 1932) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza utaratibu wa athari za kikemia. Mwaka wa 1986, pamoja na Yuan Lee na John Polanyi alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Yuan Lee

text: Yuan Tseh Lee (amezaliwa 19 Novemba 1936) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Taiwan. Hasa alichunguza utaratibu wa athari za kikemia. Mwaka wa 1986, pamoja na Dudley Herschbach na John Polanyi alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Katerina wa Siena

text: Katerina Benincasa wa Siena (Siena, Italia, 25 Machi 1347 - Roma, Italia, 29 Aprili 1380) alikuwa mwanamke mwenye vipaji na karama za pekee aliyemfuata tangu ujanani Yesu Kristo katika familia ya kiroho iliyoanzishwa na Dominiko Guzman.


title: Katerina wa Siena

text: Ingawa hakusoma, alishika nafasi muhimu katika historia ya Kanisa, akisababisha wongofu na urekebisho, na katika historia ya Italia, akileta amani wakati wa vita na fujo nyingi za siasa.


title: Katerina wa Siena

text: Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu bikira na mwalimu wa Kanisa.


title: Katerina wa Siena

text: Kutokana na umuhimu wake katika historia ya Kanisa na ya jamii ni msimamizi (pamoja na wengine) wa Italia (kwa uamuzi wa Papa Pius XII mwaka 1939) na wa Ulaya (kwa uamuzi wa Papa Yohane Paulo II mwaka 1999).


title: Katerina wa Siena

text: Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 29 Aprili.