Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Gaal : moto ndox


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal São Miguel benn dëkkaanu ci yu dunu Santiago, Kap Weer. Calheta de São Miguel Achada Monte Casa Branca Chã de Ponta Cutelo Gomes Espinho Branco Gongon Igreja Machado Mato Correia Monte Bode Monte Pousada Palha Carga Pedra Barro Pedra Serrado Pilão Cão (Santiago Pingo Chuva Ponta Verde Principa; (Ribeira Principal) Ribeira Milho Ribeireta Tagarra Varanda Veneza Xaxaa (Xaxa) Desportivo da Calheta Flor Jovem AJAC http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx http://www.ams.cv/index.php?option=com_content&task=view&id=34&Itemid=53 https://web.archive.org/web/20191118235639/http://www.anmcv.com/Munic%C3%ADpios/S%C3%A3oMiguel.aspx


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Alto Mira benn dekk-dëkkaan Porto Novo ci yu bëj-gannar-sowwu yu dunu Santo Antão, Kap Weer. http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx «Santo Antão: Agricultores de Alto Mira querem apoio do MDR para compensar estragos nas culturas» Inforpress CV. Praia. 9 satumbar 2015


Xaalisu Diiwaan yu Bennoo


Campeonato Nacional: football (Gine Bisaawóo). 1975 : CF Os Balantas (Mansôa) 1976 : União Desportiva Internacional (Bisaawóo) 1977 : Sport Bissau e Benfica (Bisaawóo) 1978 : Sport Bissau e Benfica (Bisaawóo) 1980 : Sport Bissau e Benfica (Bisaawóo) 1981 : Sport Bissau e Benfica (Bisaawóo) 1982 : Sport Bissau e Benfica (Bisaawóo) 1983 : Sporting Bisaawóo 1984 : Sporting Bisaawóo 1985 : União Desportiva Internacional (Bisaawóo) 1986 : Sporting Bisaawóo 1986–87 : Sporting Bafataa 1987–88 : Sport Bissau e Benfica (Bisaawóo) 1988–89 : Sport Bissau e Benfica (Bisaawóo) 1989–90 : Sport Bissau e Benfica (Bisaawóo) 1990–91 : Sporting Bisaawóo 1991–92 : Sporting Bisaawóo 1993 : SK Waaxi bu Bisaawóo (SC Portos de Bissau) 1993–94 : Sporting Bisaawóo 1996 : ADR Desportivo Mansabaa 1997 : Sporting Bisaawóo 1998 : Sporting Bisaawóo 2000 : Sporting Bisaawóo 2001 : no championship 2002 : Sporting Bisaawôo 2002–03 : União Desportiva Internacional (Bisaawóo) 2003–04 : Sporting Bisaawóo 2004–05 : Sporting Bisaawóóo 2005–06 : CF Os Balantas (Mansôa) 2006–07 : Sporting Bisaawóo 2007–08 : Sporting Bafataa 2008–09 : CF Os Balantas (Mansôa) 2009–10 : Sport Bissau e Benfica (Bisaawóo) 2010–11 : AK Bisoraa 2013 : CF Os Balantas (Mansôa) 2014 : Nuno Tristão FC (Buula) 2015 : Sport Bissau e Benfica (Bisaawóo) 2016–17 : Sport Bissau e Benfica (Bisaawóóo) 2017–18 : Sport Bissau e Benfica (Bisaawóóo) 2018–19 : União Desportiva Internacional (Bisaawóo) http://www.rsssf.com/tablesk/kaapvchamp.html RSSSF competition history/Histoire de competition, RSSSF] (en) http://footforpeoples.ucoz.org/index/guinea_bissau_league_teams/0-315 http://www.rsssf.com/tablesg/gbischamp.html Bii jukki ab junj rekk la.


Mbàqnoos g garab la ci xeeti garab yi


Gaambi


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Mamudsu mooy péeyu Mayot mi bokk ci Faraas.


Sëriif Muhammed Aali Aydara (Chérif Mohamed Aly Aïdara) mi ngi judd atum 1959 ca Daaru Hijratu (dëkk bu baayam sancoom, Sëriif Ahasan Aydara). Doomi Maymuna Jaw (moom soxna si doom ci Sëydu Jaw nekkoon seef de kantoŋ) ak Sëriif Alhasan Aydara, cosaanoo Gànnaar, bokk ci askanu Laxlal (Laghlal) ñu gën koo xam ci Ahlu sëriif laxlal di càllalag Sëriif Mulaay Idriisa, mi sos nguurug Idriisa yi, càllala gu dem ba ci Asan doomi Aali ak Faatima doomi Yónnent Yàlla Muhammed ak (JNCM). Moo nag doomi Senegaal ak Gànnaar la. Doon na wax ak a binde làkku yu bari niki Àngale, Araab, Farãse, Pël, ak Wolof. Kilifa diine ci dayoom, Sëriif Mohammed Aali Aydara mooy soskat ak njaatigel Mbootaayu IMI ak it rajo "Mozdahir FM" ci Ndakaaru ak rajo "Zahra FM" ca Koldaa. Sëriif Mohammed Aali Aydara mooy xalifab mboolem Siyit "Mozdahir" yi nekk ci Afrig ak ci àddina si. Bind na ci fànn yu bari yu ci mel ne xam-xamu Islaam, dundug Yónnent Muhammed (jàmm ak ngëneel ci moom) ak 12i imaam yu mat sëkk yu kër Yónnent bi, Ahlul bayti (jàmm ak ngëneel ci ñoom).


Dëgërluwiin walla Dëgërluwiin gu mbëj mooy ni ab wommatukaayu mbëj jikkowoo di jéem a bañ ay yani mbëj di ko jàll, di dëgërlu. Ci dëgërluwiinu ab jumtukaay lanuy man a xamee nu ndëgërloom toll. Dëgërluwiin wi ρ bennaanu nattam mooy ohm x meetar [Ω x m], dafa aju ci ni wommatukaay bi bindoo (dijjaayam, guddaayam) waaye li ko lonkale ak Ndëgërlu gi R mooy mile mbind: ρ = R S l {\displaystyle \rho ={{RS} \over l}} ρ mooy Dëgërluwiin wi ñu koy natte ohm x meetar [Ω x m]; R mooy ndëgërlu gu benn dogu jumtukaay boo jël ñu koy natte ohm [Ω]; l mooy guddaayu jumtukaay bi dawaan bi di jaar ñu koy natte meetar; S mooy dijjaayu jumtukaay bi ñu koy natte meetar kaare [m2].


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Jullit mooy ku topp Diiney Lislaam, sartees nako ci nangu te wax ni «Maangi Seere ni amul jenn Yàlla ju dul Yàlla (Allaa); Te maangi seere ni Muhammad ndawul Yàlla la» ñu koy wax Baati Seere yi Ginnaaw wax jooju, sartees ci kawam, mu Gëm Yàlla moomu ca namu ware, gëm ni amul ndey, amul Baay, Amul fumu yamle, Amul kumuy bokkaaleel, amul ab tàmbali, amul ab dayo, Mooy degg, Mooy gis, te day jàpp, Déggam googu ak gisam gi aki meloom yépp, Darra nduroowu ci ak niko leneen di defe, Gisug lépp, ak déggug lépp, moongi aju ci moom, nduroo wul ak darra, Darra nduru wu ko, Darra umbu ko, teewe na lune, moo Sos lépp, Moo bind nit ak Jinne, Moo sàkk dénd bi, Lu am moom la neex, ak lépp li ci aju ci gëm ko... fii Gëm Yonent yépp ci lu dul ag xàjjale, Gëm amug Malaaka yi doonte gisu léen, Gëm ëllëg bisu pénc ba, Gëm Dogal bi ni lu am rekk mooko dogale noona, Gëm Téere yi mu wàcce woon yépp ca ñu jëkk ña ak ñu mujj ñi, te gëm ni Alxuraan rekk moo ci di Téere buy wéy ba fimne, nangu li Yàlla wax ci Alxuraan lépp, nangu it Hadiisi Yonent bi Muhammad, Nangu Julliy Juróom bis bu ne, nangu joxe Azaka ndeem war na ci Alalam, nangu Woor, nangu Haj aw yoon ci sag dund ndeem man nga AJ


XUDAR /Xadir /Xidir, mooy jëmm ji QAlxuraan di tudd ci saaru Xunti ma mu nekk ca benn boroom xam-xam, waaye indiwul turam


Xolaxol (Lamprotornis caudatus) picc la ci néegu Sturnidae.


Seex Ahmadou Moukhtar ñiou gueen ko Xamé ci Sëñ Afia Mbàaké mogui Fégn Jaamano ci aatou 1871 faa Porokhane Wadiouram Bou Goor ŋi Toudou Maame Mor Anta Saalli Mbàaké ibn Maame Balla Mbàaké Wadiouram Bou Jigéen ŋi Maame Aïssatou Mbàaké ñou gueen ko xamé ci tuurou Maame Anta Njaay Mbàaké Bintou Maame Ibrahima Awa Niaŋŋ Ibn Maame Marame Raak ñou Goor yi ak ñou Jigéen ñimou Bokaal Wadiour bou Jigéen: Sëñ Mbacké Anta Maame Seex Anta Mbàaké Borom Darû Salam Soxna Faty Anta Mbàaké,mbii juur Sëñ Mor Faty Touré Soxna Anta Saali Mbàaké,mbii juur Soxna Faty Mbaàké Soukhraa Dooumou Baayam yii: Seex Ahmadou Bamba Mbàaké Xadimoul Rassul Maame Thierno Birahim Mbàaké Borom Darû Moukhti Sëriñe Massamba Mbàaké Sëriñe Seex Thioro Mbàaké Sëriñe Balla Thioro Mbàaké Seex ABsa Mbàaké Soxna Rokhaya Mbàaké,mbi juur Sëriñe Balla Bousso Soxna Astou Mbàaké ,mbi juur Sëriñe Masaayer Sylla Soxna Khari Mbàaké,mbi juur Sëriñe Modou Bousso Guede Soxna Coumba Taïba Mbàaké ,mbi juur Sëriñe Haidra Soxna Aminata Mbàaké,mbi juur Soxna Aminata Lô Soxna Fati Mbàaké,mbi juur Sëriñe Modou Xabane Mbàaké Dendey Wadiouram Bou Goor Sëñ Maame Mor Anta salli mokeu jangal Alxuran ak taalif ñi Sëñ Touba njeuk déf Diot na Jaar ci Sëñ Mbacké Bousso ngir doléll Jaŋŋam Sëriñe Touba itamm Jangall nako itam yaarr nako itam Sëriñe Ibrahima Mbàaké Ibn Sëñ Mor Dothie néna: "Bii Sëñ Maame Mor Anta Salli Watié ligééy,Maagam jii Sëñ Touba mokeu taxawou laata mo déém Gabon.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Bochotnica ab dëkku-kaw la ca bëj-saalum-penkug Poloñ. Mi ngi ne ci diggante Puławy ak Lublino, ci wetu Opole Lubelskie, ci dexu Bystra. Mi ngi yaatoo 20 km², ci 2010 amoon na 1.500 way dëkk.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Tiniisi (Republik bu Tiniisi) : réewum Afrig. Afrig gu Bëj-saalum • Alseeri • Angolaa • Bene • Botswana • Burkina Faso • Buruundi • Cadd • Ecoopi • Eritere • Eswatini • Gaambi • Gaboŋ • Gana • Gànnaar • Ginne • Ginne Bisaawóo • Ginne gu Yemoo • Isipt • Jibuti • Kamerun • Kap Weer • Réewum Diggu Afrig • Keeñaa • Komoor • Kongóo-Brasaawiil • Kongóo-Kinshasa • Kot Diwaar • Lesoto • Libeeria • Libi • Madagaskaar • Malawi • Mali • Marook • Móoris • Mosambik • Namibi • Niseer • Niseeria • Ruwandaa • Saambi • Sahara gu Sowwu • Sao Tome ak Principe • Senegaal • Seysel • Simbaawee • Siraa Leyoon • Somali • Sudaan • Sudaan gu Bëj-saalum • Tansani • Togóo • Tiniisi • Ugandaa


.ac mooy barab bu tolluwaay bu njëkk bu réew (ccTLD) bees jagleel dunu Asensio Moo ngi njëkk dugg ci net bi 1997 (en) Informazioni Whois IANA (en) .AC Domain Name Registry


Dëgërlukaay ab xeetu jumtukaayu mbëj la bu am solo lool ndax ay jëfandikoom yu bari te wuute ci defari masini mbëj ak yu mbëjfeppal. Naka-jekk ab dëgërlukaay dafay soppi kàttanug mbëj mu doon kàttanug tàngoor gu dawaanu mbëj jaaree ci biiram. Ci yamale gees duppee àtteb ohm lees di man a xaymaa ndëgërlu gu dëgërlukaay bi. Kàttanu mbëj gi dëgërlukaay bi di soppi kàttanu tàngoor mi ngi aju ci dayoob ndëgërloom (walla ci man a wommatam), ci dawaan bi ak ci dend bi. V = R ⋅ I {\displaystyle V={R\cdot I}} V di dend bi, I dawaan bi, R ndëgërlu gi walla: I = G ⋅ V {\displaystyle I={G\cdot V}} G di wommat gi Waaye yii yamale duñu bàyyiwaale xel ci ne ndëgërlu gu Dëgërlukaay bi dafay soppi ci coppiteg tàngoor gi, dafay yokku su yokkoo, moo tax ñu koy woowee ndëgërlu gu xalaat, su fekkee dañu koy bàyyiwaale xel ndëgërlu gu dëgg lañu koy wax.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Al Bayda ab dëkku-kaw la ca bëj-saalum-penkug Libi. Mi ngi yaatoo 155,54 km², ci 2010 amoon na 250.000 way dëkk.


Moo nekk ci diggante Afrik ak Asi ak Òstraali ak dottub bëj-saalum


Ci angale mooy Bethphage; Ci faranse mooy Bethphagé Benn dëkk bu ndaw la woon, ci tundu Oliw ya ci yoonu Yeriko diggante Yerusalem ak Betani. Sorewul Betani. Dañu ciy wax ci Injiil ci Mc 21:1; Mk 11:1; Lu 19:29.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Niccolò Cusano University - Unicusano ab university Rom, Itaali.


Stavropol (Ставрополь) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 398 539 (2010).


ANA LAN MOOY MOOM SA BOPPU? Li as cëslaay buma bëgga seddoo ak aji jàng ji fi ci Jàngu bi saytu Kalaama Wolof (Akaademi Wolof). Ci sama biir waxtaan ak sama amdi-jam yi ma neka ndool, ken si gnoom dafa fa sulli yoon waxtaan bu ajju ci moomsa-bopp (liberte). Loolu mooma jox yëg-yëgu bind wax ji. Bi ëmbitu xalaat (concept): “moomsa-boppu” dafa lëntt, rax ci dolli neexuta tënkk ci anam yu léer, yu mucci ci wérenté. Waaye, manees na jappu ne, moom sa bopp mooy « meum-meum ak sagn-sagnu tànn wala bagna tànn ». wante nit ki du mana aag ci lii fileeg amul momeel bu matalè ci yaramam ak xellam. So gnu beggee léeral wax ji, nanu addu ne, moom sa boppu dafa lallu ci gniati kènu : tolloo (egalite), garange (securite), ak meunal sa boppu (independance). Ci biir seetlu, xell du mana nangu am moomeel ci sa bopp bu amul sakett, manam yamukaay. Ndax domu adam du mala.


LIHSAAN (rafetal) Lihsaan mooy nga jaamu yàlla di ko teewlu ba mel ni da nga koy gis,ci lepp li ngay def,te mu wóor la ne boo ko gisul it moom mi ngi lay gis.Kon na ngeen koy fuglu. Bu ngeen bëggee àgg ci martaba yu kawe yi,na ngeen di jëfe ndénkaane bile: maa ngi leen di denk xam-xam,ak kersa,ak sant yàlla ak sellal,ak tabe,ak noppeek lewet booy xamlu, ak muñ ak ragal yàlla ak degg-degglu maanaa yi,na ngeen di farlu ci top aji yërëme ji, fu ngeen man a ne te sori noonoo,bu leen baril wax aki nelaw, na ngeen di teet luy waral yaq, di moytu ngistal,fu ngeen man a ne,ak rëy ak mbañeel, tey sàkkug leer,maa ngi leen di denk ag dëggu, ak wakkiirlu ci yàlla,ak toraxlu ak neewi mebët,denk naa leen bariy teggiin,loolu da na waralub yool,barib xam-xam ci lu duli teggiin ay akub coona rekk lay waral.


Lat Joor Joob mi ngi juddoo ca Kër Amadu Yala, atum 1842 g.j, Saaxewar Soxna Mbay Jóob mooy baayam, lingeer Ngoone Latiir Faal di ndayam.Lat joor a ngi Meenoo ci neegi gèej Dencukaay:Lat joor joor.gif Lat joor waxambaane wu jàmbaare la woon, wu amoonug dogu, mu bokkoon ci ñu mag ñi daa jàmmaarlook sancaan yi ci goxub Afrig, mu nekkoon di kenn ci ñi ci gën a jàmbaare, gën cee fés, kenn melul ni moom ci bëgg rèewam ak askanam. Amoon na fit wow kenn du ko doyadil, daawul tiit ak lu man a xew. Nekkoon na njiitul xare lu mag, di aji politig ju ñaw, ju di boroomug jommal. Ci atum 1862 g.j, la ñu fal Latjoor Dammeel ca Kajoor. Ci atum 1864 g.j, la ko Federb daane ginaaw xareb Loro, teg loxo ca Kajoor, Ca la Lat joor deme Siin gir sakk o lëkkëloo ak Buur Siin Kumba Ndòofeen Juuf ngir xeeq Tubaab yi waaya Buur Siin daa gantal ci ndigëlu Federb.


Porofesëer Awa Mari Kol (borom këram sant Sekk) mu ngi juddu benn fan ci weeru mee atum 1951, nekk ab doktoor di tamit way-polotig ci Senegaal. Ab gëstu la buy gëstu li ëpp ci "SIDA" bi nga xam ne, siiwal na ci ay jukki yu bare. Nekkoon na kilifag deppàrtemaa ca "ONUSIDA"ca "Genève" diggante 1996 ba 2001. Diggante 2001 ba 2003 ak 2012 ba 2017, moo nekkoon jëwriñ ji yore wér-gu-yaram bi ci Senegaal. Fukki fan ak benn ci weeru septàmbar 2017 ba léegi, jëwriñu nguur la (ministar detaa) ci wetu Njiitu repibilig bu Senegaal. Am na borom-kër, am ñeenti doom.


Alaaji Alieu Ibraayma Cham Juuf a ngi judd ci 22 Oktoobar 1924 ca Banjul, Gàmbi, faatu ci 2 Awril 2011 ca kerr am Bakau, Gàmbi. Alieu Ibraayma Cham Juuf ñu gen ko xame Cham Juuf, bind kat bu maak la won ci mbiir cossanie Senegambia (Senegaal ak Gàmbi). Rawati na yit, daf dan xex tubaab yi pul Afrig, rawati na Afrig gu ñuul am seen bopp. Cham Juuf maamam ya nga askan no Siin ak Saalum ci xeetu Séeréer. Buur ba Jolof Alburi Njaay ak Buur Siin Kumba Ndóofeen Famak Juuf maami Cham Juuf leng ñu. Gambia, Land of our heritage The history of the Banjul Mosque Senegambia, The land of our heritage The history of the Bushell. Origin of The Gambia Chamber of Commerce & Industries Getting to know The Gambia Reviving a culture that had refused to die (1995) The calendar of historical events in The Gambia, 1455–1995 (1995) The Research Committee of Mbootaayi Xamxami Wolof The Centenary of Muhammedan School, 1903–2003. The First School Built by Muslim Community in Bathurst. A Memory Lane. The lives of the Great Islamic Scholars and Religious leaders of Senegambia.


Roog (mba Roog Seen) moi tuuri Yalla ci baati Séeréer ak Diiney Séeréer (A ƭat Roog).


Sahaaba yi: ñooy ñi àndoon ak yonente bi(yal na ko Yàlla dolliy xéewal ak mucc) jamonoonte ak moom te gëm ko. Abuu Bakar


Ndiir xeetu ñax la gu bokk ci njabootu "Cyperaceae". Ndiir ñax la gog ab guddaayam day toll ci diggante 25 ba 40i sànti meetar. Ay xobam dafa sew di gudde 5 ba 10i mm te tàllalu di niru ab jubb. Peeram dafa taxaw, liis te am i pàcc yu ñatti-koñe. Doom bi ci reen yi lay meññ. Ndiir bi day xaw a wurmbalu, yor wirgo wu jege mboq, ab deram ñagas. Ëmb na lu xaw a tollu ak 50% ci gilisit( sakaroos ak amido), 22% ci lipit ak 6 ba 7 poroteyin. Dees na ko jaay ci ja bi. Ca Senegaal dees koy lekk noonu mbaa soppi ko diw. Amna ñu koy soppi njar niki waa-espaañ. Amna it ñu koy jëfandikoo nib fiirukaayu jën niki waa-àngalteer. Meññeef mi Tóortóoru ñaxum ndiir Meññeef yi ci reen yi lay meññ Cyperus esculentus


Dëkku Liberewiil


Dibbtóon (pos ca Saalum) as ngarab su ndaw la su man a toll ci juroom benni met. Xobi dibbtóon day xaw a dëgër. Ay wàqaasam day laxasoo di am car yu ndaw yuy am i dég. Garabu dibbtóon manees na koo góob ci àll ngir jëfandikoo ko cim paj. Garabu dibbtóon man nañu koo fekk ci kembaaru Afrig li ko dale Seneegal ba Ecopi, Ugandaa, Keeñaa, bëj-saalumu Namibi Botswaana mbaa ca Mosàmbik, gàncax la gu man a màgg ci suuf su nanguwul, ci suuf su wow mbaa su am i xeer wala suuf suy taa nawet. Doomub dibbtóon deesu ko lekk, ay xobam it noonu. Waaye reen yi buñu ko baxalee man naa faj tooy ak coono. Leeg-leeg ñu toggaalee ko ak laax mbaa ruy ngir faj yaram wu tàng. Bantu garabu dibbtóon manees na koo lakk ngir am xeetu sunguf su ñuy defare saabu. Doom bi manees na cee cuub. Gardenia ternifolia


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Kinshasa mooy péeyu réewum Kongóo-Kinshasa.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Rabat (di الرباط ar-Ribat ci araab) mooy péeyu Nguurug Marok, mooy ñaareelu dëkk bi ëppi nit ca nguur ga. Mi ngi nekk ci wetu tefesu mbàmbulaanug Atlas gi. Ca jamono-ju-yàgg ja lañu fa tambalee dëkk. Ñoo ngi ko sos, dëgg-dëgg, ci 1150.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Niels Bohr: jëmm nit. Albert Einstein Jëmm


Xott-biteel gi xeetu garab la gu bokk ci ñoñ Eucalyptus. Óstraali la bàyyikoo. Guddaayuy 20i met lay yore, waaye man nay hàgg ba 45i met. Xàncam day dijj (3i sàntimet), woyof, te yor i gàkk gàkk yu xonq, yu baam, yu nëtëx ak yu weex. Saawiyee ba suye lay meññ ci barab yu naaje ya. Ronam bu tàbbe cig dex, dëkkuwaay la ñeel yenn jën yi. Dees kor kerloo te di ko fajoo it. Xobu xott-biteel Ay tóortóoram Doom yi Ëkkug xott-biteel Eucalyptus camaldulensis Farañse: gommier rouge/ des rivieres


Xël xeetu garab la gu bokk ci njabootu Moraceae. Xël man nay hàgg ba 40i met ci guddaay. Ficus platyphylla Araab: التّين Farañse: figuier


Sëriñ Móodu Lóo Dagana Sëriñ Mbay JAXATE Sëriñ Maalig Basin Si Sëriñ Muusaa KA


Sawat gi ci ñoñ Combretum la bokk. Bari na lool ca mànding yu Afrig. Garab gu neewi xob la, gàjj la guy àgg 1 ba 3i met. Xasam day ñuul bu garab gi gone, buy mag nag day baam. Soloom siiw na wàllu faj ci Afrig gu soww. Meññat mi Combrerum aculeatum


Taariixu àdduna bu bees bi te jamonoo Ag jiital Teeree ngi nii buy gàttal yoonu xam, ndax li nga daa lijjantee xam ciy fan ak cib coona, moom la lay xamal ciy waxtu, ci lu dulub coona. Muy bu nu def ngir feeñal ci baat ak waxiin yiy war a wuutu yu fraanse yu bari yu nuy teg ci barabi yu wolof yi, te kat fekk na wolof amoon leen mbaa mu manoon leen a am, te nu jàpp ne manunoo doylu wëlif leen. Ma yaakaar ne bu nu bëggee yombal dëgg, lu mu metti, metti, danoo war a wut ay kunaked babies in my asshole utlaay ñeel baati doxandeem yii bëgg a ruur sunu làkk wi, te nag yombug xam-xam mi ngi ci nga koy jàng mel ni jàngoo, kon lu tax muy français? Ginaaw du lu moy ab jumtukaay ngir xam, ngir déggante, waxante, te ma gis ne bu dee ci ay wolof seen làkk, lay gën a nekke jumtukaay boobu. Lii ak leneen lu bari, moo ma yobbu ci di xalaat ci di binde ci wolof, te ba yeneen kàllaama yi, ginaaw bindaluma ku leen moy.


Waxtaani Sëriñ Maalig Basin Si , njariñ, yare, laabire, yeete, ak waare Mbirum àdduna loo ci rëyal ba woote ko mu diis ba doo ko àttan Donga buy tërbiyawu moongi melni mbuus muñ duyi leer/ndox bu jegee jigeen manga cay jami ràbb muy seeb, bu ko laalee mu bëtt tuuru Kilifa balaa war a digle day def balaa war a tere day ba Liy yàq kilifa, ñàkk njariñ, ñàkk a jëf. Lepp looy santaane na fekk nga manal ko sa bopp ba su ñu gàntoo yit nga defal ko sa bopp, ngir nit ñi ku léen yaakaar ñu wor la. Liy yàq kilifa, yatt la: 1. Lu mu xam wax ko; 2.Luñ ko wax, mu waxaat ko; 3. Lu mu mer, xul ko. Ku la jaay yatt (3), jënde ko yatt (3): 1. Ku la jaay xam-xam, jënde ko maandu, mu ne ndax as gor bu maanduwul du teree moy Yàlla; 2. Ku la jaayub juddu, jënde ko ngor, ngir juddu bu rafet du teree dem kaso;


Ci xam-xamu nosukaay nosteg doxiin, ci tënk ND (operating system walla OS ci wu-angalteer), mooy mbooleem tëriin yiy yor, saytu lëkkaloo gu jumtukaayu nosukaay bi (tappaan yi, xel mi...) ak tëriin yi nga ciy jëfandikoo. Naka-jekk nosteg doxiin gi mooy tax jëfandikukat bi man di jot ci ëmbiit li nekk ci nosukaay bi jaarale ko cib jokkalekaay (muy ay njunj walla mbind yooy cuq mu lay won li nekk ci biiram). Yitteem bu njëkk mooy tax ba jëfandikukat bi, muy nit walla leneen, man di jokkalook nosukaay bi. Dañoo am ay cër yu cëslaay yu, daanaka, nosteg doxiin yépp bokk, waaye terewul am yooy fekk ci yenn yi rekk, moo tax ñu gënante: Saalub noste gi: di mbooloom ay tëriin yu ndaw yu lëkkaloo ci seen biir, lëkkaloo itam ak jumtukaayu nosukaay bi. Mooy liy njëkk a ubbeeku su nosukaay bi di takk, di it, man nanoo wax, wàll wi ëpp solo. Moo tax ñuy man a def liggéey yu njëkk ci ndoorteelu takk gi, tax ñuy man a jot ci tappaan bu dëgër bi, ci dencukaay yu noste yi.


Royuwaay:HomonRoyuwaay:Infobox Politicien Karolin Fay Jóob mu ngi juddu fukki fan ak benn ci weeru sulet atum 1923 ca Funjuñ, faatu ñaar-fukki fan ak juroom-ñeent ci weeru sulet atum 1992 ci Dakaar. Moom mooy jigeen ji jëkk a nekk ndawu réew (deppite), nekk it jigeenu ji jëkk a nekk jëwriñ ci Senegaal. Moo doonoon soxnay Demba Jóob mi ñu bóomoon atum 1967. Karolin Fay Jóob mu ngi juddoo Funjuñ (Fatig, bokkoon ci Afrig sowu jant gi doon wéy ci waawu Frãas (Afrique Occidantale française) fukki fan ak benn ci weeru sulet atum 1923. Doom la woon ci Luwi Jéen Fay, xam-xamam màccoon ci mbirum waññi (kontaabilite), bokkoon ci SFIO, nekkoon tamit kenn ci soskati Bloc démocratique sénégalais. Way-juram wu jigeen mu ngi tuddoon Faatim Jóob soqeekoo ci Mañ Jóob Mbaaco bu Waalo. Njàng mu suufe mi, mu ngi ko defe seen dëkk laata muy jàngeeji lekool Albeer Saró bi nekk tey lekool Bert Móbeer. Mu daldi am ndam ci joŋanteb dugg lekool normaal bu xale yu jigeen yi bu Afrig sowu jant gi doon wéy ci waawu Frãas (Afrique Occidantale française), nekk ca Tëngeej (Rufisque)Foofee la génne ak ab lijaasa atum 1945 ginnaaw bu mu jëlee ñetteel ci joŋante ba.


Saaru Xunti ma Makka La Wacc 105 Laaya la. (1) Maa ngi sant Yàlla mi wàcce ca jaamam ba téere ba te dara dëngu ca. (2) Mu jub xocc ngir mu xuppe ci mbugal mu metti muy bawoo fa moom ngir mu begal way-gëm yiy def ay yiw ne am nañu yool yu rafet. (3) Ca la ñuy sax dàkk. (4) Ngir it mu jàjj ña naan Yàlla am na doom. (5) Amuñu ca benn xam-xam waxatuma la séeni Baay. kàddu gu rëy a ngook gu génne ca séeni gëmmiñ. Waxuñu lu dul aw fen. (6) Boo demee yaa ngi alag sa bopp ci topp ci séen gannaaw ak u naqar ngir li ñu ñakk a gëm wax jii. (7) Nun dey def nanu li nekk ci kaw suuf mu koy taaral. Ngir nu nattu léen kan ci ñoom a gën a rafet jëf. (8) Te nun noo def la ca kowam mu dib dénd bu wow kohh. (9) Ndax yaakaar nga ni gaay xunti ma ak (seén xaj ba nekk nañu di lu yéemé ci sunnu kéemtaan?


Moom sëñ bi,bi waajur wiy dund, nanguwutoon a taxaw mbaa muy taxawal dara,moom daal ci moom rekk la toppoon ,mel ne néew bu nuy sang, fu nu ko jëmewul du fa jëm. Bi mu làqoo nag,mu des ca ligéeyam ba mu ko bàyyee woon at ak lu topp. ña fa nekkoon it ciy dongo jàng rekk a leen fa bàyyi woon, du leneen,moom itam ab jàngalekat rekk la woon,waaye loolu teewul woon mu doonoon ku daan yёr (jàng) lu bari téerey Gaa ña (gaa ñi bu ñu ko waxee ñaare mooy magi tasawwuf yi) . Yàlla defoon muy ku sopp beru ak wër ni ko ñu baax ñi (ñoñ tasawwuf ) soppe woon. Mu daa indi ay anam yu wuute ci seeni waxiin, di leeral seeni maanaa yu làqu, di yëg seeni làmmiñ. Noonu la nekke woon – ci yooyu yëg-yëg ak yittewoo suufiyu yu mag yu njëkk ya, ak a gëstu séeni wax aki mbind – ba mujj himma ju kawe ji (himma ci lun man a firi mooy yitte) dikkal ko, muur ko, yёkkati ko, yëngal ko,dalal ko, mu mujj moomatul boppam manatul a def lu dul woo nit ñi ci anam gu woyof jëme ci mbiram moomu (muy tasawwuf ak ab yëg-yëgam).


Niiruw jant cig njort, mooy niiruw gil wi nga xam ne ca la sunu nosteeg jant juddoo. Bii xalaat-jiital(hipothèse) kii di Emmanuel Kant mooy ki ko njëkk a biral ci atum 1755, jàppoon na ne niir wi day wëndeelu ndank-ndank ci boppam, di gën di danku ak di tàcc ci sababu bijj (gravité) gi, dem ba nekk ay biddiw walla ay àdduna. Pierre-Simon Laplace it ci atum 1796 biraloon na gisiin wu ni mel.


mooy balluwaay bi yoon yi di génne moom yoonal nag doole la joj péncum ndawi réew mee koy ame mooy barab biy yoonal génne jox àtte gi maanaam letaa (nguur gi) ngir mu tënku ci. Mbooleem yoon yi (les lois) ndawi réew yee koy kàddu maanaam “woote” ngir mu dem ca dooley wéyal ja àtte gi ame ngir mu doxal ko


Pyatigorsk (Пятиго́рск) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 142 511 (2010).


Dubna (Дубна́) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 70 663 (2010).


Gdov (Гдов) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 4 379 (2010).


Tonga (Ruwaayom bu Tonga) : réewu Oseyaani.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Tugal mooy wàll wi féete penku goxub Tugalasi, ci baax dees koy jàppe niki benn ci juroom-benn walla juroom-ñaari goxi àdduna bi. Gox baa gi digu ci sowwu ci mbàmbulaanug Atlas gi, ci bëj-gànnaar ci dottub Bëj-gànnaar bi, yem ci géej gu Diggu gi ci bëj-saalum. Ay digam ci penku dese nañoo leer, dinay faral di jur ay werante; li ko waral mooy ni mu taqalook goxub Asi. Waa-Islaand jàppees na leen ni waa-tugal (donte féeteem ci degalub Tugal-Aamerig), ak mbooleem dun yi ci géej gu Diggu gi, Sipër mi gën a jur coow, ci wàllu melosuuf. Riisi ak Tirki ñi am li ëpp ci seen suuf ca Asi, waaye day ni rekk li ëpp ci seen taariix réewi gox bi lañu ko bokkal. Ngir xóotal: Melosuufug Tugal Tugal a ngi yaatoo 10 392 855 km² (fukki junni-junni ak ñetti-fukki-junni ak juroom-ñent-fukk ak ñaar ak juroom-ñetti-téeméer ak juroom-fukk ak juroom).


Virgin Islands, U.S. (Virgin Islands of the United States)


Alquraanul Kariim Kaamilub Alquraan bi Kaamil bi mi ngi doon téemeeri saar ak fukk ak ñeent ,saar yooyu mooy yii di ñëw 1-Saaru Faatiha 2-saaru baqara 3-saaru aali-himraan 4-saaru nisaayi 5-saaru maayida 6-saaru lanhaam 7-saaru lahraaf 8-saaru lanfaal 9-saaru Tawba 10-saaru yuunus 11-saaru huud 12-saaru yuusuf 13-saaru rahdi 14-saari Ibraahiim 15-saaru hijjri 16-saaru nahli 17-saaru Lisraa 18-saaru kahfi 19-saaru Maryam 20-saaru Taahee 21-saaru Lanbiyaa 22-saaru hajji 23-saaru muuminuuna 24-saaru nuuri 25-saaru furqaani 26-saaru suharaa 27-saaru namli 28-saaru xasasi 29-saaru hankabuuti 30-saaru ruumi 31-saaru luqmaani 32-saaru sajjda 33-saaru lahsaabi 34-saaru sabayi 35-saaru faatiri 36-saaru yaasiin 37-saaru saaffaati 38-saaru saadd 39-saaru sumari 40-saaru xaafiri 41-saaru fussilati 42-saaru Suuree 43-saaru suxrufi 44-saaru duxaani 45-saaru jaasiya 46-Saaru lahqaafi 47-saaru muhammad 48-saaru fathi 49-saaru hujjraati 50-saaru majiid 51-saaru saariyaati 52-saaru tuuri 53-saaru najjmi 54-saaru saahati 55-saaru rahmaani 56-saaru waaqihati 57-saaru hadiidi 58-saaru mujaadalati 59-saaru hasri 60-saaru mumtahanati 61-saaru saffi 62-saaru jumhati 63-saaru munaafiquuna 64-saaru taxaabuni 65-saaru talaaqi 66-saaru tahriimi 67-saaru mulki 68-saaru qalami 69-saaru haaqati 70-saaru mahaariji 71-saaru nuuhi 72-saaru jinni 73-saaru mussammil 74-saaru muddassir 75-saaru qiyaamati 76-saaru linsaani 77-saaru mursalaati 78-saaru nabayi 79-saaru naasihaati 80-saaru lahmee 81-saaru takwiiri 82-saaru linfitaari 83-saaru mutaffifiina 84-saaru linsqaaqi 85-saaru buruuji 86-saaru taariqi 87-saaru lahlee 88-saaru xaasiya 89-saaru fajri 90-saaru baladi 91-saaru samsi 92-saaru layli 93-saaru duhee 94-saaru sarhi 95-saaru tiini 96-saaru halaqi 97-saaru qadri 98-saaru bayyinati 99-saaru silsaali 100-saaru haadiyaati 101-saaru qaarihati 102-saaru takaasuri 103-saaru hasri 104-saaru humasati 105-saaru fiili 106-saaru quraysin 107-saaru maahuuni 108-saaru kawsari 109-saaru kaafiruuna 110-saaru nasri 111-saaru masadi 112-saaru lixlaasi 113-saaru falaqi 114-saaru naasi [1] PDF


Mbuug ak Way Mbuug nag mooy Misig (fr musique en music) mbuug nag ñu bari xamuñu baat bi ci wolof ba tax na misig rekk lañu koy wax ndax daa bokk ci baat yi nga xam ne ñépp a ko bokk niki lu mel ni widewo(video). WAY, baatu way mi ngi juge ci nit ku way maanaam nit ku yeww li tax ñu tudde nit kookii waykat dafa way ba man a sos ay wax mbaa ay nose yoo xam ne nit ñi mu nekkal bàyyiwuñu ci xel mbaa sax xamuñu ko woon, kon moo leen gën a way ba tax muy way kon ku ñuy tudde waykat dafa war a doon kuy yeete Ay Mbuugkat ci Senegaal Didier Awadi Foumalade Touré Kunda Ismaël Lô Ndiaga Mbaye Youssou N'Dour Ay nosekat/Taalifkat ci Senegaal Seriñ Muusaa KA Sñ Sàmba Jaara Mbay Sëriñ Mbay Jaxate Mamoor Xam Sa Diine


Ag jiital Teeree ngi nii buy gàttal yoonu xam, ndax li nga daa lijjantee xam ciy fan ak cib coona, moom la lay xamal ciy waxtu, ci lu dulub coona. Muy bu nu def ngir feeñal ci baat ak waxiin yiy war a wuutu yu fraanse yu bari yu nuy teg ci barabi yu wolof yi, te kat fekk na wolof amoon leen mbaa mu manoon leen a am, te nu jàpp ne manunoo doylu wëlif leen. Ma yaakaar ne bu nu bëggee yombal dëgg, lu mu metti, metti, danoo war a wut ay kuutlaay ñeel baati doxandeem yii bëgg a ruur sunu làkk wi, te nag yombug xam-xam mi ngi ci nga koy jàng mel ni jàngoo, kon lu tax muy français? Ginaaw du lu moy ab jumtukaay ngir xam, ngir déggante, waxante, te ma gis ne bu dee ci ay wolof seen làkk, lay gën a nekke jumtukaay boobu. Lii ak leneen lu bari, moo ma yobbu ci di xalaat ci di binde ci wolof, te ba yeneen kàllaama yi, ginaaw bindaluma ku leen moy.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Rab (farãse: animal) : Dundat yi


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Jum (en : rocket)


Kazan (Каза́нь) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 1 143 535 (2010).


Porkhov (По́рхов) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 10 608 (2010).


Ag mottali : Laa yéene woon a indi fii nag la mate () te mooy wolof ya sànku woon ba tëe jote Ma jug dabaatalaat ko ngir mu dekkiwaat () te suuxataat reen ya ba xob ya seqiwaat Ba meññatam ma ñor njariñ la daj fu ne () ku nekk mos ca kotttéef la daj ku ne Ñu bokk fëx ku des ginnaaw jéem a dabe () te daw ba roppi népp nag te buñ rabe Mu dooni mbég ci népp tey ag ségëre () te xel yi dal ba xol yi dootul fér-féri Yaraax yaraaxam yi itam fatt taraj () ba ab poroxndoll du des bu lenn xaj Ba sun cosaan xajam-xajam ya set wesal () layaat ko seggaat ko ba tër dootu ca des Ñu rat ko nag ba dóotu dàngang jawali () ci ndànd-fayfayug keneen bay lëjali Ne nit amul lu dul cosaanam ak ngëmam () cosaan la it làkk a ca jiitu nañ ko gëm Ku wàcc sab andati and boo dem it () fekk boroom ca kaw ne déjj day ku mat Ndegam dangaa waññiku delsi ci sa bos () fekk keneen toog ca dangay ku xel ma des Kon maa ngi woo népp ñu bokk takkuwaat () te fonk suñ làkk wi buñ ko sànniwaat Nit bu nitee du dem ci tool bàyyi sasam () di bay sasuw keneen ba booyaluw sasam Dafay fexee lippiku népp bay sasam () bu sottalee bayal keneen di ndimbalam Dafay jariñ nit kit e bañ koo jariñoo () balaa jariñ nit ki nanig ba jariñu Ñu ñaan ci Yàlla miy boroom mu boole ko () ci jëf yu yiw ya suñ xel it mu dolli ko Te def ci woy wi barke xiirtal nu ci way () ci fonk suñ làkk wi népp bokk wéy Ba tax manul a jot yeneen làkk yi cig jëm-kanam Seqi: jebbi Wattiit; lu nu watt Daw teeyadi Mbégte Diggante yu dara nekkul Bën-bën bu xaw a yaatu yeew Rëcc ak màmm Waññil keneen aw sasam ginnaaw bi nga bayee saw sas ba noppi Xasaayit gi Sax ci mbir, way ci deŋ


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Ndox (fr : eau) : Yolaakon


Àllarba / Alarba : bés ñent (ayubés)


Arminaat seddatlinu taariix(date) yi la ci jenn jamono. Doon na ag noste gu waa Isipt yu yàgg ya sàkkoon ngir séddatle ak a nos jamono ji ci ay diir. Ca ndoorte la dañu koo sàkkoon ngir man a dëppale yenn feeñte yu saytubiddiw ak yu gëstubiddiw ak jamono ja ñuy amee. Doon nañu ko jëfandikoo it ngir natt seeni bési xumbéeli diine. Ci taariix arminaat yépp a cëslaayu ci ay bennte(unite) yu dénd yu seen diir aju ciy feeñtey saytubiddiw. Daanaka ci xay yépp, coppite gi ci bés ak guddi moo doonoon bennte bi ñuy natte at yi. Wëndéelug Suuf si doon li waral safaanu googu, te njël gi du amandoo ci barab yi ne ci kol-kolu suuf si . Soo xoolee Senegaal ak Faraas bokkuñuy waxtu, Faraas a ñuy rawee ñaari waxtu su dee nawet la, benn waxtu su dee noor la . Li demiinu weer doon lu yomb a may-bët, moo tax mu doon ab jumtukaay ngir natt jamono ji. Arminaatu jullit ñi moon weer wi lay topp , waaye arminaatu geregori moom jant bi lay topp. Mooy mbooleem jamono yi, at doon na diir bu gudd.


Kureelu Mbootaayu Xeet yi ndawi réew yu mag yi, yu ci mel ni Nguur-Yu-Bennoo , Diiwaan-yu-Bennoo yu Aamerig, Bennog Sofyet, Faraas ak Siin, danoo daje woon ci Wasington peeyub Amerig ci wenn waxtaan atum 1933g, ginaaw bi as lëf ci ndam tàmblee feeñ ñeel reewi tapoo yi . Ci noonu nu gëstu woon nan lanu fiy sose ag mbootaay gu adduna guy yëngu ci saxal ponki jàmm ci adduna bi, jële fi xeex yi, amal fi maandute ak yamoo ci diggante mbooleem reew yi, ak rafetal nekkiinu mboolaayu r;ew yi, ci koom-koom, mboolaay, aada ak wér. Bi loolu jàllee nu def benn dajeb waxtaan bu àdduna bi ci dëkku San Fransisco ci 25 awril atum 1945, ngir rëdd fa ag kollëre ñeel ag mbootaayug xeet gu yees gu fiy wuutu kureelu xeet yi. Ndawi lu tollook juroom fukk ak benni reew teewe nanu ko, nangu it ci nu def kollëreg mbootaayu xeet yi, ak xaatim ko ci 26/06/1945g.


Narab garab la gog dees koy fekk ci tund sahel ba Sudaan, Senegaal jëm Kamerun ak yenn gox i Afrig yi, garab la gog dafa bëgg suuf su xaw a tooy. Garab la gog day am ay dég sëq lool guddaayam manees na ko natt ci 10 jàpp 20 ci ay met. Yaatuwaayam dees na ko natt ci 80i sàntimet. Am xasam day leer yor melo wu baam. Taw yu jëkk yi ci la garab gi tàmbali di am ay xob. Foytéefam day am ay doom yoy bu demee ba nekk mag, da na man a làmboo ak 5 jàpp 9 ci ay doom. Garab la gog dees koy jëfandikoo ni fiime ngir dekkilaat suuf si. Boo demee ci pajum cosaan garab la gog day faj metiitu biir. Garabu matt la it. Acacia polyacantha


Peex xeetu garab la gu bokk ci njabootu Bignoiaceae te bàyyikoo Afrig gu naaje. As ngarab la su am i tóortóor yu yor melow puur te dajaloo ciw car. Jur gi dañ ciy xéewaloo. Stereospermum kunthianum


Garabu lawbe, mbaa dundul, mbaa guy-jéeri noo ngi koy fekk ci xalag sowwu jantu Afrig niki Senegaal jëm diggu Afrig, dalee Gine ba Gana, jaare Niseriya jëm bëj-saalumu Càdd. Ag ñeme conoom tax na mu man a dund ci àll bu wow, fu naatul lool ak fuy am naaj. Garab gi dina man a dund itam ci barab bu am i xeer ndax buutam ni mu man a denccee ndox noonu la ko man a muucoo. Lawbe gi garab la gu am ay xob yu ndaw. Njoolaayam dina dem ci li ëpp ci 10 ba ci 25i met. Ci Sahel nag néew na li muy weesu 6i met. Peeru garab gi day am i dég rawatina bu garab giy màgg, xas mi woyof. Garabu Lawbe dëgg-dëgg garab gu man lu bari la, di joxe ay garabu paj, ñam wu nuy lekk, diw, matt, añs. Ñoo ngi koy bay ci Afrig sowwu jant. Garab gi mi ngi tóortóor ak a meññ li ko dalee ci juroom benneelu atam, moo ngi aju ci nekkiinam. Ci li ëpp mi ngi meññ ci noor.


Dungidég garab la gog mi ngi bokk ci njabootug Fagara Zanthoxyloide. Cosaan laa nga ca Senegaal ak Kamerun. Garab la guy sax ci wetu géej ak fuy am ndox. Dungidég garab la gu bari njariñ. Garab la guy faj jàngoroy biir, jàngoroy dënn añs... Xob yi, xàncam yi ak reen yi dinay faj tawati mbàq guy metti (estomaa), tawati góom i biir ak biti, soj, biir buy daw, emoroyit, ak yeneen. Manees na ko soccoo, dinay wàññi daŋaru bëñ buy meti ak it di ko faj. Dinay yombal dawug dereet ji. Reen yi bari garab yees koy def ci wàllu faj, rawatina ca Burkinaa Fasóo, ca Gana, ca Niseria, ca Mali ak ca Kodiwaar. Fagara Zanthoxyloide


Dugóor xeet la ci xeeti garab yi, mi ngi bokk ci njabootug Annonaceae. Mi ngi sax ci tund yi nga xam ne suuf si day xaw a wow walla ci barab yi nga xam ne day xaw a tooy. Garab la gog guddaayam man naa àgg 6i met. Ab xasam day yor melo wu baam daal di liis, ci nawet bi lay faral di meññ. Ay xobam day yor melo yu bari bokk na ci baxa, daal di muluŋ, guddaayam man àgg 7-17i sentimet. Ay fóoyteefam day liis daa di muloŋ, yor melo wu mboq walla puur. Dugóor garab la gog dees koy lekk, saa-afrig yi bëgg nañu ko, ndax dafa neex lool, tey it bari na lu miy faj. Xobi dugóor Dugóor bu ñooradi Dugóor bi Annona senegalensis


Jalambaan as ngarab la su am ay xop yu sew yu toll ci ñeent ak xaaj, ba ci juróom-ñaar ak xaaj, ci ay met waaye néew na lool lu muy yegg fukki met ak juróom. Garab gi noo ngi koy fekk lu ci ëpp ci àll bi di ko jëfandikoo ci wàllug paj walla ci ay jumtuwaay. Bantu jalambaan bokk na ci li ëpp dayo ci liy jóge ci Afrig boole ko ak ay jumtuwaay yu bari yu nu ci man a jële. Bokk na ci it yi ñu gën a jox cër gën koo yittewoo ci wàllug yattum bant ci wàllum defar ay jumtuwaay yu jëm ci wàllu misig ñu di ko jaay ci àdduna bébb ci lu ndaw waaye ci njëk lu kawe. Dëkkuwaayam garabu jalambaan man nañu koo fekk ci gox yu bari ak ci dundiin wu wuute man nañu koo fekk ci suuf su wow walla suuf su xaw a tooy dana ñu ko fekk it fu am i xeer waaye fi ëpp ci fi ñu koy fekk mooy cib àll ci àll boo xamentani lu ëpp ci garab ya séeni xop day sew walla fu jége géej.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Jinax j: rab la ci rab yi dëkk ak nit ñi....


Disambar mooy fukk ak ñaareelu weer ci arminaatu Gregori ak ci bu Suul. Turam ma ngi jóge ci latin december, jóge ci decem (fukk), ndax moo nekkoon fukkeelu weer ci arminaatu waa-rom bu jamono ju yàgg ja.


Koloombi (Republik bu Koloombi) : réew Aamerig


Confucius (Royuwaay:Zh, or Royuwaay:Zh), literally "Master Kong", (traditionally 28 September 551 BC – 479 BC) was a Chinese thinker and social philosopher of the Spring and Autumn Period. The philosophy of Confucius emphasized personal and governmental morality, correctness of social relationships, justice and sincerity. These values gained prominence in China over other doctrines, such as Legalism (Royuwaay:Lang) or Taoism (Royuwaay:Lang) during the Han Dynasty (206 BC – AD 220). Confucius' thoughts have been developed into a system of philosophy known as Confucianism (Royuwaay:Lang). More commonly abbreviated to Royuwaay:Zh; see Names section "Confucius (Stanford Encyclopedia of Philosophy)". Plato.stanford.edu. Retrieved 2010-11-07.  Royuwaay:Harvnb Royuwaay:Harvnb Royuwaay:Citation needed Royuwaay:HarvnbRoyuwaay:Citation needed


Weenus Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal


Yoro Booli Jaw (Yoro Jaw), taarixkat la woon ca cosaanu Senegaal, gane adduna 1847, te dee ca atum 1919. Bokk naa ci ñu jëkk nettali cossanu wolof yi, ci kallamu nasaraan, ca Senegaal. Ci wallu taarix, ci liggeeyam lañu gëna sukkandiku ngir faramfacce cossanu wolof yi. Yoro Jaw, Waalo la juge woon, juddu ci dëkk bu ñu naan Xuuma, dëkk bi di musa nekk peeyu Waalo. Yoro Jaw, géer la woon, bokk ci xeet yi Brak (buuru Waalo) waroon juge ngir mëna falu. Ñeeti negg ñoo yoroon Waalo, géer yi bokk ci, ci seen meen. Amoon naa Tejeek yi (Yoro Jaw, ci la bokk), ñoom seen maam di ay Pël, amoon naa Joos yi, seen maam di ay Séeréer, ak Loogar yi, seen maam di ay Naar. Ci geñoom, ci ñu sant Jaw la bokkoon, askan woowu baawo ci Jaa Ogo yi. Baayam mooy Fara Penda Majaw Xoor Jaw, yaayam di Booli Mbooj. Bi mu nekke xale, yoobu neen ko ci li ñu wax l'ecole des otages, ci wolof mooy daara ji ñu denc jaam yi.


Sëriñ baa ngi gane àdduna - ci li nu wax - ci atum junni ak ñaat téeméer ak juroom ñaar fukk (1270 g / 1853 g.j). Am ñu ne atum junni ak ñaat téeméer ak juroom ñaar fukk ak ñaar (1272g / 1855 g.j) ca kër waajuram wu góor ca Mbàkke Bawal ,mu nekk leegi ca wetu yoonu saxaar ga. Boroom xam-xam bu mag bi nuy wax Alhaaji Hamidin doomi Usmaan Alfuutiyu Altilriyu nee na: (( sëriñ baa ngi gane àdduna moom mi sunnawoo sunnas yonnant bi,ci atum (sharaha),muy 1270g làqu atum (shumoos) muy 1346 g te booba mi ngi am juroom ñaar fukki at ak ñeent mel niy jant (cig leer). Am ñu ne juroom ñaar fukk ak ñaar. Ci guddig àllarba, ci ñaar fukki fani muharram)). Moom sëriñ bi, bi mu ganee àdduna aji juram ju jigéen ju tedd ja a ko yoroon ba mu mat a jàngi. Mu tudoon nag Amadu doomi Muhammad doomi Habiibullaah, doomi Muhammadul Kabiir, mom Habiiballaah mu njëkk ma, doomi Muhammadul Xayri,.


wéyal mooy ponk bi xaw a ëpp solo ci ñatti ponk yooyu, ndax moom njiitul réew mee koy ame, walla jëwrin ju njëkk ji bu dee nosteg péncu réew (regime parlamentaire), mooy doxal réew mi di tënku ci yoon yi bàyyikoo ci dooley yoonal ji, bu ko defee yoon di ko fuglu (controler).


Internet (di jàng in-ter-net, jóge ci baatu latin bii di inter=diggante ak bu wu-angalteer bii di net=lënd) moom lañu jàppe niki lënd gi gën a rëy ci àdduna bi, te boole ay junni-junniy nosukaay lëkkale leen ci seen biir. Mi ngi judd ci ati juroom-benn fukku yi niki ab sémb bu kuréel gi yor kaaraange ca Diiwaan yu Bennoo yi ngir sos ag lonkoo ci seen diggante, ci njeextal xare bu sedd bi lañu ci yaatal ñeneen ñu dul yëngu ci kaaraange rekk, lëkkale daara yu kawe yi gën a mag, ci lu njëkk, ba yàgg mu àgg ci yenn liggéeyuwaay yi, ci noonu lu muy gën di dem di gën a yaa ba àgg tay ci sunu kër yi. Internet man nanu koo jàppee niki ag lonkoo gu xellu te fasu teg ci, cëslaayu ci fànni jumtukaay ak xeeti lonkante gu ne, lëkkale leen ci seen biir. Jumtukaay yiy lonku ci internet lees di wax host(di tekki gan ci wolof) walla end system (nosteg njeexte ci wolof), mbir miy jokkale host yi la ñuy wax lëkkalekaay.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Móoris (Republik bu Móoris) : réew Afrig Afrig gu Bëj-saalum • Alseeri • Angolaa • Bene • Botswana • Burkina Faso • Buruundi • Cadd • Ecoopi • Eritere • Eswatini • Gaambi • Gaboŋ • Gana • Gànnaar • Ginne • Ginne Bisaawóo • Ginne gu Yemoo • Isipt • Jibuti • Kamerun • Kap Weer • Réewum Diggu Afrig • Keeñaa • Komoor • Kongóo-Brasaawiil • Kongóo-Kinshasa • Kot Diwaar • Lesoto • Libeeria • Libi • Madagaskaar • Malawi • Mali • Marook • Móoris • Mosambik • Namibi • Niseer • Niseeria • Ruwandaa • Saambi • Sahara gu Sowwu • Sao Tome ak Principe • Senegaal • Seysel • Simbaawee • Siraa Leyoon • Somali • Sudaan • Sudaan gu Bëj-saalum • Tansani • Togóo • Tiniisi • Ugandaa


Lëng xeetu garab la gu bokk ci njabootu "lamiaceae" ak ci ñoñ "Vitex". Bari na lool ci Afrig gu diggu gi,ca komoor ak ca Rewño. Mbind mii jukki la bu ñeel meññiit mi. Man ngaa bokk ak nit ñi say xalaat ci jagal ko. Meloom day ñuul, peppam dees koy lekk. Meññeef mi, ci nëtëx lay doore, ñor digante mee ba noowàmbar, daal di ñuul te saf suukar. Guddaayu garab gi ci diggante yaar ba yatti meetar lay toll. Afrig la am ak bàmbulaan Endo. Ci dunu Rewño it dees na ko fa fekk. Vitex doniana


Ci angale mooy Apelles; Ci faranse mooy Apellès Benn toppkatu Yeesu ca Room la woon. Turam feeñ na ci Injiil ci Ro 16:10.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Pari mooy péeyu rééwum Faraas. Nitñii motnañu 2 187 526 (2017). Notre Dame Sainte Chapelle St. Etienne du Mont Seine, Pont Saint-Michel Place de la Concorde Au p'tit Grec à la Rue Mouffetard Sacré-Cœur Vue depuis Montmartre


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Xonq : melo (fr : rouge)


Na ngay dëgër ni déjj far jéggi dayo - te doon ku dëjjarle di dàkku mbamb ya Ba mel ne mbëtti deg ya mbaa mel ne ndëfëñ - du jàmbatub dagg ni dëññ mbaa wetañ Te bul di aw ndóol wu dëféenu fàww rek - saxal di dàllu bul di dallu mukk nag Bul di dijooti ndàmm sonn a koy maye - faral di dànna bob du déjjatuy moyi Dëtëm ndoxum ndam ma mu neex ci ndenqaleeñ - nga nòyyi ndeemeexi ngënéel sa diine feeñ Dat ga di dòtti yaw nga des, dér , darale - ni ku ñu dòtt tey ku dërkiis të file Di dëflu ciw tiis te nga ndarkepp sa mbir - dëxëñ sa ndaaf te ndàmbe mbeg akiy naqar Te bul di diis ba faf di ndaari des ginaaw - na ngay doronke dund gii doylu la teew Te bul di dàññi mel ne kuy das defarul - déeyaale ak détti denéer yuy dexi xol Te doylu yaw doonte ne dóor-dóor nga ame - dàggiku ndeem dooj nga am it bul ko gëme Te dànd dollenki bakkan, daw ko bu wóor - te bul di dandal it sa xol bu xel mi dar Te dàngañal te moytu detteelu itam - ca kàmbi diiŋat ya te daw dee du xalam Demal ca dex ga bàyyi déeg yi daa doyul - te digg-dóomu nag ci lépp bul ëppal Te bul di ndeetet lu di tan-tanlu itam - saxal di tan te bul dagook a ndiigu tam Na dëgg doon sa nding looy dunde dadam - ta bay sa dooñu diine bul di dooji tam Te bul di doore mukk diisool ci lu ne - da nay teree daanu di tee diig ci lu ne Xamal ne Yàlla day dënéerlu képp nit - nang ko ba xel dàggiku ngir teg na la bët


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Wert walla nëtëx: melo (fr : vert)


Ci làkku ibrë (אמון) la tur wi jóge. Ci angale mooy Amon; Ci faranse mooy Amon Tàmbalee ci Robowam fukkeelu buur ak ñeent ci réewu Yuda la woon, di maamaatu Yeesu ci Macë (Mc 1:10). Man nañu gëstu jalooreem ci 2Ki 21:18-26; 2Ch 33:21-25.


Arafu R Rayal sa rëy gi rendi reewandeek ragal () te roy rafet-rafet yi réccu ràggi xol Raxas sa réeri xol ba roppi gépp raw () te roof ca rus Yàlla te rembatal ko yiw Te rëcc saytaane raxal fiir ga mu yor () te rat ko rinkil ko du ruur génnati far Te bum la rambaaji defal rukk ci moom () ratt daŋar ja rekki mbooleemi naram Te rënk gëm ca róok te bul raf ba mu rot () te rikk bum la xoqutal ba tax nga rët Bakkan bi ruuj ko rijji reen ya riije ko () te rëq ndiggam la te ray ko robi ko Adduna rusloo ko te raaf rëddi faram () te bul di ruusaanu ak’ay ronni yëfam Tey raju bànneex di ko rog, ràññiku moom () raggal téram ba ba mu set rësal pexeem Sa noon yi buñ ree bu ci kenn rëcc tam () na seeni reefu ne ci yaw bu leen yërëm Na seen dereet yi riix ci suuf si rungleen () te ràngleen lu rëy te metti rombleen Nangay rañaan di jàggi ruur di daw fu rëb () di tuubi rëcc-rëcc roñ ca yiw ya ŋëb Te riggalal ngënéel ci xol bi yu’ñ ca riim () te bul di reggal it sa kàddu dee ko riim Te bul di ràppal ak a reesal lu lewul () doonte lu ras nga am te am rooy rafetal Te bul di rannamtalu ngir rëbb ci wor () ngir jëfi ku’ñ rëbb la daw ko jiitu far Fees bay tuuru yeew Tànk yu rinki mooy yu wóom ya jegee tànk ya soree jàkk xool bu baax Dindi;summi Mooy Yàlla ci séeréer, bu ko wolof waxee li mu ci jublu mooy dégéj ba gën a sori gajj Buddi; sulli Daggate far Diibal ay tànk ngir bëgg dara Rog Raju : sàcc xibaar Digub dee maanaam jotug waxtuw dee Taq Boole mbooloo jiital gàll ak yan song Daaneel ci suuf Feesalal Sësale Reggal kàddu: diisal ko Wax wax ju suufe te teey Yéré yu tàlliwul Cere ju amul ñeex Wax wax ju neex


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Juróom ñent : 9


Salaan garab la gog mi ngi bokk ci njabootug aforbiyaas cosaanoo ca penku Afrig. Garab la gog ñu ngi koy fekk mu yaatu lool ci tund Afrig. ==Melo wi== Garab gu yamamaay lay doon goo xam ni ci guddaayam day jàpp, yaari met. Ay bànqaasam dëgërul lool. Daa gaaw a jooy lool it. Soo ko daggee day génne meen mu weex niki poftan. Ag keram nag, mbëtt yi ak jaan yi bëgg nañu ko lool, ba dañuy faral di gas ci ag ronam lu bari. Xetug ay xobam nag neexul. Bu dee ca Senegaal, ku dugg neegub góor di ab njulli daa ñu la ko faral di wutal. ==Solo si== Garab la gog manees na koo jëfandikoo cim paj ak ci yeneen ak yeneen. Xobi salaan Euphorbia balsamifera


Ci làkku ibrë (בִּלְעָם) la tur wi jóge. Ci angale mooy Balaam; Ci faranse mooy Balaam Ku mbubboo turu yonent la woon, te fexe woon a rëbb bànni Israyil, ngir sàkku alal ca jamano Musaa. Bokkul woon ci Yawut yi. Gisaanekat la woon itam. Dafa digal buuru Mowab Balag, ñu jéema boole waa Israyil ak jaamu xërëm. Loolu moo tax Israyil rey nañu ko. Man nañu jàng ci jalooreem ci Nu 22:1-24:25; 31:8; De 23:4-5; Jos 13.22; 24:9-10 Injiil moo wax ci Balaam ci 2Pi 2:15; Yu 1:11; Pe 2:14.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal São Jorge dos Órgãos benn dekk-dëkkaan São Lourenço dos Órgãos ci yu dunu Santiago, Kap Weer. Tomé Varela da Silva http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx "Discurso PM, Dr. José Maria Pereira Neves, na Cerimónia de Inauguração da Universidade de Santiago", Assomada,16 fewriee 2009


Du ñàkk mas ngéen a gis ay gaal yu mag ñuy tëmb ci kaw géej: te kat ci weñ lañu leen liggéeye te weñ du feey, loolu man nga cee xam dara soo jëlee ab pont mbaa lenn ci weñ tàbbal ko ci ndox. kon am na jenn doole juy safaananteek diisaayu gaal yooyu, te ñooy tax ba ñuy des ci kaw ndox mi di tëmb. Bu ngéen ci bëggee xamal seen bopp dara, jëlléen loxo ngéen nuural ko ci mbalkam ndox, bu ko defee ngéen yolomal séen loxo te xool, dingéen gis ne am na jenn doole juy jañ loxo bi te di ko tëmbloowaat. yii ak yeneen seetlu yu ni mel ñooy wone ci anam gu leer jikko ju daj ji nga xam ne nekkul rekk ci ndox, waaye nekk na ci yeneen yolaakon yi ak gaas yi,ñu duppee ko Dalub Archimède, moom Archimède nag benn boroom xam-xam bu Gres bu yàgg la


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Ndiané : Pentanemus quinquarius (dundat yi) (fr) Informations et connaissances sur les milieux côtiers et marins ouest africains : "Ndiané" (en) Fishbase : "Pentanemus quinquarius"


Doolerandu mooy xam-xam biy gëstu lepp lu ñeel wuutuloxo yi, doxalkat, ndaamar, ci gattal, lepp luy jur walla di yòbb ab jalaxu, doole, ag soppeeku. Da nuy wax tamit doolerandu gu daj, doolerandug ndaamar, taggat-yaram gu doolerandu, doolerandug gaal, doolerandug asamaan, doolerandub kàttan-ferñent… ci taariix, doolerandu mooy boole, gi Newton def; jëmm ak gëstubidiw. Kon su nu ko xoole ci wallu taariix jëmm walla fisiyaa ci doolerandu la joge. Ci sunu besu tay yi, day lu noppale, ci daara yu kawe yi, ne atte doolerandu yi ci jëmm la ñu joge. Doolerandu ab banxaas la ci xam-xam yiy gëstu jalaxu yi ak soppeekuy neen yi, ci lu tukkee ci doole jiy man a indi googu jalaxu walla googu coppiku. Man nan koo xoolee ni ag wàll ci xam-xamu jëmm. Kon aajoom mooy leeral, xalaatjiitalu jalaxug neen yu tekkaaral yi, ak yaram yu asamaan si walla jëmm yuy dund (dun-doolerandu) ëbb na tamit: Doolerandu gu yàgg ga, ni ko it gu newton, moo ñeel njangat gu imbiku (njangatum jalaxu yi te bañ a bayyi xel ca ngérte la), njangatu demin yu tekkaaral ak yuy yëngu, muy demiin gu wayaymbir (doolerandu gu tomb) walla demin gu lëj (doolerandu gu daj).


Isipt gu yàgg ga nekkoon na réew mu woomle, mu ami suuf yu naat, yu nangu mbay, ngir dexam gu mag googu di (Niil), am na it ay mbelli wurus ak xànjar ak weñ ak jamaa. Moo nga tambalee woon ca peggu Sudaan jëm ca géej gu diggu ca bëj-gànnaaram. Isipt bu njëkk dafa séddaliku woon ay xaaj. Ci jamonoy 3200 nj.j(njëkk judd gi) lañu bennal xaaj yii, mu mujj nag di nguur gu dëgër, buur bu tudd Firhawna jiite ko, ay foŋsaneer di ko jàppale yu man a bind man a jàng. Bindkat ya dañu daa jëfandikoo li nuy wax mbindum Yirogliif, ñoom nag bindkat yooyu lañu féetale woon war a jottali ndigali buur bi, ak dajale galag yi (juuti yi) ak taxawal yoon. Ñoñam it siiwoon na ñu ci yaxantu ak réew yi ñu digool, ci gaal yi daa jaar ci Niil. Waa Isipt am nañu xay gu cosaanu, ñu nekkoon ñu daa gëm ay yàlla yu bari, daan leen melale ci bindu nit ku am boppub bàyyima., yàlla ju ci mel ne Amoon Ra (yàllay jant ji) benn la ci ak Isis (yàllay weer wi) , nga xam ne Firhawna it yàlla lanu ko jàppe woon.


Diiwaanu Tàmbaakundaa mi ngi nekk ci penku réew mi, benn la ci 14 diiwaan yu Senegaal yi, di it bi ci ëpp ci rëyaay. Dëkku Tàmbakundaa mooy péeyub diiwaan bi. am na 605 695 ciy way-dëkk te yaatoo 59 602 km² . Diiwaan baa ngi digoo ak: Diiwaanu Maatam ak bu Luga ci bëj-gànnaaram; Diiwaanu Kawlax ak bu Koldaa ak réewum Gàmbi ci sowwam; Réewum Gine ci bëj-saalumam; Dexug Senegaal gi, fi mu janook réewum Mali, ci penkoom; Ginnaaw bi, bi ñu defee Tunduw Kéedugu Diiwaan bu mat sëkk ci 2008, Péncum Réewum Senegaal la ngi ko def ci 1 diggi-gammu ci 2008, diiwaan bi ñaari Tund rekk la am: Tunduw Bakkel Tunduw Tambaakundaa (en)Statistiques Geo Hive (fr)Conseil régional de Tambacounda (fr)Situation économique régionale de Tambacounda, édition 2005 (juin 2006)


'"Ngonaake"' xeet la ci xeeti garabi dicotylédones, mi ngi bokk ci njabootug Fabaceae, ci njabootaatu Momosoideae, mi ngi cosaanoo penku Afrig ak sowu Asi, garab yu ndaw lay doon, dañuy sax fof suuf si day wow walla fu bari suuf lool. "'Ngonaake"' garab gu ndaw lay doon guddaayam man naa jàpp ñaar-fukki 20i Met, yaatuwaayu peeram dees koy natt ci 60i Met. Am xasam day yor melo wu ñuul di am ay xar-xar yoy day am ay dég. Fóoyteefam day guus. Dinay sax foo xam ne daa bari suuf lool. Garab la gog bari na ay njariñ lool, manees na cee dundal jur gi, man naa faj, manees na jël am peeram... Garab la gog manees na koo jël di taaral kër walla mbedd. Acacia nilotica


Royuwaay:Infobox drug Ñaqu rougeole (ŋas) mooy li lay musal ci rougeole. Sudee bi nga njëkkee ñaqu sa yaram defarul lu koy aar ci feebar bi, soo ñaquwaate rek feebar bi dootul mën dara ci yaw. Sudee dañu ñaq lu weesu 92% ci waa dëkk bi, mën nañu jàpp ni dëkk boobu feebar bi dufa feeñ; waaye mën na fa ñëwaat sudee limu ñiy ñaqu dafa dem ba wàññiku. Soo ñaqoo dinga mucc ci feebar bi ay at yu bari. Xama guñu bu baax ndax ndax kaaraangeg ñaq bi dafay wàññiku. Ñaq bi mën nala aar itam soo ko jëlee ci biir ñaari fan yi nga nekk ci barab bula feebar bi mëna dalee. Ñaq bi du indil nit ki benn jafe-jafe, doonte danga am VIH. Mën nala xawa sonal tuuti waaye du yàg dara. Maanaam fi ñu la ko jam mën na saf tuuti wala sa yaram xawa tàng. Amul benn yokkute buy seetlu ci limu Seetlu nañu itam 3,5 jàpp 10 kaa anaphylaxie ci miliyoŋi nit ñuñu ñaq. Sudee lu jëm ci feebar Guillain-Barré, autisme ak biir buy metti (maladie intestinale inflammatoire) gisu ñu ci benn yokkute.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Yolet : melo


Royuwaay:Infobox medical condition (new)Meningite ay metit yu tar la yuy jàpp cër yiy aar yuuru nit ki, ak doqam, te ñu koy gëna woowe meninge. Ni muy gëna feeñee ci nit mooy yaram wu tàng, mettitu bopp ak ndong lu bañ. Yenn say mu feeñee neeneen, lu ci melni xel mu jaxasoo ak ñàkka xàmme yenn mbir, waccu, bëggul leeraay ak xumbaay. Neneen lay feeñee ci xale yi, lu ci melni gaawa mer, tayeel, wala baña lekk. Su tàmbalee feeñ ci yaram wi, mën na wane ban xeetu Meningite la nit ki am; ci misaal, Meningite bi bacterie meningococcal mën ànd ak yeneen xeetu feeñal ci deru nit ki. Wiris, bacteria wala yeneen doomi jàngoro mën nañu jàpp wall yu bari ci yaram wi, garab yi itam mën nañu ko waaye bariwul. Meningite mën faat doomu aadama ndax li muy yàq dafa jege your gi ak moelle epiñeer; moo tax, su dale nit ki dañu ko wara gaaw faj. Suñu jamee (Une ponction lombaire) nit ki ci yaram lañuy mëna xam ndax amna Meningite am déet.


Tuberkiloos (TB) feebar la buy wàlle, te li koy faral di joxe mooy doomu jàngaor bi tuddu Mycobacterium tuberculosis (MTB). Cër bi tuberkuloos di ngëna jàpp mooy dënn bi, waaye mën na dem ba laalaale yeneen cër ci yaramu nit ki. Barina lu muy dal nit te du feeñ, loolu lañuy woowe tuberkuloos bu nëbbatu. Lu tollu 10% feebar yiy nelaw yaramu nit ki, dañuy dem ba daaneel nit ki, suñu ko fajul, mën na dem ba faat ki mu dal. Beneen tuburkuloos bi nelawul moom dafay wane boppam, kumu dal dangay am sëqët mu tar àndaale ak lumbi deret, yaram wu tàng, ñaqu guddi, ak yaram wuy jeex di dem. Di nañu koy faral di woowe feebaru "ŋacci" ndax limuy ŋacci sa yaram. Amna yeneen anam yu muy feeñee su laalee yeneen cër yi. Tuberkuloos dafay tasaaroo ci ngelaw li, suede tuberkuloos bu tar moo la jàpp, soo sëqëtee wala nga tifli wala nga wax, wala nga tissooli mën nga ko wàlle. Nit ñi feebar bi di nelaw ci seen yaram du ñu wàlle feebar bi.


Mooy ñeenteelu xalifa ginaaw S Abdul Ahad Dencukaay:S Abdu Xaadir.jpg Dencukaay:Sëñ A Xaadir.jpg


Wolof genn giir la gu nekk Senegaal. Wolof ñoo ëpp ci waaso yi ci Senegaal. Maami wolof yi Isipt lañu bawoo. Séeréer si, Pël yi, Sooninke yi, Tekuruur yi (Tukuloor), ak Sara yi juge nguuru Bagirmi ca réewum Cadd. Wolof yi ca xeet ya lañu juge. Xeet ya yépp danoo jaxasoo, ca yoonu Imbraatoor gu Ghana, ca dëkk bi nu tuddé Jolof. Wolof mooy ñu bawoo Jolof, Waa-Lof (ay gaa yu juge Lof) walla Waa-Laf (ñoñ Laf), di nekk tay Wolof. Seex Anta Joob, Walaf la doon wax. Noonu la xeetu Wolof judoo. Tur wii nuy wax Jolof, benn Soose bu tundoon Jolof Mbeng moo ko joxoon dëkk ba. Ca cosaan dañu ne Jolof Mbeng ak njabootam ñoo fa njëkkoon a dëkk. Ba noppi Amadu Abuubakar ñëw fa, moom baayam Naaru Murabituun la woon, turam di Abu Bakr Ben Omar, ca cosaan danu daa wax Abu Dardaayi, yaayam Tukuloor la woon, turam di Fatumata Sàll doomu Lam-Tooro (Lamanu Tooro) ca Tekuruur. Amadu, Baayam jenn jàmbaar ju Saraxule moo ko ray, booba nag la Fatumata seeti jeneen jëkër.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Nguri : gunóor (rab)


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Waañ : xaajo Kër


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal S.L. Benfica (wu-portigee: Sport Lisboa e Benfica (Sport Lisboon gu Benfica (Benfika?))) benn football club ci "Primeira Liga" (Portugaal) ci dekku Lisbon ci diwaanu Lisboon. Primeira Liga, Portugaal: 37 1935–36, 1936–37, 1937–38, 1941–42, 1942–43, 1944–45, 1949–50, 1954–55, 1956–57, 1959–60, 1960–61, 1962–63, 1963–64, 1964–65, 1966–67, 1967–68, 1968–69, 1970–71, 1971–72, 1972–73, 1974–75, 1975–76, 1976–77, 1980–81, 1982–83, 1983–84, 1986–86, 1988–89, 1990–91, 1993–94, 2004–05, 2009–10, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2018–19 Staadi Woyof/SL Benfica (Estâdio Sport Lisboa e Benfica, Estâdio da Luz) Primeira Liga http://www.pfutebol.com/team_profiles/Benfica.htm Fundação - SL Benfica.pt (pt) Estàdio da Luz (Staadi Woyof) - World Stadiums (en) S.L. Benfica - Dalub web (en) (pt)


Fukuoka benn dëkku di Sapoŋ. Nitñii motnañu 1.550.626. Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Mosteiros benn dekk-dëkkaani ci yu dunu Fogo, Kap Weer. Achada Grande Atalaia Corvo Cova Feijoa Cutelo Alto Fajãzinha Feijoal Mosteiros Mosteiros Tras (or Murro) Pai António Queimada Guincho Queimada Tras Relva Ribeira do Ilhéu Rocha Fora Sumbango Cutelinho FC Nô Pintcha dos Mosteiros Júlio Correia Jose de Pala Beto De Canda http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx Michel Lesourd (dir.), « Cova Figueira », Le Cap-Vert, Éd. du Jaguar, Paris, 2006, p. 142 (fr) ISBN 978-2-86950-408-0 Pitt Reitmeier & Luceta Fortes Cabo Verde, Kapverdische Insel, Reise Know-How Verlag Peter Rump GmbH, Bielefeld, 5. Oplaag, 2009, ISBN 978-3-8317-1771-2 Sabrina Requedaz, Laurent Delucchi, « São Filipe », iCap-Vert, Éditions Olizane, Genève, 2011 (6e éd.), p. 152 (fr) ISBN 978-2-88086-394-4 Map of Fogo Brava 1:60.000, Attila-Bertalen-Kartenverlag, Karlsruhe, 2002, ISBN 3-934262-03-1 http://www.cmmost.cv/ http://www.mosteiros.com/ Victor M. Heilweil, Stephen B. Gingerich, L. Niel Plummer, Ingrid M. Verstraeten, « Groundwater Resources of Mosteiros Basin, Island of Fogo, Cape Verde, West Africa », U.S. Geological Survey Fact Sheet 2010-3069, 3 p.


Diiney Séeréer (mba A ƭat Roog ci baati Séeréer), moi diiney Séeréer bu njëkk. Ay Ceddo lañu woon. Tay nag dugg nañu lislaam (yoonu murit), walla diiney nasaraan ca Siin (Joal-Fadiouth). Nasaraanalkat yi yu tubaab yi ñoo leen dugal ci diine jooju. Am na Séeréer ñu barry ñu tey ci diiney A ƭat Roog. Roog moi Yalla ci baati Séeréer. Gravrand, Henry, "Pangool", p 216 American Society of African Culture: African forum, Volumes 3-4. American Society of African Culture., 1967. p. 85 Becker, Charles: Vestiges historiques, trémoins matériels du passé clans les pays sereer, Dakar. 1993. CNRS - ORS TO M Berg, Elizabeth L.: & Wan, Ruth, Cultures of the World: Senegal, Benchmark Books (NY), 2009, p.144, ISBN 978-0-7614-4481-7 Biblical Archaeology Society: Bible review, Volumes 18-19. Published by: Biblical Archaeology Society, 2002. ISBN 0-9677901-0-7 Bressers, Hans & Rosenbaum, Walter A.: Achieving sustainable development: the challenge of governance across social scales, Greenwood Publishing Group, 2003, p. 151, ISBN 0-275-97802-8.


Rakkaati-gammu ci araab jumaadal uulaa جمادى الأولى), njëkk Lislaam nag (jumaadaa xamsa) lees ko tudde woon, lu tax nag ñu tudde ko ko? ndax daa nekkoon ci sedd bi bi ñu ko koy tudde, nga xam ne ne ndox mi da daan way (jumaada) mi ngi jóge ci "jamada" giy tekki way, maanaam ndox mi da ci daan way di def ay donji yuur (galaas) ngir ag sedd. Mooy juroomeelu weer ci at mi, di itam ñaareelu weer gannaaw gàmmu gi.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Malabo mooy péeyu réewum Gineg yamoo, mi ngi féete ci bëj-gànnaaru dunub Bioko. làkk wees gën di jëfandikoo ca dëkk ba mooy wu-espaañ ak wu-gineg-yamoo. Malabo ci jamono yi weesu jotoon naa am yeenen tur: 1827 ba 1846: Clarence City (tur bi ko waa-angalteer joxoon) ; 1846 ba 1973 : Santa Isabel (tur bi ko waa-espaañ joxoon) ; 1973: Malabo (tur bi ko waa-Gineg-yamoo jox).


<span class="geo-dms" title="Cartes, vues aériennes et autres données pour Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <° Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <′ Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <″ Njuumteg mbindiin: màndarga ";" ken xamu ko. Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <° Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <′ Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <″ Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon >=">Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <° Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <′ Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <″ Njuumteg mbindiin: màndarga ";" ken xamu ko. Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <° Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <′ Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <″ Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon >= / 47.22;0.06, <span class="geo-dms" title="Cartes, vues aériennes et autres données pour Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <° Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <′ Njuumte ci waxeef wi: xaaruñufiwoon <″ Njuumteg mbindiin: màndarga ";" ken xamu ko.


Konkoroŋ xeetu tiir la gu yor foytéef bu gulumba bees di lekk. Moo ngi bàyyikoo ca xawa-dun bu mag bu araab yi, ak ca gànnaaru Afrig ga mu law te faral di sax fa am ndoxi ron suuf. Konkoroŋ gi, garab la guy àgg ci 17i met ci guddaay. Kuttmbalu ronam danay àgg ba 90 sàntimet. Caram day meññ ay jubbi xob. Xàncam daa liis, yor wirgo wu baam te dër ba noppi yor melow xob yu wow. Caram ak xobam danay àgg ba 1 met ci guddaay ba noppi yiir bànqaas yi ko meññ, teg ci gànnaayoo ay xosi yu dëng te jëm kaw. Xobam melow wuppukaay la yor, danay natt 120 ba 180i sàntimet. Tóortóoram bu góor ak bu jigeen ci garab yu wuute lay meññ. Xàncam dees na ci ràbb i basaŋ ak i duu. Dees na ko lekk it. Mattam dees na ko jëfandikoo ci tabax. Xàncam dees na ci jële njar. Hyphaene thebaica


ak buum la gu ñuy jefe ndiko ngir xej ndox ci teen.


Bundesliga football (Almaañ). 2009-2010 FC Bayern München 2008-2009 VfL Wolfsburg 2007-2008 FC Bayern München 2006-2007 VfB Stuttgart 2005-2006 FC Bayern München 2004-2005 FC Bayern München 2003-2004 SV Werder Bremen 2002-2003 FC Bayern München 2001-2002 Borussia Dortmund 2000-2001 FC Bayern München 1999-2000 FC Bayern München 1998-1999 FC Bayern München 1997-1998 1. FC Kaiserslautern Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal


Jurukaayu mbëj ab jumtukaay la buy tax ñuy man a jël wenn xeetu kàttan wi soppi ko kàttanu mbëj. Naka-jekk xeeti kàttan yees di soppali gu mbëj ñooy gu doolerandu, gu simi, gu leer ak gu tàngoor. Jurukaayu mbëj yi dañu leen di séddale ci jurukaayu dawaan ak jurukaayu dend, bu njëkk bi manees na koo, itam, séddale ci jurukaayu dawaan bu safaanu ak jurukaayu dawaan bu wéy. Àtteb ohm mooy yamale giy wone digaale gi ne ci diggante dawaan ak dend ci biir ag ndombo gu mbëj. Bu ci yokku sa moroom wàññeeku su ngóora gi soppikuwul. P = V ⋅ I {\displaystyle P={V\cdot I}} Tekki: P ngóora gi, ñu koy natt ciy watt. V mooy dend bi ne ci diggante ñaari cati wommatukaay bi , volt mooy bennaanu nattam. I mooy dawaan biy jàll ci wommatukaay bi, ampere mooy bennaanu nattam. Ab jurukaayu dawaan mooy tax nu man a am dawaan bu sax, limam ci biir ag ndombo gu mbëj gu mu nekk du soppiku ci coppiteg dend bi, limu dend bi man naa nekk lu ne te moom du soppiku.


Ndombo gu mbëj dees koy tekkkee niki lëkkalante gu ay cëri mbëj ci wenn yoon wu tëju ci genn anam guy tax ba dawaanu mbëj ga cay jaar di man a wéy di wal, maanaan du am benn dog-dog. Solos gëstu ag ndombo gu mbëj mooy génne ca dayooy dawaan ba ak dend ba. Sukkandiku ci melokaani cëri ndombo gi ak àtte yi ñeel ndomboy mbëj yi. Ag ndombo gu mbëj guy dox ci ag noste gu wéy (maanaam kem yi ajuwuñu ci jamono, seen dayoo du soppiku ci jamono, dees na ko woowee itam jamono-soppeekudi) dina am lumu néew-néew ag ndëgërlu, ab jurukaayu mbëj di luy joxe ab dend (walla ab dawaan) bu wéy, man naa am it, yenn saa yi, ab doxalukaay. Manees naa gëstu ag ndombo ak yii àtte: Àtteb ohm: moo nuy xamal dayoob dend U bi ci ag ndëgërlu R gu dawaan I jaar ci biiram: U = RI. Àtteb Kirchhoff mooy lay jox jëflante bi ci cër yu wuute yu ndombo gi.


Wuutuloxo bu mbëj walla masin bu mbëj, ab jumtukaay la buy tax a man a soppi kàttanug doolerandu def ko kàttanug mbëj (di ab safaanukaay) walla kàttanug mbëj ci kàttanug doolerandu (di ab doxalukaay bu mbëj) walla rekk soppi melokaanu kàttanu mbëj gi (di ab soppalikaay). Xeeti masini mbëj yi ñett lañu: Doxalukaay, jurukaay ak safaanukaay Doxalukaay ab xeetu wuutuloxo la buy soppi kàttanu mbëj def ko kàttanu doolerandu ngir defi liggéey. Doxalukaay yi dees leen séddale ci ñaar doxalukaay bu dawaan bu safaanu ak doxalukaay bu dawaan bu wéy. Ab xeetu doxalukaay la buy jël kàttanu dawaan bu safaanu soppali ko kàttanu doolerandu. Doxalukaay bu dawaan bu safaanu dees koo séddale ci ñaar: Doxalukaay bu demandoo Doxalukaay bu demandoodi Bii doxalukaay dafay soppali kàttanu dawaan bu wéy ci kàttanug doolerandu. Jurukaay mooy wuutuloxo bu mbëj biy jël kàttanu doolerandu génne ci kàttanu mbëj. Jurukaay yi dees leen séddale ci ñaar: Jurukaay bu dawaan bu safaanu ak jurukaay bu dawaan bu wéy Ab jurukaay la booy jox kàttanu doolerandu mu delloo la kàtaanu mbëj ci melokaanu dawaan bu wéy Ab jurukaayu mbëj la buy jël kàttanu doolerandu soppali ko dawaan bu safaanu, di nañu ko woowee itam safaanukaay.


Sànqaay : xeet la ci xeeti garab yoo xam ne dañuy màgg ci fu am naaj, ñung kay fekk ci kémbaarug Afrig bu yaatu fa lool. Waaye itam, Waaye desu ko fekk fu mel ni: Nambi bi, ak Butsuwanaa, ak Afrig bët Saalum. Garab la gog man naa sax foo xam ne amul ndox. Baayima yu bari dan koy jëfëndikoo ngir di ci tabax seen i dëkkuwaay lu ci mel ni xeet i picc yi. Ay xóbam dana yor melo bu muloŋ , ci yaatu waay, manees na koo natt ci juróom-fukk, jàpp teeméer ak juróom-fukk ci ay milimeetr Ay xóbam, danoo gaaw ci lool ci xeex biir buy daw, loolu moo tax mu bokk ci xeeti garab yi nga xam ne ci fajum cosaan. Ficus glumosa


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Picos (Achada Igreja) benn dekk-dëkkaan São Salvador do Mundo ci yu penku yu dunu Santiago, Kap Weer. http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx "Discurso PM, Dr. José Maria Pereira Neves, na Cerimónia de Inauguração da Universidade de Santiago", Assomada,16 fewriee 2009 Plano comunal de São Salvador do Mundo (Mee 2009, p. 28) (pt) "Moradores da zona alta d Achada Igreja reivindicam melhores condições de vida" (RTC TV Notîcias- video) (pt) "Água chega a centenas de casas em Achada Igreja e Achada Leitão" (A Nação, 2011-12-14) (pt)


Siddeem pom xeetu garab la gu bokk ci njabootu Rhamnaceae yi. Xeetu siddeem yu baree am. Garabu siddeem pom danay àgg 2 ba 5i met ci guddaay, ak i xobam yu nëtëx tey melax yiy àgg ba 5i sàntimet ci guddaay. Doom bi dees koy lekk, wirgo wu mboq lay yor te muluŋ danay toll 1 ba 1,5 sàntimet. Ziziphus lotus


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Tarrafal de Monte Trigo benn dekk-dëkkaan Porto Novo ci yu sowwu yu dunu Santo Antão, Kap Weer. Tarrafal FC de Monte Trigo http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx http://www.ecaboverde.com/cat28.htm (en)


Ci melosuuf, yamoo wi aw rëddu tus-wu-gar la, di ag buumug jeneer gees rëdd mu wër àdduna, jaar ci diggante dott yi. Yamoo wi moo xàjjale àdduna bi, def ko xaaju-kol-kol bu bëj-gànnaar ak xaaju-kol-kol bu bëj-saalum. Tus-wu-gaar wu yamoo wi 0° (tus aj). Guddaayu yamoo gu Suuf si mi ngi tollu, ci xayma, 40 075 km. Kilimaab barab yi ne ci li wër yamoo gi lañuy wax kilimaab yamoo. Di nañ wax itam klimaab gëwéel, di bu barab yi ne ci li wër gëwéel yi (gëwéelub Tef ak gëwéelub Sànkar). Ci sunu àdduna (Suuf si), yamoo gi ay mbàmbulaan ñoo ëpp ci li mu dagg ci yoonam, téeméer boo jël ci gudaayam ñaar-fukk ya rekk a jaar ci suuf. Yamoo gi jaar na ci juroom-ñaari réewi Afrig : Saw Tome ak Preesip Gaboŋ Kongóo-Brasaawiil Kongóo-Kinshasa Ugandaa Keeñaa Somaali


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Benn (fr : un) : 1


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Prag mooy péyu Réewum Cek


Peru (Republik bu Peru) : réewu Aamerig di Sid.


Guwaadaluup : Dun Faraas (Géejpeek u Atlantik)


Koore, Republik bu (대한민국, 한국) : réew Asi Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Rabil benn dekk-dëkkaan Boa Vista ci yu sowwu yu dunu Boa Vista, Kap Weer. http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx


Ci làkku ibrë la tur wi jóge. Ci angale mooy Abiathar; Ci faranse mooy Abiathar Saraxalekat bu mag ba la woon, ci jamano nguuru Daawuda. Man nañu ko gis ci 1Sa 22:20-21; 2Sa 15:24-29; 20:25; 1Ki 2:22-27,35; 1Ch 15:11-13; 27:33-34. Ci Injiil dañuy wax ci Abiyatar ci Mk 2:26.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Youssou Ndour (Born: Ndakaaru, 1959), nit Bokk na ci ay waxam : Fital mbubb a ma ko gënal, mburoo ma ko gënal


vatti faen looko mosa porent jege


Ci làkku gereg \~Abba\~; Ci làkku ibrë \^aba\^. Ci làkku yawut la baat bi jóge. Ci angale mooy Abba; Ci faranse mooy Abba Mu ngi tekki ‘pàppa' ci làkku yawut. Turu cofeel la. Yeesu moo jëkka boole tur wi ak Yàlla. Làkku yawut wi ci jamano Injiil ji, arameyni la tuddoon. Mujjoon nañu àbb baat bi, duggal ko ci làkku gereg ak ci làkku ibrë. Ci Injiil dañuy gis Abba ci Mk 14:36; Ro 8:15; Gal 4:6.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Gόor (fr : homme)


Ci angale mooy Alexander; Ci faranse mooy Alexandre Turu 4 nit ñi wuute ci Injiil: Doomu Simoŋ mi dëkk Siren, di magu Rufus (Mk 15:21). Menn mbokku saraxalekat bu mag ba, Anas, (Jëf 4:6). Benn Yawut bu jóge Efes (Jëf 19:33,34). Benn tëgg ci Efes. Bëre woon na ak waxi Pool (1Tim 1:20; 2Tim 4:14,15).


Ngun-ngun xeetu gancax la gu bokk ci njabootu "asteraceae". Garabu rëndaay la, dees ciy safal. Gàncax la guy tollu ci 20 ba 90i sàntimet ci guddaay. Xobam daa tàppndar, danay àgg 2 ba 3i sàntimet. Xobam ci diggante nëtëx bu dër ak woyof, yenn saa yi nag mu ngolleñ ci yenn xeet yi. Am rënd mu am solo la ci wàllu togg ci yenn réew yi. Ca Senegaal dees na ko def ci ataaya. Gàncax la gees di fajoo it. Blumea aurita


Sëriñ Saaliw mi ngi gane àdduna, ca Njaaréem(Senegaal) ci guddig àjjuma gu 14 ci weeru tabaski, atum 1333 g.g, dëppo ak 22 satumbar 1915. Aji juram ju góor di ku jaradee leeral ngir xam gi ko nit ñépp xam di Seex Ahmadu Bamba, ju jigéen di Soxna Faati Jaxate, mom Sëñ Moodu Asta mu baax ma te sell. S Tuubaa bi mu ganee àdduna daa bindoon ciw kayit tur wi di (Saaliwu giy tekki aji baax, aji yéwén) jox ko Sëñ Muhammadu Lamin Jóob Dagana, ne ko tudde ko ko, bi mu ko defee moom S Dagana, daa daal di bind as lëf ciy bayit ñaanal ci liir bu tedd bii aw fan wu gudd akug wér, akug yékkatiku ci jamonoom ba mel ni jant, mu wax ca ne: «Yal na Yàlla mii di Aji-des bàyyil ñu fi Saaliwu mii mu ñu may te def ko mu jël turam wi (aji-baax). Yal na ko fi desal mu dib jant ci asamaani jamonoom, bu ko defee, muy leeral kanamam gu këriis gi.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Santa Catarina benn dëkkaanu ci yu dunu Santiago, Kap Weer. Assomada Achada Galego Achada Gomes Achada Lazão Achada Leite Achada Lém Achada Ponta Achada Tossa Aguas Podres Arribada Banana Semedo Boa Entrada Boa Entradinha Bombardeiro Chã de Lagoa Chã de Tanque Charco Cruz Grande Entre Picos Entre Picos de Reda Figueira das Naus Fonte Lima Fonteana Fundura Furna Gamchemba (Gaamxemba) Gil Bispo Japluma João Bernardo João Dias Junco Librão Lugar Velho Manxoli (Mancholy) Mato Baixo Mato Gege Mato Sancho Palha Carga Pata Brava Pau Verd Pedra Barro Pingo Chuva Pinha dos Engenhos Ribeira da Barca Ribeira Riba/Ribeira Acima Ribeirão Isabel Ribeirão Manuel Rincão/Porto Rincão Saltos Acima Sedeguma Serra Malagueta Tomba Touro António Mascarenhas Monteiro Ivone Ramos José Maria Neves Os Amigos Desportivo de Assomada Grémio Desprtivo de Nhagar Juventude de Assomada http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx http://www.ams.cv/index.php?option=com_content&task=view&id=30&Itemid=49 https://web.archive.org/web/20190714061703/http://www.anmcv.com/Munic%C3%ADpios/SantaCatarina.aspx


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Djabar / Yaxx : Lutjanus agennes (dieun - dundat yi) Askan (pop) : ? Réew : Kap Weer - Gaambi - Ginne - Ginne Bisaawóo - Senegaal Melo : xonk Dayoo : max 160 cm (fr) Informations et connaissances sur les milieux côtiers et marins ouest africains : "Djabar" (en) Fishbase : "Lutjanus agennes"


Daqaaru tubaab xeet la ci xeeti garab yi mi ngi bokk ci ñoñ Prosopis , ci njabootug Fabaceae. Ñi ngi koy fekk ci yenn gox yi ci diggu Sili walla ci bëjsaalum Peru, da fa bari lool. Garab la gog guddaayam moo ngi tollu ci 14i met. Peeram dafay rëy, yaatuwaayam mi ngi tollu ci 1i met. Am xasam day yor melow paalmaan am ay xar-xar. Ay foytéefam dañiy wëraloo, seen guddaay di tollu ci 15i sàntimet, ci biiram ay doom yu baree fay ne, doom yi day niru ak doomi kafe. Moo ngi génn li ëpp diggante Oktoobar ak Desàmbar. Ay foytéefam mi ngi ñor diggante weeri Feewiriyee ak Awril. Garab la gog day màgg ci suuf su nooy, ci tund yi xaw a wow. Garab gog dees koy jëfandikoo ngir màtt, ay xobam dees koy xoontee baayima yi, foytéefam jur gi bëgg na ko lool. Peeru daqaaru tubaab Fooyteefu daqaaru tubaab xobi daqaaru tubaab Prosopis chilensis


Sàmba-sayar garab la gog mi ngi bokk ci njabootug (Entada Africana). mi ngi faral di sax lu ëpp ca Sudã. Dina sax it ca Burkinaa Fasoo, ca Kóngo, ca Niseriyaa, ca Senegaal ak ca Ugàndaa. Garab la gog amna tolluwaay 4i ba 10i metar ci taxawaay ak 90i cm ci wërngal (diamètre). Der wi dafa dóomu taal jàpp brune ba jël ñuul, dëgër, am ay raya yu taxaw, mel ni xollit. Xob yi da ñuy tegaloo ñatt ba juroom ñeent. Doom yiy sax ci garab gi yu dëgër lañu, te dañuy lang ay weer i weer, 12i (millimètres) la ci guddaay. Sàmba-sayar mi ngi sax ci àll walla barab yuy taw lu bari, walla bari ndox. Xob yi manees na cee defar ay basaŋ. Xob yi, reen yi ak wànqaas yi day jur want yu gudd yu nu man a defare ay buum ak i takaayu bant i tabax. Xob yi ak gàncax gi bari na luñu koy jëfandikoo ca Niseriyaa ak Gana ci wàllug paj. Doomi sàmba-sayar Sàmba-sayar meññat mi Xob yi Xoox bi Entada africana


Hepatite B (HB) feebar la buy wàlle, li koy joxe mooy doomu jàngoro (wiris) bi tudd virus hepatite B (VHB) te dafay jàpp resu nit ki. Mën na wàlle ci lu sew ak ci lu tar. Li gëna bari suy sooga dal nit ki du feeñ ci moom. Amna ci ñoo xam ni da leen duggee dañuy feebar di waccu, der bi furi, tàyyeel, saw mu nëx ak metitu biir. Yenn dina faral di def noonu ay ayi-bis waaye bariwul lumuy faat nit ki su koy sooga dal. Feebar bi mën na nekk sa yaram 30 ba 180 fan laata muy feeñ. Xale yi feebar bi dug bi ñuy sooga judd, 90% ci ñoom dañuy yegg ci hepatite B bu tar bi (kronik) waaye xale yi am 5 at, 10% ci ñoom rek ñooy am bu tar bi. Lu gëna bari ci hepatite bu tar bi du feeñ; waaye mën na dem bay egg ci, cirrhose ak yàq resu nit ki (cancer du foie). Cirrhose ak res wu yàqu dina daaneel 25% ci ñi am njàgoro ju tar ji.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Santa Catarina do Fogo benn dëkkaanu ci yu dunu Fogo, Kap Weer. Cova Figueira Achada Furna Achada Poio Baluarte Cabeça Fundão Chã das Caldeiras Domingo Lobo Estância Roque Figueira Pavão Fonte Aleixo Mãe Joana Monte Vermelho Roçadas Tinteira Desportivo de Cova Figueira http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx https://web.archive.org/web/20191118235423/http://www.anmcv.com/Munic%C3%ADpios/SantaCatarinadoFogo.aspx


Ñaqu BCG (Bacillus Calmette-Guérin) mooy lila gëna mëna aar ci tuberkuloos (TB). Sudee ci réew yi feebaru tuberkuloos wala ngaana bari, digle nañu ñu ñaq benn yoon xale biy sooga judd te amul benn feebar nga ñaq ko ci nimu gëna gaawe su juddoo. Sudee ci barab yi feebar bi bariwul, xale yi nekk ci barab bi ñu ko mëna amee ñoom la seen yaram di am ay matuwaayi moytu feebar bi, waaye su amee kuñu ñaaw njortu ndax amna feebar am déet, dañu koy saytu ba noppi faj ko. Mag ñi amul tuberkuloos te nekk ci barab bu feebar bi bari, seen yaram mën na defar ay matuwaay yu leen di aar ci feebar bi. Ñaqu BCG mën nala aaraale itam ci feebar yu melni ulseeru Buruli ak yenn feebari bacteri yu bokkul ak tuberkuloos. Rax ci dolli dina ñu koy faral di jëfandikoo ngir faj kanseeru naq. Yàggaayu kaaraange ñaq bi barina te wuute, waaye mën na yegg ba 20 at. Ci xale yi ñu ñaq, dina am 20% ci ñoom ñu dul am feebar bi, ñeneen ñi des itam suñu amee feebar bi itam, du leen mënal dara.


Ci angale mooy Arimathea; Ci faranse mooy Arimathée Amoon na ay dëkk yi ñu tudde Arimate ci réewu Israyil. Arimate moo tur ci làkk gereg. Ci làkku ibrë ''Rama'' la tudd. Yaakaar nañu ne dëkk bu tudd Arimate ci Injiil moo nekkoon ci tund ma tudd Efrayim lu tollu 8 kilomet ci bëj-gànnaaru Yerusalem. Foofu la yonent Yàlla Samwil juddoo woon. Ci Injiil Arimate mooy dëkk ba Yuusufa, mi suuloon Yeesu, jóge. Mc 27:57; Mk 15:43; Lu 23:50; Yow 19:38.


Meningite nekk na xeetu mettit yu tar la yuy jàpp cër yiy aar yuuru nit ki, ak doqam, te ñu koy gëna woowe meninge. Ni muy gëna feeñee ci nit mooy yaram wu tàng, mettitu bopp ak ndong lu bañ. Yenn saay mu feeñee neeneen, lu ci melni xel mu jaxasoo ak ñàkka xàmme yenn mbir, waccu, bëggul leeraay ak xumbaay. Neneen lay feeñee ci xale yi, lu ci melni gaawa mer, tayeel, wala baña lekk. Ni muy tàmbalee feeñ ci yaramu ki ko am, mën na wane ban xeetu Meningite la am; ci misaal, Meningite bi bacterie meningococcal mën na ànd ak yeneen xeetu feeñal ci deru nit ki. Wiris, bakteri wala yeneen doomi jàngoro mën nañu jàpp wàll yu bari ci yaram wi, garab yi itam mën nañu ko waaye bariwul. Meningite mën na faat doomu aadama ndax li muy yàq dafa jege yuur gi ak moelle epiñeer; moo tax, su dalee nit ki dañu ko wara gaaw faj. Suñu jamee (Une ponction lombaire) nit ki ci yaram lañuy mëna xam ndax amna Meningite am déet.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Associação Académica do Mindelo benn football club ci "Campeonato Nacional de Futebol" (Kap Weer) ci dekku Mindelo ci yu dunu São Vicente. Campeonato Nacional (Kap Weert): 3 1952-1953, 1966-1967, 1989 1. Liig - São Vicente: 10 1948, 1953, 1963, 1964, 1967, 1972, 1986/87. 1994/95, 2003/04, 2006/07 Staad Adérito Sena (Estâdio Municipal Adérito Sena) Carlos Alhinho Sténio dos Santos Romy (Ramos da Graca) Toy Adão Académica do Mindelo - Ogol (pt) http://de.soccerway.com/venues/cape-verde-islands/estadio-aderito-sena/ Staad Adérito Sena] - Soccerway Staad Adérito Sena - World Stadiums (en)


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Grémio Desportivo Amarante benn football club ci "Campeonato Nacional de Futebol" (Kap Weer) ci dekku Mindelo ci yu dunu São Vicente Campeonato Nacional (Kap Weert): 1 1998/99 1. Liig - São Vicente: 5 1944, 1945, 1949, 1961, 1998/99 Staad Adérito Sena (Estâdio Municipal Adérito Sena) Sócrates Oliveira Fonseca Almara Armandim Gremio Desportivo Amarante - Câmara de Comércio do Norte de Cabo Verde (pt) http://de.soccerway.com/venues/cape-verde-islands/estadio-aderito-sena/ Staad Adérito Sena] - Soccerway Staad Adérito Sena - World Stadiums (en)


.rw mooy barab bu tolluwaay bu njëkk bu réew (ccTLD) bees jagleel dunu Ruwandaa Moo ngi njëkk dugg ci net bi 1996. (en) Informazioni Whois IANA (en) .RW Domain Name Registry


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Waax bu Praia (wu-portigee: Porto da Praia, wu-kreyóol Kap-Wert: Purtu da Praia, wu-faraansi: Port de Praia, wu-angalteer: Port of Praia) ben waaxu mi ngi dunu Santiago, Kap Weer. http://www.enapor.cv/en_US/page/porto-da-praia Cabo Verde, viagem pela História das ilhas (Almeida, Germano; Lisboa: Caminho, 2003) Cabo Verde, cruzamento do Atlântico Sul (Mindelo: Rádio Nova, 1998) Waax bu Praia (Porto da Praia) - ENAPOR (pt)


Institut Mozdahir International (IMI) ag mbootaay gu tënkuwul ci nguur la te jubluwaayam du wut xaalis. Seriif Mohammed Aali Aydaar (Cherif Mohamed Aly Aidara) moo ko taxawal te màkkaan mi nekk ci Ndakaaru. IMI am na këyit guy yoonal nekkam ag mbootaay gu tënkuwul ci nguur te wër na àddina si ba teew ci réew yu bari ci tund wii, ñu man cee lim Senegaal, Kodiwaar, Mali, Gine Bisaawóo...ak ñoom seen. Teew na ci fukk ak ñaari (12) réew, te di yëngu ci fànn yu bari yu mel ne suqaliku gu sax gu sofu ci fànni wëppa ak lef yii: njàng mi, Lóofóon gu xereñ, wergi-yaram, lootaabiinu askan, mbatiit, mbay mi, yasarag jant bi, dëkkuwaay, njurtéef, leble, yoriin wu jub wu koomum kéew mi, njëmbat garab ak naatalaat àll bi. Mbootaay gi nag sampu na bu baax ci Senegaal ak it ci Afrig sowwu jant ginnaaw bi mu fi amee sañ-sañub nekk fi ak këyit yi koy firndeel. Jamono jii am na junni-junniy nit yu ci bokk te nekk fépp ci àddina si.


Njuux li (kilimã), mooy digg-dóomub meloy jàww ji ci diir bu yàgg, li ëpp bu ñu koy natt 30i at ba 30i at lay doon. Muy bawoo ci soppaxndikug xam-xamu fuglug jàww ji gi nga xam ne dees na natt ci am at: tolluwaayu tàngoor bi ak guusug ngel li ak fattug jàww ji ak ngelaw li ak sóobug taw yi. Cig yaatal daal, njuux li mooy mbir mi bawoo ci ni nosteg njuux li mel tey matale mbàmbulaan yi yuur mi ci kaw suuf si. Njuux nag melow barab dina def jeexiital ci moom ci ag tundeem walla xureem añs, naka noonu laliinu ndox mi ak i duusam. Kon bu ñu nee njuuxul gox sangam mooy rekk tolluwaay ba mbaa melo wa nosteg njuux la yor ca jamono ja.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Oleg Goltvyansky (uk: Голтвянський Олег Миколайович; Lubotin, 8 Satumbar 1980) aji-politig ju Ukreen.. О. Голтвянский, А. Оглобля, А. Сизов. Вентиляция зданий. Проектирование и определения характеристик систем вентиляции жилых домов (uk, en) // Государственный институт «УкрНИИводоканалпроект» Проект, окончательная редакция. — Киев: Минрегион, 2015. О. Голтвянский, А. Оглобля, А. Сизов. Вентиляция зданий. Расчетные методы определения расходов воздуха на вентиляцию зданий с учетом инфильтрации (uk, en) // Государственный институт «УкрНИИводоканалпроект» Проект, окончательная редакция. — Киев: Минрегион, 2015. Голтвянський О.М. Східні традиції державотворення // Становлення Нікейської держави / Омельчук В. В.. — Київ: Видавництво ТОВ «Прометей», 2020. — С. 421-426. — 800 с. — ISBN 978-617-7502-44-8. Голтвянський О.М. Теорія та практика сучасної юриспруденції // Реформа та політичний процес / Бровін О.В.. — Харків, 2020. — Т. I. — С. 36-38.


Coluk mask yi ci mbas mii di coronavirus am ci atum 2019-2020 jot na am digle yu bëri yu ci juddo jogge ci kurël yi tënk wallu wërgu yaram ak itam gornmang bi . Mbir mi di coluk mask yi juur na ay coow yu juur au reero ci digante ñi ngank wallu wërgu yaram nit yi ak itam gornmang bi lu jëm ci wallu coluk mask yi. Yeen yoon ci yi borom xam xam ya ca siin ci wallum wergu yaram wax ne noonu lañu wara sole mask mooy: Ki la waal te amul been mandarga buy wane ni amna feebar bi .Bari na ñu mën am feebar bi te du am been mandarga buy feeñ seen yaram wala bu amee itam du leen sonal. Nakk mën ci lu jëm ci wallum ñak dendale  nit yi ci bereb yu siiw yi. Su fekkoon ni ñi feebar sol nañu mask, doon nañu baña joxe feebar bi. Ki doomu jangaro ji nekk ci yaramam mën na baña degg dara lu baax,ludul  ñukay wax lu ñaaw tek ci diko beddi.


Sahel (jòge ci araab ساحل , sahil, di tekki pegg walla tefes) di jëmmal ab barab bu bekkoor, ne ci diggante tàkk gu Sahara ci bëj-gànnaar ak diiwaani yamoo gi fa nga xam ne day taw rekk, ci bëj-saalum. Tëraayam day jàpp mbàmbulaanu Atlas jëm ca géej gu xónq ga. Réew ya ca ne: Senegaal; Gànnaar; Mali; Burkina Faso; Niseer; Niseeria; Cadd; Sudaan. Daanaka Sahel gépp gannuus la ak màndiŋ, ci lu ëpp, ñetti weer rekk lay taw ci at mi. Dañ koy seddale ci xaaj yu bari: Tàkk gi: kawewaay gu diggu gu taw yi du weesu 150mm ci at, mépp mbay mu aju ci ndoxu taw, manu faa am. «Sahelu màngaan yi»: kawewaay gu diggu gu taw yi du weesu 400mm, foofu it mbay mu aju ci ndoxum taw, amal ko fa daanaka nekkuwul. Mooy barab bi sammkatu nag ak gëléem yiy màngaan di nekk. «Sahelu way dëkk yi»: kawewaay gu diggu gu taw yi du weesu 650mm ci at. Dugub ak aréen lañu fay bay. «Barabu Sahel-sudaan»: fii mbay mi gën naa yaa, taw yi yokk bu baax.


Daanaka-dun ab dëkk bu géej peeg ci ñatti wet yi, mu laale ak suuf bi ci des. ( di ci FR presqu’île)


Penku gu Diggu mooy diwaanu Asi bi tambalee ca Iraan ba ci Isipt. Réew yi fa ne: Iraan Tirki Iraak Siri Libaan Israayil Palestiin Araabi Sawdit Kowet Imaaraat yu Araab yu Bennoo yi Omaan Yaman Kataar Bahrayim Jordaani Isipt


Mbass mii di koronaa andilna yaaq yaaq yu bari ci adduna bi ñu nekk, yaaq na lu bari ci sunu dëkkuwaay ak linu wër.ndëgëni gi am ci wallum jawu ji taxna ba yaqqute yu bari yi doon am ci jawwu ji wañeekuna. Tere gi génn ak yeneen yi ci top fële ca Chine taxna ba xaaju xaajat ci yaqqute yi daan am ci jawwu ji wañneekuna Taxna ñu bari lëlu baña geen, waañi na lu ci tilim-tilimal linu wër ci reewum Chine, loolu nak jotna aar juroom ñaar fukk ak juroom ñaari junni nit ci lu toll ci ñaari weer Mbass mi waañi na doole reew yi doon mankoo ngir aar liñu wër. tek ci daje bi ñiy xeex wallum yaqqutewuk jawu ji waroona daje ci atum ñaari junni ak ñaar fukk. Waañi na itam koom koom gi kureel gi waroon def xaalis ci gënë ñoñal kurang bii. Ba ci atum 2020 bii ñu nekk,yokkute gaas bi tass ci jawu ji te di juur tooke ca ba izin yi tambalee di genee saxar mën nanu wax ni loolu jur në tangoor wu tar ci jawu ji.


Anet Mbay Dernwil Royuwaay:Infobox Biographie2 Anet Mbay Dernwil mu ngi juddu atum 1926. Bindkat la woon, nekkoon taskatu xibaar, nekkoon it kuy wax ci rajoy réew mi. Anet Mbay Dernwil mu ngi juddoo Sóokoon fukki fan ak juroom ci weeru desàmbar atum 1926. Li ëpp ci ay téereem, ay taalif lañu wala ay mbind yu mu def ngir xale yii. Moom mooy ki sooke amalug Miise bi ñu jagleel jigeen ñi, tuddeko  Hãariyet Bàccili ca Gore (Musée de la Femme Henriette Bathily de Gorée). Saa-sinemaa bile di Usmaan Wiliyaam Mbay, juddu atum 1952, doomam la. Moom Usmaan Wilyaam Mbay sax, def na benn film ci yaay ji atum 2008, tudde ko « Mère-bi ». 1965 : Poèmes africains 1966 : Kàddu (réédition des poèmes) 1976 : Chansons pour Laïty 1983 : Le Noël du vieux chasseur 1983 : La Bague de cuivre et d'argent (prix Jeune Afrique en 1961) 2003 : Motte de terre et motte de beurre 2003 : Picc l'Oiseau et Lëpp-Lëpp le papillon Càllalag Senegaal : Littérature sénégalaise Limu bindkati Senegaal yi : Tasukaayi xibaar yu Senegaal : Médias au Sénégal Taarixu jigeen ci Senegaal : Histoire des femmes au Sénégal Royuwaay:Autorité « Annette Mbaye d'Erneville : L'éclaireuse », in « Femmes au Sénégal », Les Cahiers de l'Alternance (Dakar), Partenariat Fondation Konrad Adenauer et Centre d'études des sciences et techniques de l'information (CESTI), no 10, décembre 2006, p.


Njël : Guddi-> Fajar -> Njël -> Suba (bés)


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Diiwaanu Séeju benn la ci 14 diiwaani Senegaal yi.


XUDAR /Xadir /Xidir Xudar, mooy jëmm ji Alxuraan di nettali ci Saaru Xunt Ma {65. Ñu daje ak ab jaam ci sama jaam yi boo xam ne may Nanu ko yërmaande lu jóge ci Nun, te jàngal Nanu ko xam-xam bu bàyyikoo ci Nun.} [Saar 18 : Xunt Ma], Muusaa toppoon ko ca dajewaayu ñaari geej ya {66. Muusaa ne ko : “Ndax ma topp la ci kaw nga jàngal ma ci lu xamaleef na la ko ci luy gindee [ak xamle] ? ”.} [Saar 18 : Xunt Ma]. Wuute nañu ci ne ndax ab Yónnent la am déet, am ñu nitu Yàlla la woon, ba moo tax jullit ñi sunu tuddee turam teg ci (HS) (Halayhis Salaam/ yal jàmm ne fa moom). Sahaaba bii di Ibnu Mashuut nee na moom (Xudar) lañu namm ci laaya:{40. Ka ame woon xam-xamu Téere ba ne ko : “Mën naa la koo indil ba la ngaa xef”. [Ne ko mingi nii] , ba ko Suleymaan gisee ci kanamam, dafa wax ne : “Lii dey ngënéelul sama Boroom bi la.


Xare bu santee G (xare g) xamal ne jëf la, mooy li farañse naan: guerre; araab naan ko حرب, àngale di ko wax war. Xare ga doxoon diggante jullit ña ak kéeféer ya ca Badar (xare badar), jullit ña a daan. Xare su santee B (xare b) mooy li farañse naan: armée; araab naan ko جيش, àngale di ko wax army Niral: Lat-Joor takk na xare bu màgg ngir xeex ak tubaab bi.


Laax aw ñam la wees di togge ndox, sunguf su dugubi suuna ci li gën a bari, moo xam sees araw la mbaa muy sanqal, moom nag ci toggi Senegaal yi la bokk, lekk gu yolom lay doon te ndoxe, deesi jaxase kook soow ci li ëpp.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Phan Thiet ab dëkku-kaw la ca bëj-saalum-penkug Wiyetnaam. Mi ngi yaatoo 206 km², ci 2011 amoon na 350.000 way dëkk.


Argentiin (Republik bu Argentiin) : réewu Aamerig


Barbados (Republik Popileer bu Banglaades)


Bermuda


Jibuti (Réewum Jibuti) : réew Afrig Afrig gu Bëj-saalum • Alseeri • Angolaa • Bene • Botswana • Burkina Faso • Buruundi • Cadd • Ecoopi • Eritere • Eswatini • Gaambi • Gaboŋ • Gana • Gànnaar • Ginne • Ginne Bisaawóo • Ginne gu Yemoo • Isipt • Jibuti • Kamerun • Kap Weer • Réewum Diggu Afrig • Keeñaa • Komoor • Kongóo-Brasaawiil • Kongóo-Kinshasa • Kot Diwaar • Lesoto • Libeeria • Libi • Madagaskaar • Malawi • Mali • Marook • Móoris • Mosambik • Namibi • Niseer • Niseeria • Ruwandaa • Saambi • Sahara gu Sowwu • Sao Tome ak Principe • Senegaal • Seysel • Simbaawee • Siraa Leyoon • Somali • Sudaan • Sudaan gu Bëj-saalum • Tansani • Togóo • Tiniisi • Ugandaa


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Ci angale mooy Corinth; Ci faranse mooy Corinthe Korent benn diiwaan ci yu Girees. Dóox gu Korent Korenti (Korinthia) Tarazimaak (angale: Thrasymachus, faranse: Thrasymaque) https://web.archive.org/web/20121111223328/http://www.corinth.gr/ (el) (en) http://www.korinthia.gr (el) (en)


nangu dara, teg loxo, jël réception


Nosteg galag (Wu-faraas:système fiscal)


Maad a Sinig Ama Juuf Njeelane Faye Juuf buur la won ca Siin (1825 - 1853). Mamaam ya Seereer lenge woon ak Gelwaar. "Maad a Sinig" moy "Buur Siin" ci làkki Seereer. Ama Juuf nak kerr Semu Njeke la joge ca waali Njuufeen. Siin Saalum Seereer Juuf


Bennoo gu Almaañ Almaañ njëkk xarey Napoleon yi, dafa séddaliku woon ci lu jege ñatti téemeer ak juroom benn fukki diiwaan(360 diiwaan), yépp it ci ron imbraatóor gu Otris lañu nekkoon, walla li ñuy tudde Imbraatóor gu Rom gu sell gi. Almaañ gépp it genn nguur rekk a fa nekkoon gu mag te temb, mooy gu Brusiya. Nguur googu nag jëmoon na kanam, te ag yewwuteem fés, ci jamonoy buuram ba tuddoon Fredrick mu mag mi (Great Fredrick) (1740 -1786 g), mooy ki ko defoon muy nguur gu dëgër te am doole. Bu ko defee waa Almaañ yépp wëlbati seeni gët jëme ci nguur gii, ngir bëgg ag bennoo. Napoleon ak xarekatam ya xuusoon nañu ci diiwaani Almaañ yi, teg leen loxo. Daal di jawali ca nguurug Brusiya, gi nga xam ne jàmmaarloo woon na’ak ñoom cig njàmmaar ak fit, waaye Napoleon moom mujj na ko noot, te gañe ko ci mujj gi, ca xareb Yena ba, atum 1806g, daal di teg loxo péeyam ba Berlin.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Ñent, ñeent : 4


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Oiapoque : dëkku Breesil


Mooy ñatteelu xalifa ginaaw Sëriñ Fallu Bu ñu dee naw sunu réew mi ci Demokarasi (démocratie)ak wax sa xalaat ci feex (liberté), kii di S Adbu Lahat ku ci jeego ay jeego yu réy la, ku ci bay aw waar la. Bu kenn fatte ba muy wax Sengoor kàcc nga, te wéeruwul woon booba ci ku dul Yàlla, te fasoon yeene du wax lu dul dëgg, te booba njiitul Afrig lu kenn ñemee wax lu jege loolu amul. Loola bokk ci li nooyal njiit yi ci Senegal, sos ag màndaxoo (équilibre) ci sunu reew mi, tax it njiit lu fi nekkati yëg ne kenn a ngi fi kok du may kenn muy ame nguur gu joyu (pouvoir absolu) ci reew mi. Bari na lool ay taxawaay yu amal njariñ réew mi ci wàllug demokaraasi (démocratie), kafte (liberté) ak àq ak yelleefu doomu aadama. Ku mel ne moom aki jëfam ñoo suuxat Senegaal gii nu am tay, bu ko kenn féetale Seŋoor aki gaayam (way politig yi) ak doonte seen loxo gennu ci! Dencukaay:Sëriñ Abdul Ahad Mbàkke.jpg


Dencukaay:Maam Cerno Biraayim.jpg Rakki Sëriñ bi ji la, ju mu bokkal benn baay, te di ab taalubeem bu ko nanguloon te gëm ko, bokkoon ciy kàngamam, man nañu ne mooy ki toppoon ci moom ciy jamonoom, ndax bi Sëriñ bi di dem ca tukkib géejam ba moom la wuutaloon ca ginaawam ca njaboot ga, mu jiite lepp


Dencukaay:Liggeey ca Xelkoom.jpg Dencukaay:Xelkoom.jpg Jenn la ci daara yi Sëriñ Saaliwu sancoon ngir liggéey ak jaamu Yàlla, moom nag mi ngi sosoo ci 15 daara yu ñu defar ci anam gu xereñ, tali yi xotti ko, indees fa ndox, ñu fay bay lu sakkan ci gerte ak dugub ak yeneeni mbay ngir ag sukkandiku gu poppu ci wàllug mbay ak xam.


Béegile Garab gii di béegile : turu xam-xamam di ( cordia senegalesi ) mu bokk ci njbootu "borazina cea" di sax ci dëkk yi nga xam ne taw bi da faa yem a maay , ak foo xam ne it taw bi da faa bari lool ,fu mel ni Afrig torópikaal , maanaam ay Sengaal, Gambi , Kodiwaar , Gana , Kamerun . Béegile ; garab la goo xam ni gudaayam di na àgg ci juróom ñaar walla juróom ñatti meetar ci kaw. ay wànqaasam boo ci gis rekk muj ga maanaam cat la day lunk , dàtt bi it man naa rëy ba egg ci juroom-benn-fukki meetar 60i ci ag wëram , ker gi man naa dem ba egg ci 25i meetar ci yaatuwaay , ndax moom day sëq lool . Moom nag garab la gog Tubaab yi bindu ñu ci lu bari boo xoolee di na ñu la wan ntaal bi wax ci tuuti waaye du doon lu bari , maanaam daal dafa mel ni gëstoogu ñu ci . Ay bantam di nañu ko def matt ngir di ko xambe , batay garab gi di nañu koy taarale kër ndax naataayam dafa rafet.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Saara : yay Afrig


Ndeyi-koor,(ci araab rajab رجب ) moom nag ci weer yi am worma la bokk. Tuddees na ko nag Rajab ci araab, ngir ne ci weer woowu dees ci daa wéer ngànnaay yi, nocci ñawka yi wëlif xeej yi, daawuñu ci xeex, dees na wax (rajaba) maanaam taxawlu na wëlif xeex bi. Mooy juroom-ñaareelu weer ci at mi, di itam ñaareelu weer laataa koor gi. Ci lees di màggal juddug [Sëriñ Muhammadu Faliilu Mbàkke| Sëriñ Faalu Mbàkke] ca Senegaal di ko wax Kazu Rajab (27bis ci rajab). (en)Islamic-Western Calendar Converter (Based on the Arithmetical or Tabular Calendar) (en)The Umm al-Qura Calendar of Saudi Arabia


Ceddo, jàmbaaru nguuru Senegaal la doonon bu jëkk, ci cosaanu Senegal. Nguuru: Kajoor, Bawal, Jolof, Waalo, Fuuta, Siin ak Saalum, Galam, lanu dekke woon. Seeni col nekkoon na mbubb ak téere yu bari ci seen kaw, njañ ak létt lañu daa am, jaaro ak takkaay yu bari it ñu ràngoo leen. Def nañu lépp, xare ba sonn, ngir tubaab man a bàyyi réewum Senegaal. Demba waar Sàll, Farba Kaba, Dammeel Lat Joor Ngóone Latiir Jóop ci ceddo yi lañu woon. Baatu Ceddo, yaatu na. Geer yi (walla garmi), ak ku nekkoon doomi buur, Ceddo lañu ko daan woo. Yemul ci jammbaar yi rekk. Ci Pël yi ak Tukkloor yi, dañu daan joxe turu Ceddo (walla Sebbe su de dañu bare), ñu nekkoon buur. Séeréer yi tamit, Ceddo yi, doomi buur lañu woon (bino maad ci seen lakk). Ci Senegaal fepp, bu jëkk, Ceddo yi ñoo daan yor nguur yi, ñoo gënoon fete kaw, ci nos gi.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Las Palmasu Kanaari gu Mag ab dëkkaanu Tunduw las Palamas la, di itam péeyam teg ci nekk benn ci ñaari péeyi Duni Kanaari yi (réewum Ispaañ) beneen bi di Santa Cruz wu Tenerif tuxalug man-man gi ñeenti at yu ne lees koy amal. Mi ngi nekk ci bëj-gànnaar-penku Kanaari gu Mag mooy dëkk bi fa ëpp, tëdd ci suufus 10 km. 1991= 354 877 1996= 355 563 2001= 354 863 2004= 376 953 2005= 378 628


Feppsaal (deesi ko wax ci fr : Proton)(as wàll-wàllaan la su sëfoo yanu mbëj bu baax(+) su man a féex ciy yëngoom walla mu taq cib saalu xarefulwoon . Ki ñuy wax ne moo ko wuññi mooy Ernest Rutherford, donte jëmmaan bu waa-almaañ bi Eugene Goldstein njoortoon na ag nekkam njëkk ngir manoon a dëggal ay gëstoom. Dayoob yanu mbëjam tollook bu mbëjfepp, waaye ak màndarga gu wuute: 1,602 × 10-19 coulomb. Lefam tuuti la rombee 1800 yoon bu mbëjfepp (daanaka 1836) te xawa tollook bu feppmaandu: feppsaal a ngi am lef gu toll ci 1,6726231 × 10-27 kg (9,3828 × 102 MmV). Feppsaal yeek feppmaandu yeey ñaari wàll-wàllaan yi cëroo xarefulwoon bi, ñoom ñaar ci saal bi lañu nekk, mbëjfepp yi ci xarefulwoon lañu leen boole waaye taquñu ci dañuy nekk di ko wër. Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal