Toolu bijjaakoon, ci jëmm, ag feeñte la gu màndargaloo ab taraay ak ab jubluwaay bu jenn doole, jees duppee Dooley Lorentz, ju judd ci doxub ay yani mbëj. Toolu bijjaakon, moom ak toolu mbëj ñooy ñaari cëri toolu mbëjbijjaakon di li banqaasu jëmm bi di mbëjbijjaakon di faramface. Soo boolee ay duusi ab toolu mbëj ak yu ab toolu bijjaakon dañuy man a baawaan ci barab bi ak ci lu ëpp ci ne-ne yi. Yii xeeti duus lees di wax duusi mbëjbijjaakon te leer gi nuy gis bokk na ci yenn ci anam yi mu ñuy feeñoo. Maxwell moo fexe ba boole mbëj ak bijjaakon, ci nii, mu jur ag noste gu ñeenti yamale (Yamaleg Maxwell) yuy lëkkale seen ñaari tool yi. Bu njëkk ñaari tool yi dañu leen doon tàqale ngir gëstu, faramfacce, seen feeñte yu wuute. Albert Einstein moo wone, ni tooli mbëj ak tooli bijjaakon doonee ñaari anami feeñiin yu benn feeñte; ni ab xoolkat man a gisee jenn doole ju bijjaakon, ci jenn jamono ji, beneen xoolkat buy daw di gisee jenn doole ju mbëjtekkaaral, di liñuy duppee gisiin wu ajoo.


Ceeb u jën di lekk gu siiw ca Senegaal, ñu ëpp ca aw askanam di ko jëfëndikoo waxtuw añ.


Penda Mbow Penda Mbow mu ngi juddu atum 1955. Borom xam-xam bu xam-xamam màcc ci taarix la, muy ab bañkat. Nekkoon na fi jëwriñ ji yore caada ak cosaan ay weer atum 2001. Jàngalekatu taarix la ci Iniwersite Seex Anta Jóob bu Dakaar nekk itam njiitu genn mbootaayu njuddu-réew. Penda Mbow mu ngi juddu ci weeru mee atum 1955. Atum 1986 la am ab doktoraa ci tarixu jamono ji farañse tudde moyeenaas (histoire médiévale) ca iniwersite bu Porowãas (Provence) ci ab teesu ñetteelu fànn bi mu bind ci « Nguuru takk-der gu askanu mameluke ci ni ko téereb nattu suuf bu Ibn al-Ji’an ñu dendale ko ak li am Farãas ngir xam li ñu niroole ak li ñu wuute » (L’aristocratie militaire mameluke d’après le cadastre d'Ibn al-Ji'an : éléments de comparaison avec la France. Ñaar-fukki fan ak ñaar ci weeru mee atum 2011, mu am Piri Sãa Póol II ngir jàmm ji, ab raaya bu Watikãa di joxe te kilifag làbbe gii gi Mgr Luis Mariano Montemayor tegoon ci ay yoxoom. Atum 2017 ba léegi, mu ngi ci buumu sëy, borom-këram a ngi tudd Saaliw Mbay.


mbëbijjaan ab cëru xaralaymbëj la buy jur ab toolu bijjaakon su ñu jaaralee ab dawaanu mbëj ci biiram. Naka-jekk dafay am ab saal (ag weñ lay nekk) di fi ñuy lëmës wëñug përëg gi, walla beneen xeetu wommatukaayu mbëj, di fi dawaan gi di jaar. Man naa nekk dawaan bu safaanu walla bu wéy. Bari na fu ñu koy jëfandikoo, Fu mel ne ci doxalukaay yu mbëj ngir juddal ab toolu bijjaakon ci wëndeeluwaan bi; Dees na ko jëfandikoo ngir defi liggéey, ngir yëkkati ay weñ; ngir defari tëjukaayu bunt, su ñu jaarale dawaan bi mu jur ab tool jenn doole juddaale ca téye liy tax ba bunt bi du ubbeeku, su dawaan bi deñee mu ba ko ñu man koo ubbi. mbëjbijjaakon bijjaakon bijjaan


ABBA bi Suweed pop buum. Agnetha Fältskog Anni-Frid Lyngstad Benny Andersson Björn Ulvaeus


Tequixquiac (es. Tequixquiac) béne municipality Meksik.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Gar: gaynde gu màggat, rab la ci rabi àll yi....


Kori (ci araab شَوّال), ci la jullit ñiy wori ci seenug koor, mi ngi tudd nag ci araab "Sawaal" ngir ne sawaal day tekki ci araab ag jeex akug ñàkk meew, te ci weer woowu seen naaga yi (giléem yu jiggéen yi) dañu ci daan jeex, ñàkk ci meew. Mooy fukkeelu weer ci at mi, di itam weer wi njëkk gannaaw koor gi. Ci lees di korite muy bis bees di dog koor di màggal bis ba ngir gunge weer wu tedd wi wey.


mangi bëgg lol ci jotaay gi ngenë ñu baxe


Bulgaari (България) (Republik bu Bulgaari)  : Tugal (Óróop) Nikolai Giaurov Anna-Maria Ravnopolska-Dean


Xiibon wala xale bu xiibon mu ngi bawoo ci lekk loo xam ni amul wala bariwul ay ferñent wala ñu bari ci bay indi loraange ci wérgi-yaramu nit ki. Mbir yiñ mën a woowe ferñent ñooy: kalori yi, proteyin, karbo-idrate yi, witaamin wala ndox miy suuxat sa yarams. Loolu lañuy faral di woowee lekk gu doyul nga xamni ay kaloreem ak proteyinam duñu doy ferñent yu ndaw yi; waaye, dafa ànd itam ak ferñeent yu ëpp. Sudee nit ki amul lekk gu doy ci diirub ëmb bi wala laata muy am ñaari at, loolu mën na ko jural jafe-jafey xel ak ñàkk a mag. Ñàkk a lekk gu tar, ñu koy woowe xiif bu tar, mën na indi jafe-jafe yu ci melni: gàttaay, sewaay, tàyyel, tànk ak biir buy newwi. Dina am itam tawat gu leen di faral di jural soj. Ni ñàkkug ferñent di faral di feeñee ngi aju ci ferñent yu ndaw yiñ ñàkk. Liy faral di indi xiibon mooy ñàkk a am lekk gu baax te doy gu jàppandi. Li mën a waral mooy dund gu seer dóol.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Santiago diiwaan dunu ci yu Kap Weer. Praia Ribeira Grande de Santiago Santa Catarina Santa Cruz São Domingos São Lourenço dos Órgãos São Miguel São Salvador do Mundo Tarrafal Praia Assomada Calheta de São Miguel Cidade Velha (Ribeira Grande do Santiago) Pedra Badejo São Domingos Tarrafal Achada Baixo Achada Baleia Achada Biscainho Achada Falcão Achada Fazenda Achada Lem Achada Longueira Achada Loura Arribada Banana (Wolof: Banaana) Boa Entrada Gil Bispo Calabaceira Chaminé Chão Bom Chão de Tanque Dacabalaio Espinho Branco Faveta Figueira das Naus Fonteana Fonte Lima Fundura Lagoa Longueira Mancholi Mato Raia Massapé Milho Branco Moia Moia Nora Ôrgãos Pilao Cão de São Miguel Picos (Achada Igreja) Poilão Ponta Verde Portal Porto Gouveia Porto Mosquito Porto Rincão (Ribeira) Principal Ribeira da Barca Ribeira da Prata Ribeirão Chiquinho Salineiro Vila Sambaia Santa Ana São Francisco São Jorge dos Órgãos São Lourenço do Santiago São Miguel São Pedro da Calheta Serra da Malagueta (Serra) João Teves Rui Vaz Xexé (Sheshe) Football: 1.


Svalbard and Jan Mayen (Noorwees)


Ci làkku ibrë (בועז) la tur wi jóge. Ci angale mooy Boaz; Ci faranse mooy Boaz Boroom alal ak beykat ci dëkku Betleyem la woon. Dafa takkoon jenn jigéenu Mowab, ji tudd Ruut. Jot na Ruut ndax jëkkëram mbokkam la woon te faatu na bala mu am doom. Ci kaw seeni yoon, su fekkee ne am na genn góor gu faatu te bàyyiwul doom, mbokkam mu gëna jege war na donn jabaram. Seen taaw bu goor dina donn ci goor ki faatu woon. Bowas mbokk mu jege jëkkëru Ruut la woon. Doom bi ñu jur mooy maamu Daawuda. Man nañu koy jàng ci Ru 1:1-4:22. Naka noonu Bowas bokkoon na ci maamaati Yeesu, ni ñu koy gise ci Macë ak ci Luug (Mc 1:5; Lu 3:32).


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Brava diiwaan dunu ci yu Kap Weer. Nova Sintra Tomé Barras (Tomé Barraz) Cachaço Campo Baixo Cova Joana Cova Rodela Fajã de Água Furna Lem Mato Mato Grande João da Noli Nossa Senhora do Monte Santa Bárbara Tantum Vinagre Viriato de Barros Marcelino Manuel da Graca Nilton Fernandes Artur Augusto da Silva Eugénio Tavares Académica Brava Morabeza - Nossa Senhora do Monte Nô Pintcha Sporting Brava Instituto Nacional de Estatística: [1] "Archived copy". Archived from the original on 2014-02-22. Retrieved 2017-02-14.  http://www.anmcv.org/portugues/membro.php?id=vraba http://www.caboverde.com/ilhas/ybrav-en.htm (en) (pt)


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Tarrafal benn dëkku Tarrafal ci yu bëj-gannar-sowwu yu dunu Santiago, Kap Weer. Amabox Barcelona Beira-Mar Tarrafal Estrela dos Amadores Real Júnior Varandinha Staad Maangi/Mangue (Staad Tarrafal) Pedro Celestino SIlva Soares Silvino Lopes Évora Mário Lúcio Sousa http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx


Dencukaay:SendaiTop.png Sendai benn dëkku di Sapoŋ. Nitñii motnañu 1.063.103 (2013). Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal


.tr mooy barab bu tolluwaay bu njekk bu réew (ccTLD) bees jagleel dunu Tirki. Moo ngi njëkk dugg ci net bi 1990. (en) IANA Whois Information (en) NIC.TR - The Official Registry Website of Turkey Network Information Center - TR NIC


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Cova Figueira benn diiwaan ci yu dun Fogo, Kap Weer. Desportivo de Cova Figueora Baxada http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx Michel Lesourd (dir.), « Cova Figueira », Le Cap-Vert, Éd. du Jaguar, Paris, 2006, p. 141 (fr) ISBN 978-2-86950-408-0 Município de Santa Catarina. Ilha do Fogo. Plano director municipal : Caracterização e diagnóstico (fr) (maars 2010, 120 p.)


Ci angale mooy Apollonia; Ci faranse mooy Apollonie Benn dëkk ci diiwaanu Maseduwan la woon, ci wetu géej ga tudd Géeju Ese (Mer Egée). Nekkoon na ci diggante dëkki Filib ak Tesalonig ci yoonu wu mag wa tudd Yoonu Eŋaca (Via Egnatia), wi jaaroon ci diggante Asi Minër ak Itali. Man nañu gis turu dëkk bi ci Injiil ci Jëf 17:1.


Ci angale mooy Archippus; Ci faranse mooy Archippe Benn toppkatu Yeesu ci Kolos la woon. Man nañu gis turam ci Injiil ci Kol 4:17; Fm 1:2.


Diggi-tabaski,( ci araab "sil-qihda" ذو القعد, moom nag ci weer yees wormaal la bokk: tuddees na ko noonu ci araab ngir ne "qahada" ci araab giy tekki jekki la baat bi juge, li ko waral nag di jekki gi ñu ci daan def wëlif xeex, wëlif it ñax, daawuñu ci laxas ngir sàmmi, daawuñu ci xeex, ngir wormaal ko, araamal ci xeex. Mooy fukk ak benneelu weer ci at mi, di ñetteelu weer gannaaw koor gi, di itam weer wi Tabaski toftal .


Xi'an (西安市) dëkku di Siin. Nitñii motnañu 8 705 600 (2015).


Diiwaanu Ndar benn la ci 14 diwaani senegaal yi, moo gën a féete bëj-gànnaar ci réew mépp. Moo feggook réewum Gànnaar, ci guddaayu dig gi mu am ak Senegaal gépp ba fi dexub Senegaal bi di àgge ci mbàmbulaanug Atlas gi. Démbu Ndar Géej Bès dafa am feebar buy walle bi mabboon seen gox bi nu doon woowe Ndar, samppu woon si diggante ñaari dëkk yu tudd Biyer ak Geber. Ñaari dekk yi ñi ngi nekkoon si joor gi. Ba loola xewee, la waa dëkk ba fabu gaddaay ag seeni gaal, xoti dex di dem, ba teersi fi tay nuy wax Dunu Ndar. Li taxon kon mo di ne danoo beggoon mucci si musi ak balaa bile naroon a raafal seen ñoñ. Turu ndar wu jekk wi lanu toxal indi ko si dunu wi si dig ndox ngir maggale ko seen dëkku maam ba nu jóge, ngi itam ba ña fatte fa nu bayyikoo. Lii ga man see jànge ni tur si dëkk ak si lu mu man a doon, dafa war a mandarga cosaan, lukko moy, nit ki man naa dem ba fatte fu mu soqe koo.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Madrid : mooy péeyu rééwum Ispaañ. Tugal


Ndajem Berlin mi ngi am ci 15 diggi tabaski 1884 au 26 diggi gamu 1885. Réewi Tugal yi tàmbali nañu di sanc Afrik, maanaam di ko koloniise, ay réeroo nag daal di tàmbalee am ci seen biir ñoom waa Tugal yi, yoy xaw na leen a yobbu ci ay xare, loolu mooy li xewoon ca Isipt atum 1869 g.j, ndax kat Faraas ak Angalteer, ku ci nekk daa bëggoon a teg loxo ci yonalub Suwes. Ca Tiniisi, Faraas ak Itaali xat-xatloo nañ fa ngir jéem faa teg tànk. Ci mbalkam Kongóo (bassin du Congo), (diggu yaxantu bu mag bi) ag xëccoo amoon na fa ci diggante Faraas, Portugaal ak Buurub Beljik ngir féetewoo ko. Ngir tee xare am, njiitul Almaañ li di Bismark daa woo woon kilifay réewi Tugal yi cim ndaje ca Berlin. Réew yii nag ñooy : Faraas, Angalteer, Beljik, Almaañ, Poortugaal, Ispaañ ak Itaali… Liggéeyu ndaje mi nag wéy na ñatti weer (la ko dale ca diggi tabaski 1884 ba diggi gamu 1885 g.j).


Veliko Tarnovo mooy péeyu réewum Bulgaari(1185-1393).


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Ribeira Brava' benn dëkku Ribeira Brava ci yu nekk São Nicolau, Kap Weer. SC Atlético Desportivo Ribeira Brava Amândio Cabral Amílcar Spencer Lopes http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx (fr) Sabrina Requedaz et Laurent Delucchi, "Vila da Ribeira Brava", Cap-Vert, Éditions Olizane, Genève, 2011 (6e éd.), p. 182-184 ISBN 978-2-88086-394-4


Bii jukki bu am solo la, ñu def ko ci cawarte gi murit yi ame ci wàllug fàggu ak koom-koom, ñi ngi ko jële ca yëglekaay gu siw googu di The Economist, di genn këyitu xibaar gu gore guy génn ayu bis gu nekk, te adduna bepp xam ko, muy wax nag ci mbiri adduna bi bepp, moom nag mi ngi njëkk a génn ci satumbar 1843.Economist Newspaper Limited (Filiale de Pearson) ca London moo ko génne. Li ñu ci gën di wax nag mooy koom-koomu adduna bi, politig, jëflante, xaalis, xam-xam, xarala ak fànn (art). Lim bu ci génn, di nanu ci defar lu ëpp milyoŋ, te 80% ba ca biti Angalteer lanu leen di jaaye-ji. Yëglekaay gi tas na ci lu tollook 1.138.118 ciy yax ci xaaj bu njëkk bi ci atum 2006, ci li gëstug bureau of circulations wax, di jumtukaayub natt bu nekk ca Angalteer. 53% ci ñiy jënd yëglekaay bii ak di ko yër ay waa Amerig lanu, 14% ay waa Angalteer, 19% di ñu dëkke Tugal gu goxe gi (continentale).


Ni mbass mii di COVID-19 gaawee tass ci adduna bi tax na koom koomu dekk yu bari di daanu tek ci nit ñu bari ñu ngi feebar di dee.Am në nak efoor bu bari bu ñuy def ngir bañ coronavirus bi baña law, tek ci itam bañ COVID-19 bi indi yenneen galangkoor ci wergu yaramu nit ki. Ci jamono bi nga xamante ni ñi sen xel macc ci jangaro bi ñu ngi jëfëndiko ay xarala ngir facc ñi feebar ak wut ay ñaqq yu baax ngir faagaagal feebar bi,ñun itam mën nañu tax ba feebar bi du law. Fagaru boobu nak mën nañu ko def te duñu waññi dara,dafay war ñu sanze suñu doxolin suko defee ñu aar suñu bopp ci feebar bi,aar suñu jaboot ak suñu penc ci jangaro bi di rayee. Ci bataaxal bi dinañu  xool bu baax nan lañuy  raxasee ay loxo ak yeneeni yoon ngir setal say loxo-ci kaw nga def ko nimu waree- mën tax ba yeen salte yiy nek ci loxo dula mën gaañ. Di nañu xool itam yeen jafe jafe yi yeen penc yi am ngir matale.


Kembaarug Afrig / Goxub Afrig moom benn la ci goxi Àdduna Ju Yàgg ja, moom nag ab joor bu réy ci jéeri la, géej xottiwu ko (jaarul ci biiram) du caagéenug dóox (golfe). Moom nag mi ngi nekk walla mi ngi féete ci xaajub kol-kol bu penku bi. Gox bi nag mi ngi tallaliku ci diggante ñaari rëddi gaar yii : 37º ci tus-wu-taxaw wu bëj-gànnaar ak 35º ci tus-wu-gaar wu bëj-saalum. Bu ko defee rëddu yamoo wi jaar ci diggam, daal di koy séddale ñaari xaaj: benn xaaj bi di bu bëj-gànnaar, nekk nag ci xaaju kol-kol bu bëj-gànnaar bi, beneen bi di bu bëj-saalum, féete ci xaaju kol-kol bu bëj-saalum bi. Ci noonu gëwéelub sànkar moom ñëw romb ca genn wàllam gu bëj-gànnaar ga, gëwéelub tef ñëw jaar ca geneen wàll gu bëj-saalum ga. Bu ko defee rëddu Grinits (rëddu tus-wu-taxaw wi ) romb ca catam lu sowwu la.


Géej gu Diggu mooy géej gi ne ci diggante goxu Afrik ak bu Tugal ak bu Asi. Guddaayam di 2,51 milyioŋ ciy km² te yaatuwaayam toll ci 3700 km. Ci sowwu mi ngi yem ci Mbàmbulaanu Atlas, ci penku ci Géeju Marmara ak Géej gu Ñuul gi. Yenn saa yi Géeju Marmara dees koy boole ci Géej gu Diggu gi, waaye Géej gu Ñuul gi moom dees koy tàqale ak moom. Géej gu Diggu gi dees koo seddatle ci ñaari mbalka*. Mi njëkk mooy Géej gu Diggu gu sowwu gi, yam ci yoonal* gu Sisil. Meneen mi mooy Géej gu Diggu gu penku gi. Yoonal: canal Mbalka: bassin


NI NUY GËME TEEREY ASAMAAN YI Ni ngay gëme teere yi mooy nga dëggal ne wacce gi leen yàlla wacce lu wér la,te lepp lu ne ci teere yooyu ag dëgg la gu deesul sikk.Seenub lim nag teemer ak ñeent la. Fukk yi nu wacce leen ci yonant yàlla Aadama (j.y.m), juroom fukk yi nu wacce leen ci yonant yalla Sihsa(doomi yonant yalla Aadama), fanweer yi nu wacce leen ci yonant yàlla Idriisa,fukk yi nu wacce leen ci yonant yàlla Ibraahiima miy xaritub yàlla bi(j.y.m). Bu ko defee Tawreet ñeel Muusa(j.y.m),Injiil ñeel Hiisaa,saboor Davood (j.y.m)Alxuraan jii nag wacci ci sunu sang bi Muhammad yonant bi tëjj yonant gi,yal na yàlla dolli mucc ak xeewal ci moom,ak ci ñoom ñepp


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Manchester City F.C. (Manchester City Football Club) benn football club ci "Premier League" (Angale - Nguur-Yu-Bennoo) ci dekku Manchester. Premier League: 2011-12, 2013-14, 2017-18, 2018-19 Staad Dëkku Manchester/Staad City of Manchester Premier League Staad City of Manchester (Staad Dëkku Manchester) - World Stadiums (en) Manchester City F.C. - Dalub web (en)


Njéeréer yii, sii toflin gunoor yi dundée ganciax, lanu bokk, bokkat sii toflin Orthoptera, tée nukooy woyé Caelifera. Ci séen jefiin lan léén di ranée, yii njéeréer yunuy waw locuste bunuy tolo sii grégariaptes (manaam bunuy tolu ii liime bubaré lunuy woyé grégaire). Ci lanuy nékk gunoor yuy yax gancax. Sii yatu waay yax-yax bunuy déff ci Afrik, yénénn sayi, si boor soow Tugal. Amna tamit,xétu soxunt yuy sen mélocane nuro akk soxunt maag ni aay Criquet pélerin sii bétt Amerique Equatorial, yoo xamantané sénii yax-yax outéna akk njéeréer. Dañi aam ay deg-deg yu gatt té sédéelé ci kaw ba ci suf,sen laaf yu gudu ak yu gaat,té béen bunék,akk façon wayinem.Leg-leg sakh dañléen di diawatlé ak suñu toflin.Dañu rañé ñarr façon njéeréer (Acididae) akk ay njéeréer yu gatt (Tridactilydae). Ci sen biir xéel,amna ay siditt akk aay siditt ci sen biir yu takliko akk yénéen siditt wayé bu nékk akk sa paco( métamère).Xéel njéeréer ci wéet xoor lañ kooy rañé(hyponeurien).Sen dréet dina daaw béep ci sen yaram,manam ci xool-bi be, ci yénénn siditu yaram-bi,waé tamit, fépp ci ruxu-roxanyi sén yaram.


Royuwaay:Infobox Politicien Lingeer Ndate Yàlla Mbóoj,am nu koy woowee Ndete Yàlla, mu ngi juddu atum junni ak ñetti téemeer ak fukk, génne àddina atum junni ak juróom ñetti téemeer ak juróom benn fukk. Nekkoon na buur bu jigeen bu mag ca réewum waalo, réew mi féetewoon ca bët-gannaar penku Senegaal. Afrique Histoire U.S., Volume 3, Afrique histoire U.S. (1985), p. 32 Barry, Boubacar, Senegambia and the Atlantic Slave Trade (ed: David Anderson, and Carolyn Brown ; trans: Ayi Kwei Armah ; con: David Anderson, American Council of Learned Societies, Carolyn Brown, University of Michigan. Digital Library Production Service, Christopher Clapham, Michael Gomez, Patrick Manning, David Robinson, Leonardo A. Villalon), Cambridge University Press (1998), p. 182, (ISBN 9780521592260)


Seerbi : Tugal


Kom-kom :mooy xam-xam biy leeral lu aju ci wutiinu alal, tey li nga am ci alal, sa koom-koom man naa tekki sa alal, lépp nag lu aju ci yëngu gu nit di def ngir am dara loolu ci xam-xamu koom-koom lay bokk, moo xam mbay la mba yaxantu mbaa liggéeyu xarala(fr : économie ; en : economics) = koom-koom


Ag boy mi ngi bokk ci rabu àll yi


Cosaan baati Seereer-Safen la. Moo teki "début" / "origine" / "commencé" ci làkki Seereer. Ci xëtt wi, see fas tekki . Sama weerukay ci walu xam-xam moodi jangat-nit . Bile baat, manko tëggé ci (anthropologie), manaam anthro=nit ak pologie=jangat. Cosaan, aada, ak luñuubaaxo daño fasoo. Waayé, ci sama gis-gis, cosaan moy r, manaam fu aw askan bayee koo. Bilep firi daa ajju si walug bërëp (espace). Cosaan, mana firi batay luñu donnu ci makk ñi. Kon ci tënkk, cosaan, moy reenu askan, lunġa länkalee , di luñu baaxo def, loolu moo lay jox "culture" wala mu xeltu ko ta mu jem ci walu dundam, man nañ jappé "culture". Kon, suma suka ndikoo ci lii ma fessäl. Cosaan nak, ci walu xeltu, baat bu jaxaso la. Gëstukat , dalee ko ci jamano yu yàg ya, kon luy walbatiku. Nittu jamano boo jel, dañu tànn ci seen cosaan ay lëffin. Rax ci dooli, dañuy fen. Waaye timit, nguuruk reew munek war jôkaar .


Pskov (Псков) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 203 279 (2010).


Vysotsk (Высо́цк) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 1 244 (2010).


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Ottawa mooy péeyu rééwum Kanadaa. Nitñii motnañu 883 391 (2011).


Israayil (Etaa bu Israayil) : réewu Asi


Kongóo (Gàwu Kongóo) : Réewum Afrig Afrig gu Bëj-saalum • Alseeri • Angolaa • Bene • Botswana • Burkina Faso • Buruundi • Cadd • Ecoopi • Eritere • Eswatini • Gaambi • Gaboŋ • Gana • Gànnaar • Ginne • Ginne Bisaawóo • Ginne gu Yemoo • Isipt • Jibuti • Kamerun • Kap Weer • Réewum Diggu Afrig • Keeñaa • Komoor • Kongóo-Brasaawiil • Kongóo-Kinshasa • Kot Diwaar • Lesoto • Libeeria • Libi • Madagaskaar • Malawi • Mali • Marook • Móoris • Mosambik • Namibi • Niseer • Niseeria • Ruwandaa • Saambi • Sahara gu Sowwu • Sao Tome ak Principe • Senegaal • Seysel • Simbaawee • Siraa Leyoon • Somali • Sudaan • Sudaan gu Bëj-saalum • Tansani • Togóo • Tiniisi • Ugandaa


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Breinigerberg ab dëkku-kaw la ca bëj-saalum-penkug Almaañ. Mi ngi yaatoo 4 km², ci 2005 amoon na 971 way dëkk. Breinigerberg {de} Breinig + Breinigerberg {de}


Xaadiriya: wenn yoon la ci yooni Tasawwuf yi, te tënku ci sunna. Ñu ngi koy askanale ci genn góor-Yàlla guñuy wax sëriñ Abdul xaadir Aljaylaanii(471h- 561h),  ñiy topp yoon woowu nag tasaaroo nañu ci gox yu bari niki Saam, Iraã, Isibt ak la féete penku ca Afrig. Yoon la woo xam ne ay jéegoom gudd na lool ci tasaare Lislaam ci goxi Afrig yi ak Asi, ba mëdd gëm-gëmu nasaraan ci fu bari ci Àdduna bi.


Diwaanu Luga benn la ci 14 diwaani Senegaal yi. Mooy diwaan bi ëppi pegg ci Sengaal Gépp, moom dafa diggu. Am na 677533 ciy way-dëkk, te yaatoo 29188km2 Diiwaanu Luga ngi peggook: Diiwaanu Ndar, ci bëj-gànnaaram Diiwaanu Maatam ci penkoom Diiwaanu Cees, bu Jurbel; bu Fatik, bu Kawlax ak bu Tambaakundaa ci bëj-saalumam Mbàmbulaanug Atlas gi ci sowwam Tunduw Kebemeer Tunduw Lingeer Tunduw Luga (fr) Fatou Diop, « Le travail comme représentation et pratique quotidienne dans la région de Louga », in Elisabetta Benenati et al. (sous la direction de), Lavoro, genere e sviluppo locale in Mali e in Senegal, Turin, L’Harmattan Italia, 2002 (fr) Diop Fatou Diop (sous la coordination de), Les nouvelles formes d’émigration dans la région de Louga, Rapport de recherche « Tukki liggéey la », Coopération Inter-Universitaire Turin-Sahel (Université de Turin-Italie/Université Gaston Berger Saint-Louis, Sénégal), 2003 (fr) Moustapha Sar, Louga et sa région (Sénégal).


Sexaw ci njaboot gu yaa gog "combrétacées" gi tënk ñaxi yi ci àll ak mànding. Sexaw xeetu garab gu sëkk, man àgg 4 ba 5i met. Tóortóoram daa tuuti te weex, ba noppi dajaloo te am i dég. Foytéefam daa wow te yor ay xeeti laaf yuy àgg ba 1,5 sàntimet ci guddaay, ak 1,5 sàntimet ci yaatuwaay. Sexaw ci réewi sahel gi lay sax: Senegaal, Mali, Niseer, Burkinaa, Gine konaakri/Bisaawóo. Sexaw ràññees na mbaxam ci reesal ak ci moytu ag mbëfër. Ca Senegaal xob yi dañ ko fas ak i xëddee di ko jaay ngir defarug dute mbaa ndékki. Combretum micranthum Araab: Farañse: kinkeliba


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Furna benn dekk-dëkkaan Brava ci yu bëj-gannar-penku yu dunu Brava, Kap Weer. http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx https://web.archive.org/web/20200803212204/http://furnaschool.com/ (en) http://portfocus.com/cape_verde/porto_furna/index.html (en)


38°18′N 31°11′E / 38.3, 31.183 Ancos mooy benn dëkk ci wetu diiwaanu Pisidi, fu Pisidi digalook diiwaanu Firisi. Ci dëgg-dëgg ci diiwaanu Firisi la bokkoon waaye ba tey faraloon nañu ko tudd Ancos ci Pisidi. Gentam sorewul dëkk bu tudd tey jii Yalwacc (Yalvaç) ci Tirki (Turquie). Ancos nekkoon ca kaw benn tund wu ndaw bu nekkoon ca kaw benn palato bu yaatu te naat. Tund wu ndaw wa moom itam palato la woon, wu am dénd lu tollook 300 ektaar. Benn boor nekkoon 15 meetar ca kaw jooru palato ba. Waaye beneen boor nekkoon mbartal mu kenn mënul yéeg 60 meetar ca kaw joor ja. Naka noonu dafa mel ni tata te yomb na aar. Nekkoon na itam ca yoon wi mag wi waa Room tabaxoon wi jàll Asi Minér penku ba sowu diggante dëkku Tars ak dëkku Efes, wu tudd 'Yoonu Sebasëtë'. Nguuru Selësid (maanaan waa Siri, ñi donnoon wàllu nguuru Geres) moo ko sampoon daanaka 300 at lu jiitu jamono Kirist, ngir teg fa xare ba, Bëggoon nañu aar nguur ga ca xeetu Pisidi wu nekkoon ca tund ya ca sudd, tamit am ndogal ca lépp lu jaar ca yoonu jaaykat ya wu mag wu jaaroon Asi Minër penku ba sowu.


Altine : bés ñaar (ayubés)


Saar garab la gog guddaay gu yam la yor. Mi ngi bokk ci njabootug Anacardiacées. Garab gi peer bu ndaw la yor, day màgg jëm ci kaw, guddaayam man naa àgg ba 10 met. Garab gu bari lool ay witaamin la. Danay meññ benn fooytéef bu dëgër, ñuul te neex lool. -Ay foytéefam dees koy lekk ak di ci defar yenn xeeti njar yi. -Garabu ber manees na ko jëfandiko ngir doxal yenn daamar yi. -Garab la gog bari na jàngoro yu muy faj, bokk na ci sibbiru.


Werlaay garab la gu man a gudd fan lool. Fi mu ëppe mooy ci réewi Afrik yu tàng yi fu ci mel ni Senegaal, Muritani, Sudaã, Somali Ba sax ci réewi araab yi ak réewum Endonesi. suuf su saf-sàpp te am ban ak poto-poto lay ñore Garab gu ndaw la. Taxawaay bi 2i met du ko weesu. Ay caram dañuy àgg it ba 2i met. Ay doomam dees koy watt di lekk. Xob yi ak reen yi dees koy jëfëndikoo ci wàllum pàj lu ci lu mel ni biir buy daw ak mbàq gu am góom ( estoma). Gisuñu benn loraangeem. Tóortóoru Werlaay Xob yi Abutilon pannosum .


Disc jokey (ñu koy wax itam DJ, di jàng "dijéy"), mooy kiy teg woy yi ci xew yi ak ci feccuwaay yi, jagleel ko benn mbooloo. DJ bi ab béglookat la, mooy kiy yor li ñeel woy yi ñuy teg cib barab, (mooy tànn woy yi, waaye it day bàyyi-xel ci mbooloo mi)


Bés bi mooy diir bi jant bi di fenk ba ba muy sàngu; diggante ñaari guddi, jamono bi ceeñeeri jant bi di leeral asamaan si. Mi ngi door xaajaguddi, guddaayam a ngir aju ci jamonoy at ji nga ne ak tus-wu-gaar wi nga toll. Bés bi man naa mat 6 weer ca dotti Suuf si. Bési ayubés bi ñooy: altine, talaata, alarba, alxamis, ajjuma, gaawu ak dibéer.


Diiwaanu Fatik benn la ci diiwaani Senegaal yi. Ci bëj-gànnaar ak ci bëj-gànnaar-peku, diiwaanu Cees, Jurbel ak Luga ñoo ko wër, ci bëj-saalumam Gaambi la taqalool, mbàmbulaanug Atlas gee ko féete sowwu. Xeetu klimaam mooy bu sudaan-sahel. te yii Ñooy ay tundam: Fatik Funjuñ Gosaas Digi diiwaan bi yu tay jii, ñi ngi leen tëral ci àtteb 84-22 bu 22 diggi-gamu 1984. Laataa-loolu mi ngi bokkoon ci diiwaan bu yaa ba woon, di Siin-Saalum. Am na 613 000 ciy way dëkk te yaatoo 7 930 km2 (en) Statistiques Geo Hive (fr) Situation économique et sociale de la région de Fatick - Édition 2004 (rapport du Ministère de l'économie et des finances, août 2005)


Sudan (jóge ci ab baatu araab bilâd as-sûdân "dëkkuwaayu ñu ñuul ñi", benn ci la diiwaani Afrik yi, tàmbalee ca penku Afrik ba ca sowwu Afrik, ci bëj-saalumu Sahel, tàmbalee ca Mali ba réewum Sudaan ci penku Afrik. Diiwaan bi mooy ëpp taw ci Sahel, mbay mi fa la gën a neexe. Ci bëj-saalumu Sudaan àllub Yemoo fa am.


Baat bi man naa tekki lu bari: Diiwaani Senegaal


NI NUY GËME YONANT YI,mucc ak xeewal yàlla na nekk ci ñoom) Ni ngay gëme yonant yi (j.y.ñ) mooy nga dëggal leen,te dëggal li nu indi jële ci seen boroom.Te nga gëm ne itam dëggu ak wóor ak jotal lu war ci ñoom la.Fen nag ak wor ak nëbb dëgg dafa araam ci ñoom. Gaar-gaar bu dul ayibal tey dal nit da na leen dal,niki tawat, waaye bu mu doon juy foñloo,maanaam juy tax nit ñi di leen daw,niki ngaana nga xam ni day wàlle,ak yu mel ni ñoom,ñoom tawat yooyu danoo wormaal yonant yi,dun leen dal. Waaye nag jaay ak jënd,ak denc (am soxna) ak lu ni mel ci lepp lu yàlla daganal,bun ko defee du leen dolli lu dul yoolub yàlla seen boroom. Liy wone ne ñoom ñu dëggu lanu te yàllaa leen yonni,mooy kiimaan yi leen yàlla di wàcceel ,di ci wone ne moo leen yonni,mu mel ni (ñoom kiimaan yi)daniy wax ak nit ñi naan leen jii waay de lu mu wax, mbaa mu def ko yàllaa ko ko diggal.


FARATAY JULLI Faratay julli fukk ak juroom la, ci li faqiih bii di Hawfii wax. Ñooy yii: 1 yeene 2 kàbbarub armal ba 3 taxaw ngir kàbbar ko 4 jàng faatiya 5 taxaw ngir jàng ko 6 rukoo 7 siggi ca rukoo ba 8 sujood 9 siggi ca sujood ba 10 yeenee roy imaam boo ko amee ca njëlbeen ga 11 toftale gi 12 dal gi 13 yamoo gi 14 sëlmël bi 15 jataayub sëlmël bi tàmblee ca alifug al gi ba ca miimug kum gi.


FARATAY TIIM Faratay tiim juroom ñatt la: 1 yeene 2 pakk bu lab 3 gaaw 4 door gi ngay njëkk a door say loxo ci suuf 5 masaa sa kanam 6 masaa sa tikkujara 7 jokkale ko ak julli gi 8 defe ko ci biir waxtu wi,ndax du baax bu jotul.


Lii mooy limub njiitl réewum Senegaal la ko dale ca ba mu tembee ca Faraas 4 Awril 1960.


Royuwaay:Infobox Université ' Iniwersite Gaston Berger mooy Daara ju kawe ji nekk diwaanu Ndar ci réewum Senegaal. Léewópóol Sedaar Seŋoor moo amal tegum xeer bu jënk ci wàllum taxawaay iniwersite wi ci 14 sãwiye 1975. Taxawaayam mu ngi aju ci sart Royuwaay:N° bu 2 sãwiye 1990, iniwersite wu Ndar mu ngi teeru limu ndongo wu njënk (600)ci 17 Desàmbar 1990 ci yoonu négandi. Mu ngi jot gëddam ci ndogalu Royuwaay:N° bu 10 sulet 1996 ak tur bu bees jóge ci ndogalu Royuwaay:N° bu 4 desàmbar 1996. Ku ñu ko duppe Gaston Berger, nekk na ab kàngam ci wàllum xeltu, di doomu Senegaal ak Farãs, juddo Ndar-Géej. Di baayu Maurice Béjart. Diggànte iniwersite ak Ndar toll na ci fukki (10) km. Boo jóge Risaartool jëmsi Ndar di nga séen wërngalu kàggu gu mag bi. Iniwersite dafa fekk boole ñaari dëkk : Sanaar Pël ak Sanaar Wolof. Loolu tax na ndongo yi di ko woowe yenn saay Sanaar. Itam kërub internetu ndogo daara yi« http://www.Sunusanar.com » la ñu ko tudde.


Nagoya benn dëkku di Sapoŋ. Nitñii motnañu 2.283.289. Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Tarrafal benn dëkkaanu ci yu bëj-gannar yu dunu Santiago, Kap Weer. Picos (Achada Igreja) Aboboreiro Achada Leitão Babosa Burbur (Burbuur) Covão Grande Degredo Djéu Faveta Jalalo Ramos Junco Leitão Grande Leitãozinho Manhanga Mato Fortes Mato Limão Pico Freire Picos Acima Pico Vermelho Purgueira Rebelo Acima São Lourenço FC http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx https://web.archive.org/web/20100130144223/http://www.ams.cv/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=32 http://www.ams.cv/index.php?option=com_content&task=view&id=30&Itemid=54 https://web.archive.org/web/20191118235513/http://www.anmcv.com/Munic%C3%ADpios/S%C3%A3oSalvadordoMundo.aspx


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal fr : force musculaire


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Biti-jawwu : exosphere


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Tripoli (di طرابلس tarabilus ci araab) mooy péeyu réewum Libi. Turu dëkk baa ngi tekki «ñetti dëkk yi», ndax limu jóge ci booloog ñetti dëkk yii di Oea, Leptis ak Sabrata. Mi ngi féete ci bëj-gànnaar-sowwu réew mi, taq ci tàkk gi, ci dogub suuf bu kekke, féetek Géej gu Diggu gi ci geneen wàll


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Maanaam yaatuwaayu réew mà waaye maneesukoo jëfëndikoo ci réew mu xat (wu-faraas : superficie, wu-angalteer : area).


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Moroni mooy péeyu Bennoob Komoor yi, baat baa ngi jóge ci araab موروني


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Junni : 1000


Weeru Samwie mooy weer wi njëkk ci arminaatu Gregori ak ci bu Suul. Baat baa ngi jóge ci latin januarius, ngir maggale ko yàllay waa-rom ja: Janus (yàllay bunt yi). Ca jamono ju yàgg ja, moo nekkoon fukk ak benneelu weer ci arminaatu waa-rom.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Golo : rab la ci rabi àll bi


Feebaru tëlbëti bu amul app Feebaru tëlbëti bu amul app mooy benn feebaru xelboo xam ne nit ñi dañuy am soxlaa xoolaat mbir yi ay yooni yoon, di leen di def yenn yëngu yëngu yi ay yooni yoon (ñu koy woowe "aada"), walla am yenn ci xalaat yi di ñëwaat ay yoon (ñu leen di woowe "tëlbëti"). Nit ñi dañuy am jafe jafe wotu seeni xalaat walla seen yëngu yëngu lu yagg. Yëngu yëngu yi ñuy gëna gis ñooyraxasu, woññi mbir yi, ak di seet ndax ab buntu tëju na walla. Ñenn ñi dañuy am jafe jafe sanni ay mbir ci biti. Yëngu yëngu yii dañuy faraldi am lu baree bare ba nga xamantane nit ki ci boppam dundu bés bu nekk dafay metti. Dafay faraldi lu ëpp benn waxtu bés bu nekk. Mag ñu bare dañuy gis ne nekkin yooyu du tekkiwuñu dara. Mënin bi dafa ànd ak ay tik, feebaru ku jaq, ak njàjan bu yoqu ci wallu xaru. Li koy indi waxuñu ko. Gis nañu ne am na yenn ndono falkat yi ak ñaar yéppay seex yu niróó ñoom la gëna laal ay seex yi niróówul.


Muurum Koor di ci wu-araab “زكاة الفطر/Zakaatul Fitr” farata la ci bépp jullit bu di boroom xel, mag walla ndaw, góor walla jigéen, ab jaam walla gor, ngir waxtaan (Hadiis) wi nu Abdulaah mom (Ibn) Omar (gërëmul Yàlla ci ñoom) dikke ne: «Yonentub Yàlla (jàmm i Yàlla ci moom) farataal na ci nun muurum koor ci wéeru koor, saa ci tàndarma walla bele, muy ab jaam walla gor, jigéen walla góor, mag walla ndaw ci jullit ñi» (Buxaari 2/579, Muslim, Tirmiidhi, Abuu Daawuud, Nasaaï ak Ibn Maaja) Ku ko weddi ab yéefar la, ku ko bàyyi te tay ko te tëlewu ko ab saay-saay la, bu ko tuubul ba dee ag payam sawara la. Ku ko deful it du ko wàcc ba mukk ci dëppook boroom xam-xam yi, doonte bu julli gi weesoo yoolum sarax ngay am.


Gerte tubaab xeetu garab la gu bokk ci njabootu "Cambretaceae". Mi ngi soqeekoo ci réewum Gine. Barab yi bari naaj ak taw lay faral di sax. Gerte tubaab garab la gog mi ngi toll ci 9 ba 25i met ci guddaay. Ci jamonoy noor, ay xobam dañuy joxe wirgo wu palmaan lu jëkk ñuy wadd. Meññeefam nëtex lay tàmbalee, su jegee ñor day puur. Su ñoree dëgg nag day palmaan. Manees na koo lekk noonu. Manees na koo jëfandikoo it ci xeetu togg yu wuute. Xooxam dees na ci sos ay fowukaay niki ay gaal yu daw Terminalia catappa


Guyug Afrig bokk na ci juróom ñàtti guy yi ñu gën a xam, mi ngi bokk ci njabootug Bombacacees. Guy garab la gog dañu koo fonk lool ci aada ak cosaan, ñi ngi koy fekk ci barab yi am naaj fu ci mel ni réewum Senegaal ak Ginne. Guy, garab la gog peeram da fa yaatu lool man a denc ndox mu bari, loolu moo tax ñu di ko woowe grabug butéel. Ci guddaay mi ngi toll ci ñaar-fukk jàpp ñaar-fukk ak juróomi ñay ci yaatuwaay mi ngi toll ci juróom jàpp juróom ñaari ñay. Bokk na ci garab yi nga xam ne day jël reenam dugal ko ci biir suuf ngir wuti ndox mum dunde. Guy garab la gog manut a dékku ngelaw lu tar lool. Satamànna mooy xobi guy yu ndaw yi. Moom nag dees koy jëfandikoo bu baax ci yenn barab yi. Dees koy watt di ko def laalo di ko boole ak cere. Jur gi it bëgg nañu ko lool. Guy nag nawet kepp lay sëq am i xob, waaye yeneen jamono yi du am dara. Fu mel ni Kaasamaas nag, ca Senegaal, dees na fa fekk guy yoo xam ni at mi yépo dañuy sëq.


Royuwaay:Voir homonymesBañkatu Ndeer te nu gën ko xame bañkatu jigeeni Ndeer wala talaatay Ndeer nekk na fànn guy màndargal wala misaal bu wone xeex bañ a doon njaam gi amoon ci xew-xewu démb senegaal.. Ana lu xew? Benn bésub talaata ci weeru nowàmbar atum junni ak juróom- ñetti téemeer ak fukk ak juróom-ñeent la nit ñi dëkkoon Ndeer (Ndeer doon suuf si buur yilif, naatoon lool ca Waalo) fippu ci caay-caayu jaaykatu njaam yi jóge ca Marog te seen njiit doonoon Amar Ulda Moxtaar. Naar yooyoo ngi bokk ci giiri tarsas doon laamaan bi jokku ci buur ak tukulëer yu jóge bët-gànnaaru Senegaal Fànn googu, taarix nettali na ko. Li muy metti yépp waa dëkk ba wone nanu ci seen jàmbaar. Am nañu ci woy wu dul fey mukk. Nit ña xare nañu fa, jaay fa seen bàkkan, mu gënal leen doon jaam. Naar yi jóge bëj-gànnaar réew mi doon nañu song péeyub Waalo ci ndoorteelu fukki xarnu ak juróom-ñeent.


Marie Samuwel Njaay (mba Marie Samuel Njie) woye kat i Gàmbi bu maak la won ci jamano 1950s ak 1960s, rawati na yit ci woy i Cosaan. Marie Samuwel Njaay maamam ya nga askan no Siin ak Saalum ci xeetu Séeréer ak Jolof xeetu Wolof. Mo juur woy kat ya Paps Touray ak Efri Mbye, mbukak Alaaji Alieu Ibraayma Cham Juuf maam, ci wali Njuufeen ak Njaayeen. Falola, Toyin (Ph.D); Jean-Jacques, Daniel; Africa: An Encyclopedia of Culture and Society [3 volumes]: An Encyclopedia of Culture and Society. ABC-CLIO (2015), p. 514, ISBN 9781598846669 (15-08-2020) [1] The Standard , The Gambia at 50: Fifty prominent Gambians who helped to shape the nation (23-02-2015) [2] The Point (the Gambia), Tribute to Paps Touray 2009 (19-05-2009) archive (15-08-2020) The Daily Observer [in] AllAfrica: Gambia: Gems of the Gambia (13-07-2016) [3] (15-08-2020) The Daily Observer [in] AllAfrica, Gambia: Tribute to the King Paps Touray's - Birthday Sixth December.


.sn mooy barab bu tolluwaay bu njëkk bu réew (ccTLD) bees jagleel dunu Senegaal Moo ngi njëkk dugg ci net bi 1993. (en) Informazioni Whois IANA (en) .SN Domain Name Registry


Xudar walla Xidr mbaa Xadr XUDAR /Xadir /Xidir Xudar, mooy jëmm ji Alxuraan di nettali ci Saaru Xunt Ma {65. Ñu daje ak ab jaam ci sama jaam yi boo xam ne may Nanu ko yërmaande lu jóge ci Nun, te jàngal Nanu ko xam-xam bu bàyyikoo ci Nun.} [Saar 18 : Xunt Ma], Muusaa toppoon ko ca dajewaayu ñaari geej ya {66. Muusaa ne ko : “Ndax ma topp la ci kaw nga jàngal ma ci lu xamaleef na la ko ci luy gindee [ak xamle] ? ”.} [Saar 18 : Xunt Ma]. Wuute nañu ci ne ndax ab Yónnent la am déet, am ñu nitu Yàlla la woon, ba moo tax jullit ñi sunu tuddee turam teg ci (HS) (Halayhis Salaam/ yal jàmm ne fa moom). Sahaaba bii di Ibnu Mashuut nee na moom (Xudar) lañu namm ci laaya:{40. Ka ame woon xam-xamu Téere ba ne ko : “Mën naa la koo indil ba la ngaa xef”. [Ne ko mingi nii] , ba ko Suleymaan gisee ci kanamam, dafa wax ne : “Lii dey ngënéelul sama Boroom bi la.


Mbind mu weng'Xorompolle ((Ay njariñ)) Xorompolle: garab la gu baax gu am solo boo ko dëbbee ba mu mokk nga def bis bu ne ba la ngaa lekk dara nga jël ci genn wall gudd gu ndaw nga boole ko meew dangay tàngal ndox mi nag door koo jaxase ak moom soo ko dee def bis bu set baa na ci diir muy metti ak taasyoo ak ilseer ak feebar yu bari yuy dal nit raw Kon de ndekete seetaan kuy def lum wërtë def baaxul Kon seetaan kat yi wuyyuleen!a ti na feebaru biir rawatina jabet!


Mantaalis garab la gog ay xobam day sew teg ci dëgar. Am ay wànqaas yu tegaloo ci melokaan wu yomb a ràññee,  man a àgg  ci fukk ba ci ñaar-fukk i met... ci njoolaay. Mbayum garab gi ajuwul ci lenn luñuy jëfandikoo ci wàllug foytéef waaye man nanu koo jëfandikoo cig paj walla cuub. Dees koy jëfandikoo it leeg-leeg ci jëmbat i garab ndax garab gi keram day yaatu lool te it garab gi bu màggee day rafetal bërëb. Ci cosaanam, moom garab gi mi ngi cosaanoo réew mu ñuy wax (Madagaskaar). Noo ngi fekk garab gi ci lu ëpp ci àll bu kawewut lool, ci suuf su nangu. Cig mbayam nag garab gi man naa dund ci sunu tund wii nga xamente ni du tooy lool, te it du wow lool ak màggam it doon lu gaaw ci barab yi nga xam ni du tàng lool te it du sedd lool te it li ko ciy gënal mooy ay taw yoo xamente nii du bari lool waaye it bu baree itam man na koo dékku. Dana soxla it muy nekk fu am jant day gën a gaawal ak màggam.


sididi xassaide la bo khamni serigne touba mo ka binde komme ni niou kay wakhee khassidatou sididi


Krushynka dëkk ci Ukreen. Mi ngi yaatoo 2,16 km², ci 2001 amoon na 347 way dëkk. Крушинка на сайті Верховної Ради України Погода в селі Крушинка село Крушинка (сайт Української конфедерації журналістів). БІЛОЦЕРКІВСЬКА ДОРОГА One of the wells Krushynka Us Mountain Little lake Shkilnyi


Siligo ca réewum Itaali.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal São Pedro benn dekk-dëkkaan São Vicente ci yu penku yu dunu São Vicente, Kap Weer. Praia de São Pedro http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx http://mindelo.info/gal_spedro.php (fr)


Ngol garab gu ndaw lay doon, gu bokk ci njabootug Fabaceae. Mi ngi yaatu lool ci tund Sahel wi ak Sahara ci Afrig ak ci réewi araab yi. Garab gu ndaw lay doon, xaw a gudd, am xasam day liis, ay xobam guddaayam manees na koo natt ci (5-8 sentimet), ay tóortóoram day mboq. Xopi garabu ngol dees koy jëfandikoo ngir dundaleko ak jur garab gi itam leeg-leeg dana am ay tooke garab gu man a sëq lool la manees na cee wut dund ub gëleem ak xar yi ak bëy yi. Yamb yi it di nañu soxla tóor-tóori garab gi ngir man caa defar lem bant garabu ngol di nañu ko jëfandikoo ci defar këriñ man na matt lool itam xas mi man nañu cee defar buum ndox mi it dana génne daakaande waaye daakaande ji leeg-leeg du baax lool manees na cee defarn foroote itam boo jëlee xop yi dëbb ko jaxase ko man na foroote. Xobi ak dégi garabug ngol Tóortóorum garabug ngol Acacia ehrenbergiana


Biir bu daw wala Jaare mooy ngay dem wanag gën gaa néew ñatti yoon ci bis te li ngay génne ginaaw kër yi dafay ndoxe. Yenn saa mu jàpp la ay fan, te loolu mën na tax sa yaram ñàkk ndox. Su yaramu nit ñàkkee ndox deram dootul nooy te it mën a soppiku. Mën nga dem ba dootoo saw lu bari, sab der furi, sa xol di tëf-tëfi, te sam xel dootul dox ni mu waree wala say jëf yeex, su demee ba gën a tar. Ginaaw kër yu tooy te bañ a ndoxe mën dal liir yiy nàmp, waaye, loolu du dara. Li koy gën a faral di joxe mooy jàngoro yiy jàpp butit yi te di bawoo ci ab wiris, bakteri, parasit, wala feebar bu ñuy woowe gastroenteritis. Yooyu jàngoroo ngi faral di bawoo ci ndox wala ñam wu am doomu jàngoro ji, wala ku am jàngoro ji wàll la ko. Mën nañu ni ñàtti xeeti biir bu daw ñoo am: biir bu daw bu yàggul, biir bu daw bu ànd deret bu yàggul, ak biy weesoo ñaari ayi-bis, muy biir bu daw bu yàgg.


Ab duus wala wanag mooy xeetu wanag wi nit ñi di bàyyi seeni ginaaw kër ci pax muñ gas ci suuf. Duus yooyu duñu soxla sotti ndox wala duñu soxla ludul benn ba ñatti liitaru ndox ngir jàllale neefere yi. Sudee niñu ko tabaxee baax na, ñu koy toppatoo bu baax, mën na tax ba yenn feebar yiy bawoo ci neeferey nit nefere yi ci mbedd mi wàññiku bu baax. Dina wàññi li weñ yi di jëlee ciy doomu-jàngoro yiy bawoo ci neefere di leen yóbbu ci lekk yi. Yooyu doomu-jàngoro ñooy gën a faral di indi feebaru biir bu daw ak feebaru saan. Feebaru biir bu daw faat na lu tollu ci 0.7 miliyoŋ ciy xale yu amagul juróomi at ci atum 2011 ak 250 miliyoŋ ciy fan yuñ jàngul. Xeetu duus yooyu ñoo gën a yomb ngir tàxale nit ñi ak seeni ginaaw kër. Booy tabax xeetu duus boobu war nga def ñatti mbir: gas am pax, wut kubéer gooy teg ci kawam te wutal ko bën-bën bu xawa yaatu, ak mbañ gàcce. Pax mi war na am gën gaa néew 3 meetar (10 feet) ci xóotaay ak 1 m (3.2 feet) ci jameetar.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Itaali (Pénc mu Itaali; it: Italia, Repubblica Italiana) réewum Tugal (Óróop) Itaali men la ci réew yi nek ci Bëj-saalumu tugal, ngir xootal Taarixu Itaali xoolal Fii Itaali laata a Napoleon di ko teg loxo, di ko nangu, nekkutoon réew mu ñu bennal , nekkutoon it di mu am ag temb, moom kay daa seddaliku woon, doon fukki xaaj ak ñaar, yu doon topp ak a nekk ci ron kiliftéefug ay nostey politig yu wuute: nosteg nguur ca Savoia, Piemonte, Napoli, ak nosteg pénc ca Venezia ak Geneva, ak ag àtte gu paab ca Rom, ak gu Dóox ca Toskaana ak Parma, ak xaaj yoo xam ne dañoo nekkoon ci waawug imbraatóor gu Otris gi, ñooy Milano ak Lombardia. Piemonte nag moo nekkoon nekkteg politig gi gënoon a dëgër, te ëppoon doole ci nekkte yooyu. Ña ëppoon ca njiit ya yilifoon nekkte yooyu, ay diktaatóor lañu woon, rawati na ñi ci waa Otris jiite woon, cig jonjoo mbaa cig jonjoodi .


Voronezh (Воро́неж) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 1 032 895 (2010).


Roubaix benn dëkku Faraas, mi ngi féete ci bëj-gànnaaru réew. Mi ngi yaatoo 13,23 km², ci 2013 amoon na 95 866 way-dëkk. Dalub dëkkaan ba (fr)


Sagamihara benn dëkku di Sapoŋ. Nitñii motnañu 720.986. Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal


Edirne benn dëkku di Tirki. Nitñii motnañu 165.979. Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal


Diiwaanu Siggcoor benn la ci 14 diiwaani Senegaal yi, mooy wàllu Kaasamaas wi féete penku. am na 437986 ciy way-dëkk te yaatoo 7 339 km² Diiwaan bi ci ñetti Tund lañ ko xaaj : Tunduw Biñoona Tunduw Usuy Tunduw Siggcoor (fr) Répertoire des villages : région de Ziguinchor, Dakar, Ministère de l'Économie, des Finances et du Plan, Direction de la Prévision et de la Statistique, 1992, 31 p. (résultats du recensement de 1988) (en)Statistiques Geo Hive (fr)Présentation de la région de Ziguinchor (site de l'Inspection académique de Ziguinchor)


Nowel Ci bu jekk, xeetu Wolof yii maggaluwoon bësu nowel. Waaye leegi ak comercialization du lépp. Yeeneen nit ni ci Ndakaaru ak yeeneen dëkk yu mag yi dañuy maaye ay cadeew ak di def lamp yu rafet ci seen kër. Li ci genn bari ci Wolof yii du nu ay catoliq walla talibe Insa, kon dunuy fonk bësu nowel. Ci sunu jamanoo dañuy tambali di am ay talibe Insa. Te noom noo jël bësu nowel ngir maggal judug Insa (ki nu wax nee Yeesu Krist ci faranse). Seen maggal mingi aaw ci ay woy, ak i ñaan ak lekkando.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Afrig Aamerig Asi Tugal Oseyaani


Sahara Oksidantaal : Afrig (bëj-gànnar) Afrig gu Bëj-saalum • Alseeri • Angolaa • Bene • Botswana • Burkina Faso • Buruundi • Cadd • Ecoopi • Eritere • Eswatini • Gaambi • Gaboŋ • Gana • Gànnaar • Ginne • Ginne Bisaawóo • Ginne gu Yemoo • Isipt • Jibuti • Kamerun • Kap Weer • Réewum Diggu Afrig • Keeñaa • Komoor • Kongóo-Brasaawiil • Kongóo-Kinshasa • Kot Diwaar • Lesoto • Libeeria • Libi • Madagaskaar • Malawi • Mali • Marook • Móoris • Mosambik • Namibi • Niseer • Niseeria • Ruwandaa • Saambi • Sahara gu Sowwu • Sao Tome ak Principe • Senegaal • Seysel • Simbaawee • Siraa Leyoon • Somali • Sudaan • Sudaan gu Bëj-saalum • Tansani • Togóo • Tiniisi • Ugandaa


Norfolk Island : Dun (Géejpeek u Pacifik)


Tuvalu : réew, dun (Géejpeek u Pacifik)


Xaralay Xibaar ak Jokkoo (XXJ) walla Xaralay Xibaar ak Jokkoo yu Yees yi, ci wu-angalteer Information and Communication Technology, ci wu-faraas Nouvelles technologies de l'information et de la communication, moo ëmb mbooleem xarala yees jëfandikoo ngir yor ak jokkale ay xibaar. Yitteem mooy sos ay noste yuy yor ay xibaar, yor seenug suqaliku, seenug dencu, seenug jokkale, ak seenug kaaraange. Yombul joxe ci ab tekki bu daj ndax amul benn tekki bu ñépp ànd déggoo. Ñi ciy liggéey raññee nañu leen niki ñu seen xam-xam daj, dañoo nekk ñuy xam lépp lu laal: mbëjfeppal, xam-xamu nosukaay, jokkoosoryante. Xam-xamu nosukaay Internet mbëjfeppal


Turkumenistaan : réew (Asi)


Republik Dominikee : réew, dun (Géejpeek u Atlantik)


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Janela benn dekk-dëkkaan Paul ci yu penku yu dunu Santo Antão, Kap Weer. Antoninho Travadinha UD Janela (União Desportiva da Janela) Janela (Kap Weer) - WikiMapia (en), (fr) Musique du Cap Vert: Travadinha - Mindelo Infos (fr) http://www.ecaboverde.com/cat44.htm?l=cabo-verde (en) (pt)


Ci angale mooy Aristarchus; Ci faranse mooy Aristarque Benn toppkatu Yeesu mi dëkkoon Tesalonig la woon, ànd na ak Pool ci liggéeyam. Aristàrk moo feeñ ci Injiil ci Jëf 19:29; 20:3-5; 27:2; Kol 4:10-11; Fm 1:24.


Ci angale mooy Archelaus; Ci faranse mooy Archélaüs Erodd Arkelawus, doomu Erodd bu mag ba, moo falu woon ci diiwaani Yude, Samari ak Idume (Idumée) 4 j.K. nguuru ba 6 g.K.. Yaayam Maltas (Malthrace) la tudd. Arkelawus ak Erodd Antipas ñoo bokkoon ndey ak baay. Yawut yi ak waa Samari yi jiiñ na ko kor ci kanamu buuru Room ndax coxoram. Buur bi Ogust Sesaar moo ko fuñ ci diiwaanu Gool (Gaule), maanaam Farans, ci 6 g.K.. Gannaaw loolu def nañu Yude diiwaan ci suuf nguuru Room, te jawriñ yi buuru Room fal yilifoon fa. Jabaram Mariyamënë (Mariamne), doomu Aristobul la, ki mu fase ngir takk Galafira (Glaphyra), jëtunu Alegsàndar (Alexandre), magam. Man nañu gis tur wi ci Mc 2:22.


Kàllaama (fr : langue ; en : language) wu-angalteer araab wu-ispaañ wu-faraas wolof Ñi ngi tàmbali sunuy wax ak jëf ci turu Yàlla(t.s) miy Rahmaan, di kiy boroom yërmaande ju yaatu ji ñu jagleel mbooleem mbindéef yi, tey Rahiim, di ki yor yërmaande ji mu'y jagleel ña nangu'g jaamoom. Di julli nag te'y sëlmal ci sunu sang, sangu'b ñu jiitu ñi ak ñu mujj ñi, aki ñoñam aki saabaam, ak aji liggéeyalam jii di sëriñ Tuubaa, ak xeetam wépp. Sunu wax ji dañu ko'y tàmblee cib aaya'b alxuraan, ñu ci'y tegtaloo li làkk ëmb, yor ko ci'y njariñ, ci gépp wàll, ci sunu dund gi. Sunu boroom nee na ci alxuraanam ju tedd ji:(( Wa hallama Aadamal asmaa kullahaa, thiumma haradahum halal malaayikati, fa xaala anbiuunii bi asmaayi haaulaayi in kuntum saadixiin)) di maanaa : Yàlla (t.s) jangal Aadama tur ya yépp, bi mu noppee, jël mbir yooyee won leen malaayika yi, ne leen wax leen ma seeni tur, bu ngéen léen xamee? ñu ne ko tudd nanu sa'g sell, amuñu benn xam-xam boo ñu xamalul,bu ñu xam, yaw yaa'y ku xam ki, te'y ku xereñ , ku am hikma ki.


Ci làkku ibrë la tur wi jóge. Ci angale mooy Abijah or Abia; Ci faranse mooy Abia Ci Injiil dañuy gis ñaari nit ñi bokk tur Abiya. Ñaareelu buur ci Yuda, mooy doomu Robowam. Ñetti at la nguuru ci Yerusalem. Bind nañu ay jalooreem ci 1Ki 14:31-15:8; 2Ch 11:20-22; 12:16-14:1. Bokk na ci maamaati Yeesu yi ñu bind ci Mc 1:7. Kenn ki soqikoo ci Aaroona (1Ch 24:10). Daawuda fal na askanu Aaroona ngir ñu toppatoo liggéeyu këru Yàlla. Mu xàjjale leen ba ñu nekk 24 kër. Kër gu nekk toppatoo nañu ñaari ayu-bés at bu nekk. Sakariya, baayu yonent Yàlla Yaxya bokkoon na ci askanu Abiya (Lu 1:5).


Ci làkku ibrë la tur wi jóge. Ci angale mooy Addi; Ci faranse mooy Addi Benn ci maamaati Yeesu ci Luug la woon (Lu 3:28).


Tekuruur moo doonoon benn nguur ca bej gannaaru Senegaal. Xeet yu bari tase nañu fa, juge Isipt: Séeréer si, Pël, Sooninke, Naar yi. Leeegi Tekuruur, Fuuta-tooro la tudd. Koli Tenŋela Bah, denyankobe bi, moo ko jox tuur wi. Ca nguur ga, Tukuloor ak Pël ñoo fa ëpp ba tay, waaye Séeréer si ñoo fa jëkk a nekk, ak Pël. Buur yu bari ñoo yoroon nguur ga: Jaa-Ogo yi ci yoonu imbratooru Gana. Ñoom ay tëgg lañu woon. Bokk ci Pël yi. Manna yi. Ca Penku lañu fekke baax (nguuru jaara / kingi), sant Ñaxate, bokk ci sooninke yi. Tondiyoo yi. Ñoom ay Séeréer lañu woon. Lam-Termess, Lam-Taga, ak Lam-toro yi. Ci ñu nekke buur, Jolof moo doon uuf dëkk bi, di fi teg ay Farba (Farba Walwalde, Farba Njum, etc). Deeniyankooɓe yi, yu Koly tenŋela Bah, Sebee lañu woon, Sebbe mooy Ceddo. Almaami yu Torodo yi. Sulaymaan Baal ak Abdul Xaadir Kan, ñoo dàq deeniyankooɓe yi ci atum 1776. Ay jullit lañu woon.


maanaam dello gi tubaab yi dello réewi jambur yi ñu yoroon te moomu ñuko.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Estádio Marcelo Leitão benn staad ci yu penku ye dekku Espargos ci yu dunu Sal ci Kap Weert. Académica do Sal Académico do Aeroporto Juventude (Sal) Campeonato Nacional (Kap Weer) 1. Liig - Sal "Estádio Marcelo Leitão", A Semana (pt), 12 novembaar 2005 "Sal: Marcelo Leitão vai receber pista de tartan", A Semana (pt), 5 awril 2010 Académica do Sal (pt)


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Garça de Cima benn dekk-dëkkaan Ribeira Grande ci yu dunu Santo Antão, Kap Weer. http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx


Ci làkku ibrë תולמי-בר; Ci làkku yawut la tur wi jóge. Ci angale mooy Bartholomew; Ci faranse mooy Barthélemy Benn ci fukki taalibe Yeesu ak ñaar la woon. Am na ñi xalaat ne Bartelemi ak Nataneel (Yow 1:45-51) kenn nit la. Bartelemi feeñ na ci aaya yi ci Injiil: Mc 10:3; Mk 3:18; Lu 6:14; Jëf 1:13.


Ci làkku ibrë (בָּרָק) la tur wi jóge. Ci angale mooy Barak; Ci faranse mooy Barak ou Barac Njiitu xarekatu bànni Israyil ci jamano Debora ji la woon, lu tollu 1.100 at j.K.. Man nañu jàng ci jalooreem ci Jud 4:1-5:31. Ci Injiil dinga fekk turam ci Yt 11:32.


Ci làkku ibrë בית לחם la tur wi jóge. Ci angale mooy Bethlehem; Ci faranse mooy Bethléhem Dëkk bu ndaw la woon, lu tollu 9 kilomet ci bëj-saalumu Yerusalem. Dëkku Daawuda la. Foofu la Yeesu juddoo. Dañu ciy wax ci Injiil ci Mc 2:1,5,6,8,16; Lu 2:4,6,15; Yow 7:42.


Ci angale mooy Bithynia; Ci faranse mooy Bithynie Diiwaanu nguuru Room ci Asi Minër la woon. Tey jii bokk na ci réewu Tirki (Turquie). Dañu ciy wax ci Injiil ci Jëf 16:7; 1Pi 1:1.


Mooy xam-xam gi'y gëstu lepp lu jëm ci wallu mbëj


Waxtaani Sëriñ Tuuba, xaajub ñaaréel bi Ag jiitël alaaji mbakke xaadimul xadiimi mooko dajale fii ngir bëgg muriit yépp jariñu ci, yàl nako Yàlla nangu ci barkeb Sëriñ Tuubaa te békloo ko ci àdduna ak allaaxira aamiin. Ahoozu billaahi minash shaytaanir rajiim, wa inniya uhiizuhaa bika wa zurriyatihaa minash shaytaanir rajiim, rabbi ahuuzu bika min hamazaatish shayaatiini wa uhoozu bika rabbi ay uahdhuruun. Waxtaani Sëriñ Tuuba قادله الله مااختارله Sëriñ Tuubaa -Qaada lahuu Al-Laahu maa Axtaara Lahuu- Néena: Boo bëggée jàng Alxuraan Nanga ci yéene "Génn ci lépp lula sunu Boroom tànnalul; Ak dugg ci mboolem limu la tànnal. Boo dee jàng ak Xasida ci sama Xasida yi, Man nga cee yéene lula neex, Kon danga ko am, Bu fekkee ci yima def ginnaaw bima jugee jolof la walla ca at mama fa jugée, Waayé Xasaayid ya ko jiitu moom déedéet", Bu dee Wirdu, nanga ci yéene Yàlla jariñ la ci Àdduna ak Allaaxira, ci lu dul Lor, Ak jege Yàlla ak Yonent bi (Jàmmi Yàlla mu kawe ma ci kawam, ci aw ñoñam aki àndandoom ak mucc) jege gu lay jariñ te dula lor, Boo dee Naafila nanga yéene Dundal Sunnas Yonent bi (Jàmmi Yàlla mu kawe ma ci kawam, ci aw ñoñam aki àndandoom ak mucc) Saar yu gàtt yi, yu la ci neex jàng, (Wér na lool) Sëriñ bi Néena: Ku bëgg Yàlla jox ko limu bëgg ci Àdduna Ak Allaaxira, Nay toppi ndigëlam, Ku bëgg a toppi ndigëlam nay yéene, Ndax yéene moo koy Wommat jëmé ko ci [Ag] Topp.


Maami-koor, (ci araab jumaadal aaxira جمادى الأخيرة), njëkk Lislaam (jumaadaa sitta ) lañu ko tudde woon, moom nag turam woowu mi ngi ko jële ci fiiroo gi mu defoon ak sedd bi, tur wa daal di koy topp (way). Mooy juroom-benneelu weer ci at mi, di itam ñetteelu weer laataa koor gi. (en)Islamic-Western Calendar Converter (Based on the Arithmetical or Tabular Calendar) (en)The Umm al-Qura Calendar of Saudi Arabia


Xam ngéen ne nite (l’humanité) mi ngi juddoo Afrig, tàqalikoog nit ak dundat (animal) mi ngi ame fii ci Afrig, loolu kenn sikkatu ko.Xew-xew bu am solo bii mi ngi am booba ak leegi toll na ci 5 milyoŋ ak juroom benn téeméeri junniy at (5600000 ciy at), Afrig ngay man a fekk mbooleem xeeti nitu pax (homme fossile), loolu doo ko gis ci beneen gox (continent). Ñaari xeet yii di "Australopithèque robuste" , "Australopithèque gracile" , "l'homo alibis" , "l'homo erectus" , "l'homme de néandertal" maanaam homo sapiens bu yàgg ba, ak "l'homo sapiens sapiens" maanaan nit ku yewwu ñaari yoon, ni ko tur wi indee, niki yaw ak man, xeet wu mujj wii mi ngi juddoo Afrig booba ak leegi tollu na ci 120000 at, nite gii mi ngi juddoo ci ron rëddu yamoo wi (l'équateur), ci ron rëddu gaar (latitude)wu Kéeñaa, maanaam ci ron rëddu gaar wow, jañug ceññeeri yu jéggi-yolet yi (flux de radiation ultra violet)dafaa tar ba bépp cér mbaa yaram wu juddoo ci rëddu gaar wii, fàwwu mu nekk di lees cuub (pigmenté) te ñuul, doonul woon jàppadi ci nite gu njëkk ga muy man a dund bees ko cuubutoon, ginnaaw dénd bi moom (la nature) du sos dara cig neen, kon cuub daa ame liggéeyub aar yaram wi, da koy aar wëliif ceññeer yu jéggi-yolet yi nga xam ne doon na yàq ci anam gu mat mbooleem pukus (cellule) yu yaram wi.


Banglaades : réewum Asi


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Sao Tome mooy turu dun bi ëpp ci Sao Tome ak Principe, di itam péeyu réew mi. Mi ngi féete ci tefesu bëj-gànnaaru dun.


Planoise mooy péeyu rééwum Franche-Comté (Faraas). Nitñii motnañu 20.700 (1999). Jakka Al-Fath


Mooy fukk ak ñeenteelu buur ca nguuru Jolof gu mag ga. Su fekkee daanug Lat Joor feeñ na ci taxawaayu jàmbaar yi ci kanamu tubaab bi, loolu terewul Alburi Njaay jël ndondol bañ ak fukki loxoom. Alburi tax na tubaab bi fattewul Lat joor. Looloo tax tubaab bi doon ko xoolee bëtu mbañeel ci fat gi mu fatoon Lat Joor. Ñoñantal gu metti gi tubaab biy teg waa réew mi te Alburi manu koo faj moo taxoon mu génn rèew mi dem fekki Aamadu Taal doomu Sayxu Omar Taal ca Kolomina. Foofa la àndeek moom jàmmaarloo ak tubaab bi, ci luy dayob njàmbaar ba ci 1893 la Alburi daanu ci Doosu, baatam ni Poto! wikbaatukaay am na xët wu tudd: Alburi Njaay


Doomu jangaro bu nit menul tek bet la ci kaw nga jeffandiko  jumtukaay bu lay may nga gis ko.Men na jural nit ki infection ba tax mu am feebar. Pathogen itam men nanu ko mengale ak lu mel ni "germs" wala yennsay  "parasite" ndax microb yuy dund lanuy dunde. Pathogen yi nit yi genna xam " virus" la ak " bacterie". Feebar yi pathogen menna joxe ci missaal Korona lanuy woowe feebar yuy wale. Baat u "infection" mooy beep tewaay u jangoro bo xamantani liko juur mooy ay "pathogen" ak nuniu menna tol nak wante daniuy jeffandiko  bat bi lu ci epp pur men wax ci " infection" bo xamantani "clinic" yi gis naniu ko. Wante yennsay mu andi ay jaxaso, wante ci benneen wal, nit yi nek di yengatu ci wallu wer gu yaram danuy faral di wax baat u nootel su fekkantani microb yiy joxe jangoro nekk naniu ci yaramu nit ki wante nit ki wanewul benn feebar. Mandargay "infection" yi men nan len xaaj ci niaari pacc: bi feeñ ci nit ki ak bi nga xamantane ci clinic lanu ko menna gisse gannaw banu amale saytu.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal NI NUY GËME MALAAKA YI (yal na yàlla dolli xeewal ak mucc ci ñoom) Malaaka yi ñoom nga gëm leen mooy nga dëggal te am koolute ci ne ñoom kat ñu am lanu,te ñu nu musal ciy bàkkaar lanu,(dun moy yàlla),dunu xayta (dunu puup) dunu saw it,ñu sunu boroom laabal lanu. Dunu lekk dunu naan –jàmm yal na sax ci ñoom - ñoom daal jaam yu yàlla teral lanu ba fàww,ken du ci moy yàlla,ku ci ne li ko yàlla digal rekk lay def.Ci leer la leen yàlla binde. Sàbbaal seen boroom mooy seenug naan,sellal ko mooy seenug lekk.


LAAB) Laab moom lu war la,ci alxuran ak sunna ak dajeg boroom xam-xam yi. Ku ko bàyyi ci lu dul ngànt lu xel nangu,dees koy ray rayug gëtën,gu dul gu yéefër, ndaxte julli du mat mukk lu dul dafa ànd ak lab kon ag waram lu wér la. BUNT 1 Li aju ci laab Cours 1 : Njariñul laab ci Islaam Laab nag 2 xeet la : 1- Laab ci sa jëmm 2- Laab ci li la wër te mooy say yere wala ci barab bi ngay jaamoo Yalla Li ñu bëgga jànggale fii nag mooy laab ci sa jëmm, te loolu ni ñu ko mana defee mooy 3 yii : 1- Jàpp 2- Sangu farata 3- Tiim Am na jëf yoo xam ne maneesu lee na def te yoroo njàpp, lu mel ni : - Julli - Laal kaamil u Alxuraan - Tawaaf (wër kaaba gi) Kon 3 yii kepp ku ko leen bëgga def fàww nga laab ba noppi. Laab googu nag soo ko bëggee def da ngay jàpp bu fekkee da ngaa wara jàpp wala nga sangu farata bu fekkee da ngaa wara sangu farata.


Wommat wu mbëj ab tur bees jox benn feeñteb jëmm bi la ngir mu teewal nangu gu ab wommatukaay dawaanu mbëj jàll ko. Wommat wi dafa aju ci wommatiin wi. Wommat wi G mooy safaanu ndëgërlu gi R. G = R − 1 {\displaystyle G=R^{-1}\;} Bennanu natt bu wommat wi mooy siemens (s). 1   S = 1   Ω − 1 {\displaystyle 1\mathrm {\ S} =1\mathrm {\ \Omega } ^{-1}} Ω {\displaystyle \Omega } di ohm moom lañuy nattee ndëgërlu gu mbëj gi. Ci yamale gi ci suuf la digaaleem ak Ndëgërlu gi gën a feeñee. G = 1 R = I V {\displaystyle G={\frac {1}{R}}={\frac {I}{V}}\,} G mooy wommat wi, R mooy Ndëgërlu gi, I dawaan bi, V dend bi. mbëj Ndëgërlu gu mbëj Wommatiinu mbëj


Ci xarnub fukk ak juroom Bawol nguur su ndaw la woon su toppoon Jolof gu mag gi, bu ko defee, ag njaboot gu amug jegeñaale ak buuri Kajoor yi daa ko jiite. Bu jëkk, nguur googu, ay socé ak ay séeréer, ñoo ko yoroon. Am na ñu ne sax, baat bu ñu tudde dëkk boobu tey, di Bawol, ci kallama socé yi ñu fa nekkoon la joge, di tekki lii wolof tudd dex. Ndax Bawol, been dex la woon foofu ci lu dooga am. Boobu jamono, Bawol, amoon na ndox mu bare. Ci cosaan, dañu ne, Bawol, ku fa jëkka nekk buur, XAAYAMAGAAN moo doon turam. XAAYAMAGAAN, ci lakku socé yi la soqeekoo, mooy: buuru gaalam. Ñoom, socé yi fa nekkoon jamono boobu, seen mamm, Mande lañu baawo. Ba paré, séeréer yi ñëw. Ñoom, fuuta tooro lañu joge woon, gadday ba Bawol, ndax jiyaar ji muraabituun defoon foofu. Ba ñu agsi Bawol, ci ubbite, dañu daan dekkando ak socé, sooga leen daq. Ba loolu ame, ñu elif dëkk boobu.


Yewwute wuññi yu juxraaf yi Yëngu-yëngu yi jugoon di kontar Egliis bu paab bi Jëm kanam gu xam-xam ak yewwute gu endustri Wàll yi xam-xam jëme kanam ci Tugal Yewwute gu endustri : li mu jagoo – ay màndargaam – li mu fi indi Yëngu-yënguy politig yu mag yi ci adduna bi Jeqiku walla fipp ga amoon ca Fraans Yëngu-yëngu yi aju ci “xeetu” walla fonk sa xeet (nationalisme) ci Tugal, ci xarnub fukk ak juroom ñeent g Bennoo gu Almaañ Sanc gu yees gi Réewi sancaan yi Ñaawteefi sanc Yëngu-yëngu yu ag nasaraanal ak ay wi mu àndal Ñaari xarey adduna yi, bu njëkk bi ak bu ñaareel bi Mbootaay yu àdduna yi Réew yi def ay dank Fipp gi xam-xam amal ci Elektron Teg loxo jawwu ji (walla xareb jawwu ji) Ni Japon jëme kanam


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Jasaan : Pristis pectinata (dundat yi) (fr) Informations et connaissances sur les milieux côtiers et marins ouest africains : "Diassan" (en) Fishbase : "Pristis pectinata"


Waxi Seex Anta Joob ju aju làkk Làmmiñ ak jamono Làmmiñ wi ngànnaay la, paaka la, balay ñaw nga daas ko;làmmiñ wu ñu jariñoowul, mi ngi mel ne paaka bu xumaag. Tubaab yi bi ñu fi ñëwee, réew mépp dañu koo yore ci seen làmmiñu bopp.Moo taxoon ba sunu làmmiñ yi des ginnaaw.Li la daan tax a jëm kanam, li la daan tax a am loo dundale sag anjaboot ci weneen làmmiñ nga daan jaar am ko...Loolu moo taxoon ñu sàggane sunu làmmiñ yii.Waaye du caagéenu dañu cee manul woon a waxe li ñu bëgg a wax... Dangeen di xam ne aw làmmiñ, jëfandikukaay la boo xam ne lu am xel dem ci àdduna aw làmmiñ man na koo tudd, am xel ay gàtt, aw làmmiñ gàtt!Waaye lu am xel man a jëm ci àdduna rekk, aw làmmiñ man na koo tudd;aw làmmiñ gàttul. Nit kiy wax nag fi xelam yam, fi jàngam yam, fi gis-gisu àddunaam yam, foofu rekk la ay waxam man a yam... Waaye boo demee ba sam xel gis leneen rekk, làmmiñ dina ko tudd.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Ngaté yénnö : Diplodus cervinus (dieun - dundat yi) Askan (pop) : ? Réewu Afrig: Gaambi - Gànnaar - Senegaal Melo : dóomu taal Dayoo : 30cm (max : 60cm) (fr) Informations et connaissances sur les milieux côtiers et marins ouest africains : "Ngaté yénnö" (en) Fishbase : "Diplodus cervinus"


Saltige, benn tur la, ci cosaanu Séeréer yi ak Pël, bu ñuy woowee boroom xam xam yi. Saltige, ci lakku bambara (bamanakan) la juge. Ci bambara, noonu lañu ko xajalee: Sila (mooy yoon wi) Tigi (mooy njiit bi). Kon, Silatigi, ca njeelbeen, mooy kepp kuy jiite yoon wi. Ci seereer yi, Saltige bi, mooy kuy yoree mbirum xam xam yi. Ñoo yoree mbirum paj ak gisaan, ci askan wi. Gëdd bu mag lañu yoroon, ndax ñoom a tax ñu mënoon wuti safaara ci lu demoon ci wallu bey mi, nawet gi, ak yeneen coono yi askan wi jankoontel. Dañoo dendoon lool nguur gi (Siin-Saalum), buuri seereer yi, di leen yegle ak di leen digal lu bare, ngir buuri yoree nguur gi ci añam yu rafet, reew mi jem kanam te am jamm. Ci seereer yi, nekk Saltige, ndono la. Lebu yi ñu xam ni, seen maam, ay seereer lañu woon ci lu ëpp, ba tey, am nañu tamit seen Saltige, di bokk ci mbootaayu ñooñu nekk ca kaw askanu Lebu, Seriñ Ndakaaru bi moo leen jiite.


Oblaznytsia dëkk ci Ukreen. Mi ngi yaatoo 1,412 km², ci 2001 amoon na 288 way dëkk. Облазниця на сайті Верховної Ради України Погода в селі Облазниця Obłaźnica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII (Netrebka – Perepiat) z 1886 r.


The Doors bi Diiwaan yu Bennoo rock buum. Jim Morrison Ray Manzarek Robby Krieger John Densmore


gët mbooloo la, bennaan bi mooy bët: cér bi ñuy gise, waaye day tekki it (agents secrets), ndax sa gët yi nga boyal ci biir nit ñeek mboolaay gi, ngir ñu xam li fi xew, nga xame ko ci ñoom, dees na ko wax it yëddukat


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Baatukaay : [[]] http://www.chez.com/afroweb/frm_wofr.htm http://www.lexilogos.com/wolof_dictionnaire.htm


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Sompat : Pomadasys perotaei (jén - rab) Askan (pop) : ? Réewu Afrig: Kap Weer - Gaambi - Ginne - Ginne Bisaawóo - Gànnaar - Senegaal Melo : (fr : gris blanchâtre à reflets argentés) Dayoo : 25cm (fr) Informations et connaissances sur les milieux côtiers et marins ouest africains : "Sompat" (en) Fishbase : "Pomadasys perotaei"


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Sal diiwaan dunu ci yu Kap Weer. Buracona Calhetinha Monte Grande Monte Leão Morrinho Pedra de Lume Serra Negra Ponta do Norte do Sal Ponte Sul Terra Boa Espargos Terra Boa Palmeira Pedra de Lume Santa Maria Hermínia da Cruz Fortes Ildo Lobo Mirri Lobo Maria Alice Héldon Ramos Ruben Sança Football: 1. Liig - Sal Académico do Aeroporto Académica do Sal FC Juventude GD Palmeira (Santa Maria) SC Santa Maria SC Verdun-Pedra de Lume Staad Marcelo Leitão - Espargos Staad Djiduca - Santa Maria Instituto Nacional de Estatística: [1] Académico do Sal (pt) http://www.sal.cv (en) (pt)


Waax xeetu garab la gu bokk ci njabootu Poaceae ak ci njabootaatu Bambusoideae, Afrig gu naaje la bàyyikoo. Man àgg ba 10i met ci guddaay ak 10i sàntimet ci yaatuwaayu dàtt. Xobam danay àgg ci guddaay 1 ba 2i sàntimet. Doom danay àgg ci guddaay 10 ba 15i milimet. Dees na ko jëfandikoo ci defarug alkol, ñoll ak duu. Waax ci xeeti tabaxukaay yi la bokk. Oxytenanthera abyssinica


magnétisme fr: xeet la ci juddalkaayu mbëj


Dëkkaani ndiiwaani yi, ci Senegaal, ay dog lañu ci séddaliinu yoriinu réew mi. ci 2007 lim bu toll 43 lañu. Yokkug nit ñi dëkk ci Ndakaaru moo dem ba àgg ci benn dayoo bi, ba tax genn kilifag dëkk rekk manatu koo yor, tax sosug geneen nekkte gu gën a suufe waroon. Kon lii moo tax ci 1996 ñu séddale tunduw Ndakaaru ci 43 dëkkaani ndiiwaan, ni dëkk bu Paris. 43 Dëkkaani ndiiwaani yi dañu leen séddale ci 4 tund yi: Ndakaaru: 19 Pikin: 16 Géejawaay: 5 Tëngéej: 3 Cees: 3 Séddaliinu yoriinu Senegaal Diiwaani Senegaal Tundi Senegaal Ndiiwaani Senegaal Dëkkaani Senegaal Gox-goxaani Senegaal (fr) Ibrahima Diallo, Le droit des collectivités locales au Sénégal, Paris, L'Harmattan, 2007, 380 p. (ISBN 978-2-296-03770-0) (fr) Djibril Diop, Décentralisation et gouvernance locale au Sénégal. Quelle pertinence pour le développement local ?, Paris, L'Harmattan, 2006, 268 p. (ISBN 2-296-00862-3) (fr)Décret n° 2002-174 fixant la composition des conseils municipaux des communes d'arrondissement des villes de Dakar, Pikine, Guédiawaye et Rufisque (fr)Décret n° 2002-175 déterminant le nombre de conseillers de la ville par commune d’arrondissement dans la région de Dakar


Wërlaay gi di ci tubaab (environnemt) mooy dénd bi maanaam (nature bi) ak li ci nekk ciy way dund ak yu dundul, ci gàttal daal adduna bi nu wër ci kaw suuf si. Xam-xamu wërlaay mooy biy jéem a indi ay tontu ci yenn laaj yi aju ci nan la dénd biy jëfe ak a jëflanteek way nekk yiy dund ak yeneen way nekk yi, walla nan lay jëflanteek digg bi ko wër moo xam digg bu kimya la (simi) walla bu dénd (nature). Digg bii moom lanuy tudde “Noste gu wërlaay”. Looloo waral nuy gis noste gu wërlaay muy luy ame ci ay way nekk yuy dund ak yu dee walla yu way. Xam-xamu wërlaay mooy jàng ak gëstu way nekk yiy dund ak séenug séqoo ak li leen wër ak jeexiital gi nuy def ci sunug séqoo ak suuf si. Nosteg wërlaay mooy mbooleem jëfka (facteurs) yu dundul ak mboolaay (société) yiy dund yu xeet yi nekk ci benn gox walla barab. Dénd bi day wëndéel mbir yi mu jëfandikoo woon ngir delloo leen ñu mujjaat di mbir yu am solo ak njariñ.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Sporting Clube da Praia benn football club ci "Campeonato Nacional de Futebol" (Kap Weer) ci dekku Praia ci yu dunu Santiago. Campeonato Nacional (Kap Weert): 1961, 1969, 1985, 1991, 1997, 2002, 2006, 2007, 2008, 2009, 2012 Liig Santiago/1. Liig - Santiago: 1961, 1964, 1969, 1971, 1974, 1977, 1978, 1984, 1985, 1988, 1991, 1997, 1998, 2002 1. Liig - Santiago gu bëj-saluumu: 2002, 2005, 2006, 2007, 2008, 2010, 2012, 2013, 2014, 2017 Staad Várzea (Estâdio da 'Várzea') Campeonato Nacional (Kap Weer) Dário (Furtado) Piguita Sporting Clube da Praia - Wiki Sporting/ (pt) Sporting Clube da Praia - Ogol (pt) Staad Várzea - World Stadiums (en) Dalub Web Sporting Praia


"Yewwute" gu Tugal gi, baat la buy tekki, ci maanaa mu taariix mi mu yore, yëngu-yëngu gu dekkal ak yeesal, walla dundal xay gu Tugal gu yàgg ga, gu Geres ga ak Rom. Rawati na ci wàlli njàggat, fànn ak tabaxin. Yëngu-yëngu googu nag mi ngi tàmbali ci xarnu bu fukk ak juroom ginaaw juddu gu yonnant Yàlla Isaa (XVu xarnu balla Isaa), ba ci bu fukk ak juroom ñaar (XVII), mu sos fi nag ay coppite yu xóot ci wàllug aada, dundin, mboolaay, politig ak koom-koom. Kon daal, "yewwute" gii amoon ca jamono yooya ca Tugal, li muy wund mooy ag tuxu juge ca jamono ju diggu ja (mu'y jamono'y "ag laman" walla ag cang) dem ci jamono ju yees ji (di ju jëm-kanam gu xam-xam ak xarala). Sabab yi jur yewwute gii yu bari lañu, waaye nanu ci indi ñatt yi ci ëpp solo rekk, ñooy : Jeexiital gi xay gu lislaam gi def ci yewwute gii, Feeñug dëkk yu mag yi ci Tugal Neew-doole gu jàngu bu Paab bi neewoon doole, ak tas gi mu faroon tas.


Ci xarnub fukk ak juroom g.j, waa Tugal yi amal nañu ay wuññi (decouverte) yu bari yoo xam ne soppi nanu seenug dund, yi ëppoon solo ci wuññi yooyu ñooy wuññig moolukaay (imprimerie), ki ko def di Gutenberg ci atum 1450 g.j . Bu njëkk téere yi ci loxo lanu leen daan binde te loolu daa na soxla waxtu wu baree bari, looloo waraloon téere yi seer te néew. Móolukaay nag mi ngi daan ame ci ay bind (forme) yu ñu liggéeye ci weñ, bind bu nekk daa na taxaw taxawaayu aw araf. Bu ko defee ñu raŋale bind yii nga xam ne ñooy defar jumla (phrase) yi ñu soxla, bu loolu jàllee, daa ji door a ñëw, jaar ci seen kaw, njëkk ñu leen di móol ciw këyit. Bu ko defee ñu jël benn yax bi( copie bi) def ci ay xët yu bari, ci noonu lañuy defare ab téere.


Ci angale mooy Thyatira; Ci faranse mooy Thyatire Ca jamono Injiil dëkk la woon, ci diiwaanu nguuru Room bu tudd Asi, maanaam ci sowu réew bi tudd tey jii Tirki. Tey jii Akhisasar la tudd. Dafa nekkoon ci yoon diggante Pergam ak Sàrd, ci dig bi nekkoon diggante diiwaani Misi and Lidi. Dëkk ba siiw na ndax cuub bi ñu fa defaroon. Ca jamono ju njëkku mbooloom ñi gëm Kirist amoon na fa mbooloo bu am solo. Naka noonu gis nañu ne mooy benn ci 7 mbooloom bi ñu bind ci Peeñu ma. Dañu ciy wax ci Catir ci Injiil ci Jëf 16:14; Pe 1:11; 2:18,24.


SUNNAY NJÀPP Sunnay njàpp moom itam juroom ñatt la,ci li imaamul Hawfii wax :1 raxas say loxo ca tàmbli ga 2 galaxndiku 3 saraxndiku 4 fiiru 5 masaa sa ñaari nopp 6 tooyalaat say loxo bala ngaa masaa say nopp 7 boo masaa sa bopp ba ci doq gi,delloosi gi nga koy delloosi 8 toftale gi.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal São Nicolau diiwaan dunu ci yu Kap Weer. Ribeira Brava Tarrafal de São Nicolau 'Ribeira Brava Tarrafal de São Nicolau Belém Cabeçalinho Cachaço Caleijão Carriçal Carvoeiros Covoada Estância de Brás Fajã de Baixo Hortelã Juncalinho Morro Brás Praia Branca Preguiça Queimadas Ribeira Funda Ribeira Prata Amândio Cabral Teófilo Chantre Baltasar Lopes da Silva Armando Zeferino Soares AJAT'SN SC Atlético Desportivo Ribeira Branca FC Ultramarina FC Talho Instituto Nacional de Estatística: [1] h*https://web.archive.org/web/20050124120901/http://anmcv.org/ http://www.caboverde.com/ilhas/ysnic-it.htm (en) (pt)


Port Stanley mooy péeyu rééwum Dunu Falkland. Nitñii motnañu 2 121 (2012). Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Boa Vista diiwaan dunu ci yu Kap Weer. Sal Rei Bofarreira Cabeça dos Tarafes Curral Velho Espingueira Estância de Baixo Fundo das Figueiras João Galego Povoação Velha Rabil Viana (Deserto de Viana) - yay Germano Almeida Daniel Damásio Ascensão Filipe Aristides Lima Aristides Pereira Académica Operária - Sal Rei Onze Estrelas Sport Sal Rei Club Sporting Boa Vista Instituto Nacional de Estatística: [1] https://web.archive.org/web/20110927134512/http://www.anmcv.org/portugues/membro.php?id=boavista http://www.caboverde.com/ilhas/ybvis-en.htm (en) (pt)


Major League Soccer aabakat wexxa kupe ganglgeng mekka Diiwaan yu Bennoo. Major League Soccer am dese ñaar-fukk morom.


Murmansk (Му́рманск) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 307 257 (2010).


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Nova Sintra benn dëkku Boa Vista ci yu nekku Boa Vista, Kap Weer. Académica Brava Benfica Brava Sporting Brava Eugénio Tavares


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Pedra Badejo benn dëkku Santa Cruz ci yu penku yu dunu Santiago, Kap Weer. Benfica de Santa Cruz Desportivo de Santa Cruz Scorpion Vermelho Lito (Cláudio Zélito Fonseca Fernandes Aguiar) Djaniny Elida Almeida http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx


Shenzhen (深圳市) dëkku di Siin. Nitñii motnañu 11 908 400 (2016).


Royuwaay:Feebaru dorogewu Royuwaay:Dorogewu bu ëpp Feebaru dorogewu, tamit ñu xame ko ni Dorogewu bu ëpp, benn yoonu dorogewu la boo xam ne kiy dorogewu dafay jël dorog bu bare walla niki melo yi bees ci moom walla yu keneen, te melokaanu dorogewu bu joge ci feebar. Ay piri yu wute ci wallu ëppal ci dorog yi ñungi leen di jëfandikoo ci fann yépp ci wér gu yaram, ak ci wallu yoonu tëjaate. Ci yenn fand yi ci ñaawteef walla nekkin yu àndulak lu nit ñi di def mungi nekk bu fekkee nit ki dafa dorogewu, te bu yaggee nekkinam dafay soppeeku ci nit ñi dina mëna am itam. Dooleeku ci gaañ sa bopp, nit ñi, ak sa xel, dorogewu mën itam indi ay tëj yu joge ci ñaawteef, su fukkee sax dañu wute wekku ci yoonu rééw mu nekk. Dorog yi ñungi leen di boole lu ci ëpp ak baat bii ni: sangara, yambaa, barbiturates, benzodiazepines, cocaine, methaqualone, opioids ak yenn yuy wuutu amphetamine.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Thiékem / Sikket mbàw : Galeoides decadactylus (jén - rab) Askan (pop) : ? Réew : Kap Weer - Gaambi - Ginne - Ginne Bisaawóo - Gànnaar - Senegaal Melo : toubab Dayoo : 12 - 40 cm (fr) Informations et connaissances sur les milieux côtiers et marins ouest africains : "Thiékem" (en) Fishbase : "Galeoides decadactylus"


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Pedra de Lume benn dekk-dëkkaan Sal ci yu penku yu dunu Sal, Kap Weer. http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx Pedra de Lume (pt) Pedra Lume é berço da História da ilha do Sal, RTC, 24 Maars 2012 (pt) Pedra de Lume, RTC, 24 Maars 2012 (pt)


Itaaliyee mooy làkk wa ñuy wax te juddoo ca Itaali. Berloco 2018 Raffaele, Simone (2010). Enciclopedia dell'italiano. Treccani.  Berloco, Fabrizio (2018). The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition. Lengu. ISBN 9788894034813.  Palermo, Massimo (2015). Linguistica italiana. Il Mulino. ISBN 9788815258847.


Xaal genn xeetu ñax la. Mi ngi bokk ci njabootug "cucurbitacées" te cosaanoo Afrig gu sowwu jant. Xaal ñam wu xonq la yor, Ay foytéefam buñu matee dëgg diisaayam danay àgg 5 jàpp 20i kilo. Foytéef bi daa mbege te xaw a muluŋ. Xaal garab la guy sax at ba at (nawet lay sax). Ronam ( peer ak dàtt) danay àgg ba 3i met ci guddayam. Xobam cig yaatal day ñatti-koñe. Xaal, doom bi dafa neex lool, léppam dees koy jëfandikoo. Ñamam dees kox lekk. Xoliit yi nag dees na ko jox rab yi mbaa def ci cere. Citrullus lanatus Araab: البطيخ Español: sandía Itaali: Anguria/cocomero Tirk: Karpuz Portige: Melancia Àngale: Watermelon Almaa: Wassermelone Kabiil: Tadellaεt Endo: Tarbuz Faaris/persã: خربوز/kharbuz Sapone: スイカ?( Suika)


Jeqiku gi xam-xam amal ci Elektron : Xamale lan mooy “ Elektron” : Elektron moom yaram su sew la lool, moom daal gën na a ndawe ay milyoŋi yoon, yeneen yaram yi nga man a gise ci bët rekk, bu ñu rafleel. Moom sax manoo koo gise ci fésalukaay yu mbëjfeppal(electronique) yu bees yi am leegi. Li ko waral mooy boo jëloon ay bilyoŋi Elektron dajale leen, du nu toll ne boppu puso. Elektron nag nekk na ci bépp ne-ne bu Yàlla sàkk, moom nag mooy peek fepp wi, moom nag foo ko fekk da koy wër ngir xëcc gi ko fepp wiy xëcc. Elektron ni muy wëre fepp wi - booy xool - day mel ne ni kawkab yi di wëre jant bi. Elektron nag day yanu ay cëfkay mbëj yuy bañ ,fepp wi di yor ay cëfkay mbëj yuy wuyyu walla nangu. Xam nañu ne xam-xamu mbëj moom xam-xam la bu ñu xame bu yàgg ci ki ñuy wax Taalis, di woon boroom xam-xamu Geres.


lu tuuti te xeebu ci yaram, deesi wax ko ci fr particule,


Mandabi dip filmi ci Wolof bou Ousmane Sembène bokhamni dathiye netali: jen way jo khame mi da am jarbaatam bouko yoone manda nguir mou jokhko ndayam legui ay soxnam tekko allal ju bari ba tambale lep luune ndekkete yoo mandabek thiowli jounii ak niari temeer rek la ndekeyoo amouloup dentite boumou ko jeulije. makhouradia gueye isseu niang


Xarañ garab gog moo ngi cosaanoo fii ci Afrig, te bokk ci njabootug Capparacées. Garab la gog dees na ko fekk ca: Mosàmbig, Botsuwaanaa, Namibi, Senegaal ak Madagaskaar. Garab la gog peeram dafa am ay dég. Ay foytéefam dañiy lang ci kaw ab peeram. Yaatuwaayam moo ngi tollu ci 40i met jàpp 50. Aw meloow day xaw a weex buy tàmbali ñor, bu demee ba ñor meloom wi day gel. Garab la gu bari lu miy faj lool, day faj biir buy daw. Dees na ko jëfandikoo it ngir rafetal yenn barab yi, dees na ko sàkketee it. Leeg leeg foytéefam dees na ko lekk. Meññetum garabu Xarañ Xob yi ñam wi Tóortóoram Capparis tomentosa


Jiitalug aji firi ji: Li ma tax a jug, jëme ma ci def bile ligéey, te ma jàppe ko muy bu am njariñ, mooy, benn: jortu ne, ci def gi, ñi ngi ligéeyal Sëriñ bi, waaye it xeet wi . Ndax jël lu mel ni jaar-jaari Sëriñ Tuubaa, ak li mu làmboo ciy njariñ, nga tas ko, teg ko ci fu loxol ku nekk àgg,yombal ko ba ku jug man koo xam, man koo dégg , man cee jariñu, ca anam ga mu gën a yombe, gënnee leere, te yaakaar naa ne def ko ci wolof , ñeel wolof yi,ci anam yiy yombal la, tey leeral . Lu mel ne lii de yaakaar naa ne amul lu ko gën di ligéeyal Sëriñ bi,waaye ag ligéeyal sa xeet it mi ngi ci, ndax ag dundal la, ñeel saw làmmiñ, te gis naa ne lu waay man a xame ci làkk, ak wu mu man a doon, ci sa wos, lay gën a dugge,lay gën a tooge,lay gën a nekke, luy dund ak yaw, ci lay doone kenn ci yaw, ngay, yaw itam, kenn ci moom, ngéen di benn bu dul ñaar, gis naa ne bokk na ci li ñiy rawe, di rawe; di jànge ci seeni làkk, di ci waxe, di ci xalaate, te di ci jokkoo.


Bi nu xëyee - sëñ beey wax - muy bisub àjjuma,di bis bi njëkk ci rabiihus saanii,lanu yeeg ca gaal ga,gaal gi yendu,fanaan,am mbooloo ci murid yi dikkal nanu ma ca digg gaal ga,di jooy,bokk na ci mbooloo moomu,sheex Ibra FAAL,moo ca magoon,Sëñ ba’a ngi ciy wax ak ci gaal gi,nana: {{Yàlla xamal na ma ci gaal gi,ne maay jëwrini Yonant bi )) ((Gaal gu fees googu ak mbooloo, yendu na fanaan )) ((Muritam bu amub nattu boobu dikkal na ko ca gaalam gu nu duy ga )) ((Murid ba tàggoo, dellu ca dun ba, ànd ak xol bu naqari}}. Mu jublu ci muritam boobu,sheex Ibra FAAL,ci loolu la jiitoo woon ñépp.


Tëj: Ñu tëje ko ci waxtaane lenn ci li ko Yàlla may ciy xéewal yu kawe njort, ginaaw bi Yàlla sooyalee seen ñatti pexe ya,muy ray ak tëj gu sax,ak tumbrànkeel gu sax . Bokk na ci li ko Yàlla xéewalee ci safaanub ñatt yooyu - Sëñ bi nee na - def gi mu def ati tumbrànkeem di lu juge ci nattub yonnant yi ak seeni balaa,yi leen seeni noon daa teg,mi ngi wax ci loolu: ((bokk na ci xarbaaxi Yonnant bu nu gënal bi,yal na xéewali aji kawe jiy gënale nekk ci moom) (bokk na ci xarbaaxam yooyu:nekkug sama ati tumbrànke gi di lu nu génnee ci jamono ju jàll ) (ñu niroole ko ak la xewoon ca diggante yonnant ya ak ña nga xam ne ñoom ñépp ay kàccoor lanu) (yal na xeewal ak mucc sax ci ñoom,ni Yàlla dàqe ak lëndëm ci yonni gi mu leen yonni) (ag kéemtaan dey feeñ na ci sama tumbrànke gi,ni mu feeñe woon ci Yonnant bi moom mi gindee) (loolu mooy ñi sabablu woon tumrànke gi de) (ñee nañu ñi ko sababluwutoon ci noon yi,te Yàlla notal na ma leen )


Diiwaanu Jurbel benn la ci diiwaani Senegaal yi. Amul benn ubbeeku ci géej gi. Mi ngi yem ci diiwaani Cees ak bu Fatik ci bëj-gànnaaram, ci bëj-saalumam ci diiwaani Cees ak bu Fatik, ci penkoom ci diiwaani Fatik ak bu Luga, ci sowwam ci diiwaanu Cees. Am na lu tollu ci 1 049 954 ciy way dëkk te yaatoo 4 359 km2 Diiwaan bi mi ngi nekk tembe fa nguuru bawol ga nekkoon. Bambey Jurbel Mbakke (fr)Ibrahima Dieng, L'action des services sanitaires dans la région de Diourbel, Dakar, École nationale d'Administration, 1968, 151 p. (fr)J. Gard et Raymond Mauny, « Découverte de tumulus dans la région de Diourbel (Sénégal) », Notes Africaines, IFAN, Dakar, IFAN, 1961, n° 89, p. 10-11 (fr)Ismaïla Lo, « La région de Diourbel », Sénégal d'Aujourd'hui, n° 16, 1970, p. 23-30 (fr)Diwaanu Jurbel ci dalub gnuur gi www.finances.gouv.sn (fr)Statistiques Geo Hive


Aminadab – Ci làkku ibrë (עמינדב|Aminadav) la tur wi jóge. Ci àngale mooy Amminadab or Aminadab, ci faranse mooy Aminadab. Baayu jabaru Aaroona, Eliseba la woon (Ex 6:23), di maamaatu Daawuda ak Yeesu. Bokk na ci maamaati Yeesu yi ñu gis ci Macë ak ci Luug (Mc 1:4; Lu 3:33).


Koore, Republik Popileer Demokaraatik bu (Republik Popileer Demokaraatik bu Koore) : réewum Asi


Moŋgooli : réew Asi


Ngeer xeetu gàncax la gu bokk ci njabootu "combretaceae". Wenn la ci xeetam. Ngeer ngàjj la gu man a àgg ba 3i met. Bari lool ci Saara bi, ci sowwu jantub Afrig, fu ci mel ni Senegaal. Garab gu yam lay doon te firiku. Di xaw a tolloo ak salaan. Ngeer garabu paj la, bokk na ci yi ñu gën a taamu ca Sowwu Afrig. Dees na ko fa jëfandikoo ngir faj xeetu wopp yu bari te wuute. Jëfandikoom danay xaw a niru ak gog kenkelibaa, te ñoom ñaar lees faral di boole, ngir faj tawatu soj, tàngooru yaram ak jafe-jafey nokki. Xob yu wex yi lees faral di jëfandikoo. Dees na ko boole ak rat it ngir faj ci soj. Ndox mi muy ëmb, da koy tàbbal ci suuf si yeneen garab yi jariñoo ko. Kon ba ko cib tool làmboo nay njariñ. Tóortóori garabug ngeer Tóortóoru garabug ngeer Meññeefi garabug ngeer Guiera senegalensis [1]


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Zurich (Almaañu : Zürich) : Dëkk Suwis


Arafu F Fegul te fog te foogu tey ku fendi far () ci lépp luy fëkke te am fulla ju far Te fuglu fàwwu Yàlla tey fàggu bisam () ba mujj tey farlu ba feesaluw fanam Te femm bakkan bi te fàndaañu te fëx () ba fagg bul fipp ba far tàbbi ci pax Te bul di féttéerlu ba fiirook sa bakkan () facanteel ak moom te far ak Yàlla ba fen Fépp fu saytaane ñëwee nga fénati () te xam ne lépp lu’m la wax day fenati Yàlla ku fiir la kon faral féete fa moom () adduna daa fuytu te ag sax du jikkoom Te fiir la guy ferngali fàdd lay fexe () ku ci ne fóox sa tànk far ñàkk pexe Nga rët sa faalanqe gi fettax ne falañ () te fekk fomb wéy nga fande nib fariñ Nga fande fii ak fële feccikul ca teel () lépp lu lay musal ca fiir googa fexeel Sa faayda firndéel ko ci fonkug fagaru () fab jiwu fit te dem ca tooli xol faru Faxas sa fuuy gi tey fésal sa yéene nag () te ful sa jëf mu feese yiw nga falu nag Fodoŋ sa bakkan bi te folli ag palam () te fecci kóllareem ga fas nag sa kanam Faramlikug tenq ga bu’m la fif ba tax () nga far ko kon nga fuuti fequl te nga fëx Firincikul ca buum ga felli teel a fog () fenam ya buñ la fàbbi fippal takku nag Fobul te fas yéene mu foñ la foñ ko it () te bul ko faale it na fàndaañu ba rët Cig follikoom ngay falu fàwwu fëll it () ca maas ga formànko ci coona fës ci sut Bañ a nelaw guddi Xel mu ñor akug mag artu Dox te solo dàll Fënd ak sonn Lànk ag topp Tàqalikool ak moom Dummóoyu ngir soof gu la mbir soof neex Ndëgg-sërëx Kubéer gu àggut joggi Nga tiit Liy tëb ak a dal ci put gi boo tiitee Aw daanuwiin Ñàng ga Xëcc Nga ànd ak moom dagg daw wëlbati Mere ak won ginnaaw


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Safara S (fr : feu) Li wuutale Safara si ak sawara wi nag; safara mooy taal safara, lépp lu ñuy kos muy tàkk ngir ñu man koo taale rekk safara la, bu dee lu tuuti liy def xuyy ne xamaj daldi fay loolu fer-ñent la. Bu tàkkee ba jàpp di bér-béri sawara la. Kon sawara wi moo gën a yaatu safara si.


Sëriñ Muhammadu Mustafaa Mbàkke , dale 1927 ba 1945 Sëriñ Muhammadu Falilu Mbàkke , dale 1945 ba 1968 Sëriñ Abdul Ahad Mbàkke , dale 1968 ba 1989 Sëriñ Abdu Xaadir Mbàkke , moom ag ayam weesuwul 11 weer dale 1989 ba 1990 Sëriñ Saaliwu , mi ngi gane àdduna 1915), di xalifa dale 1990, làqu ci guddig 28 jëm 29 desambar 2007 Sëriñ Basiiru Sëriñ Suhaybu Mbàkke Seex Muhammadu Murtalaa Mbàkke Dencukaay:Ñabootug Sëriñ Tuubaa.jpg Ñooñu ñoo di ay xalifaam, dees na indi ñeneen ñi


Ayubés : 7 bés = altine, talaata, alarba, alxamis, ajjuma, gaawu ak dibéer.


Soobaan di Sapindus saponaria garab la gu am xob yu xaw a tal, yor taxawaay bu yam rëyul ndawul. Ma nga fekk baax ca Amarig. Xeetu turam wii di Sapindus nag, mi ngi jóge ci latin di tekki saabub endo. Garab gu yamamaay la guddaayam war a àgg ci 10i met. Ay xobam di xob yu sew te xaw a gudd cat yu bëñe. Guddaayam war a àgg ci 30 cm. Am ay rëdd ci biir xob wi yu sew. Meññeef di nekk ci poqi car yi. Foytéef bi wirgo mboq lay yor. Ag ndombaam di àgg 4 cm. Day am ci biir benn pepp bu ñuul. Doom Oktoobar lay ñor, waaye yenn saa yi mu des ci garab gi ba noor. Ci waxtuw noor lay gën a meññ. Sapindus saponaria


Xët wii day dajale mbooleem tëriit walla jukki yu wuute ëmbiit te bokk tur.  Yoon moom lanuy wax ci tubaab (justice) dees na wax it yoon jublu ci li nuy wax (loi)walla (code) yoon tam dina tekki fi nit di jaar, dees na ci jublu it lu nosu maanaam tegu na ci yoon. Yoon nag it ci nosteg penc (systeme republicuain) benn la ci ponk yi àtte gi (l'etat) di tegu di ci doxe, ponk yooyu ñaare ñatt lañu yoon: fii bu ñu ko waxee mooy doole jiy àtte tooñaange yi di tege ci yoon, ci biiram lañuy fekk ëtt yeek àttekaay yi ak xaali yi ak layalkat yi ak lépp li ci aju yoonal wéyal


Ci làkku ibrë (אָשֵׁר) la tur wi jóge. Ci angale mooy Asher; Ci faranse mooy Asser Benn ci giiri bànni Israyil la woon, ñi soqikoo ci Aser, mi doon juróom-ñetteelu doomu Yanqóoba bu góor. Giiru Aser moo feeñ ci Injiil ci Lu 2:36; Pe 7:6.


Seex Ahmadu Bamba Téere Irwaun Nadiim ci Sëriñ Tuubaa Téere Tasawudus sixaar Ab jukki ci liggéey ci murit Daaray Sëriñ Tuubaa Waa kër Sëriñ Tuubaa Seexi sëriñ Tuubaa yi


Jëmm “fii muy tekki physique” baat la bob ci gereg mooy φυσικη maanaam «fisikus» di ci wolof“kojug dénd”,moom nag mi ngi juge ci reenub φύσις «dénd». Kon «jëmm» mooy xam-xamu dénd. La ko dale ca kawaarig yi nga xam ne nu ñu tuuteewul amul ba ci nekk(àdduna)gu màgg gu tàlleeku gii,xam-xamu jëmm liy liggéeyam mooy jéem a tëgg ay àtte walla ay yoon yu matematig yuy àtte àdduna bii di bu ne-ne bu dénd,ak lambutu xóot-xóoti ne-ne ak dëgg-dëggi jikkoom ak way toggale(composants)yu mag yi ko toggale, ak doole yu dàttu (fondamental)yi nga xam ne yaram yu ndaw yi dinañu koy joqalanteek yaram yu ne-ne yi, nga boole ci njuréefi doole yii.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Old Trafford benn staad ci football club Manchester United ci ye dekku Manchester, Angale, Nguur-Yu-Bennoo). Old Trafford ci fewriye 2010 Premier League Old Trafford - World Stadiums (en) Manchester United Official Website https://web.archive.org/web/20070713220631/http://www.uefa-archiv.de/manchester.html


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Baía das Gatas benn dekk-dëkkaan São Vicente ci yu penku yu dunu São Vicente, Kap Weer. Baía das Gatas http://www.ine.cv/censo/censo2010.aspx Michel Lesourd, "Baía das Gatas", Le Cap-Vert, Jaguar Publishers, Paris, 2006, p. 211 ISBN 978-2-86950-408-0 Festival da Baia das Gatas (fr) https://www.facebook.com/SoncentLiKeTerra


Sam xeet la xeeti garab , mi ngi bokk ci njabootug Fabaceae, dees koy fekk ci goxi Sahel gi ak ca Sudaan. Garab la gog fi muy sax day bari suuf lool walla xeer ñu ngi koy fekk ci réew yii: réewum Bene, Burkinaa Faaso, Kodiwaar, Gine, Gine Bisaawóo, Mali, Niseer, Niseryaa, Senegaal, Siraa Leyoon, Togóo, Càdd, Sudaan. Mi ngi bokk ci garabu matt yi, te bari dég day yor xas yu bari, nuroo ak garab gu ndaw guddaayam man naa jàpp ñenti met jëm kaw. Bokk na ci garab yi nga xam ne dañuy laxasu, ci loolu nag guddaayam man naa àgg ci fukki met ak juróom . Moom dees koy watt ngir di ko jox baahima yi ñu koy jëfandikoo walla ñu ciy fajoo, batay it ñu ciy defar matt Ay doomam manees na ko jëfandikoo niki xeeti (acacia) yi am yépp dañuy tàkk te dañuy dundal. Ay xobam dees koy tàngal bamu tàng di ko jëfandikoo ngir di ci faj biir buy metti ak yu ni mel moom it ba tay dees koy jëfandikoo ngir wàññi ci daŋaru jaan.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Banda : Plectorhinchus mediterraneus (jén - dundat yi) Askan (pop) : ? Réew : Kap Weer - Ginne Bisaawóo - Gànnaar Melo : gris violacé Dayoo : 60cm - max 80 cm (fr) Informations et connaissances sur les milieux côtiers et marins ouest africains : "Banda" (en) Fishbase : "Plectorhinchus mediterraneus"


Yooyu yennat lañu ci ay lëkkalekaay ci njàngum wolof: http://www.chez.com/afroweb/wolof.htm http://www.chez.com/afroweb/wolo_frm.htm https://web.archive.org/web/20080724082256/http://www.aventuresland.com/toutlewolof/ http://www.lexilogos.com/wolof_dictionnaire.htm http://www.wolofonline.com/#course http://books.google.fr/books?id=XfVEyi8CeNAC&pg=PA149&lpg=PA149&dq=leemu+wolof&source=web&ots=6LLOy6RGio&sig=8RXWmL0xCnWYyZ4iSW4jJlOIQkQ&hl=fr&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result#PPA146,M1


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Saarayego mooy péyu réewum Bosni.


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Burusel Moy péyu réewum Beljik


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Baku Mooy péyu réewum Aserbayjaan


mbaxanam buur couronne crown


Njabootug lepton yi mi ngi ame ci Elektron yi, Muon yi, Tauon yi, neutrinos yu boppam yi ak seeni safaan-yaram (antiparticule). Baatub « lepton » mi ngi bawoo ci baatub Geres biy tekki « lu woyof » biy jublu ci wf gi doyodig jóor (faible masse) gu lepton bi ñu njëkk a wuññi, Elektron bi, bu ñu leen nattee ci nukleon yi ( nucléons).


Bii jukki ab junj rekk la. Man nga cee duggal sa loxo suqali ko ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal Àjjuma : bés juróom benn (ayubés)


Dencukaay:Sëriñ Tuubaa.jpg Yoonu murit walla Muriidulaa ni ko ñenn ñi di waxe, wenn yoon wu am solo la wu tasawuf, muy moom tasawuf benn bànqaas bu mbóotu (mystique) ci lislaam , mi ngi nekk nag rawati na ci Senegaal ak Gàmbi. Muy lu ñu sos ci ndoortel XXeelu xarnu, ki ko def di Seex Ahmadu Bamba, yoonu murit nekk na tay yoon wi gën a am ag jeexiital ci Senegaal, bu ñu waxul ci Afrig gu sowwu gi Murit yi tam ñi ngi jëf lu am solo ci wàllug koom-koom ak politig . Njiitul réew mi Abdulaay Wàdd, mi ñu fal ci 2000, mooy njiitul Senegaal lu murit li njëkk a am . Aaday murit (walla ju yoonu murit)lu jeexiitalu ci caaday Afrig la, rawatina ju wolof. Yitte ak fulla ji yoon wi jox liggéey tax na ba mu man a suuxatu bu baax ci wàllug koom-koom ci Afrig, te tax na it ba mu man a tas bu baax ci dëkk yu mag yi ci Tugal ak Diiwaan yu Bennoo yi.


Dendu mbëj, ci biir ab toolu mbëj, lañuy faramfacce niki liggéey bi mu laaj gir man a jële ab yanu mbëj (1 Coulomb) ci ab tomb yóbb ko ci beneen. Dendu mbëj dañu koy jaawale ak wuuteeg aj gu ñaari tombi ag ndombo gu mbëj, su fekkee toolu mbëj bi duy soppeeku (maanaam dayoom sax) dañuy wuute wante su fekkee dafay soppi dayoom ci benn diir bu nekk wuuteeg aj gi kenn dootu ko man a natt ba tax dañu koy yamale ak dend bi. Su dawaanu mbëj dee liy natt walug yan yi, dendu mbëj mooy natt kàttan giy yóbb yan yi. Njunj bees koy jëmmalee mooy U walla yenn saa yi V te bennaanu nattam di volt [v]. Nbombo yi ñuy séddalee kàttanu mbëj dañu leen xaajale ciy wàll sukkandiku ci seen dayoo: dend bu kawe, dend bu diggu, dend bu suufe, dend bu suufe lool. mbëj toolu mbëj Dawaanu mbëj


Nit daa mas di laaj ci jamono ju nekk: fan la àdduna su daytaluwul sii juge ?, fan la jëme ? nan la àtte yiy wattu ag màndaqoom (son équilibre) akug nosoom (son ordre)di doxe. La ko dale ci ay xarnu, boroom xam-xam yi def nañu ay gëstu ci lu aju ci tëriit loolu (sujet boobu), ñu àgg ci génne am mbooloom ay gisiin (théories). Xalaat bi notoon ci xarnub fukk ak juroom ñeent moo doonoon àdduna bi de am mbooloom ne-ne (matiere) la, yu yor dayo bu amul yamu, yu fi nekkoon naka jekk, tey yu fi dul jug it ba fàwwu. Gis-gis bii nga xam ne mooy cëslaayu xeltu gu ngérum ne-ne (philosophie matérialiste) da daan dàq ak a weddi amug aji sàkk ji (Yàlla), ba noppi di saxal ne àdduna bi amul ab tàmbali, te amul it ab yamu. Ngérum ne-ne (le matérialisme), nosteg xalaat la (système de pensée), guy jàppe ne-ne ne mooy genn nekk gu joyu (le seul être absolu) gi fi am, ci noste gii, lenn lu dul ne-ne amul.


Kullu-kullu turu xam-xam wi di morus Mesozygia. Jëmmam taxu koo rëy noonu. Nu koy faral di gis ci àllu Afrig yu ëpp ndox yi. Xob ya ak meññeef ya dinañu dundal guereza, unsinge colobe mi nuy gis lu ëpp ca Afrig Sowwu jant ak gu diggu gi. Yenn saa yi nag nu def ko matt di ko jaay. Jamono jii garab gi bari na lool Ngogo, ca kër-Mala boobu nu naan Kibale ca Ugàndaa, mu nekk lu "chimpanze" yi du dunde bis bu ne. Pericopsis laxiflora


ci jëmm, kàttanug imbiku, mooy kàttan gi menn mbir di soloo suy yëngu. Mooy liggéey bees laaj ngir man a jëlee wenn yaram wi cig tekkaaralam doxal ko, muy daw walla di wëndeelu. Ngir man a natt kàttanu wenn yaram wi faww nu xam dayoom m ak xél v yi muy daw. K = 1 2 m v 2 {\displaystyle {\frac {1}{2}}\,m\,v^{2}}


Wéñumeññet xetu wén buy dunde màngo ak yeneen meññet (Tephritidae). Wayé dafa bari aay xét wéñ (Bactrocera invadens, Bactrocera cucurbitae, Ceratitis cosyra, Ceratitis capitata ak yeneen, ak yeneen). Xet wéñ yoyu sow diante thii Afrik la eupéh. Nuñuy rañé méññet bu aam wéñ sii birreum: daay am ay beut-beut yu sèwu yuko weurr. Wéñ yu djigèn yi ñothi bayii sénii doom. Dom yoyu di dundé ñaam bi ci biir,bañu magg. Dirru ay faan, mu nék ay nènn. Nénu yoyu laay domii dundé ci birreum bañu maag, mu soga gènn nékaat aayi wéñ. Digunté ñant ba fukii faan,bu goor bi ak bu djigèn bi andatt. Sénii dundiin nonu lañ kooy diappo.


Şalom (de l'hébreu Shalom, ce qui signifie à la fois Bonjour et Paix) est un hebdomadaire juif de Turquie, publié en langue turque avec une page en judéo-espagnol (parfois appelé aussi ladino) depuis le 29 octobre 1947 à Istanbul. Son fondateur a été le journaliste Avram Leyon qui avait travaillé au quotidien "Cumhuriyet". Son directeur est İvo Molinas. Son rédacteur en chef est Yakup Barokas. L'hebdomadaire est tiré à 5.000 exemplaires (à la première moitié de l'année 2005) et paraît les mercredis. Après mars 2005 on lui a attaché un supplément écrit tout entier en judéo-espagnol, "Al Almenser" ("L'Aurore"). Aki Yerushalayim, revue culturelle intégralement rédigée en judéo-espagnol. La Luz de Israel, périodique judéo-espagnol d'Israël. Royuwaay:Tu Site officiel (es) Site officiel Royuwaay:Portail


kariim jóob 25 sàttunmbar 2010/waxtu 11:28 Alikànte Espaañ. waaw lii ngeen wax dëgg la ndaxte sama ñatti maam rekk la lañ ma limal ñeentel ba dem sudaan ak caadd sama maam jótumaa dundak moom waaye baayu tax wax na ma ne sama maam migi juddu ca Atum 1854 ca Dëkk bu ñuy wax walaji ca waalu dexga la ne koon mingi tudoon mañaŋ omar . ana kan mooy baayam omar Jóob mooy baayam omar a ngi juddu 1264 ca Atum gàddaay ga maanaam Axiraa ci ati Islaam ca fuuta Dëkk bu ñuy wax Goolore . Omar Ahmmidu julde wala jumde mooy baayam mingi juddu 1203 ca gàddaay ga axiraa ca fuñuy wax Màddina Alnuubiya fisuudaniya .


Xët wii day dajale mbooleem tëriit walla jukki yu wuute ëmbiit te bokk tur.  Mboolaay baat la bu dage ci "mbooloo", moom nag di ci wu faraas "société" mooy dundiinu mbooloo mi aw nekkiinam tey ag nosteem ak aw nosuwiinam, maanaam ni muy nose biiram ak aw dundiinam ak lëkkaloo gu ay céram (ses membres)akug róofoom. Moom nag dina taxawe baat niki: Mboolaay (société):Kureelu mbootaayu xeet yi de, ak li mu def lépp ci liggéey yu jëm ci saxal jàmm ci àdduna bi ci biir fukki at yu njëkk yi, ak li mu fi def ci liggéey yu am njariñ ci wàllug mboolaay walla aji melal (adjective)niki: Mboolaay (social):Jataayub koom-koom ak mboolaay


Lawbe, benn lang la. Ci xeetu Pël lañu bokk. Li ñu wuute ak yeneen Pël yi, mooy bant bi ñu liggeey. Senegaal ak Mali lañu gëna nekk. Lawbe walla labbo (su de kenn la), ci kallama pulaar la joge. Ci seen lakk, mooy li ñu tudde ruuj ci wolof. Am na ay Lawbe ñu leen woo laana/laaɗe, mooy gaal ci wolof. Ndaxte, seen liggeey, mooy tabax ay gaal, ak yeneeni jumtukaay ñu jefandikoo ci wallu ndox mi ak napp gi. Ci wettu dex lañu daan dëkk, ak mool yi (subalɓe ci pulaar). Ku leen jitte, Kalmbaan lañu ko dakkantal. Yeneen Lawbe yi, dañu leen tudd gorworo / worworɓe. Ñoom, bant lañu liggeey, waaye deeñi dëkk ci tukki, ngiir jaay li ñu def (leget, gënn, bolde, alluwa...). Ku leen jitte, maalaw mooy dakkantalam. Xam xam yu mat lañu am ci wallu gancax, ba di ci mëna faj. Xeetu Lawbe yaatu na. Am na ci ñoom, deeñi woy, ndax dañu daan jegge buur yi. Ñoom ñooy lawbe gumbala wala Kontimpaaji.


Wén gi xeetu garab la gu bokk ci ñoñ Pterocarpus ak ci njabootu Fabaceae. Ci Sahel gi lay meññ ci Afrig. Mattam nekk na lu nit ñi xëntewoo. Garabi wén Pterocarpus erinaceus Farañse: véne (wén)


Laman, walla lamaan, benn tur la, ñu ko daan joxe ñu yorewoon suuf si, ci jamono ju yagg ya, ca Senegaal. Taarixkat yi, mel ni Seex Anta Jóob, walla Abubakry Muusa Laam, wone nañu, baat boobu, ci Isipt gu yàgg ga la juge. Foofu, baat bi di laman, leppuy jemewoon ci suuf si la tekkiwoon (suuf si ci boppam, walla lu doon jem ci wallu bay). Séeréer yi ak Pël yi, ñu xam ne ca dexug Nil lañu cosaano, fu amoon Isipt gu yàgg ga, ñoo indi tur bi di Laman, ca Senegaal. Ba ñu agsi Senegaal, ci ñoom, laman moo doonoon ku yore suuf si, buur bi. Li yepp, ba indi LAM bi buur bi takkoon ci loxoom, ngir wone ne, moo moom suuf si. Nguuru Waalo, Fuuta-Tooro, Jolof, Kajoor, Siin-Saalum, Bawol, foofu yepp, ay Laman moo fa jëkkoon nekk, di yore seen nguur. Ca cosaan, dañu fattaliku LAMAN JAW, LAMAN NGOM ak JOLOF MBEŊ ñu nekkon ca Waalo ak Jolof, bokkoon ci Seereer yi ak Pel yi, ñu nekkoon fa ay jamono yu yagg sooga Njaajaan Njaay ñow.


Selena Gomez (ci baati Seereer : Selena Marie Gomez) Buur Siin la woon toggoon ci jal bi ca atum 1992.