Robert Moffat (21 Diseembar 1795 - 9 Agoosto 1883) wuxuu ahaa adeege Iskotish u diray Afrika, aabbihii Mary Moffat Livingstone iyo soddogga David Livingstone, iyo turjubaankii ugu horreeyay ee Kitaabka Quduuska ah Tswana. Raadinta runta Moffat ayaa sidoo kale u horseeday inuu isticmaalo magaca Ilaah - Yehowah. African Bible Translations A Book That “Speaks” Living Languages On Safari in Ghana Qoraalka Kitaabka Quduuska ah lama kharribin. Qarniyadii la soo dhaafay niman baa naftooda halis geliyay siday Kitaabka ugu turjumaan luqadaha ay dadka ku hadlaan. Afartan nin baa Kitaabka qoray. Qoridda Kitaabka waxay qaadatay qiyaas leʼeg 1,610 sanadood oo bilaabatay sanadkii 1513 C.H. ilaa sanadkii 98 C.D. Sagaal iyo soddonka buug ee u horreeya badnaantooda af Cibraani baa lagu qoray qaar ka mid ahna afka Aramaygga. Buugaggan waxaa loo yaqaanna Qaybta Cibraaniga ama “Axdigii Hore.” Toddoba iyo labaatanka buug ee u dambeeya waxaa lagu qoray af Giriigga. Kuwan waxaa loo yaqaanna Qaybta Giriigga ama “Axdiga Cusub.” Koorsada kitaabka bilaashka ah Waa Ayo Yehowah? Ilaahay Yuu Yahay?