zamantakewar iyali a kasar hausa wani Qayataccen alamari ne. Tarihi ya nuna cewa, Hausawa suna zamantakewar rayuwa ne da ake kira “Gandu” (polygamous family) iyali da ya ƙunshi: kakanni, iyaye, ƴaƴa da kuma jikoki a waje guda. Agola shine Wanda ke zaune da mamanshi a gidan aurenta kuma mijin maman nashi ba shi yahaifeshi ba. . Hausawa na da sunaye na musamman da ake yiwa ko wani mutum dake gandu ko iyali kaman haka: Kaka: Mahaifi ko Mahaifiyar Uba ko Uwa a gida ake kira da “KAKA” Uba: Shine asalin sunan Mahaifi a gida. Kuma wasu lokutan ana kiranshi da “baba”. Hakazalika akanyi anfani da sunan ga ƴanuwan mahaifo , Wa ko Ƙanin mahaifi. Uwa: shine asalin sunan Mahaifiya wacce ta haifi ƴaƴa a gida. Kuma akan kira ta da “MAMA” Kawu: wannan suna ne da ake kiran Wa ko ƙanin mahaifiya da shi a hausa Goggo: wannan shine sunan da ake kiran Ya ko ƙanwar mahaifi a ƙasar hausa Inna: wannan shine sunan da ake kiran Ya ko ƙanwar mahaifiya a gida don gamsarwa maimakon a kirasu da asalin sunansu na anka Ɗan uwa: kalma ce da ake kiran duk wani ɗa namiji da ya haɗa mahaifi ko mahaifya a gida.