Die Ngoni is ’n etniese groep wat in Malawi, Mosambiek, Tanzanië en Zambië in Suidoos- en Sentraal-Afrika woon. Die groep stam af van die Nguni's en Zoeloes van KwaZulu-Natal in Suid-Afrika. Die verspreiding van die Ngoni in die groot wanorde tussen 1815 en 1830 ná die Zoeloe-oorloë in laasgenoemde land het sosiale gevolge gehad tot in Malawi en Zambië. Die magsopbou van die Zoeloes in die vroeë 19de eeu (~1815–~1840) in Suider-Afrika het baie tradisionele alliansies ontwrig. Omstreeks 1817 het die Mthethwa-alliansie, wat die Zoeloes ingesluit het, in konflik gekom met die Ndwandwe-alliansie, onder meer die Nguni's. ’n Militêre aanvoerder van laasgenoemde leër, Zwangendaba Gumbi, was die hoof van die Jele- of Gumbi-stam, wat weer deel gevorm het van die groter emaNcwangeni-alliansie in wat nou Noordoos-KwaZulu-Natal is. In 1819 het die Zoeloes onder Shaka die Ndwandwe verslaan by die uMhlathuze-rivier, naby Nkandla. Die gevolg van die oorlog was die verstrooiing van baie inheemse stamme in Suider-Afrika.