Die NG gemeente Swellendam is die enigste gemeente van die NG Kerk op die geskiedkundige Overbergse dorp met dieselfde naam. Eers 53 jaar ná die proklamering van die distrik Swellendam en die aanlê van die drosdy en die dorp aan die voet van die Langeberg, het die stigting van die gemeente Swellendam in 1798 deur die opdrag van die goewerneur tydens die eerste Engelse besetting van die Kaap, lord George Macartney, plaasgevind. Swellendam, met sy ryke tradisie en interessante verlede, is die sewende oudste gemeente van die NG Kerk. Binne die gebied van die oorspronklike gemeente is met die jare meer as 15 gemeentes gestig. Met die driehonderdjarige viering in 1952 van die volksplanting aan die Kaap het die gemeente geografies ’n gebied van 50 by 50 myl (80 x 80 km) beslaan, waarbinne sy 2 650 lidmate en 4 100 siele gewoon het, met gereelde kerkplekke in sale en selfs ’n kerkgebou in die buitewyke. Ondanks die inlywing van Swellendam-Wes by die moedergemeente, was dié se lidmaattal 1 184 en sy sieletal 1 451.