Menelaos (Grieks: Μενέλαος) was in die Griekse mitologie die koning van Sparta, die man van Helena van Troje en die seun van Atreus en Aërope. Volgens die Ilias was Menelaos ’n sentrale figuur in die Trojaanse Oorlog – hy het ’n Spartaanse afdeling aangevoer van die Griekse leër, wat onder leiding was van sy ouer broer Agamemnon, koning van Micene. Hy is prominent in die Ilias én Odussee, sowel as op geverfde Griekse vase – eerder as ’n held van die Trojaanse oorlog as lid van die gedoemde Huis van Atreus. Volgens antieke bronne het Menelaos se pa, Atreus, met sy broer Tuestes oor die troon van Micene geveg. Ná ’n stryd wat owerspel, bloedskande en kannibalisme ingesluit het, het Tuestes die troon bestyg nadat sy seun Atreus vermoor het. As gevolg daarvan moes Atreus se seuns, Menelaos en Agamemnon, in bannelingskap gaan. Toe hulle dink die tyd is ryp om die vyandige heerser van Micene te onttroon, het hulle teruggekeer en Tuestes verdryf met die hulp van koning Tindareos van Sparta. Agamemnon het toe koning geword.