Hierdie naam is volgens die Oos-Slawiese gebruik; die patroniem is Aleksandrowitsj en die van is Romanof. Groothertog Nikolaas Aleksandrowitsj (Russies: Николай Александрович; 20 September [O.S. 8 September] 1843 – 24 April [O.S. 12 April] 1865) was van 2 Maart 1855 tot met sy dood in 1865 die tsesarewitsj (troonopvolger) en ’n groothertog van Rusland. Die oudste seun van Nikolaas I van Rusland se seun Aleksander en sy vrou, prinses Marie van Hesse-Darmstadt, is op Tsarskoje Selo gebore en "Niksa" genoem. Sy oupa aan vaderskant is in 1855 oorlede en sy pa het keiser Alexander II geword. In die somer van 1864 het Nikolaas verloof geraak aan prinses Dagmar van Denemarke, die tweede oudste dogter van koning Christiaan IX en ’n jonger suster van Alexandra, die Prinses van Wallis, die vrou van die Britse troonopvolger. Tot in 1865 is geglo Nikolaas het ’n sterk gestel, maar vroeg in dié jaar het hy op ’n toer deur Suid-Europa ’n siekte opgedoen wat aanvanklik verkeerdelik as rumatiek gediagnoseer is.