Gandalf is die hoofkarakter in J.R.R. Tolkien se romans The Hobbit en The Lord of the Rings. Hy is 'n towenaar van die Istari-orde, en leier en mentor van die Fellowship of the Ring. Tolkien het die naam "Gandalf" uit die Oudnoorse "Katalogus van Dwerge" (Dvergatal) in die Völuspá geneem. As towenaar en draer van 'n Ring of Power, het Gandalf groot mag, maar doen dit meestal deur aan te moedig en te oorreed. Hy vertrek as Gandalf die Gryse, beskik oor groot kennis en reis voortdurend, altyd gefokus op die missie om Donker Heer Sauron teë te werk. Hy word verbind met vuur, sy ring is Narya, die Ring van Vuur, en hy geniet beide vuurwerke om die Hobbits van die Graafskap te vermaak, en gebruik vuur in nood as wapen. As een van die Maiar is hy 'n onsterflike gees, maar in 'n fisiese liggaam op Middelaarde kan hy in stryd gedood word, soos deur die Balrog van Moria. Hy word teruggestuur na Middelaarde om sy missie te voltooi, nou as Gandalf die Witte en leier van die Istari.