Die Nikolaiviertel ("Nikolaikwartier") was een van die vroegste kwartiere waarin die Berlynse stadsgebied vanaf die 13de eeu onderverdeel is. Net soos die ander stadsbuurte van hierdie periode (Heilig-Geist-Viertel, Marienviertel en Klosterviertel) is dit na 'n kerkinstelling vernoem, naamlik die Nikolaikerk as sy sentrale gebou. Die huidige Nikolaiviertel is tussen 1985 en 1987 ter geleentheid van die 750-jaarfeesviering van Berlyn in 1987 in 'n historiserende styl heropgebou. Dit is in die stadsdeel Mitte aan die oostelike oewer van die Spreerivier tussen Rathausstraße, Spandauer Straße en Mühlendamm geleë. Die Sint Nikolaikerk, 'n laat-Romaanse veldsteenbasiliek, is omstreeks 1200 voltooi. Rondom hierdie sakrale gebou het 'n nedersetting met twee buurte begin ontwikkel: Berlin of Oud-Berlyn, die groter een van die twee dorpe, het oos van die Spree ontstaan, die kleiner susterdorp Cölln aan die teenoorliggende rivieroewer. Die twee buurte is deur die Mühlendamm-brug met mekaar verbind. Albei nedersettings het omstreeks 1230 stadstatus gekry. Min is bekend oor die vroeë geskiedenis van die dubbelstad waaruit die latere Duitse hoofstad Berlyn sou ontwikkel aangesien alle geskiedkundige dokumente vermoedelik deur 'n brandramp in 1380 vernietig is.