Die NG Gemeente Clanwilliam is in 1826 as die 17de NG gemeente en die eerste in die noordweste van die Kaapkolonie gestig. Op 1 Februarie 1808 is op die plaas Jan Disselsvlei ’n onder-drosdy gestig, met Daniel Johannes van Ryneveld as assistent-landdros. Met hierdie stap is die hele gebied wat tans as die Noordweste bekend staan, onder die landdros van Tulbagh geplaas. Op 1 Januarie 1814 het sir John Cradock aan die gebied die status van afsonderlike distrik verleen en dit na sy skoonvader, die graaf van Clanwilliam, genoem. Met die vestiging van ’n aantal setlaars in 1820 het die jong dorpie aan die Jan Disselsrivier ’n vinnige ontwikkelingstydperk tegemoet gegaan. Hoewel nou administratief selfstandig, het die hele Noordweste kerklik steeds deel van die gemeente Tulbagh uitgemaak. Eers op 26 September 1826 is Clanwilliam van Tulbagh as ’n afsonderlike gemeente afgestig, met ds. Thom van Tulbagh as konsulent. Die nuwe gemeente was aanvanklik geweldig omvangryk en het die hele Namakwaland, Hantam (Calvinia) en Vanrhynsdorp ingesluit. Die eerste kerkgeboutjie is in 1830 voltooi en op 26 Februarie 1832 is die eerste herder en leraar, ds.