Refusenik (Russies: отказник, otkaznik; van "отказ", otkaz, "weiering") was 'n nieamptelike term vir individue – gewoonlik Jode van die Sowjetunie, maar nie altyd nie – wat toestemming deur die owerhede van die Oosblok geweier is om te emigreer, veral na Israel. 'n Tipiese rede wat vir die weiering aangegee is, is 'n beweerde verbintenis met Sowjetse staatsgeheime. Sommige mense is daarvan beskuldig dat hulle buitelandse spioene of moontlike oproerstokers is wat Israelse alija en die reg om na dié land terug te keer wou misbruik om straf vir dinge soos hoogverraad te ontduik. Benewens Jode was daar ook ander kategorieë: Lede van ander etniese groepe soos Wolga-Duitsers wat na Duitsland wou emigreer, Armeniërs wat by hulle diaspora wou aansluit en Grieke wat deur Stalin uit die Krim en ander suidelike dele na Siberië gestuur is. Lede van die godsdiensgroepe wat vervolg is, soos die Oekraïens-Griekse Katolieke Kerk, protestantse groepe, Mennoniete en Jehovasgetuies. Die KGB het 'n aansoek om 'n emigrasievisum aangeteken, en toekomstige loopbaangeleenthede, wat byvoorbeeld vir Sowjetse Jode altyd onseker was, is so verder belemmer.