Die NG Gemeente Tulbagh op die gelyknamige Bolandse dorp is die vierde oudste gemeente in die Nederduitse Gereformeerde Kerk. Die gemeente is in 1743 gestig, kort na ’n besoek aan die Kaap van baron Gustaaf Willem van Imhoff, goewerneur van Nederlands-Indië. Op sy reis deur die kolonie gaan die verwaarloosde toestand van die godsdiens en die onderwys van die lidmate van die verafgeleë dele van die destydse gemeentes Stellenbosch en Drakenstein hom so ter harte, dat hy by die Here Sewentien en die Politieke Raad ernstig daarop aandring dat twee nuwe gemeentes gestig word. So kom dan hierdie gemeente tot stand en kort daarna die gemeente Zwartland. Volgens die notule is die eerste grense as volg vasgestel: “Van de Koopmansrivier tot beneden de onder kant van de Bergrivier, de Picquetbergen, de Oliphantsrivier en over het gebergte tot geheel beneden aan de Mosselbaay, so verre de jurisdictie van de E. Comp. strekt.” Sestig jaar lank dra die gemeente die naam “Roodezandskerk in ‘t Land van Waveren” – name nog deur goew. W.A. van der Stel gegee: Roodezand waarskynlik weens die kleur van die grond en Waveren na ’n vername Amsterdamse familie.