bombman/thwiki-2026-super-clean-5k huggingface dataset:
การจัดลำดับของกล้ามเนื้อโครงร่าง กล้ามเนื้อโครงร่าง เป็นกล้ามเนื้อลายชนิดหนึ่งซึ่งมักมีส่วนยึดติดกับกระดูก กล้ามเนื้อโครงร่างเป็นกล้ามเนื้อที่ใช้สำหรับทำให้เกิดการเคลื่อนไหว โดยสร้างแรงกระทำกับกระดูกและข้อผ่านการหดตัวของกล้ามเนื้อ โดยทั่วไปจะทำงานอยู่ภายใต้การควบคุม (ผ่านการกระตุ้นเส้นประสาทโซมาติก) อย่างไรก็ดี กล้ามเนื้อโครงร่างสามารถหดตัวนอกเหนือการควบคุมได้ผ่านรีเฟลกซ์ เซลล์กล้ามเนื้อ (บางครั้งเรียกว่า ใยกล้ามเนื้อ) มีลักษณะเป็นทรงกระบอกยาว หนึ่งเซลล์มีหลายนิวเคลียส นิวเคลียสของเซลล์กล้ามเนื้อนี้อยู่ที่ส่วนริมเซลล์ ใต้เยื่อหุ้มเซลล์ เพื่อให้ตรงกลางเซลล์มีที่ว่างสำหรับ myofibril (ในทางกลับกัน หากนิวเคลียสของเซลล์กล้ามเนื้อโครงร่างไปอยู่ตรงกลางเซลล์ จะถือว่าเป็นภาวะทางพยาธิวิทยาที่เรียกว่า centronuclear myopathy) กล้ามเนื้อโครงร่างจะมีปลายข้างหนึ่ง (จุดเกาะต้น) เกาะติดกับกระดูกส่วนที่ใกล้กับแกนกลางร่างกายมากกว่าและมักเป็นกระดูกที่ค่อนข้างยึดแน่น และปลายอีกข้างหนึ่ง (จุดเกาะปลาย) เกาะข้ามข้อไปยังกระดูกอีกชิ้นหนึ่งที่อยู่ห่างจากแกนกลางร่างกายมากกว่า การหดตัวของกล้ามเนื้อโครงร่างจะทำให้กระดูกหมุนตามข้อ เช่น กล้ามเนื้อที่ชื่อว่า biceps brachii มีจุดเกาะต้นอยู่ที่กระดูกสะบัก และมีจุดเกาะปลายอยู่ที่กระดูกเรเดียส (ส่วนหนึ่งของแขนท่อนล่าง) เมื่อกล้ามเนื้อนี้หดตัว จะทำให้เกิดการงอแขนที่ข้อศอก เป็นต้น การแบ่งประเภทของกล้ามเนื้อโครงร่างนั้นมีอยู่หลายวิธีด้วยกัน วิธีหนึ่งคือแบ่งตามโปรตีนที่มีอยู่ใน myosin วิธีนี้จะทำให้ได้กล้ามเนื้อโครงร่างสองชนิด คือ ชนิดที่หนึ่ง (Type I) และชนิดที่สอง (Type II) กล้ามเนื้อ Type I จะมีสีออกแดง มีความทนมากและทำงานได้นานก่อนจะล้าเนื่องจากใช้พลังงานจากกระบวนการ oxidative metabolism ส่วนกล้ามเนื้อ Type II จะมีสีออกขาว ใช้สำหรับการทำงานที่ต้องการความเร็วและกำลังมากในระยะเวลาสั้นๆ ก่อนที่จะล้าไป กล้ามเนื้อชนิดนี้ใช้พลังงานจากทั้งกระบวน oxidative metabolism และ anaerobic metabolism ขึ้นอยู่กับชนิดย่อยแต่ละชนิด
ภาษาจิตตะกอง (Chaţgãia Buli) เป็นภาษาตระกูลอินโด-ยุโรเปียน ใช้พูดในจิตตะกอง และทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศบังกลาเทศ ใกล้เคียงกับภาษาเบงกอลแต่นักภาษาศาสตร์มักจะแยกเป็นอีกภาษาต่างหากและไม่ถือเป็นภาษาถิ่นของภาษาเบงกอล มีผู้พูด 14 ล้านคนในบังกลาเทศและอังกฤษ ไวยากรณ์ ใกล้เคียงกับภาษาเบงกอลมีการผันคำ เรียงประโยคแบบประธาน-กรรม-กริยา อนุภาคแสดงความปฏิเสธนำหน้านามเช่นเดียวกับภาษาอัสสัม ซึ่งต่างจากภาษาเบงกอลที่ตามหลัง คำศัพท์ คำศัพท์ส่วนใหญ่ของภาษาจิตตะกองมาจากภาษาสันสกฤต ภาษาอาหรับ ภาษาเปอร์เซีย และภาษาตุรกีเช่นเดียวกับภาษาเบงกอล รวมทั้งคำยืมจากภาษาโปรตุเกสและภาษาอังกฤษ ซึ่งเป็นผลมาจากการที่เคยเป็นอาณานิคมของทั้งสองชาตินี้มาก่อน ลักษณะที่ต่างจากภาษาเบงกอลคือ ภาษาจิตตะกองมีคำยืมจากภาษาอาหรับ ภาษาเปอร์เซีย และภาษาตุรกี มากกว่าเพราะในอดีตจิตตะกองเป็นเมืองท่ามีพ่อค้าเข้ามาค้าขายมาก การที่โปรตุเกสเคยเข้ามาควบคุมจิตตะกองในฐานะเมืองท่า ทำให้มีคำยืมจากภาษาโปรตุเกสมากกว่าภาษาเบงกอล ระบบการเขียน ภาษาจิตตะกองเป็นภาษาที่ไม่ได้ใช้เป็นภาษาเขียน ชาวจิตตะกองอ่านและเขียนภาษาเบงกอลด้วยอักษรเบงกอล ในอดีตเคยเขียนด้วยอักษรอาหรับ สำเนียงโรฮีนจาของภาษานี้ เคยเขียนด้วยอักษรอาหรับเช่นกัน แต่ปัจจุบันใช้อักษรละติน จิตตะกอง จิตตะกอง
เสาตรานติกะ หรือสุตตวาท เป็นพระพุทธศาสนานิกายหนึ่ง คัมภีร์ฝ่ายสันสกฤตระบุว่าแยกมาจากนิกายสรวาสติวาท ส่วนฝ่ายบาลีว่าแยกมาจากนิกายสังกันติกะ เหตุที่แยกออกมาเพราะเมื่อคณาจารย์ฝ่ายสรวาสติวาทหันไปนับถือพระอภิธรรมปิฎกมากขึ้น แต่มีบางส่วนเห็นแย้งว่าพระสุตตันตปิฎกสำคัญกว่า กลุ่มนี้จึงแยกมาตั้งนิกายใหม่ นิกายทั้ง 2 นี้ขัดแย้งกันอย่างรุนแรง จนมีกล่าวโต้แย้งปรัชญาซึ่งกันและกัน นิกายนี้แพร่หลายอยู่ทางตอนเหนือของอินเดีย เชื่อว่าผู้ก่อตั้งนิกายนี้คือพระกุมารลาตะ ไม่มีคัมภีร์ของนิกายนี้เหลืออยู่ คงมีแต่ที่กล่าวพาดพิงถึงในคัมภีร์ของนิกายสรวาสติวาทเท่านั้น ปรัชญาของนิกายนี้เชื่อว่าความจริงมีสองอย่างคือวัตถุกับจิตใจ เน้นเรื่องอนิจจัง ทุกอย่างไม่เที่ยงทั้งภาวะและอภาวะ ชีวิตเป็นเพียงลำดับของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ความรู้ทั้งหลายจะรู้ได้เฉพาะอนุมานประมาณเท่านั้น เพราะจิตไม่อาจยึดความจริงที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลาได้ นิกายนี้ถือว่าเฉพาะวิญญาณขันธ์ในขันธ์ห้าเท่านั้นที่ไปเกิดใหม่ได้ ซึ่งขัดแย้งกับนิกายสางมิตียะ เชื่อว่าทุกคนมีธาตุแห่งพุทธะอยู่ในตัวเช่นเดียวกับความเชื่อของฝ่ายมหายาน นิกายนี้เมื่อแพร่หลายไปที่ญี่ปุ่นเรียกว่านิกายโจจิตสุ อ้างอิง ประสงค์ แสนบุราณ. พระพุทธศาสนามหายาน. กทม. โอเดียนสโตร์. 2548 อภิชัย โพธิ์ประสิทธิ์ศาสตร์. พระพุทธศาสนามหายาน. พิมพ์ครั้งที่ 4. กทม. มหามกุฏราชวิทยาลัย. 2539 สาตรานติกะ
พรานกระต่าย เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดกำแพงเพชร ตำนานพรานกระต่าย จากคำบอกเล่าที่เล่าต่อกันมาว่า มีชายคนหนึ่งมีอาชีพในทางล่าสัตว์ ตั้งนิวาสสถานอยู่บริเวณเมืองพาน ได้ออกป่ามาล่าสัตว์ถึงบริเวณที่ราบลุ่มแถววัดโพธิ์ปัจจุบัน เพราะบริเวณนี้มีน้ำอุดม หญ้าและต้นไม้ขึ้นเขียวชะอุ่มตลอดปี พวกสัตว์ต่าง ๆ ชอบมาอาศัยหากินอยู่บริเวณนี้ บังเอิญได้พบกระต่ายตัวหนึ่งมีขนเป็นสีเหลืองเข้ม เหมือนสีทองสวยงามมากจึงไล่จับ กระต่ายตัวนั้นได้วิ่งหลบหายไปในพุ่มไม้ที่ขึ้นรกแห่งหนึ่ง ค้นหาเท่าไรก็ไม่พบจึงกลับไปบอกพวกญาติพี่น้องให้ทราบ ทุกคนต่างก็อยากได้กระต่ายตัวนั้นเพื่อนำไปเลี้ยงเพราะเป็นของแปลก ไม่เคยเห็นมาก่อน จึงพากันมาดักดูกระต่ายตัวนั้น เมื่อพบแล้วก็พากันไล่จับแต่กระต่ายก็วิ่งหลบเข้าพุ่มไม้หายไปทุกที จึงช่วยกันถาง พุ่มไม้นั้นออกก็พบว่าบริเวณนั้นเป็นเตาถลุงเหล็กเก่า มีโพรงมีบ่อ หลายแห่ง จึงรู้ว่ากระต่ายต้องอยู่ในโพรงนั้นแน่นอน แต่ไม่อาจขุดหาได้จึงได้แต่นั่งเฝ้าปากโพรงไว้รอให้ กระต่ายออกจากโพรงแล้วจะจับ แต่รอเท่าไรกระต่ายก็ไม่โผล่ออกมาให้เห็นอีกเลย จึงกลับไปอพยพครอบ ครัวมาตั้งรกรากอยู่ที่บริเวณนั้นเลย เพราะนอกจากจะมีความหวังในกระต่ายตัวนั้นแล้ว ยังเห็นว่าบริเวณนั้น เป็นที่ลุ่มดีเหมาะสำหรับจะปลูกข้าวเลี้ยงชีพได้ ด้วยมีน้ำไหลออกจากโพรงของเตาถลุงแห่งหนึ่งตลอดเวลา ทั้งสัตว์ป่าก็ชุกชุมสามารถล่ามาเลี้ยงชีพได้ อีกอย่างก็ได้มาตั้งรกรากเป็นการถาวรแล้วจึงได้แผ้วถางที่ทำมาหากินจนเป็นทุ่งโล่งขึ้นเรื่อยๆ และสืบเชื้อสายเผ่าพันธุ์มาจนเป็นชุมชนใหญ่ ส่วนเตาถลุงและบ่อเหล็ก ที่เป็นต้นตำนานของท้องที่นั้น ชาวบ้านเรียกว่า ถ้ำกระต่ายทอง เรื่อยมา ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอพรานกระต่ายตั้งอยู่ทางทิศเหนือสุดของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองตาก (จังหวัดตาก) และอำเภอบ้านด่านลานหอย (จังหวัดสุโขทัย) ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอคีรีมาศ (จังหวัดสุโขทัย) และอำเภอลานกระบือ ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอไทรงามและอำเภอเมืองกำแพงเพชร ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอโกสัมพีนคร และอำเภอเมืองตาก (จังหวัดตาก) การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอพรานกระต่ายแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 10 ตำบล 116 หมู่บ้าน ได้แก่ 1. 6. (Khao Khirit) 2. 7. (Khui Ban Ong) 3. 8. (Khlong Phikrai) 4. 9. (Tham Kratai Thong) 5. 10. (Huai Yang) การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอพรานกระต่ายประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 11 แห่ง ได้แก่ เทศบาลตำบลพรานกระต่าย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลพรานกระต่ายและตำบลถ้ำกระต่ายทอง เทศบาลตำบลบ้านพราน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพรานกระต่าย (นอกเขตเทศบาลตำบลพรานกระต่าย) เทศบาลตำบลคลองพิไกร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองพิไกรทั้งตำบล เทศบาลตำบลเขาคีริส ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาคีริสทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหัววัว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหัววัวทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลท่าไม้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าไม้ทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลวังควง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังควงทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลวังตะแบก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังตะแบกทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลคุยบ้านโอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคุยบ้านโองทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลถ้ำกระต่ายทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลถ้ำกระต่ายทอง (นอกเขตเทศบาลตำบลพรานกระต่าย) องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยยั้ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยยั้งทั้งตำบล พรานกระต่าย
ภาษาซากา เป็นวิธภาษาของภาษากลุ่มอิหร่านตะวันออกที่มีหลักฐานจากอาณาจักรพุทธโบราณ เช่น โคตัน, คัชการ์ และตุมชุกในแอ่งน้ำตาริม (ปัจจุบันคือมณฑลซินเจียงตอนใต้ ประเทศจีน) ภาษานี้จัดอยู่ในภาษาอิหร่านกลาง สองอาณาจักรมีภาษาย่อยต่างกันเป้น ภาษาย่อยโคตาน หรือ ภาษาย่อยตุมซุก ผู้นำชาวซากาในภูมิภาคตะวันตกของอนุทวีปอินเดีย เช่น อินโด-ซิเทียและเซแแทร็ปตะวันตก ในทางปฏิบัติพูดภาษาเดียวกัน เอกสารบนแผ่นไม้และกระดาษเขียนด้วยอักษรพราหมีดัดแปลงที่เพิ่มอักขระพิเศษเมื่อเวลาผ่านไป และคำสันธานที่ผิดปกติ เช่น อักษร ys สำหรับเสียง z เอกสารเหล่านี้มีอายุตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 4 ถึง 11 ภาษาคุมชุกเก่าแก่กว่าภาษาโคตัน แต่มีผู้เข้าใจน้อยกว่า เนื่องจากมีเอกสารตัวเขียนสำหรับภาษานี้น้อยกว่าเมื่อเทียบกับภาษาโคตัน ภาษาย่อยโคตันเชื่อว่ามีคุณสมบัติเดียวกันกับภาษาวาคีและภาษาปาทานในสมัยใหม่ เอกสารร่วมสมัยเคยเรียกภาษาซากาเป็น 'Hvatanai' ศัพท์ภาษาปรากฤตหลายคำยืมมาจากภาษาโคตันเข้าไปยังภาษากลุ่มโทแคเรียน อ้างอิง ข้อมูล อ่านเพิ่ม (On connections between Chinese and Khotanese, such as loan words and pronunciations) ซากา
ท่าแพ (มลายูไทรบุรี: باراكيت ; Baraket, บาราเกต) เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสตูล ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอท่าแพมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอละงูและอำเภอควนกาหลง ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอควนกาหลง อำเภอควนโดน และอำเภอเมืองสตูล ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองสตูลและช่องแคบมะละกา ทิศตะวันตก ติดต่อกับช่องแคบมะละกาและอำเภอละงู ประวัติ อำเภอท่าแพ เดิมเป็นพื้นที่ตำบลท่าแพ เป็นตำบลเก่าแก่ตั้งอยู่ในท้องที่อำเภอมำบัง (อำเภอเมืองสตูลในปัจจุบัน) คำว่า 'ท่าแพ' สันนิษฐานว่ามาจากคำว่า 'บาราเกต' หรือ 'เบอราเกต' ซึ่งเป็นภาษามลายู แปลว่า 'ท่าแพ' หรือ 'การล่องแพ' เพราะเดิมตำบลท่าแพ ก็คือ ตำบลบาราเกต มีท่าเรือขนถ่ายสินค้าเพื่อนำไปขายที่อำเภอเมืองสตูล และตำบลใกล้เคียง ต่อมาเมื่อวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2519 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกตำบลท่าแพ ตำบลแป-ระ จากกิ่งอำเภอควนกาหลง และตำบลสาคร จากอำเภอเมืองสตูล รวมตั้งเป็น กิ่งอำเภอท่าแพ และในวันที่ 30 มีนาคม พ.ศ. 2525 มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกบางหมู่บ้านออกมาจากการปกครองของตำบลแป-ระ รวมตั้งเป็นตำบลท่าเรือ จนกระทั่งเมื่อวันที่ 3 มิถุนายน 2537 จึงมีพระราชกฤษฎีกาฯ ยกฐานะขึ้นเป็น อำเภอท่าแพ จนถึงปัจจุบัน การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอท่าแพแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 4 ตำบล 28 หมู่บ้าน ได้แก่ ลำดับ อักษรไทย อักษรโรมัน จำนวนหมู่บ้าน จำนวนประชากร(ธันวาคม 2565) 1. ท่าแพ Tha Phae 2. แป-ระ Paera 3. สาคร Sakhon 4. ท่าเรือ Tha Ruea การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอท่าแพประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 4 แห่ง ได้แก่ องค์การบริหารส่วนตำบลท่าแพ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าแพทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลแป-ระ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแป-ระทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลสาคร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสาครทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลท่าเรือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าเรือทั้งตำบล อ้างอิง ท่าแพ
มะนัง (มลายูไทรบุรี بوينا ; Buena, บือแน) เป็นอำเภอในจังหวัดสตูล โดยมีนามตามเอกสารของมณฑลภูเก็ตว่า 'มามั่งนังกะรา' ก่อนจะกร่อนลงเป็น 'มานัง' หรือ 'มะนัง' ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอมะนัง มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอทุ่งหว้า ทิศตะวันออกและทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอควนกาหลง ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอละงู ประวัติ ตามเอกสารของมณฑลภูเก็ต ท้องที่เดิมมีฐานะเป็นตำบลชื่อ 'มามั่งนังกะรา' อยู่ในอำเภอมำบัง (อำเภอเมืองสตูล) ก่อนภายหลังจะกร่อนเหลือเพียง มานัง ภายหลังได้ยุบรวมกับตำบลแป-ระ และได้ย้ายมาเป็นส่วนหนึ่งของกิ่งอำเภอควนกาหลง ต่อมามีการพิจารณาแยกตำบลท่าแพเป็นกิ่งอำเภอ แต่ยังมีหมู่บ้านที่สะดวกในการติดต่อราชการกับกิ่งอำเภอควนกาหลง จึงแยกตำบลแป-ระ ตั้งเป็น ตำบลนิคมพัฒนา เพื่อให้ 16 หมู่บ้านนั้นขึ้นกับกิ่งอำเภอเดิม ปี พ.ศ. 2525 ได้แยกตำบลนิคมพัฒนา ตั้งเป็น ตำบลปาล์มพัฒนา ก่อนที่ พ.ศ. 2537 นายอนุชา โมกขะเวส ผู้ว่าราชการจังหวัดสตูล พิจารณาว่าตำบลนิคมพัฒนา และตำบลปาล์มพัฒนา เป็นพื้นที่ห่างไกลจากอำเภอต้นสังกัดถึง 25 กิโลเมตร รวมทั้งสภาพพื้นที่ปัจจุบันพัฒนาทั้งด้านผังเมืองและประชากรอย่างรวดเร็ว ปี พ.ศ. 2539 จึงประกาศจัดตั้งเป็นกิ่งอำเภอ โดยใช้ชื่อตามประวัติศาสตร์เดิมคือ 'มะนัง' และยกฐานะเป็นอำเภอในปี พ.ศ. 2550 การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอมะนังแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 2 ตำบล 19 หมู่บ้าน ได้แก่ ลำดับ อักษรไทย อักษรโรมัน จำนวนหมู่บ้าน จำนวนประชากร(ธันวาคม 2565) 1. ปาล์มพัฒนา Palm Phatthana 2. นิคมพัฒนา Nikhom Phatthana การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอมะนังประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 2 แห่ง ได้แก่ องค์การบริหารส่วนตำบลปาล์มพัฒนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปาล์มพัฒนาทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลนิคมพัฒนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนิคมพัฒนาทั้งตำบล อ้างอิง มะนัง
สบปราบ เป็นอำเภอในจังหวัดลำปาง เดิมมีอาณาเขตครอบคลุมพื้นที่อำเภอเสริมงามทั้งหมด ต่อมาทางราชการยุบเป็นกิ่งอำเภอขึ้นอำเภอเกาะคาในปี พ.ศ. 2460 เนื่องจากการงานทางราชการมีน้อย ต่อมาได้ยกฐานะเป็นอำเภอดังเดิมในปี พ.ศ. 2496 |พืชพันธุ์ในอุทยานแห่งชาติดอยจง ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอสบปราบมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเสริมงาม อำเภอเกาะคา และอำเภอแม่ทะ ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอวังชิ้น (จังหวัดแพร่) ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเถิน ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเถินและอำเภอเสริมงาม ประวัติ ในสมัยโบราณพม่าได้ยกกองทัพมาโจมตีไทยตามหัวเมืองต่างๆได้มีกองทัพพม่ามาตั้งค่าย ที่บ้านสบปราบและมีคนไทยในท้องที่สบปราบรวบรวมพลังขึ้นต่อต้านพม่า เมื่อสบโอกาสก็เข้าโจมตีพม่าพร้อม ๆ กัน ณ ที่บ้าน สบปราบในที่สุดพม่าก็ถูกตีแตกพ่ายไปในสถานที่แห่งนี้ จึงได้เรียกว่า 'บ้านสบปราบ' ซึ่งแปลได้ว่าได้มาพบข้าสึกและได้โจมตี ข้าสึกพ่ายไป หรืออีกนัยหนึ่งคำว่า สบ หมายถึง ที่ที่ลำห้วยไหลมาบรรจบกับกับแม่น้ำใหญ่ ตามคำเรียกของคนพื้นเมืองเหนือ คำว่า 'สบปราบ' คือสถานที่ลำห้วยแม่ปราบไหลมาบรรจบกับแม่น้ำวังตรงจุดนี้ เมื่อราษฎรได้รบพุ่งชนะข้าศึกแล้วก็ได้สร้างหลักฐาน สร้างบ้านเรือนอยู่สถานที่นั้นตลอดมาและมีประชากรจากบ้านเมืองอื่นอพยพเข้ามาทำมาหากินเพิ่มขึ้นจนกลายเป็นชุมชนใหญ่เช่นปัจจุบัน ก่อตั้งเมื่อประมาณปี พ.ศ. 2450 เป็นอำเภอขึ้นตรงต่อจังหวัดลำปาง และมาอีกชั่วระยะหนึ่งในปี พ.ศ. 2460 ได้มีการยุบอำเภอสบปราบลงเป็น กิ่งอำเภอสบปราบ ขึ้นตรงต่ออำเภอเกาะคาเรื่อยมา จนกระทั่งปี พ.ศ. 2496 จึงได้รับแต่งตั้งเป็นอำเภออีกครั้งหนึ่ง การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอสบปราบแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 4 ตำบล 46 หมู่บ้าน ได้แก่ ที่ ชื่อตำบล ตัวเมือง อักษรโรมัน จำนวนหมู่บ้าน จำนวนครัวเรือน จำนวนประชากร 1. สบปราบ Sop Prap 15 3,275 10,668 2. สมัย Samai 13 1,917 7,573 3. แม่กัวะ Mae Kua 8 1,492 5,041 4. นายาง Na Yang 10 1,458 4,776 การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอสบปราบประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่ เทศบาลตำบลสบปราบ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลสบปราบ องค์การบริหารส่วนตำบลสบปราบ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสบปราบ (นอกเขตเทศบาลตำบลสบปราบ) องค์การบริหารส่วนตำบลสมัย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสมัยทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลแม่กัวะ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่กัวะทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลนายาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนายางทั้งตำบล อ้างอิง สบปราบ
เวียงหนองล่อง เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดลำพูน แยกตัวออกมากจากอำเภอป่าซาง นับเป็นอำเภอที่มีขนาดเล็กที่สุดในจังหวัดลำพูนและในภาคเหนือ ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอเวียงหนองล่องตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอจอมทองและอำเภอดอยหล่อ (จังหวัดเชียงใหม่) ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอป่าซาง ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอบ้านโฮ่ง ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอจอมทอง (จังหวัดเชียงใหม่) ประวัติ ท้องที่อำเภอเวียงหนองล่องเดิมเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอป่าซาง ทางราชการได้แบ่งพื้นที่การปกครองออกมาตั้งเป็น กิ่งอำเภอเวียงหนองล่อง ตามประกาศกระทรวงมหาดไทยลงวันที่ 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2538 โดยมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน ปีเดียวกัน และต่อมาได้มีพระราชกฤษฎีกายกฐานะขึ้นเป็น อำเภอเวียงหนองล่อง ในวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2550 โดยมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 8 กันยายน ปีเดียวกัน การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอเวียงหนองล่องแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 3 ตำบล 25 หมู่บ้าน ได้แก่ ลำดับที่ อักษรไทย อักษรโรมัน จำนวนหมู่บ้าน ประชากรทั้งหมด(พ.ศ. 2564) ประชากรแยกตามส่วนท้องถิ่น(พ.ศ. 2564) 1. หนองล่อง Nong Long 9 5,562 5,562 (ทต.หนองล่อง) 2. หนองยวง Nong Yuang 5 3,645 3,645 (ทต.หนองยวง) 3. วังผาง Wang Phang 11 7,610 7,610 (ทต.วังผาง) รวม 25 16,817 16,817 (เทศบาล) การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอเวียงหนองล่องประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 3 แห่ง ได้แก่ เทศบาลตำบลวังผาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังผางทั้งตำบล (สุขาภิบาลวังผางเดิม) เทศบาลตำบลหนองล่อง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองล่องทั้งตำบล เทศบาลตำบลหนองยวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองยวงทั้งตำบล สถานที่ท่องเที่ยว แหล่งปั้นหม้อน้ำดินเผาบ้านสันเหมือง อ้างอิง เวียงหนองล่อง
สามเงา เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดตาก เดิมเป็นเขตท้องที่ของอำเภอบ้านตากทั้งหมด ก่อนที่จะขอจัดตั้งเป็นกิ่งอำเภอโดยการปกครองบางส่วนออกจากอำเภอบ้านตากในวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2471 และยกฐานะเป็นอำเภอในวันที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2501 และยังเป็นที่ตั้งของเขื่อนภูมิพล ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอสามเงาตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภออมก๋อย อำเภอดอยเต่า (จังหวัดเชียงใหม่) อำเภอลี้ (จังหวัดลำพูน) อำเภอเถินและอำเภอแม่พริก (จังหวัดลำปาง) ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอบ้านตาก ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอบ้านตากและอำเภอแม่ระมาด ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอแม่ระมาด และอำเภออมก๋อย (จังหวัดเชียงใหม่) การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอสามเงาแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 6 ตำบล 46 หมู่บ้าน ลำดับ อักษรไทย อักษรโรมัน จำนวนประชากร(ธันวาคม 2565) 1 สามเงา Sam Ngao 2 วังหมัน Wang Man 3 ยกกระบัตร Yokkrabat 4 ย่านรี Yan Ri 5 บ้านนา Ban Na 6 วังจันทร์ Wang Chan การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอสามเงาประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 7 แห่ง ได้แก่ เทศบาลตำบลสามเงา ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลสามเงา องค์การบริหารส่วนตำบลสามเงา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสามเงา (นอกเขตเทศบาลตำบลสามเงา) องค์การบริหารส่วนตำบลวังหมัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังหมันทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลยกกระบัตร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยกกระบัตรทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลย่านรี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลย่านรีทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านนาทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลวังจันทร์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังจันทร์ทั้งตำบล อ้างอิง สามเงา
ทรายมูล เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดยโสธร มีสถานที่สำคัญทางศาสนา คือ 'พระธาตุฝุ่น' เป็นพระธาตุที่มีลักษณะเป็นเนินดินทรายที่มนุษย์สร้างขึ้น ตั้งอยู่ภายในตัวอำเภอ ห่างจากที่ว่าการอำเภอทรายมูลเพียงไม่กี่ร้อยเมตร ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอทรายมูลตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้ ทิศเหนือและทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอกุดชุม ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองยโสธร ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเสลภูมิ (จังหวัดร้อยเอ็ด) ประวัติ ในอดีตทรายมูลเป็นเพียงหมู่บ้านแห่งหนึ่งในเขตอำเภอยโสธร (สมัยยังเป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดอุบลราชธานี) ในสมัยรัชกาลที่ 5 เกิดโรคระบาด ชาวบ้านได้อพยพย้ายถิ่นฐานไปจากที่ตั้งเดิมไปตั้งหมู่บ้านที่ใหม่ ห่างจากที่ตั้งเดิมไปประมาณ 2 กิโลเมตร ตั้งชื่อหมู่บ้านแห่งใหม่นี้ว่า บ้านทรายมูล บ้านทรายมูลได้รับการยกฐานะเป็น ตำบลทรายมูล และต่อมาพื้นที่บางส่วนของตำบลได้รับการประกาศเป็นสุขาภิบาลทรายมูล เมื่อปี พ.ศ. 2511 ต่อมา กระทรวงมหาดไทยได้ประกาศตั้งเป็น กิ่งอำเภอทรายมูล โดยแยกตำบลทรายมูล ดู่ลาด ดงมะไฟ นาเวียง รวม 4 ตำบล ออกจากอำเภอเมืองยโสธร เมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2518 ให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร ต่อมาเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2521 กระทรวงมหาดไทยได้โอนตำบลไผ่ อำเภอกุดชุม มาขึ้นกับกิ่งอำเภอทรายมูล เนื่องจากท้องที่ตำบลไผ่ อยู่ใกล้กับกิ่งอำเภอทรายมูลมากกว่าอำเภอกุดชุม และต่อมาเมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2527 กระทรวงมหาดไทยก็ประกาศยกฐานะขึ้นเป็น อำเภอทรายมูล การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอทรายมูลแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 5 ตำบล 54 หมู่บ้าน ได้แก่ 1. ทรายมูล (Sai Mun) 16 หมู่บ้าน 2. ดู่ลาด (Du Lat) 12 หมู่บ้าน 3. ดงมะไฟ (Dong Mafai) 10 หมู่บ้าน 4. นาเวียง (Na Wiang) 7 หมู่บ้าน 5. ไผ่ (Phai) 9 หมู่บ้าน การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอทรายมูลประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 6 แห่ง ได้แก่ เทศบาลตำบลทรายมูล ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลทรายมูล เทศบาลตำบลนาเวียง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาเวียงทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลทรายมูล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทรายมูล (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลทรายมูล) องค์การบริหารส่วนตำบลดู่ลาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดู่ลาดทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลดงมะไฟ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดงมะไฟทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลไผ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไผ่ทั้งตำบล อ้างอิง http://www.amphoe.com/menu.php?mid=1&am=479&pv=44 http://www.yasothon.go.th/a_caimoon.html ทรายมูล
ภาษาสันเกถิ เป็นภาษาตระกูลดราวิเดียนตอนใต้ที่มีความใกล้ชิดกับภาษาทมิฬ บางครั้งจัดเป็นภาษาย่อยของภาษากันนาดาหรือทมิฬ แต่ปัจจุบันแยกออกมาเป็นภาษาต่างหากเพราะผู้พูดภาษานี้ไม่อาจเข้าใจกันได้กับภาษาทมิฬ คาดว่าภาษานี้แยกตัวออกจากภาษาทมิฬในยุคเดียวกับภาษามลยาฬัม ได้รับอิทธิพลและยืมคำจากภาษากันนาดาและภาษาสันสกฤต มีลักษณะใกล้เคียงกับภาษามลยาฬัม แต่ก็ยังมีเอกลักษณ์เป็นของตนเอง ผู้พุดปัจจุบันอยุ่ระหว่างรอยต่อของรัฐเกราลากับทมิฬนาดู ภาษานี้ไม่มีระบบการเขียนเป็นของตนเองและมีเพลงพื้นบ้านมาก ไวยากรณ์ ภาษาสันเกถิเป็นภาษาที่มีคำศัพท์มาก คำศัพท์บางส่วนใกล้เคียงกับภาษาทมิฬคลาสสิก ภาษาสันเกถิมีเอกลักษณ์ที่ต่างจากภาษากลุ่มดราวิเดียนอื่นๆคือ มีการแบ่งเป็นเอกพจน์และพหูพจน์ ซึ่งไม่พบในภาษากันนาดาและภาษาทมิฬ มีความแตกต่างที่ชัดเจนระหว่างกาลและบุคคล มี 3 เพศ มีการแยกสรรพนามที่รวมและไม่รวมผู้ฟังออกจากกันสำหรับบุรุษที่ 1 พหูพจน์ เครื่องหมายการกต่างจากภาษาทมิฬ โดยลักษณะของภาษาสันเกถิที่ไม่พบในภาษาทมิฬและภาษากันนาดาคือลักษณะที่ใช้กับเพศเป็นกลาง คำส่วนใหญ่ลงท้ายด้วยสระ คำที่ลงท้ายด้วย –a ในภาษากันนาดาจะลงท้ายด้วย –u ในภาษาสันเกถิ คำที่ลงท้ายด้วย –e ในภาษากันนาดาหรือ –ai ในภาษาทมิฬจะลงท้ายด้วย –a ในภาษาสันเกถิ ซึ่งเป็นลักษณะที่คล้ายภาษาเตลูกูและภาษามลยาฬัม สำเนียง แบ่งภาษาสันเกถิออกเป็นสี่สำเนียง ซึ่งแต่ละสำเนียงเข้าใจกันได้ง่าย โดยสำเนียงเกาศิกาต่างจากภาษาทมิฬมากที่สุด อ้างอิง Dr.Shrikaanth K.Murthy- Article in Sanketi Sangama, February 2006 (Published from Shimoga) Dravidabhashavijnana by Hampa Nagarajaiah (Published by D.V.K.Murthy publishers, Mysore, India) Sanketi jananga, samskruti mattu bhashe- C.S.Ramachandarao (Published by Chaitra Pallavi Publishers, Mysore) Nacharammana Jivana Carite- M. Keshaviah (published from Mysore) Shreyash S -Article in Sanketi Sangama Published by Chaitra Pallavi Publishers, Bangalore สันเกถิ
แวงน้อย เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดขอนแก่น ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอแวงน้อย มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอแวงใหญ่ ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอพล ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอบัวลายและอำเภอบัวใหญ่ (จังหวัดนครราชสีมา) ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอแก้งสนามนาง (จังหวัดนครราชสีมา) และอำเภอคอนสวรรค์ (จังหวัดชัยภูมิ) ประวัติ 'แวงน้อย' เมื่อร้อยกว่าปีก่อนเป็นหมู่บ้านตั้งอยู่ริมหนองน้ำซึ่งมีต้นแวง ลักษณะคล้ายต้นกกขึ้นอยู่เป็นจำนวนมาก ชาวบ้านจึงตั้งชื่อหมู่บ้านว่า “บ้านแวงน้อย” ในตำบลแวงน้อย ต่อมามีความเจริญขึ้นและได้เปลี่ยนสภาพจากหมู่บ้านเล็ก เป็นหมู่บ้านที่มีขนาดใหญ่และเป็นศูนย์กลางการค้าและการคมนาคมของหลายหมู่บ้าน ในปี พ.ศ. 2492 เมื่อทางราชการเห็นว่าตำบลแวงน้อยมีพื้นที่กว้างขวาง จึงแบ่ง 4 หมู่บ้านไปรวมกับบางส่วนของตำบลคอมฉิม ตั้งเป็นตำบลโนนทองและแบ่ง 18 หมู่บ้านของตำบลแวงน้อย ตั้งเป็นตำบลโคกสง่า ในปี พ.ศ. 2501 ได้แยกพื้นที่ 6 หมู่บ้านจากตำบลแวงน้อยกับ 6 หมู่บ้านจากตำบลโคกสง่า ตั้งเป็นตำบลละหานนา ในปี พ.ศ. 2508 ได้แยกพื้นที่บางส่วนของตำบลละหานนา ตั้งเป็นตำบลท่าวัด และจัดตั้งตำบลอีกครั้งโดยตั้งตำบลก้านเหลือง โดยแบ่งจาก 11 หมู่บ้านของตำบลแวงน้อย ในปี พ.ศ. 2511 ปี พ.ศ. 2513 ได้แยก 6 หมู่บ้านจากตำบลโนนทอง ตั้งเป็นตำบลท่านางแนว กับแยก 8 หมู่บ้านจากตำบลโคกสง่า ตั้งเป็น ตำบลทางขวาง วันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2514 ทางราชการเห็นว่าพื้นที่ทั้ง 6 ตำบล ได้แก่ ตำบลแวงน้อย ตำบลโคกสง่า ตำบลละหานนา ตำบลท่าวัด ตำบลท่านางแนว และตำบลทางขวาง เป็นพื้นที่ห่างไกลจากอำเภอพล จึงได้แยกตั้งขึ้นเป็น กิ่งอำเภอแวงน้อย ตั้งที่ว่าการกิ่งที่บ้านโคกสี ตำบลแวงน้อย รวมทั้งตั้งสุขาภิบาลแวงน้อย เพื่อการทะนุบำรุงท้องถิ่น และได้รับการยกฐานะเป็น อำเภอแวงน้อย ในวันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2518 การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอแวงน้อยแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 6 ตำบล 74 หมู่บ้าน ได้แก่ 1. แวงน้อย (Waeng Noi) 13 หมู่บ้าน 2. ก้านเหลือง (Kan Lueang) 14 หมู่บ้าน 3. ท่านางแนว (Tha Nang Naeo) 10 หมู่บ้าน 4. ละหานนา (Lahan Na) 16 หมู่บ้าน 5. ท่าวัด (Tha Wat) 10 หมู่บ้าน 6. ทางขวาง (Thang Khwang) 11 หมู่บ้าน การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอแวงน้อยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 7 แห่ง ได้แก่ เทศบาลตำบลแวงน้อย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลแวงน้อย เทศบาลตำบลก้านเหลือง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลก้านเหลืองทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลแวงน้อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแวงน้อย (นอกเขตเทศบาลตำบลแวงน้อย) องค์การบริหารส่วนตำบลท่านางแนว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่านางแนวทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลละหานนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลละหานนาทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลท่าวัด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าวัดทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลทางขวาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทางขวางทั้งตำบล อ้างอิง แวงน้อย