น้ำหนาว เป็นอำเภอที่ตั้งอยู่ในจังหวัดเพชรบูรณ์ ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ภูเขาสูง มีเขตป่าอุทยานแห่งชาติน้ำหนาว ประชากรส่วนใหญ่พูดภาษา 'ไทหล่ม' เช่นเดียวกับ อำเภอหล่มเก่า และ อำเภอหล่มสัก ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอน้ำหนาวมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอหล่มเก่า และอำเภอภูหลวง (จังหวัดเลย) มีสันภูไม้แดง และแม่น้ำเลย เป็นเส้นแบ่งเขต ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอภูกระดึง (จังหวัดเลย) และอำเภอภูผาม่าน (จังหวัดขอนแก่น) มีสันภูแปขอนยาง ลำน้ำพอง สันภูฮี สันภูเปีย และห้วยตาดฟ้า เป็นเส้นแบ่งเขต ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอคอนสาร (จังหวัดชัยภูมิ) มีลำน้ำเชิญ ห้วยสนามทราย สันภูหลังกงเกวียน เป็นเส้นแบ่งเขต ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอหล่มสักและอำเภอหล่มเก่า มีสันภูผาขาด สันภูดงสวนเมี่ยง สันภูยอยไฮหางช้าง ห้วยโป่งน้อย สันภูซำแหลม และสันภูผาดำ ในเขตอุทยานแห่งชาติน้ำหนาว สันภูอีหม้อ และสันภูไม้แดง เป็นเส้นแบ่งเขต ประวัติ อำเภอน้ำหนาว เมื่อ พ.ศ. 2400 เดิมเป็นเพียงกลุ่มบ้าน มีบ้านเรือนประมาณ 4-5 ครอบครัว ตั้งอยู่ในบริเวณบ้านห้วยน้ำหนาว กลุ่มบ้านดังกล่าวเป็นชุมชนที่ยังไม่ถาวร มีการเคลื่อนย้ายหมู่บ้านเมื่อมีการเจ็บป่วยล้มตาย หรือเกิดโรคระบาดของคนในหมู่บ้าน ประชาชนจะอพยพครอบครัวหนีโรคร้ายเข้าไปอาศัยอยู่ตามป่าเขา ไร่นา เมื่อโรคร้ายสงบลงจึงอพยพกลับถิ่นเดิมหรือไปตั้งหมู่บ้านขึ้นใหม่โดยมีความเชื่อกันว่า ผีกินหรือผีมารังควาน เมื่อย้ายหมู่บ้านคราใดก็เปลี่ยนชื่อหมู่บ้านไปเรื่อย ๆ ตามสภาพที่ตั้งของหมู่บ้าน เช่น บ้านห้วยขอนเปลือย บ้านโนนจำปา บ้านโคกลานกลอย บ้านห้วยตำแย บ้านห้วยน้ำหนาว และบ้านท่าไร่ เป็นต้น หมู่บ้านทั้งหมดนี้ขึ้นต่อการปกครองตำบลหล่มเก่า อำเภอหล่มเก่า ต่อมามีการตั้งหมู่บ้านขึ้น ได้แก่ บ้านนาพอสอง บ้ายห้วยหอย (บ้านวังกวาง) บ้านตาดข่า บ้านกกกล้วยนวล ทำให้การตรวจตราและดูแลราษฎรของเจ้าหน้าที่เป็นไปด้วยความยากลำบาก พ.ศ. 2457 ทางราชการได้แยกพื้นที่บ้านห้วยน้ำหนาว ออกจากตำบลหล่มเก่าตั้งเป็นตำบลหนึ่งของอำเภอหล่มเก่า เรียกว่า 'ตำบลน้ำหนาว' กำนันตำบลน้ำหนาวคนแรกคือ นายมูล คัมภีร์ ที่บ้านห้วยลาด ต่อมาปี พ.ศ. 2487 รัฐบาลได้ตราพระราชกำหนดระเบียบบริหารนครบาลเพชรบูรณ์ ได้มีการสำรวจและเกณฑ์แรงงานราษฎรในการสร้างเส้นทางจากทิศตะวันออกเฉียงเหนือ สู่จังหวัดเพชรบูรณ์ โดยเริ่มต้นเส้นทางที่บ้านศรีฐาน อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย ผ่านบ้านวังกวาง ภูผาลา บ้านหลักด่าน ป่าห้วยอีหม้อ บ้านตาดกลอย สู่เขตอำเภอหล่มเก่า บ้านกกกะทอน หัวหน้าคณะผู้สำรวจเส้นทางในสมัยนั้น คือ นายช่างเต็ม วิภาคย์ จนกิจการก่อสร้างเส้นทางดังกล่าวผู้คนต้องเสียชีวิตจากโรคภัยไข้เจ็บโดยเฉพาะไข้มาลาเรียในป่าน้ำหนาวเป็นจำนวนมาก ตรงบริเวณข้างสะพานห้วยผาลาเป็นสุสานที่ฝังศพของผู้เสียชีวิต เส้นทางสายนี้ก่อสร้างยังไม่เสร็จสมบูรณ์รัฐบาลของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ต้องลาออก การก่อสร้างดังกล่าวจึงถูกยกเลิกไป พ.ศ. 2521 กระทรวงมหาดไทยได้พิจารณาว่าตำบลน้ำหนาว และตำบลหลักด่าน ของอำเภอหล่มเก่า เป็นพื้นที่ทุรกันดาร ห่างไกลคมนาคม เจ้าหน้าที่ของรัฐออกตรวจตราและเยี่ยมเยียนราษฎรไม่ทั่วถึง เพราะเป็นพื้นที่ชายแดนมีอาณาเขตติดต่อกับ 3 จังหวัด 4 อำเภอ ประกอบกับมีการแทรกซึมของผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ และยากต่อการปราบปราม ซึ่ง ผบ.พตท.1617 และผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบูรณ์มีความเห็นสอดคล้องต้องกันว่าควรจัดตั้งเป็นกิ่งอำเภอขึ้น และกระทรวงมหาดไทยได้ตั้งเป็นกิ่งอำเภอตามประกาศลงวันที่ 16 พฤศจิกายน 2521 โดยให้ขึ้นกับอำเภอหล่มเก่า ในปีแรกใช้อาคารเรียนของโรงเรียนชุมชนบ้านนาพอสอง (ปัจจุบันเป็นโรงเรียนอนุบาลน้ำหนาว) เป็นที่ทำการชั่วคราว ต่อมาในปี พ.ศ. 2523 ทางราชการได้ที่ว่าการกิ่งอำเภอสร้างเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2524 เป็นอาคาร 2 ชั้น และใช้เป็นที่ว่าการอำเภอถึงปัจจุบันนี้ นายเน็ด โฉมอุดม ปลัดอำเภอหล่มเก่าเป็นปลัดอำเภอหัวหน้าประจำกิ่งอำเภอคนแรก พร้อมทั้งจัดตั้งตำบลโดยแยกหมู่ 2,10 บ้านวังกวาง หมู่ 4 บ้านซำม่วง หมู่ 11 บ้านไร่ใต้ หมู่ 12 บ้านดงคล้อ และหมู่ 14 บ้านห้วยหินลับ ของตำบลน้ำหนาว รวม 6 หมู่บ้าน ตั้งเป็น ตำบลวังกวาง ต่อมาในปี พ.ศ. 2533 ได้แยกพื้นที่หมู่ 4 บ้านป่ารวก หมู่ 6 บ้านกกกะบก หมู่ 7,12 บ้านโคกมน หมู่ 8 บ้านห้วยสนามทราย และหมู่ 11 บ้านดงมะไฟ ของตำบลน้ำหนาว รวม 6 หมู่บ้าน ตั้งเป็น ตำบลโคกมน เนื่องจากหลักเกณฑ์การตั้งอำเภอต้องมีตำบลไม่น้อยกว่า 4 ตำบล (ในพื้นที่ห่างไกล) และได้ตั้งเป็นอำเภอตามพระราชกฤษฎีกา ลงวันที่ 19 มิถุนายน พ.ศ. 2534 การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอน้ำหนาวแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 4 ตำบล 30 หมู่บ้าน ได้แก่ 1. (Nam Nao) 6 หมู่บ้าน 2. (Lak Dan) 7 หมู่บ้าน 3. วังกวาง| (Wang Kwang) 11 หมู่บ้าน 4. (Khok Mon) 6 หมู่บ้าน การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอน้ำหนาวประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 4 แห่ง ได้แก่ องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำหนาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำหนาวทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลหลักด่าน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหลักด่านทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลวังกวาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังกวางทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลโคกมน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกมนทั้งตำบล สถานที่สำคัญ อุทยานแห่งชาติน้ำหนาว อ้างอิง น้ำหนาว