เอราวัณ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดเลย ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอเอราวัณตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของจังหวัด ระยะทางห่างจากตัวจังหวัดเลยประมาณ 42 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองเลยและอำเภอนาด้วง ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอนาวัง (จังหวัดหนองบัวลำภู) ทิศใต้ ติดต่อกับ อำเภอผาขาว อำเภอนาวัง และอำเภอศรีบุญเรือง (จังหวัดหนองบัวลำภู) ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอวังสะพุง ประวัติ ชื่ออำเภอเอราวัณได้มาจากชื่อถ้ำขนาดใหญ่ ซึ่งตั้งอยู่บนเขาลูกหนึ่งบริเวณเขตรอยต่อระหว่างอำเภอเอราวัณกับอำเภอนาวัง จังหวัดหนองบัวลำภู โดยชาวบ้านเรียกกันว่า 'ถ้ำเอราวัณ' เป็นถ้ำที่สวยงาม ซึ่งมีตำนานนิทานพื้นบ้านเรื่อง 'ช้างเอราวัณกับนางผมหอม' ดังนั้นจึงได้นำไปตั้งชื่อหมู่บ้านเอราวัณและเป็นอำเภอเอราวัณในปัจจุบัน ท้องที่อำเภอเอราวัณเดิมเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอวังสะพุง ต่อมาวันที่ 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2538 ทางกระทรวงมหาดไทยได้ประกาศแบ่งเขตท้องที่การปกครองออก โดยยกฐานะเป็น กิ่งอำเภอเอราวัณ โดยมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน ปีเดียวกัน โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่บ้านเอราวัณ หมู่ที่ 3 หมู่ที่ 7 หมู่ที่ 10 หมู่ที่ 12 และหมู่ที่ 13 ตำบลผาอินทร์แปลง เนื่องจากเป็นเขตชุมชนที่มีประชากรอาศัยอยู่หนาแน่น เป็นศูนย์กลางทางด้านเศรษฐกิจและการคมนาคมที่สะดวก (ปัจจุบันอยู่ในเขตเทศบาลตำบลผาอินทร์แปลง) ต่อมาตำบลผาสามยอดได้มีการจัดตั้งหมู่บ้านใหม่ขึ้นมา โดยบ้านห้วยป่าน หมู่ที่ 1 ได้แยกจัดตั้งเป็นบ้านห้วยป่าน หมู่ที่ 9 เมื่อวันที่ 13 กันยายน 2547 และบ้านหนองตูม หมู่ที่ 2 ได้แยกจัดตั้งเป็น บ้านหนองตูม หมู่ที่ 10 เมื่อวันที่ 24 มกราคม 2550 จากนั้นจึงได้มีพระราชกฤษฎีกายกฐานะขึ้นเป็น อำเภอเอราวัณ ในวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2550 โดยมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 8 กันยายน ปีเดียวกัน ภูมิศาสตร์ ลักษณะภูมิประเทศ อำเภอเอราวัณมีพื้นที่ 262 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 163,750 ไร่ ลักษณะภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นที่ราบสลับภูเขา มีป่าเบญจพรรณและมีลำห้วยไหลผ่าน เช่น ลำน้ำสวย ลำน้ำหินฮาว ลำน้ำตาดข่า ลำน้ำป่าน และลำน้ำลิ้นควาย พื้นที่ส่วนใหญ่อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ได้แก่ ป่าดงซำทอง ป่าหนองไผ่ ป่าผาสามยอด และป่าโคกนกยูง มีเนื้อที่ป่าโดยประมาณ 82,155 ไร่ มีระดับความสูงของพื้นที่อยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลประมาณ 270 เมตร ลักษณะภูมิอากาศ อำเภอเอราวัณมีลักษณะภูมิอากาศ โดยแบ่งฤดูกาลตามลักษณะอากาศของประเทศไทย แบ่งออกเป็น 3 ฤดู ได้แก่ ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่กลางเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนเมษายน อากาศจะร้อนและร้อนจัดที่สุดในเดือนมีนาคมและเมษายน เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบสลับกับภูเขา ทำให้อุณหภูมิเปลี่ยนแปลงง่าย ฤดูร้อนจะร้อนมาก และบางครั้งจะมีพายุฤดูร้อนเกิดขึ้น ฤดูฝน จะแบ่งออกเป็น 2 ช่วง ช่วงแรก เริ่มปลายเดือนเมษายนถึงเดือนกรกฎาคม จะเกิดฝนเนื่องจากอิทธิพลของลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ส่วนช่วงหลังจะเริ่มตั้งแต่เดือนสิงหาคมถึงเดือนตุลาคมจะมีฝนเนื่องอิทธิพลจากร่องความกดอากาศต่ำและพายุจากทะเลจีนใต้ ฤดูหนาว จะเริ่มหนาวตั้งแต่กลางเดือนตุลาคมจนถึงเดือนกุมภาพันธ์ เป็นผลมาจากอิทธิพลลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือพัดจากประเทศจีนเข้าปกคลุมประเทศไทย ทำให้อุณหภูมิลดลงทั่วไป และมีอากาศเย็น เนื่องจากสภาพพื้นที่เป็นที่ราบสลับกับภูเขา ในฤดูหนาวจะมีอากาศหนาวถึงหนาวจัด การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอเอราวัณแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 4 ตำบล 47 หมู่บ้าน ได้แก่ 1. 14 หมู่บ้าน 2. 16 หมู่บ้าน 3. 10 หมู่บ้าน 4. 7 หมู่บ้าน การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอเอราวัณประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 4 แห่ง ได้แก่ เทศบาลตำบลผาอินทร์แปลง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลผาอินทร์แปลงทั้งตำบล เทศบาลตำบลเอราวัณ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเอราวัณทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลผาสามยอด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลผาสามยอดทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลทรัพย์ไพวัลย์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทรัพย์ไพวัลย์ทั้งตำบล สถานที่ราชการ ที่ว่าการอำเภอเอราวัณ โรงพยาบาลเอราวัณ สถานีตำรวจภูธรเอราวัณ สำนักงานสาธารณสุขอำเภอเอราวัณ สำนักงานเกษตรอำเภอเอราวัณ สถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาเลยเขต 2 ของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ ประกอบด้วย โรงเรียนมัธยมศึกษา โรงเรียนผาอินทร์แปลงวิทยา ประจำอำเภอ โรงเรียนเอราวัณวิทยาคม ประจำตำบล โรงเรียนผาสามยอดวิทยาคม ประจำตำบล โรงเรียนประถมศึกษา โรงเรียนบ้านเอราวัณ โรงเรียนบ้านหนองใหญ่ โรงเรียนบ้านโป่งศรีโทน โรงเรียนบ้านหนองปลาซิว โรงเรียนบ้านห้วยป่าน โรงเรียนบ้านวังม่วง โรงเรียนบ้านวังเลาหัวฝาย โรงเรียนบ้านเหล่าใหญ่ โรงเรียนบ้านโนนสวรรค์ โรงเรียนบ้านนาอ่างคำ โรงเรียนบ้านซำม่วง โรงเรียนผานาง-ผาเกิ้ง โรงเรียนบ้านซำบุ่น โรงเรียนบ้านนาอุดม โรงเรียนโคกสง่า โรงเรียนบ้านหนองตูม โรงเรียนบ้านผาสามยอด โรงเรียนบ้านผาสะนา โรงเรียนบ้านซำบุ่น โรงเรียนตำรวจตะเวนชายแดนวังชมภู เส้นทางการคมนาคม ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 210 (อุดรธานี-วังสะพุง) ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2400 แยกทางหลวงหมายเลข 201 (หนองหิน)-บรรจบทางหลวงหมายเลข 210 (เอราวัณ) ทางหลวงชนบทของกรมทางหลวงชนบท (เอราวัณ-วังเลา) ทางหลวงชนบทของกรมทางหลวงชนบท (วังไห-ท่าสะอาด) ทางหลวงชนบทของกรมทางหลวงชนบท (บ้านสี่แยก-บ้านเหมืองแบ่ง) ทางหลวงชนบทของกรมทางหลวงชนบท (บ้านขัวแตะ-โป่งศรีโทน) สังคมและวัฒนธรรม ปัจจุบันอำเภอเอราวัณมีประชากรจากต่างจังหวัดอพยพมาตั้งถิ่นฐานและทำมาหากินจำนวนมาก แม้จะเป็นสังคมใหม่แต่ก็ยังคงอยู่ในวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมประเพณี ที่สามารถบูรณาการเข้าด้วยกัน สามารถอยู่ร่วมกันได้เป็นอย่างดี และเกิดวัฒนธรรมในการอยู่ร่วมกันในทางที่ดีขึ้นตามมา ประชากรที่อาศัยอยู่ในเขตพื้นที่อำเภอเอราวัณประกอบด้วยชาวเลยดั้งเดิม ชาวอีสาน ชาวจีน และชาวญวน ประเพณีบุญบั้งไฟล้าน ประเพณีบุญบั้งไฟล้านเป็นประเพณีพื้นเมืองที่มีชื่อเสียงของอำเภอเอราวัณ ในงานมีการแข่งขันการประกวดขบวนแห่บั้งไฟ แข่งขันจุดบั้งไฟ และมีมหรสพต่าง ๆ ให้ชมอีกมากมาย ซึ่งจะจัดขึ้นเป็นเวลา 3 วัน ในเดือนมิถุนายนของทุกปี เทศกาลงานงิ้วเอราวัณ เนื่องจากอำเภอเอราวัณมีคนไทยเชื้อสายจีนมาอยู่อาศัยในการประกอบอาชีพค้าขายอยู่มาก จึงมีกลุ่มพ่อค้าที่มีเชื้อสายจีนจัดงานเทศกาลงานงิ้วไหว้ศาลเจ้าพ่อเอราวัณขึ้น ที่บริเวณหน้าตลาดสดอำเภอเอราวัณ และยังมีมหรสพต่าง ๆ ให้ชมอีกมากมาย ซึ่งจะจัดขึ้นเป็นเวลา 4 วันในเดือนพฤศจิกายนหรือเดือนธันวาคมของทุกปี โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ (ผานาง-ผาเกิ้ง) โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่เป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ที่มีเป้าหมายให้ราษฎรสามารถอยู่ร่วมกับป่าไม้ได้อย่างยั่งยืนและเกื้อกูลกัน โดยราษฎรมีความเป็นอยู่แบบพอเพียงตามวิถีชีวิตแบบดั้งเดิมและมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ฟื้นฟูสภาพป่า นอกจากนี้ยังมีโครงสร้างพื้นฐานและพัฒนาคุณภาพชีวิตให้ดีขึ้น เพื่อให้เกิดความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ มีความจงรักภักดีต่อสถาบันพระมหากษัตริย์ มีความหวงแหนในแผ่นดินที่อาศัย โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ (ผานาง-ผาเกิ้ง) ตั้งอยู่ที่บ้านผานาง หมู่ที่ 5 ตำบลผาอินทร์แปลง มีเนื้อที่ 500 ไร่ พื้นที่ดังกล่าวมีความอุดมสมบูรณ์ อยู่ติดกับเขาภูผาผีถอนซึ่งมีป่าธรรมชาติประมาณ 1,500 ไร่ ปัจจุบันยังมีสภาพป่าที่สมบูรณ์ มีสัตว์ป่าอาศัยอยู่มาก เช่น ลิง ชะมด อีเห็น ไก่ป่า กระรอก และนกชนิดต่าง ๆ มีสระน้ำขนาดใหญ่ซึ่งมีน้ำตลอดปี ภายในโครงการมีการพัฒนาส่งเสริมอาชีพและพัฒนาคุณภาพชีวิตให้แก่ราษฎร เช่น การทอผ้าไหม โรงเพาะเห็ด บ่อเลี้ยงปลา เลี้ยงกบ เพาะชำกล้าไม้ และมีรีสอร์ตไว้บริการนักท่องเที่ยวอีกด้วย การเดินทางใช้เส้นทางทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 210 (อุดรธานี-วังสะพุง) ระยะทางประมาณ 31 กิโลเมตรจากอำเภอวังสะพุง ผ่านตัวอำเภอเอราวัณไปจนถึงโรงเรียนบ้านวังสำราญในเขตอำเภอนาวัง จังหวัดหนองบัวลำภู แล้วเลี้ยวซ้ายเข้าเขตจังหวัดเลยอีกครั้ง ไปอีกประมาณ 2 กิโลเมตรถึงพื้นที่โครงการ อ้างอิง อเราวัณ