นิคมคำสร้อย เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดมุกดาหาร เดิมเป็นตำบลคำสร้อย ขึ้นกับ อำเภอมุกดาหาร จังหวัดนครพนม ในขณะนั้น จัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอนิคมคำสร้อย ในวันที่ 2 มิถุนายน พ.ศ. 2518 โดยมีเขตการปกครอง 5 ตำบล คือ ตำบลนิคมคำสร้อย ตำบลนากอก ตำบลนาอุดม ตำบลหนองแวง และตำบลกกแดง ตามราชกิจจานุเบกษา เล่ม 92 ตอนที่ 104 วันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ.2518 ต่อมาในวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2522 ได้ยกฐานะเป็น อำเภอนิคมคำสร้อย จังหวัดนครพนม ในขณะนั้น ซึ่งแบ่งการปกครองเป็น 5 ตำบล 64 หมู่บ้าน โดยมีการจัดตั้งอำเภอพร้อมกับ อำเภอหนองกุงศรี จังหวัดกาฬสินธุ์ อำเภอไทรงาม จังหวัดกำแพงเพชร อำเภอบ้านฝาง อำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น อำเภอเวียงชัย จังหวัดเชียงราย อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ อำเภอนาหว้า จังหวัดนครพนม อำเภอเสิงสาง จังหวัดนครราชสีมา อำเภอศรีสาคร จังหวัดนราธิวาส อำเภอบึงสามพัน จังหวัดเพชรบูรณ์ อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม อำเภอค้อวัง จังหวัดยโสธร อำเภอโพธิ์ชัย อำเภอเมืองสรวง จังหวัดร้อยเอ็ด อำเภอปลวกแดง จังหวัดระยอง อำเภอยางชุมน้อย จังหวัดศรีสะเกษ อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์ อำเภอสุวรรณคูหา จังหวัดอุดรธานี (ปัจจุบันคือ จังหวัดหนองบัวลำภู) และอำเภอกุดข้าวปุ้น จังหวัดอุบลราชธานี ตามราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 96 ตอนที่ 42 วันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2522 ในเวลาต่อมา วันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2525 ได้มีพระราชบัญญัติในการจังตั้งจังหวัดมุกดาหารขึ้น ซึ่งได้แยกออกจากจังหวัดนครพนม จึงทำให้ท้องที่อำเภอนิคมคำสร้อยย้ายมาขึ้นกับการปกครองในท้องที่จังหวัดมุกดาหารจนถึงปัจจุบัน ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอนิคมคำสร้อยมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองมุกดาหาร ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเมืองมุกดาหาร ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอดอนตาล และอำเภอเลิงนกทา (จังหวัดยโสธร) ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอหนองสูง การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอนิคมคำสร้อยแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 7 ตำบล 79 หมู่บ้าน ได้แก่ 1. นิคมคำสร้อย (Nikhom Kham Soi) 14 หมู่บ้าน 2. นากอก (Na Kok) 13 หมู่บ้าน 3. หนองแวง (Nong Waeng) 11 หมู่บ้าน 4. กกแดง (Kok Daeng) 13 หมู่บ้าน 5. นาอุดม (Na Udom) 12 หมู่บ้าน 6. โชคชัย (Chok Chai) 9 หมู่บ้าน 7. ร่มเกล้า (Rom Klao) 7 หมู่บ้าน การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอนิคมคำสร้อยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่ เทศบาลตำบลนิคมคำสร้อย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลนิคมคำสร้อย ตำบลนากอก และตำบลโชคชัย เทศบาลตำบลร่มเกล้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลร่มเกล้าทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลนิคมคำสร้อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนิคมคำสร้อย (นอกเขตเทศบาลตำบลนิคมคำสร้อย) องค์การบริหารส่วนตำบลนากอก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนากอก (นอกเขตเทศบาลตำบลนิคมคำสร้อย) องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแวงทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลกกแดง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกกแดงทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลนาอุดม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาอุดมทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลโชคชัย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโชคชัย (นอกเขตเทศบาลตำบลนิคมคำสร้อย) รายนามหัวหน้าประธานกิ่งอำเภอและนายอำเภอ ประธานกิ่ง อำเภอนิคมคำสร้อย ลำดับ ชื่อ ดำรงตำแหน่ง 1 นายเสริม ทวีเดช 2518 - 2521 2 นายเชาน์ ศิริรัตน์ 2521 - 2522 นายอำเภอนิคมคำสร้อย ลำดับ ชื่อ ดำรงตำแหน่ง 1 ร.ต.เจริญ อุปราคม 2522 - 2523 2 นายวินัย สวัสดี 2523 - 2525 3 นายสุจริต แสงมณี 2525 - 2528 4 นายภูริวัฒน์ ชิดทรงสวัสดิ์ 2528 - 2531 5 นายดำเกิง อัศวสุนทรางกูร 2531 - 2535 6 นายสนิท เหลืองภิรมย์ 2535 - 2536 7 นายอุ่น แก่นนาค 2536 - 2538 8 นายไพบูลย์ เสลานนท์ 2538 - 2542 9 นายอนุรัฐ ไทยตรง 2542 - 2544 10 นายผดุงศักดิ์ บุญชิต 2544 - 2547 11 นายเมธี สุพรรณฝ่าย 2547 - 2548 12 นายสุวิทย์ หงษ์ภักดี 2548 - 2551 13 นายสุรศักดิ์ เพชรสุวรรณรังสี 2551 - 2554 14 นายดำรงค์ สิริวิชย อิ่มวิเศษ 2554 - 2555 15 นายกำพล สิริรัตตนนท์ 2555 - 2558 16 นายชำนาญ ชื่นตา 2558 -2559 17 นายชัยวัฒน์ ชัยเวชพิสิฐ 2559 - 2561 18 นายชายสิทธิ์ สุวรรณโชติ 2561 - 2568 19 นายวิรัตน์ เจริญจิตร์ 2568 - 2568 20 นายวีระเชษฐ์ อรุณอิสรา 2568 - ปัจจุบัน สถานศึกษา โรงเรียนประถมศึกษา 33 แห่ง ขยายโอกาส 8 แห่ง โรงเรียนมัธยมศึกษา 5 แห่ง ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียน 1 แห่ง วิทยาลัยการอาชีพนิคมคำสร้อย 1 แห่ง วิทยาลัยชุมชนมุกดาหาร เครือข่ายนิคมคำสร้อย สถานที่ ฝึกอบรม/เรียน ใช้สถานที่ วิทยาลัยการอาชีพนิคมคำสร้อยและศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนอำเภอนิคมคำสร้อย 1.โรงเรียนมัธยม ได้แก่ โรงเรียนคำสร้อยพิทยาสรรค์ โรงเรียนร่มเกล้าพิทยาสรรค์ โรงเรียนอุดมวิทย์ โรงเรียนโชคชัยวิทยา โรงเรียนแวงใหญ่วิทยา 2.มหาวิทยาลัย ได้แก่ วิทยาลัยการอาชีพนิคมคำสร้อย ด้านทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญของอำเภอ วนอุทยานภูหมู ห้วยบังอี่ อ่างเก็บน้ำห้วยขี้เหล็ก ป่าไม้ ภูเขา ข้อมูลด้านเศรษฐกิจ 1.อาชีพหลัก ได้แก่ ทำนา ทำสวน 2.อาชีพเสริม ได้แก่ ปลูกยางพารา ปลูกมันสัมปะหลัง ปลูกข้าวโพด ปลูกอ้อย ด้านการเกษตรและอุตสาหกรรม 1.ผลผลิตทางการเกษตรที่สำคัญ ได้แก่ อ้อย หม่อนไหม ยางพารา มันสำปะหลัง 2.ชื่อแหล่งน้ำที่สำคัญได้แก่ ห้วยบังอี่ อ่างเก็บน้ำห้วยขี้เหล็ก ภูมิอากาศ ลักษณะทางภูมิอากาศเป็นแบบมรสุม มี 3 ฤดู ร้อน, ฝน, หนาว แหล่งน้ำธรรมชาติ มี 1 แห่งคือ อ่างเก็บน้ำห้วยขี้เหล็ก สภาพเศรษฐกิจ/อาชีพ โครงสร้างทางเศรษฐกิจ และรายได้ส่วนใหญ่ มาจากภาคเกษตร ข้าวเป็นพืชเกษตรหลัก รองลงมา คือ อ้อยโรงงาน,ยางพารา,มันสำประหลัง ,หม่อนไหมและปอแก้วตามลำดับ รองลงมาคือ การค้าขาย และการบริการภาคอุตสาหกรรมซึ่งมีสัดส่วนน้อยมาก การศึกษาศาสนา,วัฒนธรรมและสังคม ศาสนา ประชากรส่วนใหญ่ นับถือศาสนาพุทธ ร้อยละ 99 ศาสนาอื่น ๆ ร้อยละ 1 มีวัด /สำนักสงฆ์ / มูลนิธิ 82 แห่ง พระสงฆ์,แม่ชี,สามเณร รวม 250 รูป ขนบธรรมเนียมที่สำคัญ ได้แก่การทำบุญในวันสำคัญทางศาสนา ,วันสงกรานต์,วันลอยกระทง คติธรรม ความเชื่อและสิ่งยึดเหนี่ยวทางจิตใจ ได้แก่ คติธรรมทางพุทธศาสนา ฮีตสิบสอง ครองสิบสี่ ภาษาถิ่น ภาษาไทยอีสาน, ภูไท,ย้อ,ข่า ศิลปหัตถกรรมพื้นบ้านที่สำคัญ ชาวภูไท นิยมทอผ้าลายขิด ผ้าไหม, ผ้าห่มไหมพรม , ตีเหล็ก ทอเสื่อ, จักสานตะกร้าจากเส้นพลาสติก นิคมคำสร้อย