ชุมพลบุรี เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสุรินทร์ มีที่ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด เป็นแหล่งผลิตข้าวหอมมะลิที่สำคัญของทุ่งกุลาร้องให้ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่ม มีแม่น้ำมูลไหลผ่านทางด้านทิศใต้ ทิศเหนือมีลำพลับพลาไหลผ่าน ทิศตะวันตกติดกับลำพังชู ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวลาว ชาวเขมร ชาวกูย และชาวไทยโคราช ประวัติ การตั้งบ้านเมืองชุมพลบุรีโดยสังเขป ได้กล่าวไว้ว่า พระยาสุรินทร์ภักดีศรีไผทสมันต์ (ม่วง) เจ้าเมืองสุรินทร์ กราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขอตั้งบ้านทัพค่ายเป็นเมืองชุมพลบุรี และโปรดเกล้าฯ ให้พระวิเศษราชา ผู้ช่วยราชการเมืองสุรินทร์ เป็นเจ้าเมือง ราชทินนามที่ 'พระฤทธิรณยุทธ' (ต้นตระกูลฤทธิรณในปัจจุบัน) อำเภอนามชุมพลบุรีนั้น โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามเมืองตามพระนามข้าหลวงใหญ่ต่างพระองค์ ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ (พระองค์เจ้าชุมพลสมโภช) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2427 เป็นต้นมา รวมเป็นเมืองอยู่ 10 ปี พุทธศักราช 2431 อุปฮาดเมืองสุวรรณภูมิ ในฐานะผู้รักษาเมืองและกรมการเมืองมีใบบอกกล่าวโทษเมืองมหาสารคาม เมืองสุรินทร์ เมืองศรีสะเกษ ว่าแย่งชิงเขตแขวงเมืองสุวรรณภูมิ ไปขอตั้งเป็นเมืองขึ้น คือ เมืองมหาสารคาม ขอตั้งบ้านนาเลา เป็น เมืองวาปีปทุม เมืองสุรินทร์ ขอตั้งบ้านทัพค่ายเป็น เมืองชุมพลบุรี เมืองศรีสะเกษขอตั้งบ้านโนนหินกองเป็น เมืองราษีไศล ได้โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ข้าหลวงเมืองนครจำปาศักดิ์และข้าหลวงเมืองอุบลราชธานี ไต่สวนว่ากล่าวเรื่องนี้ แม้ว่าจะไต่สวนได้ความจริง แต่ก็รื้อถอนไม่ไหว เพราะเมืองทั้ง 3 นี้ ได้โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตั้งเป็นเมืองขึ้นแก่เมืองทั้งสามมาหลายปีแล้ว จึงเป็นอันโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้คงเป็นเมืองขึ้นของทั้ง 3 เมืองตามเดิม ต่อมาเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2480 ข้าหลวงประจำจังหวัดสุรินทร์ได้พิจารณาเห็นว่า บ้านเมืองมีความเจริญก้าวหน้าเป็นอันมาก การคมนาคมสะดวกขึ้น จึงกำหนดการเปลี่ยนแปลงการปกครองใหม่ โดยแยกตำบลพรหมเทพ(ปัจจุบันคือพื้นที่ ตำบลพรมเทพ ตำบลทุ่งกุลาและ ตำบลโพนครก) จากอำเภอชุมพลบุรีไปขึ้นต่ออำเภอท่าตูม ทำให้อำเภอชุมพลบุรีเป็นอำเภอเล็ก มีพลเมืองน้อย หาสมควรที่จะอยู่ในฐานะเป็นอำเภอไม่ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยุบอำเภอชุมพลบุรีเป็น กิ่งอำเภอชุมพลบุรี มีเขตปกครอง รวม 3 ตำบล คือ ตำบลชุมพลบุรี ตำบลไพลขลา ตำบลยะวึก เมื่อวันที่ 4 มีนาคม พ.ศ. 2480 อยู่ในการปกครองของอำเภอท่าตูม วันที่ 6 มิถุนายน 2492 ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่ กิ่งอำเภอชุมพลบุรี โดยโอนหมู่ 2,7,8,9,11,12,13,14,15,16,17,18 ตำบลยะวึก ตั้งขึ้นเป็น ตำบลเมืองบัว วันที่ 23 ธันวาคม 2495 ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่ กิ่งอำเภอชุมพลบุรี โดย โอนหมู่ 5,6,7,17 ตำบลชุมพลบุรี และหมู่ 9,11,12,13,16 ตำบลไพรขลา ตั้งขึ้นเป็น ตำบลนาหนองไผ่ โอนหมู่ 2,4,11,12,13,14,21,22 ตำบลชุมพลบุรี ตั้งขึ้นเป็น ตำบลศรีณรงค์ ต่อมาเห็นว่ากิ่งอำเภอชุมพลบุรีเป็นเมืองสงบ ไม่มีโจรผู้ร้ายชุกชุมเหมือนกับอำเภออื่น ๆ ประกอบกับประชาชนก็อยู่เป็นสุข อุดมสมบูรณ์ ประชาชนจากถิ่นอื่นก็อพยพเข้ามาทำกินมากขึ้นและตั้งถิ่นฐานมั่นคง สภาพทั่วไปเจริญขึ้นมาก จึงได้มีพระราชกฤษฎีกายกฐานะกิ่งอำเภอเป็นอำเภอ เรียกว่า อำเภอชุมพลบุรี ตั้งแต่วันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2496 วันที่ 13 กรกฎาคม 2521 ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่ อำเภอชุมพลบุรี โดยโอนหมู่ 5,6,7,8,15,16,19,20,21,22 ตำบลเมืองบัว ตั้งขึ้นเป็น ตำบลสระขุด วันที่ 30 กันยายน 2535 ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่ อำเภอชุมพลบุรี โดยโอนหมู่ 9,10,11,13,14 ตำบลยะวึก และหมู่ 4,10,11,12,17 ตำบลศรีณรงค์ ตั้งขึ้นเป็น ตำบลกระเบื้อง วันที่ 1 กันยายน 2536 ตั้งและเปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่ อำเภอชุมพลบุรี โดยโอนหมู่ 3,5,6,7,8,14,17,18 ตำบลไพรขลา ตั้งขึ้นเป็น ตำบลหนองเรือ ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอชุมพลบุรีตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย (จังหวัดมหาสารคาม) และอำเภอเกษตรวิสัย (จังหวัดร้อยเอ็ด) ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอท่าตูม ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอท่าตูม อำเภอสตึก และอำเภอแคนดง (จังหวัดบุรีรัมย์) ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอแคนดง อำเภอคูเมือง และอำเภอพุทไธสง (จังหวัดบุรีรัมย์) การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอชุมพลบุรีแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 9 ตำบล 124 หมู่บ้าน 17 หมู่บ้าน 11 หมู่บ้าน 10 หมู่บ้าน 10 หมู่บ้าน 10 หมู่บ้าน การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอชุมพลบุรีประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง ได้แก่ เทศบาลตำบลชุมพลบุรี ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลชุมพลบุรี เทศบาลตำบลทุ่งศรีชุมพล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลชุมพลบุรี (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลชุมพลบุรี) เทศบาลตำบลสระขุด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสระขุดทั้งตำบล เทศบาลตำบลยะวึก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยะวึกทั้งตำบล เทศบาลตำบลนาหนองไผ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาหนองไผ่ทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลไพรขลา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไพรขลาทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลศรีณรงค์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีณรงค์ทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองบัว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองบัวทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลกระเบื้อง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระเบื้องทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลหนองเรือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองเรือทั้งตำบล สถานที่ท่องเที่ยว 1 ทะเลสาบทุ่งกุลา อยู่ที่บ้านโพนม่วง ตำบลไพรขลา เป็นหนึ่งในโครงการแก้มลิงอ่างกักเก็บน้ำขนาดใหญ่ ที่กรมชลประทานขุดเอาไว้ใช้เพื่อการเกษตรบริเวณทุ่งกุลาร้องไห้ เดิมเป็นบริเวณที่ใช้เลี้ยงสัตว์ของชาวบ้าน แห้งแล้งมาก แต่ปัจจุบันนี้ กลายเป็นทะเลสาบน้ำจืดขนาดใหญ่ พื้นที่กว่า 750 ไร่ 2 วังเต่าโบราณ วัดแจ้งศรีโพธิ์ทอง บ้านตึกชุม ตำบลชุมพลบุรี ห่างจากตัวอำเภอชุมพลบุรี 5 กิโลเมตร มีเต่ากรนหรือที่ชาวบ้านเรียกว่า เต่าบัว อาศัยอยู่นับพันตัว ซึ่งชุมชนนับถือเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมือง 3 พระมหาธาตุเจดีย์ศรีอุดมมงคล วัดประชาสังคม บ้านซาด ตำบลเมืองบัว เป็นพระบรมสารีริกธาตุที่ประดิษฐานภายในพระมหาธาตุเจดีย์ศรีอุดมมงคลแห่งนี้ เริ่มต้นจากหลวงพ่อพระครูกันตสีลากร(บุญจันทร์ กันตสีโล)เจ้าอาวาสวัดประชาสังคมและเจ้าคณะอำเภอชุมพลบุรีได้เดินทางไปจาริกแสวงบุญ ณ ประเทศศรีลังกาเมื่อพ.ศ.๒๕๔๙ จึงได้อัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุจากประเทศศรีลังกามามอบถวายแก่วัดประชาสังคม เมื่อ วันที่ ๑๒-๑๓ ธันวาคม๒๕๕๑ เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เคารพนับถือของพี่น้องชาวตำบลเมืองบัวและชาวอำเภอชุมพลบุรี 4 หมู่บ้านช้างบ้านท่าลาด ตำบลศรีณรงค์ บ้านท่าลาดเป็นหมู่บ้านที่ติดกับลำห้วยประแดงพรายทางด้านทิศตะวันตก และติดกับแม่น้ำมูลด้านทิศใต้ เป็นพื้นที่เหมาะสำหรับการเลี้ยงช้างเนื่องจากอยู่ไกล้บริเวณป่าทามที่อุดมสมบูรณ์ด้วยอาหาร บ้านท่าลาดเป็นหมู่บ้านที่มีช้างมากที่สุดของอำเภอชุมพลบุรี ในแต่ละชาวบ้านท่าลาดจะนำช้างเข้าร่วมแข่งช้างว่ายน้ำในงานแข่งเรือยาวอำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์ และ เข้าร่วมเทศกาลงานช้างประจำจังหวัดสุรินทร์ทุกปี 5 หาดสะแก เป็นหาดทรายริมแม่น้ำมูลด้านทิศใต้ของบ้านทัพค่าย ตำบลชุมพลบุรี เป็นสถานที่พักหย่อนใจของชาวอำเภอชุมพลบรี 6 พระธาตุเกาะแก้วรัตนะทีปะเจดีย์ วัดเกาะแก้วยานนาวา เป็นเจดีย์ศิลปะลังกา ตั้งอยู่ที่ บ้านม่วงน้อย ตำบลสระขุด เดิมวัดบ้านม่วงน้อยตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของหมู่บ้าน มีลักษณะเป็นเกาะ ล้อมรอบไปด้วยน้ำ อยู่ตรงกลางระหว่างห้วยลำพังชูและหนองเลิง 7 วัดศรัทธาวารี บ้านไพลขลา ตำบลไพลขลา เป็นวัดเก่าแก่ของอำเภอชุมพลบุรี สร้างเมื่อ พ.ศ. 2388 ภายในวัดมีใบเสมาโบราณสมัยทวารดี 8 วัดคันธารมย์นิวาส บ้านดู่ ตำบลหนองไผ่ เป็นวัดเก่าแก่อีกแห่งหนึ่งของอำเภอชุมพลบุรี ภายในวัดมีเจดีย์สวยงาม 8 ตลาดปลาทางพาด บริเวณแยกทางพาด บ้านหนองพิมานเหนือ ตำบลกระเบื้อง เป็นตลาดขายปลานาขนาดใหญ่ของอีสานใต้ เนื่องจากบริเวณทุ่งกุลาร้องให้ของอำเภอชุมพลบุรี เป็นที่ลุ่มในฤดูแล้ง ชาวบ้านจะสูบน้ำออกจากสระเพื่อจับปลามาขาย ทำให้ชาวบ้านในละแวกทุ่งกุลาร้องให้ และพ่อค้าจากต่างจังหวัดมารับปลาจากที่นี่ไปขายต่อ สร้างรายได้ต่อปีเป็นจำนวนมาก ชุมพลบุรี