ขาตั้งกล้อง ขาตั้งเดี่ยว หรือ โมโนพอด (monopod) หรือ ยูนิพอด (unipod) เป็นอุปกรณ์ถ่ายภาพ มีลักษณะเป็นขาตั้งกล้องขนาดเล็กแบบขาเดี่ยว สามารถใช้ตั้งกล้องถ่ายภาพ กล้องส่องทางไกล หรือสามารถดัดแปลงใช้ในการตั้งอุปกรณ์ถ่ายภาพอย่างอื่นได้ ขาตั้งเดี่ยวมีขนาดเล็ก พกพาได้สะดวกกว่าขาตั้งกล้องแบบ 3 ขา หรือ ไตรพอด (Tripod) ทำให้สามารถช่วยประคองกล้องถ่ายภาพให้อยู่นิ่งได้โดยใช้พื้นที่น้อยกว่าการใช้ขาตั้งกล้องแบบ 3 ขา สามารถลดการสั่นไหวได้ในแกนตั้ง โดยยังสามารถเปลี่ยนเฟรมภาพแกนนอน (แพน หรือ Pan) ได้โดยสะดวก ช่วยให้สามารถถ่ายภาพด้วยความเร็วชัตเตอร์ต่ำแล้วมีการสั่นไหวน้อยกว่าการถ่ายแบบถือกล้องด้วยมือเปล่าเพียงอย่างเดียว การใช้งานกับกล้องและการถ่ายภาพ ขาตั้งกล้องเดี่ยวช่วยให้สามารถถือกล้องถ่ายภาพนิ่งได้มั่นคงขึ้น ทำให้ช่างภาพสามารถถ่ายภาพที่คมชัดได้แม้จะใช้ความไวชัตเตอร์ต่ำ และ/หรือใช้เลนส์ถ่ายภาพที่มีความยาวโฟกัสสูง ในกรณีของการถ่ายวิดีโอ ขาตั้งกล้องเดี่ยวจะช่วยลดการสั่นไหวของกล้อง ซึ่งจะช่วยลดการเคลื่อนไหวแบบสุ่มขนาดเล็กที่เกิดขึ้น ขาตั้งกล้องเดี่ยวมีข้อดีคือขนย้ายได้สะดวกและติดตั้งได้รวดเร็วกว่าขาตั้งกล้องสามขาแบบทั่วไป จึงเป็นตัวเลือกที่ดีสำหรับการถ่ายภาพแบบที่ต้องเคลื่อนที่อยู่ตลอดเวลา (on-the-go หรือ OTG) เนื่องจากช่างภาพสายลุยไม่สามารถแบกขาตั้งกล้องสามขาที่หนักและเทอะทะไปไหนมาไหนได้ตลอด และเมื่อพวกเขาเห็นจังหวะที่จะถ่ายภาพ ก็ไม่มีเวลาพอที่จะไปวุ่นวายกับการกางขาตั้งกล้องที่ซับซ้อน ขาตั้งกล้องเดี่ยวที่เรียบง่ายจึงพกพาสะดวก ติดตั้งง่าย และช่วยให้ช่างภาพใช้ประโยชน์จากสถานการณ์ตรงหน้าได้ทันที ในขณะที่ยังช่วยพยุงกล้องเพื่อให้ได้ภาพที่ชัดเจนและคมชัด ตัวอย่างสถานการณ์ที่ขาตั้งกล้องเดี่ยวเหมาะสมกว่า ได้แก่ การถ่ายภาพสัตว์ป่าและกีฬา ซึ่งสามารถเพิ่มความมั่นคงให้กับเลนส์ระยะไกลได้อย่างมาก รวมถึงการถ่ายภาพท่องเที่ยว โดยเฉพาะในช่วงเวลาสีทอง (golden hours) และแน่นอนว่ารวมถึงการถ่ายภาพมาโครกลางแจ้ง โดยเฉพาะเมื่อพยายามถ่ายภาพแมลงต่าง ๆ เมื่อใช้งานเพียงลำพัง ขาตั้งกล้องเดี่ยวจะช่วยขจัดความสั่นไหวของกล้องในแนวตั้ง แต่หากใช้ร่วมกับการพิงกับวัตถุขนาดใหญ่ จะกลายสภาพเป็น 'ขาตั้งสองขา' (bipod) ซึ่งสามารถช่วยลดการเคลื่อนไหวในแนวนอนได้ด้วย ขาตั้งกล้องเดี่ยวไม่เหมือนกับขาตั้งกล้องสามขาตรงที่ไม่สามารถประคองตัวกล้องได้โดยอิสระ สำหรับกล้องถ่ายภาพนิ่ง ข้อจำกัดนี้จะส่งผลต่อความไวชัตเตอร์ที่ใช้ อย่างไรก็ตาม มันยังช่วยให้เปิดหน้ากล้องได้นานกว่าการถือด้วยมือเปล่า และพกพาใช้งานได้ง่ายกว่าขาตั้งสามขา เนื่องจากมีความมั่นคงน้อยกว่าขาตั้งสามขา ขาตั้งกล้องเดี่ยวอาจมีปัญหาเมื่อพยายามถ่ายภาพในสภาวะแสงน้อยมาก เช่น การถ่ายภาพกลางคืน หรือการถ่ายภาพที่ต้องการให้กล้องนิ่งสนิท 100% ตัวอย่างเช่น การถ่ายภาพลากแสงไฟ (light trails) หรือภาพทิวทัศน์ที่ต้องการความชัดลึกสูงมาก ขาตั้งกล้องเดี่ยวหลายรุ่นยังสามารถใช้เป็น 'เบลท์พอด' (beltpod) ได้ โดยให้ส่วนปลายของขาตั้งกล้องเดี่ยววางพักไว้บนเข็มขัดหรือสะโพกของช่างภาพ วิธีนี้มักใช้ในการถ่ายภาพเซลฟีเพื่อให้ได้ภาพที่ชัดเจนขึ้น โดยทำให้แน่ใจว่ากล้องจะไม่มีการเคลื่อนไหวเมื่อเทียบกับร่างกาย หากมีข้อต่อพิเศษ ขาตั้งกล้องเดี่ยวสามารถใช้เป็น 'เชสต์พอด' (chestpod) โดยให้ส่วนปลายวางพักบนหน้าอกของช่างภาพ ผลที่ได้คือกล้องจะนิ่งกว่าการถือด้วยมือเปล่า (แม้จะไม่นิ่งเท่ากับการวางปลายขาตั้งลงบนพื้น) และกล้องกับขาตั้งกล้องเดี่ยวจะสามารถเคลื่อนที่ไปพร้อมกับตัวช่างภาพได้อย่างสมบูรณ์ เทคนิคนี้ใช้กันอย่างแพร่หลายในงานวิดีโอที่ช่างภาพต้องเคลื่อนที่ไปพร้อมกับวัตถุ เช่น ฉากในมุมมองบุคคลที่หนึ่ง และยังมีประโยชน์อย่างมากสำหรับช่างภาพที่เป็นผู้พิการ โดยทั่วไป ในแง่ของความคล่องตัวเทียบกับความมั่นคง หากความคล่องตัวเพิ่มขึ้น ความมั่นคงจะลดลงตามลำดับดังนี้: ขาตั้งสามขา หรือขาตั้งโต๊ะที่วางบนพื้นผิวที่แข็งแรง (มั่นคงที่สุด) ขาตั้งกล้องเดี่ยวที่วางบนพื้นผิวที่แข็งแรง 'เชสต์พอด' / 'เบลท์พอด' การถือด้วยมือเปล่า (มั่นคงน้อยที่สุด) ขาตั้งกล้องเดี่ยวส่วนใหญ่มักติดตั้งหัวบอล (ball swivel) ซึ่งช่วยให้สามารถแพน (pan) และเอียง (tilt) กล้องได้อย่างอิสระในขณะที่ตัวขาตั้งยังคงอยู่นิ่ง นอกจากนี้ยังมีไม้เท้า หรือ 'ไม้เท้าเดินป่า' (trekking poles) บางรุ่นที่มีสกรูขนาด 1/4'-20 อยู่ที่ด้านบนของด้ามจับ (มักจะมีฝาปิดไว้เมื่อไม่ใช้งาน) ทำให้สามารถใช้เป็นขาตั้งกล้องเดี่ยวได้ด้วย โดยปกติผู้ใช้จะต้องพกหัวบอลแยกต่างหากและนำมาติดตั้งเมื่อต้องการใช้งาน ขาตั้งกล้องเดี่ยวที่ใช้กับสมาร์ทโฟนหรือกล้องเพื่อถ่ายภาพเซลฟีในระยะที่ไกลกว่าเอื้อมมือปกติจะเรียกว่า ไม้เซลฟี (selfie sticks) และอาจมีระบบเชื่อมต่อบลูทูธ (ขึ้นอยู่กับรุ่น) เชิงอรรถ อ้างอิง Rutstrum, The Wilderness Route Finder, University of Minnesota Press (2000),