เมืองปราจีนบุรี เป็นอำเภอตั้งอยู่ในจังหวัดปราจีนบุรี ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด ที่ตั้งและอาณาเขต อำเภอเมืองปราจีนบุรีมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้ ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอปากพลี (จังหวัดนครนายก) และอำเภอประจันตคาม ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอประจันตคาม ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอศรีมหาโพธิ อำเภอศรีมโหสถ และอำเภอบ้านสร้าง ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบ้านสร้าง และอำเภอปากพลี (จังหวัดนครนายก) ประวัติ วันที่ 10 ธันวาคม 2478 จัดตั้งเทศบาลเมืองปราจีนบุรี ในพื้นที่บางส่วนของตำบลหน้าเมือง วันที่ 26 ธันวาคม 2493 เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรีให้ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหน้าเมืองทั้งตำบล วันที่ 10 เมษายน 2494 เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองปราจีนบุรี ดังนี้ (1) โอนพื้นที่หมู่ที่ 1 ตำบลรอบเมืองที่ถูกตัดเข้าไปเขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรี ให้ไปขึ้นกับตำบลหน้าเมือง (2) ยุบตำบลคลองวัว และโอนพื้นที่หมู่ที่ 1 ไปขึ้นกับตำบลท่างาม โดยให้เป็นหมู่ที่ 12 และโอนพื้นที่หมู่ที่ 2-5 ที่ถูกตัดเข้าไปในเขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรี ให้ไปขึ้นกับตำบลหน้าเมือง (3) โอนพื้นที่หมู่ที่ 5-6 ตำบลบางบริบูรณ์ ที่ถูกตัดเข้าไปในเขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรี ให้ไปขึ้นกับตำบลหน้าเมือง (4) โอนพื้นที่หมู่ที่ 2-3 ตำบลดงพระราม ที่ถูกตัดเข้าไปในเขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรี ให้ไปขึ้นกับตำบลหน้าเมือง วันที่ 21 สิงหาคม 2499 โอนพื้นที่บางส่วนของตำบลรอบเมือง ที่อยู่ฝั่งเหนือและใต้ของแม่น้ำบางปะกง ซึ่งเป็นพื้นที่ ที่ถูกตัดเข้าไปในเขตเทศบาลเมืองปราจีนบุรี ให้ไปขึ้นกับตำบลหน้าเมือง วันที่ 19 มีนาคม 2506 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านนาปรือ ในพื้นที่บางส่วนของตำบลเนินหอม วันที่ 26 มีนาคม 2517 จัดตั้งสุขาภิบาลโคกมะกอก ในพื้นที่บางส่วนของตำบลโนนห้อม วันที่ 3 มีนาคม 2538 ยกฐานะสภาตำบลดงขี้เหล็ก เป็น องค์การบริหารส่วนตำบลดงขี้เหล็ก วันที่ 30 มกราคม 2539 ยกฐานะสภาตำบลดงพระราม สภาตำบลบ้านพระ สภาตำบลรอบเมือง สภาตำบลโคกไม้ลาย สภาตำบลไม้เค็ด สภาตำบลท่างาม สภาตำบลโนนห้อม (นอกเขตสุขาภิบาลโคกมะกอก) สภาตำบลเนินหอม (นอกเขตสุขาภิบาลบ้านนาปรือ) และสภาตำบลบางเดชะ เป็น องค์การบริหารส่วนตำบลดงพระราม องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านพระ องค์การบริหารส่วนตำบลรอบเมือง องค์การบริหารส่วนตำบลโคกไม้ลาย องค์การบริหารส่วนตำบลไม้เค็ด องค์การบริหารส่วนตำบลท่างาม องค์การบริหารส่วนตำบลโนนห้อม องค์การบริหารส่วนตำบลเนินหอม และองค์การบริหารส่วนตำบลบางเดชะ ตามลำดับ วันที่ 25 ธันวาคม 2539 ยกฐานะสภาตำบลวัดโบสถ์และสภาตำบลบางบริบูรณ์ เป็น องค์การบริหารส่วนตำบลวัดโบสถ์ และ องค์การบริหารส่วนตำบลบางบริบูรณ์ วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลบ้านนาปรือ และ สุขาภิบาลโคกมะกอก เป็น เทศบาลตำบลบ้านนาปรือ และ เทศบาลตำบลโคกมะกอก ด้วยผลของกฎหมาย วันที่ 19 กันยายน 2546 แยกบ้านตลาดหลวง หมู่ที่ 3 ตำบลดงพระราม และจัดตั้งเป็นหมู่ที่ 12 บ้านจักรพงษ์ แยกบ้านหนองพังพวยหมู่ที่ 8 ตำบลรอบเมือง และจัดตั้งเป็นหมู่ที่ 9 บ้านชลประทาน วันที่ 24 กันยายน 2547 ยุบองค์การบริหารส่วนตำบลบางบริบูรณ์ โดยรวมกับ องค์การบริหารส่วนตำบลดงพระราม การแบ่งเขตการปกครอง การปกครองส่วนภูมิภาค อำเภอเมืองปราจีนบุรีแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 13 ตำบล 144 หมู่บ้าน ได้แก่ ลำดับ อักษรไทย อักษรโรมัน จำนวนหมู่บ้าน จำนวนประชากร(ธันวาคม 2565) 1. หน้าเมือง Na Mueang 2. รอบเมือง Rop Mueang 3. วัดโบสถ์ Wat Bot 4. บางเดชะ Bang Decha 5. ท่างาม Tha Ngam 6. บางบริบูรณ์ Bang Boribun 7. ดงพระราม Dong Phra Ram 8. บ้านพระ Ban Phra 9. โคกไม้ลาย Khok Mai Lai 10. ไม้เค็ด Mai Khet 11. ดงขี้เหล็ก Dong Khilek 12. เนินหอม Noen Hom 13. โนนห้อม Non Hom การปกครองส่วนท้องถิ่น ท้องที่อำเภอเมืองปราจีนบุรีประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 14 แห่ง ได้แก่ เทศบาลเมืองปราจีนบุรี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหน้าเมืองทั้งตำบล เทศบาลตำบลบ้านนาปรือ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเนินหอม เทศบาลตำบลโคกมะกอก ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลโนนห้อม องค์การบริหารส่วนตำบลรอบเมือง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลรอบเมืองทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลวัดโบสถ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวัดโบสถ์ทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลบางเดชะ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางเดชะทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลท่างาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่างามทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลดงพระราม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางบริบูรณ์และตำบลดงพระรามทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านพระ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านพระทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลโคกไม้ลาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกไม้ลายทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลไม้เค็ด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไม้เค็ดทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลดงขี้เหล็ก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดงขี้เหล็กทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลเนินหอม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเนินหอม (นอกเขตเทศบาลตำบลบ้านนาปรือ) องค์การบริหารส่วนตำบลโนนห้อม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนห้อม (นอกเขตเทศบาลตำบลโคกมะกอก) สถานที่สำคัญ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ปราจีนบุรี โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร วัดแก้วพิจิตร วัดแจ้ง ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดปราจีนบุรี ภูมิภูเบศร หน่วยกู้ภัย มูลนิธิสว่างบำเพ็ญธรรมสถาน (กู้ภัยสว่างบำเพ็ญ) เมืองปราจีนบุรี