MÜMTEHİNE SÛRESİNİN MUHTEVASI VE 5. ÂYETİ BAĞLAMINDA MÜ’MİNLERİN İNKÂRCILAR İÇİN FİTNE OLMASI MESELESİ
Authors: DEMİR Mehmet 
Published: December 2022

Mümtehine sûresinde, Yüce Allah’a ve mü’minlere karşı düşmanlıklarını söylemleri ve eylemleriyle açıkça gösterenlere, Müslümanların ya da mü’minlerin takınmaları gereken davranışlar, yapmaları icap eden işler hakkında ehemmiyeti haiz birtakım bilgiler verilmektedir. Sûrede, Allah’a ve mü’minlere, başka bir ifadeyle İslâm dinine karşı oldukları için, Müslümanların veya mü’minlerin, bu düşmanlarla dostluk tesis edemeyecekleri ve onlarla beraber kurulacak ilişkilerde dikkatli olmaları gerektiği hususu bariz bir şekilde dile getirilmektedir. Bununla birlikte sözleri ve eylemleri ile Müslümanlara yahut mü’minlere yönelik düşmanlık yapmayan, onlara karşı kötü hal sergilemeyen gayri Müslimlerle iyi ilişkilerde bulunmaya herhangi bir mani olmadığı ifade edilmektedir. Ayrıca sûrede, tevhid mücadelesini en iyi şekilde ortaya koyan bütün peygamberler arasında müstesna bir yere sahip olan Hz. İbrahim’in ve ona tabi olanların, mü’minlere hatta inanmış tüm insanlara iyi bir örneklik teşkil ettiği beyan edilmektedir. Bunun yanı sıra Müslümanlarla veyahut mü’minlerle Mekkeli müşrikler, putperestler arasında akdedilen Hudeybiye Barış Antlaşması akabinde vuku bulan bazı olaylar nedeniyle inkârcılardan yahut Mekkeli müşriklerden, putperestlerden kaçıp Müslümanların, mü’minlerin karargâh kıldığı Medine’ye gelen hicret eden kadınların imtihan edilmesinden bahsedilmektedir. Hicret eden mü’min kadınların hukukunun muhafazası ile ilgili hükümlere, kaidelere ve kadının toplumdaki konumuna, statüsüne ve onlarla yapılan biate de yer verilmektedir. Bu biate göre, Mekke’den Medine’ye hicret eden bu mü’min kadınlar, Yüce Allah’a şirk koşmayacaklar, hırsızlık yapmayacaklar, zina etmeyecekler, çocuklarını öldürmeyecekler, iftira atmayacaklar ve Hz. Peygamber’e karşı gelmeyeceklerdir. Sûrede Yüce Allah mü’minlere, inanmamaları, hakkı kabul edip ona boyun eğmemeleri sebebiyle Yüce Allah’ın kendilerine gazap ettiği kimseleri; kabirlerde bulunan inkârcıların ümitlerini kestikleri gibi tamamen ahiretten ümitlerini kesmiş olan bir toplumu dost edinmelerini yasakladığı görülmektedir. Bilhassa sûrenin 5. âyetinde, mü’minlerin Yüce Allah’tan inkârcılara hatta bütün insanlara bir fitne, bir imtihan konusu olmamaları hususunda istekte bulunmalarına vurgu yapılmaktadır. Böylece söz konusu olan bu âyetin sûredeki diğer âyetlerle, o âyetlerin içeriğiyle doğrudan ilişkili olduğu görülmektedir. Bu bağlamda Mümtehine sûresinin 5. âyeti, müstakil bir dua âyeti olarak ele alınabildiği; Müslümanların, mü’minlerin Yüce Allah’tan istekte bulunmaları talep edilen bir emir şeklinde telakki edilebildiği, dolayısıyla bu âyetin tazammun ettiği emir telakki edilen dua itibarıyla sûrenin diğer âyetlerinin içeriğiyle yakından çok ilgili olduğu tespit edilmektedir.
Makalede, girişte önce, Mümtehine sûresinin ihtiva ettiği konular hakkında genel bilgi vermeye çalışılmıştır. Sonra, ilgili sûrenin her âyeti emir ve nehiyler bağlamında tazammun ettiği hususlarla birlikte ele alınarak açıklamaya gayret edilmiştir. Daha sonra ise, “5. Âyet Bağlamında Mü’minlerin İnkârcılar İçin Fitne Meselesi” başlığı altında sûrenin her âyeti ayrı ayrı izah edilerek sûrenin 5. âyeti ile irtibatı üzerinde durma gayreti sarf edilmiştir. Başka bir ifadeyle sûrenin öbür âyetlerinin sûrenin 5. âyeti ile ya da sûrenin 5. âyetinin sûrenin diğer âyetleri ile bağlantısı ortaya koyma azmi gösterilmiştir. Bilahare Müslümanların yahut mü’minlerin sûrenin 5. âyetinin sûrenin öteki âyetlerinde bulunan emir ve yasaklar çerçevesinde hareket etmelerinin önemi, elden geldiğince, ifade etmeye gayret edilmiştir. Neticede Müslümanların, mü’minlerin Kur’ân’da yer alan diğer emir ve yasaklarda olduğu gibi Mümtehine sûresinde yer alan emir ve yasaklara uymalarının zorunluluğu söz konusu edilmiştir.