bluuebunny/crossref_metadata_2025_split huggingface dataset:
الكورد وكوردستان في الجزء الثاني من كتاب بوتان دراسة تاريخية طبوغرافية للمستشرق الالماني مارتين هارتمان
Authors: فرست زبیر محمد روژبەیانی  
Published: September 2022

ذكرنا في الجزء الأول بشكل عام محتوى الجزء الثاني الذي نبحثه هنا بالتفصيل, يتكون هذا الجزء من كتاب بوتان دراسة تاريخية طبوغرافية للمستشرق الالماني مارتين هارتمان، وقدمنا ترجمة حياة المؤلف هناك (رۆژبەیانی، بلدات وقرى بوتان في الجزء الاول من كتاب بوتان دراسة طبوغرافية -تاريخية، 2020، الصفحات 362-402). يبدأ الجزء الثاني من هذا الكتاب من ( ص 61) الى (ص 163) وقسَم الكتاب الى ثمانية محاور رئيسية : وهي الانهار والجبال وبحث في المعنى الفيلولوجي والتاريخي لكلمة كورد وذكرها في المصادر القديمة المتوفرة لديه، والملحق الاول الذي هو نص منشور لرحلة موراد خان القس البروتستانتي من ارومية الى جزيرة بوتان مروراً بالموصل، والملحق الثانيمخصص عن نقده لأعمال بعض الرحالة الغربيين واولهم (كارل فون مولتكة)(رۆژبەیانی، هێلموت فۆن مۆلتكە كوردستان دەدۆزێتەوە، 2017، الصفحات 41-52) و ميولر– سيمون وادوارد فون نولده (Nolde, 1895) (وينتهي الكتاب بتصحيحات وأضافات ما فاته في الجزء الاول (Hartmann, 1897/2, pp. 118-146) يلاحظ انها اضافات كثيرة و وافية للكتاب .ويفرد جزء اًاخر يشرح فيه(Hartmann, 1897/2, pp. 148-149) اختصاراته وهوبمثابة قائمة المصادر والمراجع لديه، واخيراَ هنالك قائمة باسماء كل المناطق الواردة في الكتاب مرتبة ترتيباَ ابجدياً الى نهاية الكتاب .(Hartmann, 1897/2, pp. 150-163).
في الفقرة الاولى وقبل البدء بهذا الجزء, يعيد هارتمان نتائج كتابه الاول ويذكَرالقاريء بأنه قد برهن على أن بوتان لم تكن وحدة ادارية رسمية في الدولة العثمانية،وانما هي منطقة يطلق ساكنيها عليها تسمية بوتان، ويعود اسم البوتان الى الماضي السحيق وفي هذه الحالة ان هذه التسمية لها حدودها. ويتساءل هل البوتان هي أرض البوختيين bocht-kurden)), وهل حكموها منذ القدم وحيث يظهر لنا فيما تقدم (ويقصد فيما تقدم في الجزء الاول) ان اقواماَ اخرى قد حكموها. (Hartmann, 1897/2, p. 61)
بنیاتى وشەى (مەلە) و چارەنوسى لە زمانى کوردیدا
Authors: فاروق عومەر سدیق  
Published: September 2022

ژیان وەستاو نییە، ئەو پەیوەندییە کۆمەڵایەتییانەى کە بیر و مێشکى قسەکەرانى زمان پێکەوە دەبەستنەوە قەتیس و چەقبەستو نابن و هیچ کات و زەمانێک لە جۆش و خرۆش و جوڵە و شڵەقاندنى خۆیان ناکەون، بەڵکو لە فەرهەنگى زماندا بەردەوام دینەمۆ و بزوێنەر و وزەبەخش و تەکانپێدەرى گەشەسەندن و بەرەوپێشچون و دەوڵەمەندکردن و خوڵقێنەرى وشە و ئیدیۆمى نوێن.
فەرهەنگ بۆ جێبەجێکردنى ئەو ئەرکەى کە بریتییە لە دەستەبەرکردنى کەره‌سە و پێکهاتەى زمانى، دو (٢) ڕێگە دەگرێتەبەر: یەکەمیان: ئەگەر بوار پێدراوبێت بە گوێرەى یاساکانى وشەسازى باوى ناو زمانەکە خۆى وشەى تازە سازبو، ئامادە دەکات. دوەمیان: بەئاگایى، یا بێئاگایى بێت، باوەش بۆ خواستن و قەرزکردنى وشە و پێکهاتەى زمانیى لەم لاو ئەولا، دەگرێتەوە.
پەيبردن بە بنیاتى وشە و چونە خوارەوە بەڕەگ و ڕیشە و بێخیدا، نەک هەر دەستکەوتى گەورە و گرنگى زمانیى لێ دەکەوێتەوە، بەڵکو چەندین ڕاستى و زانیارى نازمانیى، وەک: دەرکەوتنى سروشتى دەوروبەر و سیستێمى ژیان و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و کلتورى هاوبەش و چەشنى دانیشتوانى ئەسڵى ئەو ناوچانە و جۆرى ئەو زمانانەى کە لەو سەردەمانەدا لەئارادابون و قەوارە و سنورى پەیوەندى و کۆنتاکتیان لەگەڵ دراوسێ و دورو نزیک لێیانەوە و ڕەوینەوە و لابردنى تەمومژ و غوبار لەسەر زۆر لایەنى نادیار و شاراوە و ونبوى ئەو زەمانە جیاوازانەى کە مرۆڤ پیایاندا، تێپەڕیوە، لێ سەوزدەبێت.
وشەى (مەلە) کە بەرامبەرى لە عەرەبیدا: (السباحة) و لە ئینگلیزیشدا: (swimming)ە، یەکێکە لە وشە کۆنەساڵەکانى فەرهەنگى گشتى زمانى کوردى. لەڕەوتى ژیانیدا، تا ئەمڕۆ، چەندین قۆناغى جۆراوجۆرى لە گۆڕینى فۆڕم سیمانتیکدا، بڕیوە و خۆڕاگر و چالاکانە لەکاردایە.
وشەیەک کە خاوەنى ئەو تایبەتییانە بێت، ئەوە هەڵدەگرێت و دەهێنێت کە بە باسێکى زانستيى سەربەخۆ، حەقى خۆى بدرێتێ. ئێمە بۆیەکەم جار لە مێژوى زمانناسى ئێرانى و کوردیدا، بەم باسە، چوینە ژێر ئەو بارەوە کە تاکو ئێستا، دەستى بۆ نەبراوە.
ئەم باسە، لە: [پێشوتە و (٢) دو بەش و ئەنجام و کورتەکەى بەزمانانى عەرەبى و ئینگلیزى] پێکهاتوە:
لە یەکەم بەشدا: تایبەتێتى سیمانتیکى و لێکسیکى و مۆرفۆلۆژيى (مەلە) و (مەلەکردن) کە لەو سازبوە، نیشاندراون.
لە دوەم بەشدا: ئێتمۆلۆژییەکەى ساغ و یەکلایى کراوەتەوە.
پڕۆسەی ڕاگواستن و وێرانكردنی گوندەكانی شارۆچكەی كۆیە لە ساڵی 1987 دا
Authors: بورهان حاته‌م عوسمان  
Published: September 2022

گوندەكانی پارێزگای هەولێر، لەنێویشیاندا گوندەكانی شارۆچكەی كۆیە خاوەن پێگەیەكی بەهێزی ئابووری و سیاسی بوون. لەڕووی ئابوورییەوە سەرچاوەی دابینكردنی بەروبوومی كشتوكاڵی و ئاژەڵداری ناوچەكە بوون و تاڕادەیەكی زۆر ئاسایشی خۆراكیان پاراستووە. لەڕووی سیاسیشەوە پشت و پەنایەكی قایمی بزاڤی ڕزگاریخوازی نەتەوەیی كورد بوون. بەشێوەیەك سەركەوتنی خەباتی هێزەكانی پێشمەرگە لەدژی حكومەت تاڕادەیەكی زۆر بەسترابووەوە بە گوندەكانەوە و سەرچاوەی سەرەكی دابینكردنی پێویستییە مرۆیی و ماددییەكانیان بووە. بۆیە بەبێ هاوكاری گوندەكان نەدەتوانرا درێژە بەو خەباتە بدرێت. حكومەتیش بیانووی سەرەكی بۆ وێرانكردنی گوندەكانی شارۆچكەی كۆیە هەر ئەومەسەلەیە بووە.
لێكۆڵینەوە لەبارەی ڕاگواستن و وێرانكردنی گوندەكانی شارۆچكەی كۆیە لە ساڵی 1987، گرنگيی زۆری هەیە، چونكە سەرباری ئەو ڕۆڵە ئابووری و سیاسییەی ئەو گوندانە گێڕاویانە، بەڵام تا ئێستا بەشێوەیەكی ئەكادیمی لای لێ نەكراوەتەوە. بایەخی لێكۆڵینەوەكە زێتر لەوەدایە بەڵگەنامەییيە و زانیارییەكانی نێوی لە خودی بەڵگەنامە نهێنییە بڵاونەكراوەكانی حكومەت وەرگیراوە، كە بەوردی ژمارە و پلان و بەرنامە و چۆنییەتی و ڕۆژ و مانگ و ساڵی وێرانكردنی گوندەكانی شارۆچكەكەی تێدا خراوەتەڕوو. هەرچەندە ئەم زانیارییە وردانە لەبارەی سەرجەم گوندەكان لەبەردەستدا نەبوون، بەتایبەتی ئەو گوندانەی كە لە قۆناغی دووەمدا وێرانكراون، بۆیە ئەمە یەكێك لەو گرفتانە بووە، كە توێژەر ڕووبەڕووی بووەتەوە. ساغكردنەوەی ناوی گوندەكانیش گرفتێكی دیكە بووە، چونكە ناوی زۆربەی گوندەكان لە بەڵگەنامە فەرمییەكانی حكومەتدا بە ڕێنووسی عەرەبی و بەشێوەی هەڵە نووسراون، بۆیە لە هەندێك كاتدا بە زەحمەت توانراوە ناوەكان بناسرێتەوە.
ئافرەت لە کولتووری کوردیدا !
Authors: ڕەشاد سەبری میران  
Published: September 2022

"ئافرەت نیوەی کۆمەڵگایە" – ئەم دەستەواژەیە، کە زۆر باوە، لە ڕووی زانستییەوە هەرگیز ڕاست نییە. مرۆڤایەتی لە دوو توخمی سەرەکی پێکهاتووە کە لێک جیاناکرێنەوە - ژن و پیاو ؛ هیچ یەکێکیان پێش ئەویدی دروست نەبووە و ئەمانە هەمیشە هەر پێکەوە بووین... جیاوازیی فیزیکی لە نێوانیاندا هەیە، بەڵام هەردووکیان یەکتر تەواودەکەن و برەو بە مرۆڤایەتی دەدەن.
جیاکاری لە بەینی ژن و پیاودا، بەرهەمی کولتوورە ؛ ئەوە کولتوورە دەور و پێگەکان دیاریدەکات، پیاو باڵادەست و ئافرەتیش پەراوێز دەخا و دەسەڵاتەکانیش دەبەشێتەوە... هەر کولتووریشە چاودێریی پابەندبوون بەو جیاکارییەی لە ئەستۆیە و بە توندیش کۆنتڕۆڵی دەکات.
لەم تۆژینەوەیەدا، هەوڵمانداوە بنەما کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکانی جیاکاریی نێوان ئافرەت و پیاو دەسنیشان بکەین، کاریگەریی ئەم دیاردەیە و دەرهاویشتەکانی لەسەر ژیانی ئافرەت و ڕەوشی کۆمەڵایەتی بەگشتی لە کۆمەڵگای کوردیدا، دەرئەنجام و ڕاسپاردەش بخەینەڕوو. بۆ ئەم مەبەستەش لە پاڵ بەکارهێنانی هەندێ سەرچاوەی تیۆریی گونجاودا، هەروەها میتۆدی سەرنجدانی ڕاستەوخۆ بۆ دیاردەکان بەکارهاتووە - بەو پێیەی تۆژەر خۆی ئەندامی کۆمەڵگای تۆژینەوەکەیە.
هێما عیرفانییەکان لە ڕۆمانی (میدیا)ی هۆشەنگ شێخ محەمەددا
Authors: هاوکار جه‌میل محه‌مه‌د  , ته‌ڵعه‌ت محه‌مه‌د عه‌زیز  
Published: September 2022

ئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانی (هێما عیرفانییەکان لە ڕۆمانی (میدیا) ی هۆشەنگ شێخ محەمەد دا)، توێژینەوەیەکە لە جۆری ڕۆمان و هونەرەکەی دەکۆڵێتەوە، کە گۆشەیەک لەسەر چەندین بابەت و چەمکی گشتی و تایبەتی (ئایینی، کۆمەڵایەتی، دەروونی، ...هتد) دەکاتەوە. لەم ڕۆمانەدا دەتوانین ئاماژە بە بابەتی ئایینی بدەین کە بە ناوەڕۆکێکی عیرفانی تژی کراوە، کاری سەرەکی ڕۆمان بە شێوە باوەکەی بریتییە لە دەرخستنی وێنەی تاکەکان لە کۆمەڵگادا.
گرنگی توێژینەوەکە لەوەدایە کە ڕۆمانی عیرفانی ئاراستەیەکی نوێیە لە نێو نووسینی ڕۆماندا، ئەم شێوەیە وێنەی ئایین بە خوێندنەوەیەکی نوێ پێشکەش دەکات، کە چەقی بیرکردنەوەی مرۆڤە، ڕۆمانی عیرفانی هەوڵدەدات پەیوەندیی نێوان خودا و دروستکراوەکانی ڕوون بکاتەوە پێشکەشی بکات لە چوارچێوەی سەردەم.
هۆکاری هەڵبژاردنی هێمای عیرفانی لەم ڕۆمانەدا دەگەڕێتەوە بۆ ئەو هێما و ئاماژە دیار و نادیارانەی لە نێو ڕۆمانەکەدا بەدی دەکرا، کە بە خوێندنەوەی یەکەم مانا و لێکدانەوە قووڵەکانی خۆیان بە دەستەوە نەدەدا، وەک تۆڕێکی چڕی هێما خۆی حەشار دابوو لە نێو دەقەکاندا. ئەمەش وایکرد بە دوای ئەو هێما و چەمکانە بگەڕێین لە ڕۆمانەکەدا وەک زاراوەیەکی عیرفانی جێگیر کراوە، پشت دەبەستن بەو سەرچاوانەی کە لە سەردەمی شێوازی (خوراسانی، عێراقی، هیندی) وەک بەڵگە لەسەر بە عیرفانیبوونی هەندێک وشە و زاراوە. ڕۆمانی (میدیا) ڕۆمانێکی نوێیە تا ئێستا توێژینەوەی ئەکادیمی لەسەر نەکراوە.
ئەو کۆسپ و تەگەرانەی هاتنە بەردەم توێژینەوەکەمان نەبوونی سەرچاوەی پێویست بوو لە زمانی کوردیدا، ئەوەی دەستمان کەوت و پشتمان پێبەست سەرچاوەی عارەبی و فارسی بوو. کۆسپی دووەم کە هاتە پێشمان ئەنجامدانی کردەوەی ئایینی لەلایەن کارەکتەرەکانەوە لە ڕووی شەرعییەوە بەراورد بە داهێنانی عاریفانە؛ هەندێک ڕەفتار بە زەحمەت دەتوانرا جیابکرێتەوە لە بنەما و ڕێنمایی شەرعی کاتێک کارەکتەرەکان ئەنجامیان دەدا.
ئەم توێژینەوەیە لەسەر بنەمای رێبازی شیکاری دەقەکان خراونەتە بەر توێژینەوە. پێکهاتەی توێژینەوەکە لە دوو بەش پێکدێت:
به‌شی یه‌كه‌م: له‌م به‌شه‌دا ئه‌م بابه‌تانه‌ باسكراوه‌ (رەگەز و هێما سۆفیگەریەکان، دڵ، هێمای باڵندە، بولبول، باز، كونده‌ په‌پو، هوما، قومری، تاوس، عه‌نقا).
به‌شی دووه‌م: له‌م به‌شه‌دا لایه‌نی پراكتیكيی بابه‌ته‌كه‌یه‌، كه‌ لێره‌دا ئه‌م بابه‌تانه‌ باسكراوه‌ (کورتەیەک دەربارەی ڕۆمانەکە و ڕەگەز و هێما عیرفانییەکان) .
له‌ كۆتاییدا گه‌یشتینه‌ ئه‌و ئه‌نجامانه‌ی كه‌ ڕۆماننووس له‌ ڕۆمانه‌كه‌یدا توانیویه‌تی به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ركه‌وتووانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ عیرفانیيه‌ت و جۆره‌كانی بكات، بیانخاته‌ ناو چوارچێوه‌ی ڕۆمانه‌كه‌ی و ڕه‌هه‌ند و جوانیيه‌كی تر به‌ ڕۆمانه‌كه‌ی ببه‌خشێت .
ده‌قئاوێزانی کلتووری له‌ شیعری هاوچه‌رخی کوردیدا به‌ نموونه‌ی (عه‌بدوڵڵا په‌شێو، شێرکۆ بێکه‌س، له‌تیف هه‌ڵمه‌ت)
Authors: سروشت جەوهەر حەوێز  
Published: September 2022

ئه‌ده‌ب دیارده‌یه‌كه‌ له‌ ژێر كاریگه‌ريدایه‌، ده‌قئاوێزانیش له‌ ڕێگه‌ى كاریگه‌ريى نووسه‌ران له‌سه‌ر یه‌كترى جا به‌ ئه‌ده‌بى پێش خۆیان بێت یا سه‌رده‌م و كاریگه‌رى مێژوو و كلتوور و ئه‌ده‌بیاتى بێگانه ‌و.... له‌ ده‌قه‌كانیان ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ده‌بێت، نووسه‌ر وێناى هه‌سته‌ ناوه‌كیيه‌كانى ده‌كات و ڕه‌نگدانه‌وه‌ى پێده‌دات له‌ ده‌ره‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌كى هونه‌ريى به‌رز. ده‌قئاوێزانى ئه‌ده‌بى گه‌ڕانه‌ به‌دواى په‌یوه‌نديى نێوان ده‌قه‌ ئه‌ده‌بییه‌كان و دۆزینه‌وه‌ى ئه‌و كاریگه‌رى و كارلێككردنه‌ى له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌. ده‌قئاوێزان له‌ سه‌ره‌تادا له‌ ئه‌وروپا سه‌ری هه‌ڵداوه‌ دواتریش له‌ ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست له‌ ئه‌ده‌بى عه‌ره‌بیدا و دواتریش له‌ ئه‌ده‌بى كوردیدا، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م زاراوه‌یه‌ له‌ ئه‌ده‌بى كوردیدا چه‌مكێكى نوێیه‌ و ده‌توانین بڵێین تا پێش ڕاپه‌ڕین زۆر به‌كه‌مى شت له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ ده‌بینرێت، دیاره‌ ده‌ق به‌بێ ده‌قئاوێزان نابێت له‌ ڕووى وه‌رگرتن و داهێنان و تواناى نووسه‌ره‌وه‌، له‌مه‌وه‌ بایه‌خى نووسه‌رت بۆ ده‌رده‌كه‌وێت. لێره‌دا دیارده‌كانى ده‌قئاوێزان و ده‌قئاوێزانی کلتووری له‌ شیعردا و له‌ چه‌ند شیعرێكى شاعیرانی هاوچه‌رخ (عه‌بدوڵڵا په‌شێو و له‌تیف هه‌ڵمه‌ت و شێرکۆ بێکه‌س) به‌نموونه‌ ڕاسته‌وخۆ ئه‌و بواره‌ى له‌به‌رده‌م لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ماندا ده‌كاته‌وه‌. ئه‌مه‌ش هه‌وڵێكه‌ بۆ خوێندنه‌وه‌ى شیعره‌كانى ئه‌و شاعیرانه‌ به‌پێى ده‌قئاوێزان. سنوورى لێكۆڵینه‌وه‌كه‌شمان تایبه‌ته‌ به‌ چه‌مكى ده‌قئاوێزانی کلتووری لای (عه‌بدوڵڵاپه‌شێو و له‌تیف هه‌ڵمه‌ت و شێرکۆ بێکه‌س )‌ چه‌ند نموونه‌یه‌کی شیعریمان‌ وه‌رگرتووه‌. له‌ نووسینى ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌دا په‌یڕه‌وى ڕێبازى مێژوویى، وه‌سفى شیکاری پراكتیكى كراوه‌. بنیادى لێكۆڵینه‌وه‌كه‌شمان به‌م جۆره‌ داڕشتووه‌، جگه‌ له‌م پێشه‌كییه‌ له‌ دوو به‌شى سه‌ره‌كى و ئه‌نجام و لیستى سه‌رچاوه‌كان پێكهاتووه‌. له‌ به‌شى یه‌كه‌مدا باس له‌ چه‌مك و زاراوه‌ و كورته‌یه‌ك له‌ مێژووى ده‌قئاوێزان و جۆره‌كانى ده‌قئاوێزان خودى - ناوه‌كى - ده‌ره‌كى و جیاوازيى نێوان ده‌قئاوێزان و دزيى ئه‌ده‌بى كراوه‌. له‌ به‌شى دووه‌میشدا باس له‌ ده‌قئاوێزانى کلتووری شیعرى عه‌بدوڵڵا په‌شێو و له‌تیف هه‌ڵمه‌ت و شێرکۆ بێکه‌س له‌گه‌ڵ ئه‌فسانه‌ و کلتوور و داستان و په‌ندی پێشینان و حيکایه‌تی فۆلکلۆری و گۆرانی فۆلکلۆرى كراوه‌.
ئه‌فسانه‌ له‌ نێو ئایینه‌ كوردییه‌كاندا (یارسان، ئیزیدی، به‌گداشی)
Authors: سازان سەباح پیرباڵ  , زریان جیژنی محەمەد  
Published: September 2022

سه‌ره‌تای دیاریكردنی ئه‌فسانه‌ ئه‌سته‌مه‌، به‌ڵام ده‌زانین قۆناغه‌كانی ژیانی مرۆڤایه‌تی به‌ ئێستاشه‌وه‌ ئه‌فسانه‌ له‌ هۆشیاری و خه‌یاڵی مرۆڤه‌كان دوور نه‌كه‌وتۆته‌وه‌، ده‌ركه‌وتنی بیروباوه‌ڕی ئاینییه‌كان له‌ كۆندا له‌ ئه‌نجامی بێده‌سه‌ڵاتیی مرۆڤدا بووه به‌رامبه‌ر به‌ سروشت. ئه‌فسانه‌ بیركردنه‌وه‌یه‌كی ئه‌قڵانی زۆر پێویسته‌ له‌ نێو ئایینه‌كان یان گرووپه‌ ئاینییه‌كان بۆ به‌جێگه‌یاندنی وه‌زیفه‌كان و یان بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پرسیاره‌ ئه‌تنۆلۆژیانه ‌(بوونگه‌رایانه‌). ئه‌فسانه‌ پێویستی به‌ بیركردنه‌وه‌ی قوڵ نییه‌ یان تیۆریه‌كی زانستی پێویست نییە.
چیرۆكی هه‌ریه‌ك له‌م ئایینانه‌ بخوێنیته‌وه‌ به‌ردی بناغه‌ی ئاینه‌كه‌ چیرۆكێكی ئه‌فسانه‌ییه‌، كاتێك لێكۆلینه‌وه‌ له‌ مێژوو و كاراكته‌ریان‌ ده‌كه‌ین (ئیزیدی و كاكه‌یی و به‌گداشی) له‌ بنەڕه‌تدا ئایینێكی ناسامین، سه‌رخانێكی ئارییان هه‌یه‌، خاوه‌نی رێسایه‌كی تایبه‌ت به‌ ناوچه‌ی زاگرۆسن، هه‌ریه‌كه‌یان كاریان كردۆته‌ سه‌ر یه‌كتری و لایه‌نی لێكچوویان هه‌یه‌ له‌ لایه‌نی كه‌لتووری و بیرو باوەڕكان و ئه‌فسانه‌كانیان، بەڵام كۆچبه‌ری به‌ درێژایی مێژوو بۆته‌ هۆی كه‌مێ جیاوازی له‌ بیرو راكانیان هه‌بێت. بەڵام بنچینه‌یان یه‌كتاپه‌رستییه‌. ئه‌فسانه‌ چیرۆكێكی مێژوویییه‌ به‌ڵام نه‌ك چیرۆكێكی ئاسایی بەڵكو مێژوویه‌كی پیرۆزی هه‌یه‌ و گرنگیه‌كی تایبه‌تی هه‌یه‌ بۆ دروستكردنی كوولتورێكی تایبه‌ت بۆ هه‌موو جیله‌كان . بۆیه‌ ده‌توانین بڵێین ئه‌فسانه‌ی ئایینی(كۆمه‌ڵێك داهێنانه‌ هزری مرۆڤ دروستی ده‌كات و گه‌شه‌ی پێده‌دات، ده‌گۆڕدرێت بۆ كۆمه‌ڵێك ده‌ستوور كه‌ كۆمه‌ڵگای ئاراسته‌ ده‌كات)
پیرۆزگه‌ری به‌سه‌ر زاتتدا سیفه‌تێكی ناسروشتی ئه‌م ئایینانه‌یه‌ كه‌ هێزێكی ناسروشتی ده‌درێته‌ پاڵ ئه‌م زاتانه‌ پێگه‌یه‌كی پیرۆزی پێده‌درێت. جگه‌ له‌وه‌ تا ئیمڕۆش هه‌ندێ له‌و ئه‌فسانانه‌ وه‌كو پیرۆزی (خاك و ئاو و هه‌وا) له‌ ئایینه‌كانیان به‌ ئاشكرا ده‌رده‌كه‌وێت و پیرۆزیی ئه‌م توخمانه‌ له‌ نێو زۆربه‌ی گه‌لانی ئاری نه‌ژاد نه‌ریتێكی باوه‌. ئیزیدییه‌كان باوەڕیان وایه‌ كه‌ شێخ ئادی له‌و كاته‌ ژیاوه‌ كه‌ سوڵتان سه‌هاك ژیاوه‌ واتا له‌ ماوه‌ی نێوان هه‌ردوو سه‌ده‌ی دوانزه‌ و سیانزه‌ ئه‌و كاته‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌كتاشی تێیدا ژیاوه‌ و تایفه‌كه‌ی تێدا دامه‌زراندووه‌ .
گرنگیی ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ له‌وه‌دایه‌ شێوازی شیكردنه‌وه‌ی مێژوویی و زمانه‌وانیی نوێ بۆ ده‌ق و سیمبوله‌كانی ئه‌م ئایینانه‌ ده‌كه‌ین، نیشاندانیان و خستنه‌ڕووی ناوه‌رۆكی ئه‌فسانه‌كانیان كه ‌زۆر له‌گەڵ بیر و باوەڕی ئێستا جیاوازن.
Peningkatan Pemahaman Sistem Informasi Manajemen Sekolah Dasar Berbasis Digital
Authors: Rusnandi Enang , Herawati Cucu Triana 
Published: September 2022

Partisipasi masyarakat dalam penyelenggaraan pendidikan dasar yang memiliki sistem informasi manajemen sekolah dasar berbasis digital merupakan salah satu upaya yang dilakukan melalui pendekatan pendampingan berbasis relawan. Pendampingan dilakukan kepada pihak penyelenggara pendidikan dasar dan pihak tim persiapan pendirian Sekolah Dasar Islam. Adanya kebutuhan masyarakat di daerah tertentu terhadap lembaga pendidikan dasar formal yang memiliki sistem pengelolaan pendidikan yang berkeunggulan dan berbasis digital merupakan salah satu masalah yang seringkali muncul. Sekolah Dasar Islam berkeunggulan dimaknai sebagai sekolah dasar yang mementingkan pengajaran agama lebih dominan dari pelajaran umum. Sementara itu digitalisasi terhadap sistem informasi manajemen sekolah dasar menjadi kebutuhan untuk terwujudnya penyelenggaraan sekolah yang transparan, efektif serta efesien dalam pengelolaan administrasi dan kegiatan sekolah secara umum lainnya. Peningkatan pemahaman terhadap sistem informasi manajemen sekolah dilakukan melalui pendampingan dengan menggunakan pendekatan partisipatif berbasis relawan. Berbagai tahapan dilakukan secara sistemik dengan menetapkan tujuan yang ingin diraih pada setiap tahapannya. Hasil yang diharapkan dari kegiatan ini adalah dapat terwujudnya penyelenggaraan sekolah dasar yang berkeunggulan berbasis digital.
METABOLOMIC APPROACHES APPLIED TO THE STUDY OF CERVICAL CANCER: A SYSTEMATIC REVIEW
Authors: Almeida Natalia Damasceno , Matos Marcos Almeida , Brito Milena Bastos , Souza Amancio Jose de 
Published: September 2022

ABSTRACT
Background: Cervical cancer (CC) is the fourth leading cause of cancer among women in the world. Metabolomics can provide a deeper understanding of the underlying metabolic alterations associated with its pathophysiology.
Objective: To systematically analyze metabolomic approaches and findings used in the study of cervical cancer.
Selection Criteria: Studies that included the use of metabolomics, obtained through biological samples, from patients diagnosed with CC.
Data collection and Analysis: The review was conducted according to the PRISMA guidelines, and registered in PROSPERO. The terms of Medical Subject Headings (MeSH) and Health Sciences Descriptors (DeCS) corresponding to “Metabolomics” and “Cervical Cancer” were used as descriptors. Article quality was reviewed based on the QUADOMICS criteria.
Results: A total of 17 articles were selected for systematic review. Study quality evaluation using QUADOMICS demonstrated heterogeneous results. The main changes in metabolite levels associated with cervical cancer were identified in alanine, creatine, valine, tyrosine, isoleucine, phosphatidylcholine, acetate, lactate and β-glucose. Some amino acid levels were reduced in patients with CC and changes in energy metabolism pathways were observed. Eight articles tested the diagnostic capacity of metabolomics, obtaining results for sensitivity > 90%, specificity between 73% and 99% and AUC between 0.78 and 0.99.
Conclusion: The results suggest that patients with CC present alterations in energy metabolism, amino acids and glycerolphospholipids, pointing to a potential group of specific biomarkers.
Efectos de la publicidad anticipada de productos futuros sobre la actitud del consumidor: un estudio comparativo entre España y Grecia*
Authors: Royo-Vela Marcelo , Faidon Sylvestros Konstantinos 
Published: September 2022

El presente análisis exploratorio utilizando un diseño experimental toma como referencia el modelo sobre publicidad anticipada propuesto por Dahlen et al. (2011). El estudio trata de medir, en un contexto intercultural, el efecto potencial de la publicidad de productos futuros sobre el procesamiento y la evaluación del anuncio, la actitud del consumidor hacia la marca, y el modo en que esta influencia puede determinar la intención de compra de los productos no existentes en el mercado. A fin de medir dichos efectos, destacando el efecto moderador potencial de la cultura del país, se utilizaron dos muestras de conveniencia: una de estudiantes griegos, y otra de estudiantes españoles, quienes respondieron a dos cuestionarios en relación a una campaña publicitaria para un coche, con anterioridad y posterioridad al lanzamiento del producto. Además, se utilizaron dos muestras adicionales para ambos países para detectar el efecto potencial de la disponibilidad del producto sobre la anticipación y evaluación del consumidor. Los resultados reflejan que la publicidad de productos futuros genera más incertidumbre que la de los productos actuales, y que los consumidores muestran una mayor anticipación y predisposición hacia el producto futuro que hacia el actual.
Outcomes and Health Care Service Use in Adults 50 Years or Older With and Without Multiple Sclerosis: A 6-Year Observational Analysis
Authors: Freeman Leorah , Lucas Ashlea , Zhou Jia , Hayward Brooke , Gough Mallory , Livingston Terrie 
Published: September 2022

ABSTRACT

BACKGROUND
Multiple sclerosis (MS) typically presents in young adulthood. Recent data show the highest prevalence of MS in people aged 55 to 64 years; however, there are limited studies of this population.

METHODS
Administrative US claims data from IBM-Truven MarketScan commercial and Medicare databases (2011–2017) were analyzed. People with MS 50 years or older were assigned to the aging MS cohort (n = 10,746). The matched controls were people 50 years or older without MS (n = 10,746). Multivariable models compared outcomes between groups.

RESULTS
Infections were more frequent in the aging MS cohort vs matched controls (61% vs 45%; P &lt; .0001); urinary tract, acute upper respiratory tract, and herpes zoster were the most frequent infection types. Malignancy rates were 20% for both groups (P = .8167); skin, breast, and prostate malignancies were the most frequent types. Skilled nursing facilities (aging MS cohort, 12%; matched controls, 3%; P &lt; .0001) and MRI (aging MS cohort, 87%; matched controls, 37%; P &lt; .0001) were used more frequently in the aging MS cohort; brain and spine were the most frequent types of MRI in the aging MS cohort. Time to first cane/walker or wheelchair use was shorter in the aging MS cohort (cane/walker use: HR, 2.1; 95% CI, 1.9–2.3; P &lt; .0001; wheelchair use: HR, 6.9; 95% CI, 6.0–8.1; P &lt; .0001).

CONCLUSIONS
In people 50 years or older, measures typically associated with worse health primarily resulted from having MS rather than being a consequence of aging alone.
Tokyoids
Authors: Blanciak François 
Published: September 2022

A photographic survey of the robotic face of Tokyo buildings and an argument that robot aesthetics plays a central role in architectural history.
In Tokyoids, architect François Blanciak surveys the robotic faces omnipresent in Tokyo buildings, offering an architectural taxonomy based not on the usual variables—size, material, historical style—but on the observable expressions of buildings. Are the eyes (windows) twinkling, the mouth (door) laughing? Is that balcony a howl of distress? Investigating robot aesthetics through his photographs of fifty buildings, Blanciak argues that the robot face originated in architecture—before the birth of robotics—and has played a central role in architectural history.
Blanciak first puts the robot face into historical perspective, examining the importance of the face in architectural theory and demonstrating that the construction of architecture's emblematic portraits triggered the emergence of a robot aesthetics. He then explores the emotions conveyed by the photographed buildings' robot faces, in chapters titled “Awe,” “Wrath,” “Mirth,” “Pain,” “Angst,” and “Hunger.” As he does so he considers, among other things, the architectural relevance of Tokyo's ordinary buildings; the repression of the figural in contemporary architecture; an aesthetic of dismemberment, linked to the structure of the Japanese language and local building design; and the influence of automation technology upon human interaction.
Part photographic survey, part theoretical inquiry, Tokyoids upends the usual approach to robotics in architecture by considering not the automation of architectural output but the aesthetic properties of the robot.
A World in a Shell
Authors: van Dooren Thom 
Published: September 2022

Following the trails of Hawai'i's snails to explore the simultaneously biological and cultural significance of extinction.
In this time of extinctions, the humble snail rarely gets a mention. And yet snails are disappearing faster than any other species. In A World in a Shell, Thom van Dooren offers a collection of snail stories from Hawai'i—once home to more than 750 species of land snails, almost two-thirds of which are now gone. Following snail trails through forests, laboratories, museums, and even a military training facility, and meeting with scientists and Native Hawaiians, van Dooren explores ongoing processes of ecological and cultural loss as they are woven through with possibilities for hope, care, mourning, and resilience.
Van Dooren recounts the fascinating history of snail decline in the Hawaiian Islands: from deforestation for agriculture, timber, and more, through the nineteenth century shell collecting mania of missionary settlers, and on to the contemporary impacts of introduced predators. Along the way he asks how both snail loss and conservation efforts have been tangled up with larger processes of colonization, militarization, and globalization. These snail stories provide a potent window into ongoing global process of environmental and cultural change, including the largely unnoticed disappearance of countless snails, insects, and other less charismatic species. Ultimately, van Dooren seeks to cultivate a sense of wonder and appreciation for our damaged planet, revealing the world of possibilities and relationships that lies coiled within a snail's shell.