ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЖАРАТЫЛЫСТАНУ-ҒЫЛЫМИ САУАТТЫЛЫҒЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК ЖҮЙЕСІ
Authors: ГавронскаяЮ Ю. 
Published: August 2023

В исследовании представлен опыт внедрения методической системы формирования естественнонаучной грамотности в обучение школьников на уроках биологии, физики химии посредством включения в изучение естественнонаучных предметов заданий контекстного характера. Актуальность темы исследования обусловлена особым вниманием современного общества к формированию функциональной грамотности школьников, в том числе, естественно-научной грамотности. Показана роль прикладного компонента в обучении школьников как одного из средств повышения качества естественнонаучного образования. Выявлены проблемы реализации приклад-ного компонента в система образования Российской Федерации и Республики Казахстан. Цель исследования связана с доказательством эффективности внедрения методической системы формирования естественнонаучной грамотности на основе использования контекстных заданий на уроках биологии, физики, химии в 7-9 классах как одного из средств формирования естественно-научной грамотности. В исследования показаны примеры контекстных заданий для учащихся. Обоснована возможность использования контекстных заданий для развития естественнонаучной грамотности учащихся школы. Описана методика самостоятельногоконструирования контекстных заданий учителями-предметниками и методика обучения решению интегративных контекстных заданий, основанная на общей теории решения задач и отличающаяся вариативностью приемов и методов в зависимости от способов работы с информациейОценка естественнонаучной грамотности произведена на основе инструментария международного исследования PISA. На основе эмпирических данных показана эффективность методической системы формирования естественно-научной грамотности. Практическая значимость представленного исследования состоит в том, что показаны отли-чительные признаки контекстных заданий, которые могут быть использованы на уроках биологии, физики, химии. Предложенные примеры контекстных заданий могут быть включены в любойэтап урока, в соответствии с темой учебного плана, и следовательно, могут быть использованы, как в мотивационной части урока, так и в основной, и в ходе проверки результатов усвоения материала по окончании урока. Применение контекстных заданий, в отличие от такой формы организации деятельности, как лабораторная работа, не Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Естественно-географические науки», No4(74), 2022 г.6требует временных затрат педагога, а также оборудования. Это позволяет использовать контекстные задания в рамках учебного плана, без организации дополнительных занятий.В заключительной части представленного исследования показаны результаты приме-нения контекстных заданий на уроках в 7 и 9 классах, обоснована эффективность описываемой методической системы. Также, ввиду того, что контекстные задания являются частью инстру-ментария PISA, обоснована возможность для практикующих педагогов использовать как существующие задания, так и те, которые они имеют возможность сконструировать сами на основе выявленных признаком контекстных заданий. Кроме того, использование контекстных заданий позволяет обеспечить соответствие получаемого школьниками образования международным стандартам, что открывает новые возможности для школьников в рамках повышения качества образования
Зерттеуде оқушыларға биология, физика және химия сабақтарын жаратылыстану-ғылыми пән-дері негізінде оқытудың контекстік сипаттағы тапсырмаларды енгізу арқылы жаратылыстану-ғылыми сауаттылықты қалыптастырудың әдістемелік жүйесін енгізу тәжірибесі берілген. Зерттеу тақырыбы-ның өзектілігі қазіргі қоғамның оқушылардың функционалдық сауаттылығын, оның ішінде жаратылыстану-ғылыми сауаттылығын қалып-тастыруға ерекше назар аударуына байланысты.Жаратылыстану ғылымының сапасын арттыру құралдарының бірі ретінде оқушыларды оқытуда қолданбалы компоненттің рөлі көрсетілген. Ресей Федерациясы мен Қазақстан Республикасының білім беру жүйесіне қолданбалы компонентті іске асырупроблемалары анықталды.Зерттеудің мақсаты жаратылыстану-ғылыми сауаттылықты қалыптастыру құралдарының бірі ретінде 7-9 сыныптарда биология, физика, химия сабақтарында контекстік тапсырма-ларды пайдалану негізінде жаратылыстану-ғылыми сауаттылықты қалыптастырудың әдістемелік жүйесін енгізудің тиімділігін дәлелдеуге байланысты. Зерттеуде оқушыларға арналған контекстік тапсырмалардың мысалдары көрсетілген. Мектеп оқушыларының жаратылыстану-ғылыми сауаттылығын дамыту үшін контекстік тапсырмаларды пайдалану мүмкіндігі негізделген. Пән мұғалімдерінің контекстік тапсырмаларды өз бетінше құрастыру әдістемесі және тапсырмаларды шешудің жалпы теориясына негізделген және ақпаратпен жұмыс істеу тәсілдеріне байланысты тәсілдер мен әдістердің вариатитілігімен ерекшеленетін интегративті контекстік тапсырмаларды шешуге үйрету әдістемесі сипатталған. Эмпирика-лық деректер негізінде жаратылыстану-ғылыми сауаттылықты қалыптастырудың әдістемелік жүйесінің тиімділігі көрсетілген.Ұсынылғанзерттеудің практикалық маңыздылығы биология, физика, химия сабақ-тарында қолданылуы мүмкін контекстік тапсырмалардың ерекше белгілері көрсетіл-гендігінде. Контекстік тапсырмалардың ұсынылған мысалдары оқу жоспарының тақыры-бына сәйкес сабақтың кез келген кезеңіне енгізілуі мүмкін, сондықтан сабақтың дәлелді бөлігінде де, негізгі бөлімінде де, сабақ аяқталғаннан кейін материалды меңгеру нәтижелерін Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы,«Жаратылыстану-география ғылымдары» сериясы, No4(74), 2022 ж.7тексеру барысында да пайдаланылуы мүмкін. Зертханалық жұмыс сияқты қызметті ұйымдастырунысанына қарағанда контекстік тапсырмаларды қолдану педагогтың, сондай-ақ жабдықтардың уақытша шығындарын талап етпейді. Бұл қосымша сабақтар ұйымдас-тырмай, оқу жоспары аясында контекстік тапсырмаларды пайдалануға мүмкіндік береді.Ұсынылғанзерттеудің қорытынды бөлігінде 7 және 9 сыныптардағы сабақтардағы контекстік тапсырмаларды қолдану нәтижелері көрсетілген, сипатталатын әдістемелік жүйенің тиімділігі негізделген. Сондай-ақ, контекстік тапсырмалар PISA құралдарының бір бөлігі болып табылатын-дықтан, практикалаушы педагогтар үшін қолданыстағы тапсырмаларды да, олардың өздері анықтаған контекстік тапсырмалар негізінде құрастыруға мүмкіндігі бар тапсырмаларды да пайдалану мүмкіндігі негізделген. Бұдан басқа, контекстік тапсырмаларды пайдалану оқушылар алатын білім берудің халықаралық стандарттарға сәйкестігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді, бұл білім беру сапасын арттыру шеңберінде оқушылар үшін жаңа мүмкіндіктер ашады
AbstractThe study presents the experience of implementing a methodological system for the formation of natural science literacy in teaching schoolchildren biology, physics and chemistry lessons by including contextual tasks in the study of natural science subjects. The relevance of the research topic is due to the special attention of modern society to the formation of functional literacy of schoolchildren, including natural science literacy. The role of the applied component in teaching schoolchildren as one of the means of improving the quality of natural science education is shown. The problems of implementing the applied component in the education system of the Russian Federation and the Republic of Kazakhstan are revealed. The purpose of the study is to prove the effectiveness of the introduction of a methodological system for the formation of natural science literacy based on the useof contextual tasks in biology, physics, chemistry lessons in grades 7-9 as one of the means of forming natural science literacy. The research shows examples of contextual tasks for students. The possibility of using contextual tasks for the development of natural science literacy of school students is substantiated. The article describes the methodology of self-construction of contextual tasks by subject teachers and the methodology of teaching the solution of integrative contextual tasks based on the general theory of problem solving and characterized by the variability of techniques and methods depending on the ways of working with information, the assessment of natural science literacy was made on the basis of the tools of the PISA international study. Based on empirical data, the effectiveness of the methodological system for the formation of natural science literacy is shown. The practical significance of the presented research is that the distinctive features of contextual tasks that can be used in biology, physics, and chemistry lessons are shown. The proposed examples of contextual tasks can be included in any stage of the lesson, in accordance with the topic of the curriculum, and therefore can be used both in the motivational part of the lesson and in the main one, and during the verification of the results of mastering the material at the end of the lesson. The Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Естественно-географические науки», No4(74), 2022 г.8use of contextual tasks, unlike such a form of organization of activities as laboratory work, does not require the time of the teacher, aswell as equipment. This allows you to use contextual tasks within the curriculum, without organizing additional classes.In the final part of the presented study, the results of the use of contextual tasks in lessons in grades 7 and 9 are shown, the effectiveness of the described methodological system is substantiated. Also, due to the fact that contextual tasks are part of the PISA toolkit, the opportunity for practicing teachers to use both existing tasks and those that they have the opportunity to construct themselves based on the contextual tasks identified by the sign is justified. In addition, the use of contextual tasks makes it possible to ensure that the education received by schoolchildren meets international standards, which opens up new opportunities for schoolchildren in the framework of improving the quality of education