ПРИЧИНЫ СОЗДАНИЯ И ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ НОВЫХ УЕЗДОВ НА ТЕРРИТОРИИ КЫРГЫЗСТАНА В 1919-1921 ГОДАХ
Authors: Курманалиев К.А. 
Published: February 2025

В данной статье рассмотрены причины и предпосылки соз­дания новых уездов в Кыргызстане 1919-1921 годах. До 1920 года в Джети-Суйской области Туркестанской АССР были соз­­даны новые уезды. Социал-революционеры, выступавшие про­­тив советской власти, стали добиваться создания ве­домств в своих интересах. Жители некоторых мест стали вно­сить предложения по вопросу преобразования в уезд, в его вхожде­ние, выхода и присоединения к ведению уезда. Жители Абиль­динской волости обсудили вопрос отделения Токмок­ско­го уезда от Пишпекского уезда и выразили желание войти в сос­тав Токмокского уезда Джети-Суйского облисполкома. При­чина присоединения явилось отдаленность. Наряду с жи­телями русских сел, независимость этого места поддержало население многих кыргызских сел. В колониальной политике цар­ства предлагалось отделить новый Нарынский уезд от Каракольского уезда, создать особый уезд для кыргызов и де­портировать туда всех коренных жителей Пишпекского и Пржевальского уездов. Однако из-за начавшейся февральской революции проект не был реализован. Этот вопрос вновь был поднят в советское время и Совет Народных Комиссаров Тур­ке­станской области издал постановление об организации На­рын­ского уезда как самостоятельной административной единицы.
Бул макалада 1919-1921-жылдардагы Кыргызстандын ай­­магындагы жаңы уезддерди түзүүнүн себептери жана өбөл­­гөлөрү каралды. 1920-жылга чейин Түркстан АССРнин Же­ти-Суу областында жаңы уезддер түзүлгөн. Совет бий­ли­ги­не кар­шылаш социал-революционерлер өздөрүнүн кызык­чы­лыгы үчүн бөлүмдөрдү түзүүгө умтула башташкан. Кээ бир жер­­лердин тургундары уездге айландыруу, уезддин кар­а­ма­гы­на кирүү, чыгуу жана кошуу маселеси боюнча сунуштарды кир­гизе башташ­кан. Абилда волостунун тургундары Токмок учас­то­гун Пишпек уездинен көз карандысыз өзүнчө бөлүп берүү ма­се­лесин талкуу­лап, Жети-Суу областтык аткаруу коми­те­ти­не Токмок уезди­нин курамына кирүүнү каалагандыгын билдир­ген. Себеби Токмоктун бир күндүк жол алыстыкта ​​жайгаш­ка­ны түрткү болгон. Орус кыштактарынын жашоочулары менен катар көптөгөн кыргыз айылдарынын калкы бул жердин өз алдынча­лыгын колдошкон. Падышачылыктын колониялык саясатында Каракол уездинен жаңы Нарын уездин бөлүп, кыр­гыз­дар үчүн өзгөчө уездди түзүүнү, ал жерге Пишпек жана Пржевальск уезддеринин бардык түпкү тургундарын сүргүн кылууну сунуш кылышкан. Бирок февраль революциясынын баш­талышынан улам долбоор ишке ашырылбай калган. Бул ма­селе совет доо­рунда дагы көтөрүлүп Түркстан крайынын Эл ко­миссарлар кеңеши Нарын уездин өз алдынча администра­тив­дик бирдик кылып уюштуруу жөнүндө декрет чыгарган.
This article examines the reasons and prerequisites for the creation of new counties in Kyrgyzstan in 1919-1921. Until 1920, new districts were created in the Jeti-Suu region of the Turkestan Autonomous Soviet Socialist Republic. Social revolutionaries who opposed Soviet power began to seek the creation of departments in their own interests. Residents of some places began to make pro­po­sals on the issue of transformation into a county, entry, exit and ac­ces­sion to the jurisdiction of the county. Residents of the Abilda vo­lost discussed the issue of separating the Tokmok district from the Pishpek district and expressed a desire to join the Tokmok district to the Jeti-Suu regional executive committee. The reason was that Tokmok was a day's journey away. Along with the residents of Rus­sian villages, the independence of this place was supported by the population of many Kyrgyz villages. In the colonial policy of the king­dom, it was proposed to separate the new Naryn district from the Karakol district, create a special district for the Kyrgyz and de­port there all the indigenous inhabitants of Pishpek and Przhevalsky districts. However, due to the outbreak of the February revolution, the project was not implemented. This issue was raised again in So­viet times and the Council of People's Commissars of the Turkestan Region issued a resolution on the organization of the Naryn district as an independent administrative unit.