การสร้างกลุ่มสีอัตลักษณ์จากการย้อมด้วยสีธรรมชาติ สำหรับการต่อยอดผลิตภัณฑ์กลุ่มวิสาหกิจชุมชนทอผ้าร้อยรักษ์ อำเภอปทุมรัตต์ จังหวัดร้อยเอ็ด
Authors: วงศ์หมึก กมลศิริ 
Published: January 2025

ที่มาและวัตถุประสงค์: ชุมชนในพื้นที่จังหวัดร้อยเอ็ดมีอัตลักษณ์ที่น่าสนใจแต่ยังขาดการนำเสนอความเป็นอัตลักษณ์ของชุมชนออกมาอย่างชัดเจน เพื่อสร้างความจดจำหรือสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับตราสินค้าและผลิตภัณฑ์ของชุมชน งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนากลุ่มสีอัตลักษณ์ และประเมินกลุ่มสีอัตลักษณ์ของชุมชนร้อยรักษ์ อำเภอปทุมรัตต์ จังหวัดร้อยเอ็ด จากการย้อมด้วยสีธรรมชาติ
วิธีการศึกษา: งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ การเก็บรวบรวมข้อมูลในงานวิจัยมีการคัดเลือกผู้เข้าร่วมโดยใช้วิธีการเลือกแบบเจาะจงโดยเลือกเป็นสมาชิกวิสาหกิจชุมชนที่มาจากประธานวิสาหกิจชุมชน คณะกรรมการชุมชน เครือข่ายผู้สูงอายุ ปราชญ์ชาวบ้าน เพื่อให้ได้ข้อมูลที่เกี่ยวข้องและหลากหลาย โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึกกับประธานวิสาหกิจชุมชนและสมาชิกรวม 16 คน การสนทนากลุ่มกับสมาชิก 7 คน และทำการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา โดยการจัดหมวดหมู่คำสำคัญให้ได้แนวเรื่องเพื่อสร้างแบบประเมินความเหมาะสมของกลุ่มสีอัตลักษณ์ให้ผู้เชี่ยวชาญประเมิน โดยกรอบการเลือกผู้เชี่ยวชาญ คือผู้มีประสบการณ์ด้านการทอผ้าสำหรับงานแฟชั่น ด้านการออกแบบสีและลวดลายผ้าทอมือมามากกว่า 10 ปี มีความชำนาญในแปรรูปผ้าทอเป็นสินค้าแฟชั่น เคยลงพื้นที่และมีความรู้จักและคุ้นเคยกับชุมชนบ้านฮ่องแฮ่ อำเภอปทุมรัตต์ จังหวัดร้อยเอ็ด
ผลการศึกษา: ผลการศึกษาจากงานวิจัยสามารถแบ่งกลุ่มสีอัตลักษณ์จาก 4 แนวเรื่อง ได้แก่ 1) กลุ่มสีจากวัฒนธรรมประเพณี 2) สถานที่สำคัญที่มีคุณค่าทางจิตใจ 3) ทุนทางสังคม และ 4) ทุนทรัพยากรธรรมชาติ จากนั้นสามารถนำไปสร้างกลุ่มสีได้อย่างละ 3 กลุ่ม รวม 12 กลุ่ม กลุ่มสีที่ได้รับการประเมินความเหมาะสมของกลุ่มสีอัตลักษณ์จากผู้เชี่ยวชาญสูงสุด ได้แก่ “ทุ่งกุลาร้องไห้” ในแนวเรื่องสถานที่สำคัญที่มีคุณค่าทางจิตใจ อยู่ที่ (X̅=4.47, S.D.=0.71) ซึ่งประกอบด้วยสีขาวนวลจากฝ้ายดิบ สีเหลืองจากสมอ สีน้ำตาลจากประดู่ และสีเขียวจากสมอผสมกับคราม ผลสรุปข้อเสนอแนะจากผู้เชี่ยวชาญให้เพิ่มสีฟ้าครามเพื่อทำให้กลุ่มสีดูน่าสนใจมากขึ้นเมื่อทอเป็นผืนผ้าสำหรับกลุ่มเป้าหมายที่เป็นคนทำงานรุ่นใหม่ นอกจากทุ่งกุลาร้องไห้แล้ว ยังมีกลุ่มสีอีก 11 กลุ่มที่ถูกสร้างขึ้นมา ซึ่งเป็นสิ่งที่สะท้อนถึงความเป็นชุมชนในมิติต่าง ๆ ด้วยเช่นกัน แม้ไม่ได้รับคะแนนประเมินสูงที่สุด แต่ล้วนมีค่าคะแนนเฉลี่ยที่สูง และสามารถนำไปพัฒนาเป็นผืนผ้าทอมือย้อมสีธรรมชาติที่ไม่เพียงแค่ช่วยในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม แต่ยังมีความสวยงาม สะท้อนถึงวัฒนธรรมและวิถีชีวิตของชุมชนและสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์และสร้างรายได้ให้กับชุมชนอย่างยั่งยืน
การประยุกต์ใช้: กลุ่มสีที่ถูกสร้างขึ้นสะท้อนถึงอัตลักษณ์ความเป็นชุมชนในมิติต่าง ๆ ซึ่งสามารถนำไปพัฒนาเป็นผืนผ้าทอมือย้อมสีธรรมชาติที่ช่วยในเรื่องการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม รวมถึงเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์และสร้างรายได้ให้กับชุมชนอย่างยั่งยืน
บทสรุป: วิสาหกิจชุมชนร้อยรักษ์ อำเภอปทุมรัตต์ จังหวัดร้อยเอ็ด เป็นวิสาหกิจชุมชนที่มีวิถีการดำเนินชีวิตของคนในชุมชนที่มีความเกี่ยวข้องกับพื้นที่ทุนทางสังคมและวัฒนธรรม ผลการศึกษาสามารถจัดหมวดหมู่คำสำคัญที่สะท้อนความรู้สึกนึกคิดและวิถีชีวิตของคนในชุมชน ออกมาได้ 4 แนวเรื่องคือ 1) วัฒนธรรมและประเพณี 2) สถานที่สำคัญที่มีคุณค่าทางจิตใจ 3) ทุนทางสังคม และ 4) ทุนทรัพยากรธรรมชาติ สำหรับกลุ่มสีที่มีความเหมาะสมกับการดึงมาเป็นกลุ่มสีอัตลักษณ์ของชุมชน 4 แนวเรื่องที่ค้นพบในงานวิจัยนั้นกลุ่มสีที่ได้คะแนนสูงสุดคือกลุ่มสีทุ่งกุลาร้องไห้ในหมวดสถานที่สำคัญที่มีคุณค่าทางจิตใจ นอกจากทุ่งกุลาร้องไห้แล้ว ยังมีกลุ่มสีอีก 11 กลุ่มที่ถูกสร้างขึ้นมา ซึ่งเป็นสิ่งที่สะท้อนถึงความเป็นวิสาหกิจชุมชนร้อยรักษ์ในมิติต่าง ๆ ด้วยเช่นกัน