EFFICIENCY OF GROWING SUGAR BEET BASED ON THE NATURAL AND GEOGRAPHICAL RESOURCE POTENTIAL OF THE NORTH KAZAKHSTAN REGION
Authors: Жандосова Г.Ө. , Сабденалиева Г.М. , Бейкитова А.Н. , Zhandosova G. , Sabdenalieva G. , Beikitova A. 
Published: September 2023

Мақалада Қазақстандағы әлеуметтік маңызы бар азық-түліктің басты тауарына жататын қант өнімінің импортқа тәуелділігі мәселелері қарастырылды. Қазақстанға шет елдерден қанттың тек дайын өнімі ғана емес, оның шикізатының да импорттық үлесі анықталып, көрсетілген. Соңғы 2022 жылғы көрсеткіште отандық қант қызылшасы шикізаттан алынған қант өнімі 7%-дан аспаған. Мемлекетке кіретін 93% импорттың 88,3%-ы Ресейден, 11,5 %-ы Беларусь Республикасының және қант құрағы түріндегі 0,15 %-Бразилия мен Үндістан елдерінің үлесі екені анықталған. Қант өнімін, шикізатын импорттаудағы жұмсалған қаржының динамикасына талдау жасалды. Отандық шикізаттың ішкі нарықтағы үлесінің салмағы жылдан жылға төмендеуінің себептері зерделенген. Ақмола, Павлодар, Солтүстік Қазақстан облыстарының табиғи-географиялық әлеуетінің мүмкіндіктеріне байланысты іске асырылған тәжірибелердің оң нәтижелері ескерілмеген. Солтүстік экономикалық аймақтағы облыстарда қант қызылшасы өндірісін дамытуда көршілес Ресей елінің қант өндірісі шаруашылығымен салыстырмалы талдау жасалған. Мақалада статистикалық, математикалық, картографиялық, салыстырмалы талдау әдістері қолданылған. Нәтижесінде Қазақстан қант өніміне деген ішкі сұранысты отандық шикізаттың үлесіне көтеруде кешенді жоспарға тек қана оңтүстік емес, солтүстіктің де табиғи-географиялық әлеуетінің мол мүмкіндіктерін ескере отырып, енгізу қажет деп санаймыз. Оның негіздемесіне егер, Қазақстанның солтүстік облыстарында қант қызылшасының 5000 га егістік алқабын субсидиялаумен қолдау жасалса, онда 1 гектардан орта есеппен суарусыз ақ 50 центнер түсім алынып, қосымша 25 тоннаға дейін дайын қант өнімін алуға мүмкіндік беретіні талданды. Бұл өз кезегінде ішкі сұраныстың 16%-ға өсуін және импорттың 84%-ға төмендеткен болар еді.
The article discusses the issues of import dependence of sugar products related to the main commodity of socially significant food products in Kazakhstan. The share of imports into the country of not only finished sugar products from abroad, but also its raw materials has been identified and shown. In the last indicator of 2022, domestic sugar beet did not exceed 7% of sugar production from raw materials. Of the 93% of imports entering the state, 88.3% come from Russia, 11.5% from Belarus and 0.15% from Brazil and India. The analysis of the dynamics of the funds spent on the import of sugar products and raw materials is carried out. The reasons for the decrease in the weight of the share of domestic raw materials in the domestic market from year to year have been studied.Due to the possibilities of the natural and geographical potential of Akmola, Pavlodar, North Kazakhstan regions, the positive results of the implemented experience are not taken into account. A comparative analysis of the development of sugar beet production in the regions of the Northern region with sugar production in the neighboring Russian country is carried out. The article uses methods of statistical, mathematical, cartographic, comparative analysis.As a result, we consider it necessary to include Kazakhstan in a comprehensive plan to increase domestic demand for sugar products by the share of domestic raw materials, taking into account the great opportunities of the natural and geographical potential not only of the south, but also of the north. In its justification, it was analyzed that if 5,000 hectares of sugar beet acreage are supported by subsidizing in the northern regions of Kazakhstan, then on average 50 quintals of white crop will be obtained from 1 hectare without irrigation, which will allow to additionally receive up to 25 tons of finished sugar products. This, in turn, would lead to an increase in domestic demand by 16% and a decrease in imports by 84%.