АЛАШ И НАРОДНЫЕ ВОССТАНИЯ
Authors: Әбжанов Х.М. 
Published: November 2023

ХХ ғ. басында қазақ топырағында дүниеге келген Алаш қозғалысының өмір тармақтары мен тағылымы, тұлғалары мен мұрасы бүгінгі отандық тарих ғылымының ең өзекті жобасына айналып отыр. Мақалада алаш және халық көтерілістері жан–жақты талданған. Сондай-ақ 1916 жылғы халық көтерілісі мен алаш қозғалысының ықпалдастығы сөз болады. Тәуелсіздік тұсында аталаған тақырып көлемінде жүздеген диссертациялар қорғалды, мыңдаған ғылыми зерттеулер жарияланды. Алаш идеялары мен Алашорданың аз ғана уақыт көлемінде атқарған қызметтері олардың ғылыми мұрасынан анық көрінді. Сол кезеңдегі большевиктік сөз бен іс арасындағы жер мен көктей алшақтық, меншіктен, құқықтан, еркіндіктен жұрдай болған азаматтардың наразылығын туғызды. Мұндай қайшылықтар қақтығысқа итермеледі, көтеріліске шақырды. 1916 жылы халықтың көзқарастары мен ұстанымына қарай қоғамның жіктелуі тереңдей түсті. Қайшылықтар шектен шыққанда көтерілістер басталды. Алаш зиялы қауымын ел тағдыры қатты алаңдатты. Ел ұстанымын бір арнаға тоғыстыру мүмкін болмады. Қазақ ішіндегі қиындықтарды зиялы қауым өкілдері баспасөз беттерінде немесе еңбектерінде жариялап отырды. Халықтың көзін ашуға алаш идеясы орасан зор қызмет етті. 1916 жылы көтеріліс арқылы қазақ халқы ұлттық серпіліс жасады. Ұлт болып ұйысып, бас көтере алудың шынайы ұрпаққа өнегесі бола алды. Кілт сөздер. Алаш қозғалысы, ұлт - азаттық көтерілістер, тұлға, халық, ұлтты ояту, ұлттық идея
Истоки и уроки жизни, личности и наследие движения Алаш, зародившегося на казахской земле в начале ХХ в. стали сегодня самым актуальным проектом отечественной исторической науки. В статье всесторонне проанализированы алашские и народные восстания. Также народное восстание 1916 года является результатом движения алаш. За время независимости были защищены сотни диссертаций по названной теме, опубликованы тысячи научных исследований. Идеи Алаш и деятельность Алашорды в течение небольшого периода времени были четко отражены в их научном наследии. Разрыв земли и небес между большевистским словом и делом того периода вызвал недовольство граждан, лишенных собственности, прав, свободы. Такие противоречия подталкивали к конфликту, призывали к восстанию. В 1916 году классификация общества по взглядам и позициям народа углубилась. Когда противоречия зашли слишком далеко, начались восстания. Алашскую интеллигенцию очень волновала судьба страны. Не удалось объединить позиции страны в одно русло. Проблемы внутри казахов освещались представителями интеллигенции в прессе или в трудах. Идея Алаша очень помогла открыть глаза народу. В 1916 году благодаря восстанию казахский народ совершил Национальный рывок. Он смог стать примером для истинного поколения, чтобы стать нацией и восстать. Ключевые слова: Движение Алаш, 1916, национально - освободительное восстание, личности, народ, пробуждение нации, национальная идея
The origins and lessons of life, personality and legacy of the Alash movement, which originated on the Kazakh land in the early twentieth century, have become today the most relevant project of the national historical science. The article comprehensively analyzes the Alash and popular uprisings. Also, the popular uprising of 1916 is the result of the Alash movement. Since independence, hundreds of dissertations on this topic have been defended, thousands of scientific studies have been published. The ideas of Alash and the activities of Alashorda for a short period of time were clearly reflected in their scientific heritage. The rupture of earth and heaven between the Bolshevik word and deed of that period caused discontent among citizens deprived of property, rights, and freedom. Such contradictions pushed to conflict, called for an uprising. In 1916, the classification of society according to the views and positions of the people deepened. When the contradictions went too far, uprisings began. The Alash intelligentsia was very concerned about the fate of the country. It was not possible to unite the country's positions in one direction. Problems within the Kazakhs were covered by representatives of the intelligentsia in the press or in writings. The idea of Alash helped to open the eyes of the people a lot. In 1916, thanks to the uprising, the Kazakh people made a National breakthrough. He was able to become an example for a true generation to become a nation and rise up. Keywords: Alash movement, 1916, national liberation uprising, personalities, people, awakening of the nation, national idea