ЖҮРЕК – ҚАН ТАМЫРЛАРЫ ЖӘНЕ ЦЕРЕБРОВАСКУЛЯРЛЫ АУРУЛАРДЫҢ АЛДЫН АЛУДА ӨСІМДІК ПОЛИФЕНОЛДАРЫНЫҢ ПАЙДАЛЫ ӘСЕРІ
Authors: Нуркенов Т.Т. , Нуркенова А.Т. , Кульжанова Д.К. 
Published: November 2023

Полифенолы – продукты вторичного метаболизма растений, широко применяемые в качестве биологически активных соединений в фармакологии, медицине, сельском хозяйстве. Эти соединения встречаются во всех органах самых различных растений (плоды, семена, корни, кора, древесина, листья). Все растительные полифенолы по отношению к животным организмам в той или иной степени обладают биологической активностью широкого спектра, являясь важной составной частью рациона питания и в настоящее время находятся в центре научного внимания. Различные растительные полифенолы – обязатель- ный компонент любой диеты, включающей растительные продукты, и суточное потребление их при обычной диете в среднем составляет не менее 1г/день. Биологические эффекты растительных полифенолов разнообразны и специфичны, что обусловлено разнообразием их химического строения. В исследованиях показано, что диеты, богатые фруктами и овощами, снижают риск развития ряда хронических заболеваний, связанных с системным малоактив- ным хроническим воспалением, таких как диабет 2-го типа, атеросклероз и рак; высокий уровень потребления фруктов и овощей обратно пропорционален заболеваемости рядом дегенеративных заболеваний, подтверждены антиоксидантные, противовоспалитель-ные, иммуномодулирующие, антигипертензивные, нейропротекторные, гепатопротекторные эффекты растительных полифенолов, показана польза при реабилитации и профилактике сердечно-сосудистых и нейроваскулярных заболеваний. Ключевые слова: растительные полифенолы, инсульт, биофлавоноиды.
Полифенолдар – фармакологияда, медицинада және ауыл шаруашылығында биологиялық белсенді қосылыстар ретінде кеңінен қолданылатын өсімдіктердің екіншілік метаболизмінің өнімдері. Бұл қосылыстар алуан түрлі өсімдіктердің барлық мүшелерінде (жемістер, тұқым- дар, тамырлар, қабықтар, ағаштар, жапырақтар) кездеседі. Жануарлар ағзаларына қатысты барлық өсімдік полифенолдары белгілі бір дәрежеде биологиялық белсенділіктің кең ауқымына ие, диетаның маңызды бөлігі болып табылады және қазіргі уақытта ғылымның назарында. Өсімдіктердің әртүрлі полифенолдары өсімдік тағамдарын қамтитын кез келген диетаның маңызды құрамдас бөлігі болып табылады және олардың қалыпты диетадағы күнделікті тұтынуы орташа есеппен күніне кемінде 1 г құрайды. Өсімдік полифенолдарының биологиялық әсері олардың химиялық құрылымының әртүрлілігіне байланысты әртүрлі және ерекше. Зерттеулер жемістер мен көкөністерге бай диеталар 2 типті қант диабеті, атероскле- роз және қатерлі ісік сияқты жүйелі төмен дәрежелі созылмалы қабынумен байланысты бір- қатар созылмалы аурулардың даму қаупін төмендететінін көрсетті; жемістер мен көкөністер- ді тұтынудың жоғары деңгейі бірқатар дегенеративті аурулардың жиілігіне кері пропорцио- налды; өсімдік полифенолдарының антиоксиданттық, қабынуға қарсы, иммуномодуля- циялық, гипертензияға қарсы, нейропротекторлық, гепатопротекторлық әсерлері расталды; жүрек-қантамыр және жүйке-тамыр ауруларын оңалту және алдын алуда пайдасы көрсетілді. Түйін сөздер: өсімдік полифенолдары, инсульт, биофлавоноидтар.
Polyphenols are products of secondary plant metabolism, widely used as biologically active compounds in pharmacology, medicine, and agriculture. These compounds are found in all organs of a wide variety of plants (fruits, seeds, roots, bark, wood, leaves). All plant polyphenols in relation to animal organisms, to one degree or another, have a wide range of biological activity, being an important part of the diet and are currently in the center of scientific attention. Various plant polyphenols are an essential component of any diet that includes plant foods, and their daily intake in a normal diet averages at least 1 g/day. The biological effects of plant polyphenols are diverse and specific, due to the diversity of their chemical structure. Studies have shown that diets rich in fruits and vegetables reduce the risk of developing a number of chronic diseases associated with systemic low-grade chronic inflammation, such as type 2 diabetes, atherosclerosis and cancer; a high level of consumption of fruits and vegetables is inversely proportional to the incidence of a number of degenerative diseases; antioxidant, anti-inflammatory, immunomodulatory, antihypertensive, neuroprotective, hepatoprotective effects of plant polyphenols have been confirmed; benefits have been shown in the rehabilitation and prevention of cardiovascular and neurovascular diseases. Keywords: plant polyphenols, stroke, bioflavonoids.