ҚАРТ АДАМДАРДАҒЫ СУИЦИДТІК ТӘУЕКЕЛДІ АНЫҚТАУҒА ШОЛУ
Authors: Низамудин М.А. 
Published: October 2023

В статье представлен литературный обзор современных исследований по выявлению суицидального риска у лиц пожилого возраста Целью обзора является анализ и систематизация существующих исследований по факторам суицидального риска в пожилом возрасте, по диагностике суицидального риска у лиц пожилого возраста и перспектив их дальнейшего изучения. По данным ВОЗ, к пожилым относятся люди в возрасте 60-74 лет, старческим считается возраст 75-90 лет. Возраст старше 60 лет является одним из предикторов риска завершенных самоубийств по ряду причин. В статье проанализированы исследования, направленные на определение и изучение факторов суицидального поведения в пожилом возрасте, а также методы диагностики суицидального риска в этой возрастной группе. Средства диагностики должны учитывать как удобство исполь- зования, так и степень сохранности познавательной активности у лиц данной возрастной группы. Для Казахстана проблема самоубийств в пожилом возрасте является особо актуальной, поскольку и по общему уровню смертности от суицидов, и по показателям для пожилых наша республика входит в группу высокого риска. Суицидальное поведение у пожилых людей является серьезной проблемой общественного здравоохранения во многих странах. Хотя люди, старше 65 лет, составляют десятую часть населения, среди них отмечается четверть всех самоубийств. В статье проанализированы наиболее используемые методики для оценки суицидального риска. При анализе доступной литературы по изучаемой теме авторы пришли к выводу, что наиболее используемыми являются шкалы Бека: шкала суицидальных мыслей (BSI), шкала безнадежности Бека (BHS), шкала депрессии Бека (BDI), а также: шкала оценки суицида (SUAS), шкала внутреннего суицидального поведения по А.Г. Амбрумовой. Однако данные методики не нацелены на выявление суицидального риска именно в пожилом возрасте, таким образом, методик для оценки суицидаль- ного риска у лиц пожилого и старческого возраста практически нет. Проанализировав доступную литературу по данной тематике, авторы пришли к заключению о необходимости конструирования подобного диагностического инструментария для работы с пожилыми людьми. Ключевые слова: суицид, суицидальное поведение, пожилой возраст, старость, психодиагностика, тесты.
Мақалада егде жастағы адамдарда суицидтік тәуекелді анықтау бойынша заманауи зерттеулерге әдебиеттік ұсынылады. Бұл шолудың мақсаты – егде жастағы адамдарда суицидтік қауіп фактор- лары, егде жастағы адамдарда суицидтік қауіп-қатер диагностикасы және келешегі бойынша бар зерттеулерді талдау және жүйелеу. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша қарт адамдар 60-74 жас аралығындағы адамдар, 75-90 жас егде жастағылар болып саналады. 60 жастан асқан жас бірқатар себептерге байланысты аяқталған суицид қаупінің болжаушыларының бірі болып табылады. Мақалада егде жастағы адамдардың суицидтік мінез-құлқының факторларын анықтауға және зерттеуге бағытталған зерттеулер, сондай-ақ осы жас тобындағы суицидтік тәуекелді диагностикалау әдістері талданады. Диагностикалық құралдар қолданудың қарапайымдылығын да, осы жас тобындағы адамдардың танымдық белсенділігінің сақталу дәрежесін де ескеруі керек. Қазақстан үшін егде жастағы адамдардың өз-өзіне қол жұмсау проблемасы ерекше өзекті болып табылады, өйткені өз-өзіне қол жұмсаудан жалпы өлім-жітім деңгейі бойынша да, егде жастағы адамдар көрсеткіштері бойынша да біздің республика жоғары тәуекел тобына кіреді. Егде жастағы адамдардың суицидтік мінез-құлқы көптеген елдерде денсаулық сақтаудың басты проблемасы болып табылады. 65 жастан асқан адамдар халықтың оннан бір бөлігін құраса да, барлық суицидтердің төрттен бірін құрайды. Мақалада суицидтік тәуекелді бағалаудың ең көп қолданылатын әдістері талданады. Зерттелетін тақырып бойынша бар әдебиеттерді талдай отырып, авторлар Бек шкаласының ең көп қолда- нылатыны туралы қорытындыға келді: суицидтік ойлар шкаласы (BSI), Бек үмітсіздік шкаласы (BHS), Бек депрессия шкаласы (BDI), сонымен қатар: Суицидті бағалау шкаласы (SUAS), ішкі суицидтік мінез-құлық шкаласы А.Г. Амбрумова. Дегенмен, бұл әдістер егде жастағы адамдарда суицидтік тәуекелді анықтауға бағытталмаған, сондықтан егде жастағы және қарт адамдардағы суицидтік тәуекелді бағалау әдістері іс жүзінде жоқ. Осы тақырып бойынша бар әдебиеттерді талдай келе, авторлар егде жастағы адамдармен жұмыс істеу үшін осындай диагностикалық құралдарды жобалау қажет деген қорытындыға келді. Кілттік сөздер: суицид, суицидтік мінез-құлық, егде жас, кәрілік, психодиагностика, тесттер.
This article presents a literature review of modern studies on the identification of suicidal risk in the elderly. The purpose of review is to analyze and systematize existing studies on suicidal risk factors in the elderly, on the diagnosis of suicidal risk in the elderly and the prospects for their further study. According to WHO, the elderly are people aged 60-74 years, the age of 75-90 years is considered senile. Age over 60 is one of the predictors of completed suicide risk for a number of reasons. The article analyzes studies aimed at identifying and studying the factors of suicidal behavior in the elderly, as well as methods for diagnosing suicidal risk in this age group. Diagnostic tools should take into account both the ease of use and the degree of preservation of cognitive activity in individuals of this age group. For Kazakhstan, the problem of suicide in the elderly is particularly relevant, since both in terms of the overall death rate from suicide and in terms of indicators for the elderly; our republic is included in a high- risk group. Suicidal behavior in the elderly is a major public health problem in many countries. Although people over 65 make up one tenth of the population, they account for a quarter of all suicides. The article analyzes the most used methods for assessing suicidal risk. When analyzing the available literature on the topic under study, the authors came to the conclusion that the most used are the Beck scales: the Suicidal Thought Scale (BSI), the Beck Hopelessness Scale (BHS), the Beck Depression Scale (BDI), and also: the Suicide Assessment Scale (SUAS), scale of internal suicidal behavior according to A.G. Ambrumova. However, these methods are not aimed at identifying suicidal risk in the elderly, so there are practically no methods for assessing suicidal risk in the elderly and senile. After analyzing the available literature on this topic, the authors came to the conclusion that it is necessary to design such diagnostic tools for working with the elderly. Key words: suicide, suicidal behavior, elderly age, senile age, psychodiagnostics,tests.