ПОЛИГРАФ НЕГІЗІНДЕ ПСИХОФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ ӘДІСІН ҚОЛДАНУ БОЙЫНША ӘЛЕМ ЕЛДЕРІНІҢ ТӘЖІРИБЕСІНЕ ТЕОРИЯЛЫҚ ШОЛУ
Authors: Аймаганбетова О.Х. 
Published: January 2024

В данной статье рассматривается опыт стран мира по использованию метода психофизиологического исследования (далее – ПФИ) с применением полиграфа. В частности, анализируются и обобщаются краткая история развития ПФИ в разных странах, современный опыт использования полиграфа с указанием сфер использования и передового опыта стран и т.п. Методология статьи базируется на концентрировании информации, полученной в результате отбора, анализа, систематизации и логического обобщения научной литературы; аналитико-синтетическом осмыслении теоретических материалов и сведений, которые комплексно характеризуют существующий уровень фактического состояния проблемы, ее анализе и оценке, а также выявлении основных тенденций, направлений и перспектив развития метода ПФИ с применением полиграфа. В статье также представлены результаты исследований возможностей полиграфа в диагностике и ранней профилактике деструктивных тенденций поведения молодёжи, доказывается, что международный опыт применения полиграфа в основном заключается в борьбе с преступностью. На основе проведенного обзора был сделан вывод, что законодательство большинства стран критически подходит к использованию результатов психофизиологических исследований, проведенных при помощи полиграфа, т.к. использование прибора носит вероятностный характер, а результаты исследования основаны на субъективной оценке специалиста-полиграфолога. Ключевые слова: метод психофизиологических исследований, психофизиологический феномен, полиграф, «детектор лжи», тестирование на полиграфе, опрос с использованием полиграфа.
Бұл мақалада полиграфты қолдана отырып, психифизиологиялық зерттеу әдісін (бұдан әрі – ПФИ) қолдану бойынша әлем елдерінің тәжірибесі қарастырылады. Атап айтқанда, әр түрлі елдердегі ПФИ дамуының қысқаша тарихы, пайдалану салалары мен елдердің озық тәжірибелері көрсетілген полиграфты пайдаланудың заманауи тәжірибесі және т. б. талданады және қорытындыланады. Мақаланың әдіснамасы ғылыми әдебиетті іріктеу, талдау, жүйелеу және логикалық қорыту нәтижесінде алынған ақпаратты шоғырландыруға; проблеманың нақты жай-күйінің қазіргі деңгейін кешенді сипаттайтын теориялық материалдар мен мәліметтерді Талдамалық-синтетикалық ұғынуға, оны талдау мен бағалауға, сондай-ақ полиграфты қолдана отырып, ПФИ әдісінің негізгі үрдістерін, бағыттары мен даму перспективаларын анықтауға негізделеді. Мақалада сонымен қатар жастардың деструктивті мінез-құлық тенденцияларын диагностикалау мен ерте алдын-алудағы полиграфтың мүмкіндіктерін зерттеу нәтижелері келтірілген, полиграфты қолданудың халықаралық тәжірибесі негізінен қылмысқа қарсы күрес болып табылады. Жүргізілген шолудың негізінде көптеген елдердің заңнамасы полиграфтың көмегімен жүргізілген психофизиологиялық зерттеулердің нәтижелерін пайдалануға сыни тұрғыдан қарайды деген қорытынды жасалды. құрылғыны пайдалану ықтималды, ал зерттеу нәтижелері полиграфологтың субъективті бағалауына негізделген. Түйінді сөздер: психофизиологиялық зерттеу әдісі, психофизиологиялық құбылыс, полиграф, "өтірік детекторы", полиграфта тестілеу, полиграфты қолдана отырып сұрау.
This article reviews the experience of countries around the world in the use of psychophysiological examination (hereinafter referred to as PBI) with the use of polygraph. In particular, it analyzes and summarizes a brief history of PFI development in different countries, modern experience in the use of polygraph with an indication of the areas of use and best practices of countries, etc. The methodology of the article is based on the concentration of information obtained as a result of selection, analysis, systematization and logical generalization of scientific literature; analytical and synthetic comprehension of theoretical materials and data, which comprehensively characterize the existing level of the actual state of the problem, its analysis and evaluation, as well as identification of main trends, directions and prospects of the PFI method with a polygraph. The article also presents the results of studies of polygraph possibilities in the diagnosis and early prevention of destructive tendencies in the behavior of young people, proves that the international experience of polygraph application is mainly in the fight against crime. On the basis of the review was concluded that the legislation of most countries has a critical approach to the use of results of psychophysiological studies conducted with the help of polygraph, because the use of the device has a probabilistic nature, and the results of the study are based on the subjective assessment of a polygraph examiner. Keywords: method of psychophysiological research, psychophysiological phenomenon, polygraph, lie detector, polygraph testing, polygraph interview.