РЕЗУЛЬТАТЫ РАСКОПОК РАЗРЕЗА КРЕПОСТНОЙ СТЕНЫ ГОРОДА СЫГАНАК
Authors: Мургабаев С. 
Published: November 2023

2022 жылы Сығанақ қаласының оңтүстік қақпасынан оңтүстік батысқа қарай 70 м қашықтықтағы қамал қабырғасына перпендикуляр бағытта ені 3 м, ұзындығы 20 м келетін кесік қазбасы салынған бола- тын. Бұл қазба қамал қабырғасының архитектуралық ерекшелігін және құрылыс кезеңдерін нақтылау жолында айтарлықтай мәлімет берді.Кесіктің жоғарғы жағы қаланың ішке қарайғы аумағының 7 метрін қамтыса, төменгі жағы төбенің етегіне дейін жеткізілді. Қазба орны 0,50 м ярустарға бөлінді. Төмен қарай 6 ярус, ендей 9-18 ярустар аралығында Сығанақ қаласының жоғарғы қабаттағы қамал қабырғасы байқа-лады. Кесіндіге қарағанда бұл қамалдың екі кезеңде соғылғандығы немесе уақыт өте келе қаптау арқылы күшейтілгендігі аңғарылады. Реперлік нүктеден 5 м теренде (10 ярус) шығыс және солтүстік кесік түйіс-кен тұста адам қаңқасы анықталды. Бұл жердегі топырақ қатты тығыздықтан құралғандықтан қаңқаны тазалау қиынға соқты. Соған қарамастан басының солтүстік батысқа бағытталғандығы белгілі болды. Бір қызығы қазба жұмысы барысында реперлік нүктеден 6 м теренде жатқан (12 ярус) астыңғы қабаттағы қамал қабырғасы деп топшаланған қатты тығыздықтың астыңғы жағынан мойын омыртқасы ирелендеп майысып жатқан адам қаңқасы анықталды. Бұл қаңқаның белінен төмен қарайғы бөлігі тік шұқырға салынған сияқты. Яғни арнайы жерленбегендігі байқалады. 10 ярустан табылған ыдыс бөліктерін М.Тұяқбаев XIII ғасырға мерзімдеген. Осы кезде Жошы әскерлерінің Сырдарияның төменгі ағысына қарай жорықтар жасағандығы белгілі. Кілт сөздер: Сығанақ, Сырдария, кесік қазбасы, қамал қабырғасы, қыпшақтар, моңғолдар.
В 2022 году перпендикулярно крепостной стене, в 70 м к юго-западу от южных ворот города Сыганак, был заложен раскоп шириной 3 м и длиной 20 м. Раскопки позволили значительно уточнить архитектуру крепостной стены и этапы строительства. Верхняя часть разреза охватывает 7 метров внутренней части города, а нижняя доведена до подножья холма. Раскоп разделили на ярусы по 0,50 м. Ниже 6 яруса, по ширине с 9 по 18 ярус фиксируется крепостная стена верхнего строительного горизонта города Сыганак. Судя по разрезу, видно, что крепость возводилась в два этапа или со временем была укреплена облицовкой. На глубине 5 м от точки репера (10 ярус) на стыке восточного и северного разрезов обнаружен скелет. Очистка скелета была затруднена из-за того, что почва в этом месте сильно уплотнена. Установлено, что погребенный обращен головой на северо-запад. На глубине 6м от реперной точки (12 ярус), под плотным слоем почвы, предположельно первоначальная крепостная стена, обнаружен костяк с сильно искривленным шейным позвонком. Часть костяка ниже талии, находится в яме в вертикальном положении. Фрагменты сосуда, обнаруженные в 10 ярусе, датируются М. Туякбаевым XIII веком. Известно, что в это время войска Джучи совершали походы к нижнему течению Сырдарьи. Ключевые слова: Сыганак, Сырдарья, раскоп, крепостная стена, кыпчаки, монголы.
In 2022, an excavation 3 m wide and 20 m long was laid perpendicular to the fortress wall, 70 m southwest of the southern gate of the city of Syganak. The excavations made it possible to significantly refine the architecture of the fortress wall and the stages of construction. The upper part of the section covers 7 meters of the inner part of the city and the lower part is brought to the foot of the hill. The excavation was divided into tiers of 0.50 m each. Below the 6th tier, in width from 9 to 18 tiers, the fortress wall of the upper building horizon of the Syganak city is fixed. Judging by the section, it can be seen that the fortress was built in two stages or, over time, was reinforced with facing. A skeleton was found at a depth of 5 m from the benchmark point (10 tiers) at the junction of the eastern and northern sections. Cleaning the skeleton was difficult due to the fact that the soil in this place is highly compacted. It was established that the buried person turned his head to the north- west. At a depth of 6 m from the reference point (level 12), under a dense layer of soil, presumably the original fortress wall, a skeleton with a strongly curved cervical vertebra was found. The part of the skeleton below the waist is in a pit in a vertical position. The fragments of the vessel found in the 10th tier are dated by M. Tuyakbaev to the 13th century. It is known that at this time the troops of Jochi made campaigns to the lower reaches of the Syrdarya. Keywords: Syganak, Syrdarya, excavation, fortress wall, Kypchaks, Mongols.