ХХ ҒАСЫР БАСЫНДА ШЫМКЕНТ ҚАЛАСЫНДАҒЫ МҰСЫЛМАН БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫН РЕФОРМАЛАУ ТАРИХЫ: ПЕДАГОГИКА МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ЖАҢА ӘДІСТІ МЕКТЕПТЕРДІ ДАЙЫНДАУ
Authors: Шекербеков К.М. 
Published: November 2023

В статье описана история развития новометодных школ в Чимкенте в начале ХХ века. Повышение интереса к проблемам образования, продиктовано исторической потребностью в его преобразовании, так как XX век стал тем особым рубежом в эволюции человечества, когда все проблемы и противоречия, бывшие ранее либо частными, либо локальными, приобрели глобальный характер. Развитие общества теперь будет определять образование, а иначе произойдет стагнация, которая перейдет в коллапс общества. В рамках данной темы представлены данные Сырдарьинской области Туркестанского края, в том числе города Шымкент, указывающие на ряд проблемных ситуаций в системе развития новометодных школ. Расширенный подход к рассмотрению данной темы продиктован веяниями социально – экономи- ческого прогресса и немыслим без подъема образования, науки и культуры, также мусульманских учебных учреждений (мектебы и медресе). Возможна только одна единственная стратегия на XXI век - это приоритетное развитие образования, науки, культуры, нравственности как основ высоких качеств человека. Эта проблема решается в процессе социализации индивидов, задачей которой как раз и является приобщение человека к нормам и ценностям культуры и превращение его в полноправного члена общества. Существенным компонентом процесса социализации индивидов выступает образование - обучение человека с целью передачи накопленных знаний и культурных ценностей. Ключевые слова: образование, социализации индивидов, новометодные школы, прогресс, мусульманские учебные учреждения, мектеп, медресе, училище.
Мақалада ХХ ғасырдың басындағы Шымкент қаласындағы білім беру жүйесінің ерекшеліктері мен жаңа әдісті мектептердің даму тарихы сипатталған. Білім беру мәселелерінде қызығушылықтың артуы оны қайта қарауға деген тарихи қажеттіліктен туындады. XX ғасырдың басы адамзат эволюциясындағы ерекше кезеңге айналды. Ескі білім беру жүйесі мен қоғамның дамуына сай емес барлық мәселелер мен қарама-қайшылықтар жаһандық сипатқа ие болды. Аталған тақырып аясында Түркістан өлкесіндегі Сырдария облысы, оның ішінде Шымкент қаласын-дағы жаңа әдісті мектептерді дамыту жүйесіндегі бірқатар проблемалық жағдайларды көрсететін дерек-тер ұсынылған. Қарастырылып отырған кезеңдегі өзіне тән барлық өзгерістермен аймақтағы халықтық білім берудің жағдайы, мұсылмандық оқу орындарының (мектептер мен медреселердің) құрылымы мен оқу бағдарламаларының мазмұны талданады. Зерттеу аясында білім, ғылым және мәдениет мәселелері әлеуметтік-экономикалық прогресс тенденцияларымен байланыстыра жаңа деректермен дәлелденді. ХХІ ғасырға тән стратегия – бұл жоғары адами қасиеттердің негізі ретінде білімнің, ғылымның, мәдениеттің, адамгершіліктің басым дамуы. Бұл мәселе жеке тұлғалардың әлеуметтену процесінде шешіледі, оның міндеті адамды мәдениеттің нормалары мен құндылықтарымен таныстыру және оны қоғамның толыққан-ды мүшесіне айналдыру болып табылады. Кілт сөздер: білім беру, жеке тұлғаны әлеуметтендіру, жаңа әдісті мектептер, прогресс, мұсылман оқу орындары, мектеп, медресе, училище.
Тhe article describes the history of the development of newmethodicschools in Сhimkent at the beginning of the 20th century.The increase in interest in the problems of education is dictated by the historical need for its transformation, since the ХХth century has become that special frontier in the evolution of mankind, when all problems and contradictions that were previously either private or local have acquired a global character. the development of society will now determine education, otherwise there will be stagnation, which will go into the collapse of society. This topic presents data indicating a number of problematic situations in the development system of newmethodicschools. The expanded approach to the consideration of this topic is dictated by the trends of socio- economic progress and is unthinkable without the rise of education, science and culture.Only one single strategy for the 21st century is possible - this is the priority development of education, science, culture, morality as the foundations of human high qualities. This problem is solved in the process of socialization of individuals, the task of which is precisely to introduce a person to the norms and values of culture and turn him into a full member of society. An essential component of the process of socialization of individuals is education - training a person in order to transfer accumulated knowledge and cultural values. Keywords: education, socializations of individual, newmethodic schools, progress, muslim educational institutions, mektep, madrasah, school.