О НЕОБХОДИМОСТИ ОБУЧЕНИЯ ТРИГОНОМЕТРИИ АЛЬ-ФАРАБИ В СИСТЕМЕ ШКОЛЬНОГО ИНФОРМАТИКО-МАТЕМАТИЧЕСКОГО ОБРАЗОВАНИЯ
Authors: Акжолова А.А. 
Published: October 2023

Орта ғасыр дәуірінің ұлы ойшылы әл-Фарабидің тригонометриялық мұрасы – әлемдік ғылым мен өркениеттің дамуына баға жетпес үлес қосқан орасан зор теориялық және практикалық құндылыққа ие. Ол бір градусты синусты табудың және практикадағы әртүрлі есептерді шешуге қажетті тригонометриялық кестелерді құрудың бірегей алгоритмдерін ұсынады. Оларды қазіргі заманғы информатика-математикалық білімге енгізу ұлы ғалымның мұрасын кеңінен дәріптеуді ғана емес, сонымен қатар, тригонометрияны оқыту мазмұнын байытуға, оның қолданбалы бағытын күшейтуге, оқушылардың математика мен информатика саласындағы пәндік білім жүйесін кеңейтуге мүмкіндік береді, сондай-ақ, компьютерлік бағдарламалық жасақтамасыз кесте құру мүмкін емес. Әл-Фарабидің математикалық мұрасының басым бөлігін, оның ішінде тригонометрия бойынша еңбектерін алғаш рет Ислам шығысының математика және педагогика тарихы саласын салыстырмалы түрде белгілі қазақстандық ғалым Ауданбек Көбесов тауып, зерттеді. Бірақ, әл-Фарабидің тригонометриялық мұрасының дидактикалық әлеуетін және оны оқу үдерісіне енгізу мәселелерін әлі ешкім зерттеген жоқ. Бұл жұмыстың мақсаты – ұлы ғалымның тригонометриялық мұрасымен танысу, оны мектептегі информатика- математикалық білім беру жүйесіне енгізу мүмкіндігін зерттеу және оқытудың тиімділігін арттыруда заманауи ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану. Түйін сөздер: Әл-Фарабидің тригонометриясы, GeoGebra, синустар кестесін құру, оқытудағы тарихизм принципі, алпысыншы санау жүйесі, тригонометриялық сызықтар.
Тригонометрическое наследие аль-Фараби – великого мыслителя эпохи средневековья, внесшего неоценимый вклад в развитие мировой науки и цивилизации, представляет огромную теоретическую и практическую ценность. В нем предлагаются уникальные алгоритмы нахождения синуса одного градуса и построения тригонометрических таблиц, необходимых для решения различных задач практики. Включение их в современное информатико-математическое образование позволит не только популяризировать наследие великого ученого, но и обогатит содержание обучения тригонометрии, усиливая его прикладную направленность, расширит систему предметных знаний обучающихся как по математике, так и информатике, поскольку построение таблицы невозможно без программной реализации на компьютере. Как и преобладающая часть математического наследия аль-Фараби, его труды по тригонометрии впервые обнаружены и изучены сравнительно недавно известным казахстанским ученым в области истории математики и педагогики исламского Востока Ауданбеком Кубесовым. Но дидактический потенциал тригонометрического наследия аль- Фараби и вопросы его внедрения в учебный процесс до сих пор никем не исследованы. Целью данной работы является знакомство с тригонометрическим наследием великого ученого и изучение возможности внедрения его в систему школьного информатико-математического образования. Ключевые слова: тригонометрия аль-Фараби, GeoGebra, составление таблицы синусов, принцип историзма в обучении, шестидесятеричная система счисления, тригонометрические линии.
The trigonometric legacy of al-Farabi, the great thinker of the Middle Ages, who made an invaluable contribution to the development of world science and civilization, is of great theoretical and practical value. It offers unique algorithms for finding the sine of one degree and constructing trigonometric tables necessary for solving various practical tasks. Their inclusion in modern computer science and mathematics education will not only popularize the legacy of the great scientist, but also enrich the content of teaching trigonometry, strengthening its applied orientation, expand the system of subject knowledge of students in both mathematics and computer science, since the construction of a table is impossible without software implementation on a computer. Like the predominant part of al-Farabi's mathematical heritage, his works on trigonometry were first discovered and studied relatively recently by Audanbek Kubesov, a well- known Kazakh scientist in the field of the history of mathematics and pedagogy of the Islamic East. But the didactic potential of the trigonometric heritage of al-Farabi and the issues of its implementation in the educational process have not yet been investigated by anyone. The purpose of this work is to get acquainted with the trigonometric heritage of the great scientist and to study the possibility of introducing it into the system of school computer science and mathematics education. Keywords: Al-Farabi trigonometry, GeoGebra, compilation of the sine table, the principle of historicism in teaching, the sixtieth number system, trigonometric lin.