KƏLLƏ ƏSASININ UZUNLUĞU VƏ ENİNİN YAŞ VƏ CİNSİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ VƏ ONLARIN KRANİOMETRİK PARAMETR GÖSTƏRİCİLƏRİLƏ KORRELYASİYASI
Authors: Abdullayev A.S. 
Published: January 2025

Məqalədə kəllə əsasının uzunluq və en parametrlərinin yaş və cinsi xüsusiyyətlərini, eləcə də onların digər kraniometrik parametrlərlə korrelyasiyasını öyrənmək məqsədilə aparılmış tədqiqatın nəticələri şərh edilmişdir. Tədqiqatda 200 kişi və qadın kəlləsindən istifadə edilmişdir: gənclik dövrü – 20, I yetkinlik dövrü – 68, II yetkinlik dövrü – 72, ahıl dövrü – 40. Tədqiqatda parametrik və qeyri-parametrik statistika üsullarından istifadə edilmişdir. Kişi yaş dövrlərinə aid kranioloji materialda kəllə əsasının uzunluq parametrinin təhlili zamanı statistik etibarlı fərq müəyyən edilməmişdir. Qadın kəllələrində kəllə əsasının uzunluq göstəriciləri yaş dövrlərinə görə F – Fisher meyarı üzrə statistik dürüst fərqlənmişdir (PF=0,045). H-Kruskal-Uollis meyarının tətbiqi zamanı belə bir fərq müəyyən edilməmişdir (PH=0,210). F – Fişer və U – Mann-Uitni meyarlarının tətbiqi həm gənclik (PF=0,002; PU=0,003), həm də II yetkinlik (PF=0,001; PU=0,002) dövrlərində kişi və qadın kəllələri arasında kəllə əsası uzunluğu parametri üzrə statistik dürüst fərq aşkar edilmişdir. Qadın və kişi kəllələrinin kəllə əsasının eninə görə təhlili I yetkinlik dövründə U-Mann-Uitni meyarı üzrə (pU=0,034), II yetkinlik dövründə isə F – Fişer və U – Mann-Uitni meyarları üzrə (pF=0,050; pU=0,033) statistik etibarlı fərq aşkar edilmişdir. Kəllə əsasının uzunluğu və eni parametrlərinin yaş dövrləri və kişi və qadın kəllələri üzrə göstəriciləri cədvəllər şəklində təqdim edilmişdir. Tədqiq olunan parametrlərin 28 kraniometrik parametr ilə korrelyasiya münasibətləri öyrənilmişdir.
В статье представлены результаты исследования, проведенного с целью изучения возрастных и половых особенностей, а также корреляции с показателями других краниометрических параметров длины и ширины основания черепа. В качестве материала для исследования были использованы 200 мужских и женских черепов: юношеский возраст – 20, первый зрелый возраст – 68, второй зрелый возраст – 72, пожилой возраст – 40. На краниологическом материале, относящемся к мужским возрастным периодам, при анализе параметра длины основания черепа статистически значимая разница не была выявлена (PF=0,075; PH=0,225). На женских черепах показатели параметра длины основания черепа статистически достоверно различались с применением критерия F-Фишера (PF=0,045). Применение H-критерия Краскела-Уоллиса такую разницу не выявила (PH=0,210). С применением критерия F-Фишера и Uкритерия Манна-Уитни выявлены разницы показателей длины основания черепа между мужскими и женскими черепами юношеского (PF=0,002; PU=0,003) и второго зрелого возрастов (PF=0,001; PU=0,002). Анализ мужских и женских черепов по параметру ширины основания черепа выявил статистическую достоверную разницу в первом зрелом возрасте U-критерием (PU=0,034), а во втором зрелом возрасте F-критерием и U-критерием (PF=0,050; PU=0,033). Показатели параметров длины и ширины основания черепа по возрастным периодам и по мужским и женским черепам приведены в виде таблиц. Изучена корреляция исследованных параметров с 28 краниометрическими показателями.
The article presents the results of a study conducted to investigate age and gender characteristics, as well as correlations with indicators of other craniometric parameters of the length and breadth of the cranial base. 200 male and female skulls were used as material for the study: adolescence age: 20, 1st adulthood: 68, 2nd adulthood: 72, elderly age: 40. On craniological material relating to male age periods, when analyzing the parameter of the length of the cranial base, no statistically significant difference was revealed (PF = 0,075; PH = 0,225). On female skulls, the indicators of the skull base length parameter were statistically significantly different using the Fisher F test (PF = 0,045). Application of the Kruskal-Wallis H test did not reveal such a difference (PH = 0.210). Using the Fisher F test and the Mann-Whitney U test, differences in the length of the skull base were identified between male and female skulls of adolescence (PF = 0.002; PU = 0.003) and second adulthood (PF = 0.001; PU = 0.002). Analysis of male and female skulls in terms of the breadth of the cranial base revealed a statistically significant difference in the first adulthood age using the U-criterion (PU = 0.034), and in the second adulthood age using the F-criterion and U-criterion (PF = 0.050; PU = 0.033). Indicators of the parameters of the length and breadth of the cranial base by age periods and for male and female skulls are given in the form of tables. The correlation of the investigated parameters with 28 craniometric indicators was studied.