ПУТИ ФОРМИРОВАНИЯ НАВЫКОВ СЛОВООБРАЗОВАНИЯ У ДОШКОЛЬНИКОВ С ОБЩИМ НЕДОРАЗВИТИЕМ РЕЧИ
Authors: Ибатова Г.Б. , Сатова А.Қ. 
Published: October 2023

Мақалада жалпы сөйлеу тілі дамымаған мектеп жасына дейінгі балалардың сөзжасам дағдыларын эксперименталды қалыптастыру жолдары ұсынылған. Мектеп жасына дейінгі балалардың сөзжасам дағдыларын қалыптастыру мәселесі маңызды. Біздің зерттеуіміз бойынша қазіргі уақытқа дейін жалпы сөйлеу тілі дамымаған мектеп жасына дейінгі балалардың сөзжасам дағдыларының ерекшеліктері және дамыту жолдарын анықтау мәселесіне жеткілікті түрде назар аударылмағаны айқындалып отыр. Жалпы сөйлеу тілінің дамымауы соңғы жылдары тіл кемшіліктерінің ішінен жиі кездесетін және күрделі бұзылыс болып есептеледі. Онда балалардың есту қабілеті және зиятының дамуы қалыпты, алайда сөйлеу тілінің барлық құрама компоненттері қалыптаспаған болып келеді, атап айтқанда сөз қоры, дыбыстық жағы, грамматикалық құрылымы. Ал грамматикалық құрылымы түсінігіне балалар тілінің сөзжасам, сөзөзгерту, сөйлем құрау дағдылары кіреді. Баланың тіл дамуында ерекше рөлге сөзжасам мен сөзөзгерту ие. Сөзжасам бір жағынан сөздік қорды молайтудың ерекше жолы, яғни тілдің сөздік құрамын толықтыру құралы болса, екінші жағынан тілдің морфологиялық жүйесінің құрама бөлігі болып табылады, себебі сөзжасам морфемалардың түрлі тәсілдермен қосылуы арқылы жасалады. Аталған балаларда сөзжасам дағдылары жетілмеген болып келеді. Ол өз кезегінде балалардың байланыстырып сөйлеуіне, еркін түрде сөз арқылы қарым-қатынасқа түсуіне, әлеуметтенуіне кедергі жасайды. Ол дағдыларды арнайы логопедиялық жұмыста дамытып, жетілдірумен айналысу аса маңызды. Сондықтан, біз мақаламызда ғылыми зерттеуіміздің бір бөлігі – жалпы сөйлеу тілі дамымаған мектеп жасына дейінгі балалардың сөзжасам білік, дағдыларын қалыптастыру жолдарын ұсынып отырмыз. Түйін сөздер: жалпы сөйлеу тілінің дамымауы, логопедиялық педагогикалық жұмыс, сөзжасам білік пен дағдылары, сөз түбірі, туынды сөз.
В статье рассматриваются данные экспериментальных исследований эффективности путей формирования навыков словообразования у дошкольников с общим недоразвитием речи. Проблема формирования у дошкольников с общим недоразвитием речи навыков словообразования является очень важной. По нашим наблюдениям, до настоящего времени недостаточно исследований, касающихся особенностей и путей формирования навыков словообразования у дошкольников с общим недоразвитием речи. В целом общее недоразвитие речи является одной из самых распространенных и серьезных нарушений речи в последние годы. При нормальном развитии слуха и интеллекта у детей не сформированы все компоненты речи, в частности словарный запас, звуковой, грамматический строй. Понятие грамматического строя включает в себя языковые навыки детей словообразования, словоизменения, построения предложений. У этих детей несовершенные навыки словообразования. Это, в свою очередь, мешает детям свободному речевому общению и социализации. Особую роль в развитии речи детей играет словообразование или словотворчество. Словообразование представляет собой, особый путь обогащения словаря, одно из основных средств пополнения словарного состава языка, а также оно является составной частью морфологической системы языка, так как словообразование происходит путём соединения, комбинирования морфем. Важно развивать и совершенствовать эти навыки в специальной логопедической работе. Поэтому, в нашей статье мы представляем часть нашего исследования – пути формирования словообразовательных навыков у дошкольников с общим недоразвитием речи. Ключевые слова: общее недоразвитие речи, логопедическая педагогическая работа, словообразовательные навыки, корень слова, производное слово.
The article discusses the data of experimental studies of the effectiveness of ways to form word formation skills in preschoolers with general speech underdevelopment. The problem of the formation of word formation skills in preschoolers with general underdevelopment of speech is very important. According to our observations, there is still insufficient research concerning the features and ways of forming word formation skills in preschoolers with general speech underdevelopment. In general, the general underdevelopment of speech is one of the most common and serious speech disorders in recent years. With the normal development of hearing and intelligence, children do not have all the components of speech, in particular vocabulary, sound, grammatical structure. The concept of grammatical structure includes the language skills of children of word formation, inflection, sentence construction. These children have imperfect word formation skills. This, in turn, prevents children from free speech communication and socialization. Word formation or word-making plays a special role in the development of children's speech. Word formation is a special way of enriching the dictionary, one of the main means of replenishing the vocabulary of the language, and it is also an integral part of the morphological system of the language, since word formation occurs by combining morphemes. It is important to develop and improve these skills in special speech therapy work. Therefore, in our article we present a part of our research - ways of forming the word-formation skills of preschoolers with general speech underdevelopment. Keywords: general underdevelopment of speech, speech therapy pedagogical work, word-building skills, word root, derived word.