ӨЗІН-ӨЗІ БАҒАЛАУДЫҢ ӨЗІН-ӨЗІ РЕТТЕУМЕН БАЙЛАНЫСЫ ЖӘНЕ ЭМОЦИЯЛАРДЫ БАСҚАРУ ТӘСІЛДЕРІ.
Authors: Ауельбекова Н.Ж. 
Published: October 2023

В данной статье самооценка рассматривается как основа психического и социального благополучия, описана ее взаимосвязь с саморегуляцией и предложены способы управления негативными эмоциями. Самооценка выступает как системообразующее ядро индивидуальности личности, которое определяет самоотношение, жизненную позицию, формирует представление о себе и является одним из основных факторов самореализации человека в жизни. Важными функциями самооценки являются сохранение чувства собственного достоинства и идентичности, защита от стресса и восстановление человека после неудач. Быстрая реакция, умение рисковать и скорость выполнения поставленной задачи и отличает людей с высокой самооценкой от остальных. Анализируются работы российских и зарубежных авторов о взаимосвязи самооценки и саморегуляции. Рассматриваются особенности саморегуляции студентов с разным уровнем самооценки. Собраны данные эмпирических исследований зарубежных и российских ученых для более ясного понимания роли самооценки в жизни человека. В этой статье подчеркивается важность самооценки, как фактора развития и реализации потенциала человека. Особое значение для развития самооценки уделяется осознанности и пониманию своих потребностей и также их реализация. Активная жизненная позиция, высокий уровень энергии и здоровая самооценка взаимосвязаны между собой. Высокая самооценка ведет к счастью, а низкая к депрессии, поэтому важно фокусироваться на положительном опыте и быть оптимистом. Желание повысить свою самооценку, подрывает саморегуляцию в значимых для личности областях и оптимальным выходом из данной ситуации может служить опора на более надежные цели. Для получения хороших результатов в достижении целей необходимо иметь хороший источник мотивации, отказавшись от самоутверждения. В статье неудача объясняется не отсутствием способностей, а сдерживанием усилий, как распространенная стратегия самоограничения из-за страха провала. Рассматривая гендерные особенности самооценки, ключевым моментом в достижении успеха является высокая самооценка и способность идти на риск, что более свойственно мужчинам, несмотря на более низкую самооценку женщин и более ответственный подход в решении определенных задач. Что касается саморегуляции, то женщины более гибкие в управлении эмоциями. Данная статья состоит из двух частей, в первой из которых дан теоретический обзор самооценки, а во второй части представлены эффективные способы саморегуляции. Причина возникновения негативных эмоций зависит не от самой ситуации, а от того как человек ее оценивает. Для эффективной саморегуляции предлагается планирование, осознанное наблюдение за своим внутренним состоянием, принятие наличие проблемы, проговаривание вслух своих опасений, поиск новых альтернативных вариантов решения задачи, полная информированность о проблеме, дифференциация чувств, ощущений, образов, снижение уровня притязаний, наличие запасного плана, выражение недовольства в социально приемлемых формах, переоценка ситуации, взгляд со стороны, саморефлексия, негативные эмоции надо выпускать через физические нагрузки, не отрицать, а принимать негативные эмоции и быть честным с собой. Можно использовать негативные эмоции, как ресурс для самовыражения себя через творчество. Тревожность мешает человеку более осмысленно жить и именно по этой причине, такой человек имеет склонность к избеганию ответственности за свою жизнь. При наличии высокого уровня тревожности и низких показателях осмысленности жизни и самоконтроля, человек практически не располагает возможностью для эффективного совладания. Кроме того, для тревожного, эмоционально нестабильного человека характерно ощущение неуверенности в себе. А высокий уровень оптимизма помогает более гибко справляться с трудностями, иметь здоровую самооценку и видеть во всем положительные моменты, избегая концентрации на негативных ситуациях. А самое главное важно понимать, что эмоции не должны задерживаться в теле, а проходить свободно, поэтому основной задачей человека является своевременно реагировать на них, оберегая свои границы. Важна психогигиена, высокий уровень ответственности и активные действия. Ключевые слова: самооценка, саморегуляция, управление эмоциями, психическое здоровье.
Бұл мақалада өзін-өзі бағалау психикалық және әлеуметтік әл-ауқаттың негізі ретінде қарастырылады, оның өзін-өзі реттеумен байланысы сипатталады және теріс эмоцияларды басқару жолдары ұсынылады. Өзін-өзі бағалау тұлғаның өзіндік көзқарасын, өмірлік ұстанымын анықтайтын, өзі туралы түсінікті қалыптастыратын және адамның өмірде өзін- өзі жүзеге асыруының негізгі факторларының бірі болып табылатын тұлғаның жеке даралығының жүйе құраушы өзегі ретінде әрекет етеді. Адам өміріндегі өзін-өзі бағалаудың рөлін анықтау үшін маңызды зерттеулер жиналды. Өзін-өзі бағалаудың маңызды функциялары өзін-өзі бағалау мен жеке басын сақтау, стресстен қорғау және сәтсіздіктерден кейін адамды қалпына келтіру. Жылдам реакция, тәуекелге бару және тапсырманы орындау жылдамдығы және өзін-өзі бағалауы жоғары адамдарды басқалардан ерекшелендіреді. Ресейлік және шетелдік авторлардың өзін-өзі бағалау мен өзін-өзі реттеудің өзара байланысы туралы жұмыстары талданады. Өзін-өзі бағалаудың әртүрлі деңгейі бар студенттердің өзін-өзі реттеу ерекшеліктері қарастырылады. Адам өміріндегі өзін-өзі бағалаудың рөлін неғұрлым нақты түсіну үшін шетелдік және ресейлік ғалымдардың эмпирикалық зерттеулерінің мәліметтері жинақталған. Бұл мақалада адамның әлеуетін дамыту мен іске асырудың факторы ретінде өзін-өзі бағалаудың маңыздылығы туралы баса айтылған. Өзін-өзі бағалауды дамыту үшін олардың қажеттіліктерін түсінуге, сондай-ақ оларды жүзеге асыруға ерекше мән беріледі. Белсенді өмірлік ұстаным, энергияның жоғары деңгейі және салауатты өзін-өзі бағалау өзара байланысты. Өзін-өзі жоғары бағалау бақытқа, ал өзін-өзі төмен бағалау депрессияға әкелуі мүмкін, сондықтан оң тәжірибеге назар аударып, оптимист болу керек. Өзін-өзі бағалауды арттыруға деген ұмтылыс адам үшін маңызды салаларда өзін-өзі реттеуді бұзады және осы жағдайдан шығудың дұрыс жолы, сенімді мақсаттарға сүйену болып табылады. Мақсаттарға қол жеткізуде жақсы нәтижелерге жету үшін өзін-өзі бекітуден бас тарту арқылы жақсы ынталандыру көзі болуы керек. Мақалада сәтсіздік қабілетінің жоқтығынан емес, өзін ұстаудың жалпы стратегиясы ретінде сәтсіздіктен қорқу арқылы түсіндіріледі. Өзін-өзі бағалаудың гендерлік ерекшеліктерін ескере отырып, сәттілікке жетудің жолы, өзін-өзі жоғары бағалау және тәуекелге бару қабілеті болып табылады. Бұл әйелдердің өзін-өзі бағалауы төмен және белгілі бір мәселелерді шешуде жауапты тәсілге қарамастан ерлерге тән. Өзін-өзі реттеуге келетін болсақ, әйелдер теріс эмоцияларды басқаруға еркектерге қарағанда икемді. Бұл мақала екі бөлімнен тұрады, олардың біріншісінде өзін-өзі бағалаудың теориялық шолуы берілген, ал екінші бөлімде өзін-өзі реттеудің ең тиімді әдістері ұсынылған. Теріс эмоциялардың себебі жағдайдың өзіне емес, адамның оны қалай бағалайтынына байланысты. Тиімді өзін-өзі реттеу үшін жоспарлау, сіздің ішкі жағдайыңызды саналы түрде бақылау, мәселенің бар- жоғын қабылдау, өз қорқыныштарын дауыстап айту, мәселені шешудің жаңа балама нұсқаларын іздеу, проблема туралы толық ақпарат алу, сезімдерді, сезінуді, бейнелерді саралау, талаптардың деңгейін төмендету, қосалқы жоспардың болуы, өз наразылығын әлеуметтік қолайлы түрде білдіру, проблемаға басқа жақтан қарау, рефлексия, теріс эмоциялар физикалық белсенділік арқылы босатылуы керек, теріс эмоцияларды жоққа шығармай, оларды қабылдап, өзіне адал болу. Теріс эмоцияларды шығармашылық арқылы өзін-өзі көрсету үшін ресурс ретінде пайдалануға болады. Мазасыздық адамның мағыналы өмір сүруіне кедергі келтіреді, сондықтан мұндай адам өз өмірі үшін жауапкершіліктен аулақ болуға бейім. Мазасыздықтың жоғары деңгейі және өмірдің маңыздылығы мен өзін-өзі бақылаудың төмен деңгейі болған кезде, адамның ұстамдылығы мүмкін емес. Сонымен қатар, мазасыз, эмоционалды тұрақсыз адамға өз-өзіне күмәндану сезімі тән. Оптимизмнің жоғары деңгейі қиындықтарды икемді түрде жеңуге, салауатты өзін-өзі бағалауға және жағымсыз жағдайларға назар аудармай, барлық жағымды жақтарды көруге көмектеседі. Ең бастысы, теріс эмоциялар денеде қалмай, одан еркін өту керек, сондықтан адамның басты міндеті, өз шекараларын қорғап, оларға уақытында жауап беру. Сондықтан адам үшін психогигиена, жауапкершіліктің жоғары деңгейі және белсенділік өте маңызды. Түйінді сөздер: өзін-өзі бағалау, өзін-өзі реттеу, эмоцияларды басқару, психикалық денсаулық.
This article considers self-esteem as the basis of mental and social well-being, describes its relationship with self-regulation and suggests ways to manage negative emotions. Self-esteem acts as a system-forming the core of a person's individuality, which determines the self - attitude, life position, forms an idea of oneself and is one of the main factors of a person's self-realization in life. Important functions of self-esteem are the preservation of self-esteem and identity, protection from stress and recovery of a person after failures. Quick reaction, the ability to take risks and the speed of completing the task is what distinguishes people with high self-esteem from the rest. The works of Russian and foreign authors on the relationship of self-esteem and self-regulation are analyzed. The features of self-regulation of students with different levels of self-esteem are considered. The data of empirical studies of foreign and Russian scientists are collected for a clearer understanding of the role of self-esteem in human life. This article emphasizes the importance of self-esteem as a factor in the development and realization of human potential. Special importance for the development of self-esteem is given to awareness and understanding of their needs and also their implementation. An active lifestyle, a high level of energy and a healthy self-esteem are interrelated. High self-esteem leads to happiness, and low self-esteem leads to depression, so it is important to focus on positive experiences and be optimistic. The desire to increase one's self- esteem undermines self-regulation in areas that are important to the individual and the best way out of this situation can be to rely on more reliable goals. To get good results in achieving goals, it is necessary to have a good source of motivation, giving up self-affirmation. In the article, failure is explained not by a lack of abilities, but by restraining efforts, as a common strategy of self-restraint due to fear of failure. Considering the gender characteristics of self-esteem, the key to achieving success is high self-esteem and the ability to take risks, which is more characteristic of men, despite the low self-esteem of women and a more responsible approach to solving certain tasks. As for self- regulation, women are more flexible in managing emotions. This article consists of two parts, the first of which gives a theoretical overview of self-esteem, and the second part presents effective ways of self-regulation. The cause of negative emotions does not depend on the situation itself, but on how a person evaluates it. For effective self-regulation, planning is proposed, conscious observation of one's inner state, acceptance of the presence of a problem, voicing one's fears aloud, search for new alternative solutions to the problem, full awareness of the problem, differentiation of feelings, sensations, images, reduction of the level of claims, the presence of a backup plan, expression of discontent in socially acceptable forms, reassessment of the situation, viewed from the side, self-reflection, negative emotions should be released through physical exertion, not to deny, but to accept negative emotions and be honest with yourself. You can use negative emotions as a resource for self-expression through creativity. Anxiety prevents a person from living more meaningfully and it is for this reason that such a person has a tendency to avoid responsibility for his life. In the presence of a high level of anxiety and low indicators of meaningfulness of life and self-control, a person has practically no opportunity for effective coping. In addition, an anxious, emotionally unstable person is characterized by a feeling of self-doubt. And a high level of optimism helps to cope with difficulties more flexibly, have a healthy self-esteem and see positive aspects in everything, avoiding focusing on negative situations. And most importantly, it is important to understand that emotions should not linger in the body, but pass freely, so the main task of a person is to respond to them in a timely manner, protecting their borders. Mental hygiene, a high level of responsibility and active actions are important. Key words: self-esteem, self-regulation, emotion management, mental health.