AZƏRBAYCAN ƏHALİSİNİN DEMOQRAFİK GÖSTƏRİCİLƏRİNİN DİNAMİKASINDA NƏZƏRƏ ÇARPAN ƏSAS TENDENSİYALAR
Authors: Xələfli X.N. , Tağıyeva F.Ş. , Rəhimov C.Ə. , Cəfərova X.H. , Vəkilov V.N. , Vahabov E.F. , Qasımova D.G. , İsaqova P.B. 
Published: January 2025

Məqalədə Azərbaycan əhalisinin demoqrafik göstəricilərinin dinamikasında nəzərə çarpan əsas tendensiyaların aşkar edilməsi məqsədilə aparılmış tədqiqat işi haqqında məlumat verilmişdir. 1960-2022-ci illər ərzində Azərbaycan Respublikası əhalisinin demoqrafik göstəricilərin (əhalinin orta illik sayı, doğum səviyyəsi, ölüm səviyyəsi) öyrənilməsi zamanı müəyyən edilmişdir ki, əhalinin orta illik sayı doğum səviyyəsi sayəsində müsbət dinamikaya malik olub, tədqiq olunan dövrdə davamlı şəkildə azalma meylinə malikdir. Məktəbyaşlı uşaqlar (0-4 yaş) arasında oğlanlar qızlara nisbətən üstünlük təşkil edirlər (müvafiq olaraq 100 000 əhaliyə görə 338,3 və 297,4 nəfər). Son 60 il ərzində ölüm səviyyəsinin ən yüksək göstəricisi 2021-ci ildə qeyd olunmuş və 1000 sakinə görə 7,7 nəfər təşkil etmişdir. Doğum səviyyəsi aydın şəkildə enmə tendensiyasına malikdir. 1960-cı ildə doğum göstəriciləri 1000 nəfərə görə 42,6 təşkil etmişdirsə, 2022-ci ildə 1000 nəfərə görə 12,2 səviyyəsi qeydə alınmışdır. Yaşama göstəricisi 2015-ci ildə son 50 ilin ən yüksək qiymətinə çataraq (kişilərdə 73,4 il, qadınlarda 77,9 il), 2020-ci ildə COVID-19 pandemiyası dövründə kəskin şəkildə azalmışdır (kişilərdə 69,5 il, qadınlarda 76,1 il).
В статье представлена информация об исследовательской работе, проводимой с целью выявления основных тенденций демографических показателей населения Азербайджана. В ходе изучения демографических показателей (среднегодовая численность населения, рождаемость, смертность) населения Азербайджанской Республики за период 1960-2022 годов было установлено, что среднегодовая численность населения имела положительную динамику за счет рождаемости, и имел тенденцию к непрерывному снижению в течение исследуемого периода. Среди детей школьного возраста (0-4 года) мальчики преобладают над девочками (338,3 и 297,4 на 100 000 населения соответственно). Самый высокий уровень смертности за последние 60 лет был зафиксирован в 2021 году и составил 7,7 человек на 1000 жителей. Рождаемость имеет явную тенденцию к снижению. Если в 1960 году рождаемость составляла 42,6 на 1000 человек, то в 2022 году — 12,2 на 1000 человек. Ожидаемая продолжительность жизни достигла самого высокого значения за последние 50 лет в 2015 году (73,4 года у мужчин, 77,9 года у женщин), а в 2020 году, во время пандемии COVID-19, она резко снизилась (69,5 года у мужчин, 76,1 года у женщин).
The article presents information on the research study carried out to identify the main trends noticeable in the dynamics of demographic indicators of the population of Azerbaijan. While studying demographic indicators of the population of the Republic of Azerbaijan (average annual population, birth rate, mortality rate) during the period 1960-2022, it was determined that the average annual population maintained a positive dynamic due to the birth rate, although it has had a declining trend over the examined period. Among preschool children (0-4 years), boys outnumber girls (respectively 338.3 and 297.4 per 100,000 population). The highest mortality rate in the last 60 years was recorded in 2021, reaching 7.7 per 1,000 residents. The birth rate has shown a clear downward trend. In 1960, the birth rate was 42.6 per 1,000 people, whereas in 2022, it decreased to 12.2 per 1,000 people. Life expectancy reached its highest level in the last 50 years in 2015 (73.4 years for men and 77.9 years for women), but during the COVID-19 pandemic in 2020, it sharply declined (69.5 years for men and 76.1 years for women).