bluuebunny/crossref_metadata_2025_split huggingface dataset:
Od darmopyszek do chopionek, czyli o tożsamościowym znaczeniu odzieży na Górnym Śląsku w czasach uprzemysłowienia
Authors: Kaczmarzyk Izabela 
Published: March 2024

Pod koniec XVIII wieku na Górnym Śląsku zaczął się proces dynamicznych zmian kulturowych związanych z rozwojem przemysłu. Charakterystyczną cechą kultury dnia codziennego, której elementem była również odzież zarówno codzienna, jak i świąteczna, stał się wówczas styk agrarności i industrialności. Znaczącą cezurą czasową w ewolucji form i funkcji ubrań noszonych w górnośląskich środowiskach wiejskich i robotniczych była II połowa XIX w., kiedy coraz bardziej ekspansywny stał się wpływ mody miejskiej (określanej też jako „pańska”). Wtedy też różne rodzaje odzienia, a zwłaszcza ludowe stroje paradne, przestały stanowić wyłącznie regionalny artefakt, różnicujący mieszkańców poszczególnych wspólnot lokalnych, ale stały się istotnym komunikatem tożsamościowym, wykorzystywanym jako ważki argument w dyskursie narodowościowym. Mimo działań mających na celu ochronę i utrwalenie tradycji noszenia strojów ludowych na przełomie XIX i XX w. rozpoczął się jednak proces ich wyraźnego marginalizowania oraz zmiany funkcji: z powszechnego ubioru paradnego w rodzaj kostiumu zakładanego wyłącznie w określonych okolicznościach, zwłaszcza obrzędowych. Poza reliktowymi środowiskami wiejskimi proces ten miał różną dynamikę w odniesieniu do strojów męskich, które zaniknęły szybciej, i kobiecych, które przetrwały dłużej. Najbardziej wyrazistym przykładem (żywotnym co najmniej do lat 70. XX w., a endemicznie nawet później), który nie miał nic wspólnego z zakładaniem ludowego kostiumu ani jakimikolwiek próbami rekonstrukcyjnymi, była odzież noszona na co dzień i od święta przez tzw. chopionki, czyli kobiety, które nigdy nie zakładały ubrań zgodnych z aktualną modą, ale nosiły różne odmiany (w zależności od okoliczności) kiecek, fortuchów, zopasek, chust i jakli. Chopionkom nie towarzyszyło poczucie modowego anachronizmu, wręcz przeciwnie ich strój był świadectwem przywiązania do swojskości i rodzimości. Współcześnie stroje ludowe (zróżnicowane w formie i proweniencji) w kulturowej rzeczywistości dawnego górnośląskiego okręgu przemysłowego są obecne w kilku wariantach, wśród których niejako na dwóch biegunach znajduje się używanie zachowanych, odziedziczonych po przodkach oryginalnych strojów ludowych lub ich wiernych replik, rekonstruowanych z ogromną pieczołowitością, oraz znacznie popularniejsze zakładanie okolicznościowych kostiumów ludowych inspirowanych zwłaszcza strojem rozbarskim. Nie stanowi to symbolu narodowościowych czy społecznych wyborów jak w czasach industrializacji, ale znak przywiązania do regionalnego dziedzictwa, a nawet rodzaj etnicznego markera wskazującego na żywotność lokalnych tradycji kulturowych i potrzebę kultywowania materialnego i niematerialnego dziedzictwa Górnego Śląska.
Mirt w śląskich strojach obrzędowych
Authors: Świtała-Trybek Dorota 
Published: March 2024

Strój obrzędowy jako kulturowy znak przypisany jest najważniejszym momentom przejścia zmieniającym status społeczny jednostki. Ze względu na swoisty zestaw cech przynależny jest osobom pełniącym określone funkcje, np. w obrzędzie rodzinnym będą to państwo młodzi; w obrzędzie dorocznym – postać wdowy w ostatkowym zwyczaju kończącym karnawał. W sytuacjach obrzędowych związanych z przechodzeniem z jednego stanu społecznego do kolejnego pojawiają się charakterystyczne rekwizyty, w tym również konkretne gatunki roślin, a pośród nich mirt – krzew wiecznie zielony o właściwościach mediacyjnych, apotropeicznych i życiodajnych. Można go zobaczyć w formie wianka zakładanego na głowę jako element ubrania (sukni, marynarki, koszulki), dekoracji akcesoriów (np. nakrycia, świec), przestrzeni związanych z miejscem uroczystości itp. W zależności od rodzaju obrzędu i czasu jego występowania obecność rośliny komunikuje określone funkcje i wartości kulturowe tkwiące w danym środowisku społecznym.
Strój jako istotny element w działalności Koła Gospodyń Wiejskich w Komborni – tradycja i współczesność
Authors: Sufa Beata 
Published: March 2024

Celem artykułu jest refleksja kulturoznawcza nad obecnością i znaczeniem ludowego stroju komborskiego w kulturze i działalności przedsiębiorczej członkiń Koła Gospodyń Wiejskich w Komborni. W pierwszej części artykułu na podstawie analizy literatury przedmiotu wyjaśniono podstawowe terminy związane z podjętym tematem, określono, czym jest strój ludowy – w tym strój komborski – jakie pełnił funkcje oraz jakie czynniki determinowały jego wygląd i formy. W kolejnej części tekstu zaprezentowano materiał eksploracyjny, ukazujący znaczenie ludowego stroju komborskiego i jego wykorzystanie w działalności przedsiębiorczej oraz edukacyjnej członkiń KGW w Komborni. Podstawą analizy są dane pochodzące z badań własnych, które zostały przeprowadzone we wrześniu 2022 r. Zgromadzony materiał badawczy uzyskano na podstawie wypowiedzi zebranych za pomocą kwestionariusza ankiety, swobodnych wywiadów z listą poszukiwanych zagadnień przeprowadzonych z: prof. dr. hab. Kazimierzem Szmydem z Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie, przewodniczącą i członkiniami Koła Gospodyń Wiejskich z Komborni, sołtysem wsi Kombornia, a także zapisów zgromadzonych w Kronice Koła Gospodyń Wiejskich z Komborni. Wyniki badań pokazały, że rozmówcy dostrzegają potrzebę kultywowania komborskiego stroju ludowego i tradycji z nim związanych, kierując się pobudkami kulturowo-poznawczymi, aplikacyjnymi, jak również emocjonalnymi. Strój ludowy komborski stanowi znaczący i niezbywalny element współczesnego życia regionalnego. Był i jest noszony podczas uroczystości na szczeblu lokalnym i państwowym. Dodatkowo zakłada się go również w czasie organizowanych przez członkinie Koła Gospodyń Wiejskich licznych warsztatów towarzyszących poznawaniu historii stroju i tradycji związanych z regionem. Wypowiedzi respondentów świadczą o mocnym utożsamianiu się ze strojem komborskim, który jest symbolem przynależności do regionu. Badani wskazali na brak ciągłości pokoleniowej i stopniowe zrywanie więzi z tradycją noszenia stroju, co może budzić uzasadniony niepokój. Przybliżanie dziedzictwa kulturowego regionu, w tym komborskiego stroju ludowego i tradycji z nim związanych, przez członkinie KGW w Komborni może się okazać jednym ze znaczących sposobów kształtowania osobowości, wrażliwości i kreatywności młodych pokoleń.
Serbołużycki strój dziecięcy parafii Slepo
Authors: Michniuk Justyna , Nowosad Inetta , Weissbrot-Koziarska Anna 
Published: March 2024

Artykuł skupia się na jednej z cech wyróżniających parafię Slepo, która jako jedyny region Łużyc wykształciła dla dzieci odrębny od wzoru przeznaczonego dla dorosłych ludowy świąteczny strój dziecięcy. Celem artykułu jest analiza symboliki stroju dziecięcego z regionu Slepo i zwrócenie uwagi na unikalność na tle strojów Serbołużyczan. W badaniu etnograficznym zastosowano wywiad etnograficzny i obserwację oraz metodę analizy dokumentów (źródeł pierwotnych i wtórnych) pozwalających na wgląd w stan wiedzy w rozpoznaniu pola badań. Tekst stanowi kulturoznawczą refleksję nad obecnością świątecznego stroju dziecięcego w dawnej i współczesnej kulturze Serbołużyczan. W artykule za istotne uznano również rozpoznanie uwarunkowań zaniku świątecznych dziecięcych strojów ludowych oraz możliwości ich rewitalizacji w nowoczesnym świecie. Cel wyznaczył strukturę artykułu, który podejmuje analizy uwarunkowań odrębności dziecięcego stroju Slepo, wyjaśnia jego symbolikę i w końcowej części podejmuje dyskusję nad zjawiskiem zaniku strojów ludowych i szansą na ich przywrócenie w regionie.
Tradycyjny strój kobiecy – traje de flamenca i jego znaczenie podczas sewilskiego święta Feria de Abril
Authors: Romanowska Jadwiga 
Published: March 2024

Tekst ma na celu omówienie najistotniejszych zagadnień związanych z traje de flamenca, tradycyjnym strojem kobiecym zakładanym podczas jednego z najważniejszych andaluzyjskich świąt – Ferii de Abril w Sewilli. Traje de flamenca to strój mający początek w romantycznej wizji andaluzyjskiej kultury, zanurzony w tradycji – ulega również przekształceniom. Zakładanie go przez kobiety to nie tylko forma budowania lokalnej tożsamości, lecz także próba podkreślenia kobiecej siły i dominacji.
Strój w czeskim piśmiennictwie parenetycznym XVI i XVII wieku
Authors: Koczur-Lejk Klaudia 
Published: March 2024

Celem artykułu jest zaprezentowanie poglądów czeskich kaznodziejów i moralistów XVI i XVII wieku na temat ówczesnych strojów. Na kartach swoich dzieł autorzy krytykowali nadmierną dbałość Czechów o wygląd zewnętrzny, którą interpretowali jako przejaw pychy i próżności. Nie zgadzali się na burzenie istniejących schematów i obowiązujących zasad dotyczących stroju. Wyrażali przekonanie, że każdy człowiek powinien być ubrany zgodnie ze swoim miejscem w społeczeństwie. Piętnowali naśladowanie zagranicznych mód, ponieważ widzieli w tym zagrożenie dla czeskiej tożsamości narodowej. Szczególnie dużo miejsca w dziełach parenetycznych poświęcano strojom niewiast. Moraliści podkreślali, że kobieta wystrojona silniej działa na mężczyzn i ułatwia im popełnianie grzechu zmysłowości. Omawiane pisma parenetyczne miały charakter motywacyjny, służyły kształtowaniu pożądanych postaw i zachowań.
Strój współczesnych muzułmanek w świetle cyberporad prawnych
Authors: Prochwicz-Studnicka Bożena 
Published: March 2024

Artykuł porusza problem kobiecego ubioru we współczesnej kulturze islamu, a jego celem jest odpowiedź na pytanie, wobec jakich dylematów stają obecnie kobiety muzułmańskie chcące pozostać w zgodzie ze swoją religią i jakie propozycje otrzymują w wyniku konsultacji z autorytetami prawno-religijnymi w tej kwestii. Za punkt odniesienia obrano sunnickie portale internetowe oferujące porady prawne online (e-fatwy). Wybrano sześć najbardziej popularnych portali działających jako globalne platformy edukacji muzułmańskiej. Przeanalizowano obecne tam fatwy dotyczące stroju kobiecego, pochodzące z okresu ostatnich 20 lat. Z przeprowadzonych badań wynika, że zdecydowana większość cybermuftich reprezentuje nurt zachowawczy, który odrzuca możliwość reinterpretacji Koranu i nie bierze pod uwagę zmieniającego się świata i nowych sytuacji (w tym także sytuacji osobistej), w których znalazły się kobiety. Uderza przede wszystkim brak otwartości, odwagi w rozumowaniu i elastyczności. Purytańska interpretacja dotyczy zwłaszcza stron Islamweb.net, Islamqa.info i Islamway.net, które okazują się stronami salafickimi. Ich oddziaływanie widać także w kontekście pozostałych analizowanych stron, tzn. Dar-alifta.org, Islamqa.org, Islamonline.net, które w kwestii ubioru kobiety mają również podejście rygorystyczne.
Zróżnicowanie postaw etnocentrycznych polskich konsumentów odzieży
Authors: Murzyn-Kupisz Monika , Działek Jarosław 
Published: March 2024

Strój i wybory odzieżowe są ważnym wyznacznikiem i sposobem wyrażania tożsamości oraz przekonań. Celem artykułu, opartego na wynikach badań ankietowych przeprowadzonych w 2022 r. na reprezentatywnej próbie mieszkańców Polski, jest pokazanie, w jakim stopniu współcześni polscy konsumenci odzieży wykorzystują ubiór do wyrażania postaw etnocentrycznych. Oprócz najczęściej jak dotąd analizowanego patriotyzmu konsumenckiego związanego z preferencjami nabywania dóbr krajowej produkcji zaproponowano typologię innych form etnocentryzmu odzieżowego. Uwzględniono zarówno „etnocentryzm kreatywny”, odnoszący się do umiejscowienia procesu projektowania odzieży i pochodzenia tworzących ją projektantów, jak i „etnocentryzm symboliczny”, w przypadku którego istotne są treści kreatywne i symboliczne komunikowane przez wzornictwo, odnoszące się do narodowej (odzież patriotyczna) lub lokalnej i regionalnej skali wyrażania tożsamości (stroje ludowe, etnodizajn). Stwierdzono następnie, w jakim stopniu nabywcy zwracają uwagę na to, czy kupowane przez nich ubrania są zaprojektowane i wyprodukowane w Polsce, a także w jakim zakresie obecna jest w szafach Polaków odzież odwołująca się do kultury i dziedzictwa kulturowego. Pokazano uwarunkowania zróżnicowania postaw i zachowań mieszkańców Polski w tym względzie, biorąc pod uwagę ich cechy społeczno-demograficzne. W części końcowej wyróżniono cztery grupy konsumentów o różnym stopniu identyfikacji z zaproponowanymi postawami etnocentrycznymi.
Próba identyfikacji wzorców rozwojowych w polskich regionach
Authors: Niewiadomski Michał , Godlewska-Dzioboń Bianka , Surówka Marcin 
Published: March 2024

Europa jest przestrzenią składającą się z centrów i peryferii. Centrum stanowią kraje: Francja, Niemcy i Włochy. Natomiast środkowoeuropejskie państwa członkowskie Unii Europejskiej tworzą specyficzny obszar peryferyjny. Grupa krajów Europy Środkowo-Wschodniej jest mniej zamożna w porównaniu ze średnią Unii Europejskiej i od ponad 30 lat koncentruje się na rozwoju krajowym. Na szczególną uwagę w tym aspekcie zwraca rozwój polskiej gospodarki, w której wzrostowi gospodarczemu towarzyszy wzrost dysproporcji regionalnych i subregionalnych, szczególnie między zachodnimi i wschodnimi regionami kraju. W Polsce obserwuje się pogłębiające się nierówności – zwłaszcza między obszarami metropolitalnymi a pozostałymi regionami. Dlatego celem niniejszego opracowania jest weryfikacja hipotezy badawczej zakładającej, że polskie regiony rozwijają się według charakterystycznych wzorców rozwoju. Ma to znaczenie dla wyjaśnienia przyczyn utrzymywania się peryferyjnego charakteru badanych obszarów. Badania empiryczne przeprowadzono przy użyciu metod statystycznych dla danych dotyczących obrotów firm w wybranych gałęziach gospodarki w latach 2007–2019 oraz dla struktury wartości dodanej brutto per capita w latach 2007–2019. W opracowaniu wykorzystano metody takie jak: krytyczna analiza literatury przedmiotu i analiza opublikowanych empirycznych danych wtórnych. Praca powstała na gruncie teorii ekonomii ewolucyjnej, która zakłada indywidualistyczne podejście do kształtowania rozwoju regionów. Zrealizowane badanie wykazało, że struktura wartości dodanej brutto w połowie badanych regionów zmieniała się zwykle w sposób nieukierunkowany. Ponadto zdecydowana większość działów obrotów firm w trzech przebadanych klasach regionów (łącznie 11 regionów) miała związek liniowy o kierunku dodatnim ze zmienną wartością dodaną brutto per capita.
Obraz pandemii w pamięci dzieci
Authors: Wójcicka Marta , Manasterska-Wiącek Edyta 
Published: March 2024

Celem artykułu jest próba odpowiedzi na pytania: Jak w pamięci dzieci – zarówno indywidualnej, jak i zbiorowej – zapisał się pandemiczny rok ich życia? Jakie cechy pamięci dziecka można zrekonstruować na podstawie zebranych odpowiedzi na zadane przez nas pytanie? Artykuł opiera się na koncepcji pamięci zbiorowej J. Assmanna. Podstawę materiałową stanowią przeprowadzone przez autorki badania jakościowe, które objęły 106 dzieci i ich wypowiedzi na temat koronawirusa COVID-19. Przeprowadzone przez nas badania pokazują selektywność pamięci – dzieci pamiętają rok 2020 przede wszystkim jako czas zmian, które obejmują: brak kontaktów z bliskimi, konieczność noszenia maseczek i naukę zdalną. Pamięć jest emocjonalna, pandemiczny rok został zapamiętany jako czas smutku, lęku, straty oraz nudy. Pamięć dzieci jest jednak zróżnicowana pod względem oceny emocjonalnej i racjonalnej – w warstwie emocjonalnej dominuje ocena negatywna, w racjonalnej – pozytywna (dzieci podkreślają korzyści tego czasu).
Społeczeństwo gotowe do krucjaty?
Authors: Mruk Wojciech 
Published: March 2024

Historiarum libri quinque ab anno incarnationis DCCCC usque ad annum MXLIV by Radulphus Glaber sometimes is called a mirror on the roads of Europe around the year 1000. The author – a Burgundian Benedictine monk who spent a few years in the famous monastery of Cluny – presented a vivid description of Latin society in the first half of the 11th century. Glaber described religious enthusiasm, the pilgrimage movement, processes of social and economic transformation, the fear of Muslims, growing interest in the situation in the Holy Land, and other factors that laid the groundwork for the crusading movement. Fifty years after Glaber’s death, Pope Urban II made his famous appeal in Clermont, launching the era of the Crusades, which lasted for more than 200 years. The enthusiastic response of thousands of knights, priests and civilians suggests that European society was ready for a holy war to liberate Christ’s tomb and the Holy Land from the hands of the infidels. The concept of the Crusades must have been growing for decades before 1095. Historiarum libri quinque… is the best proof that Europeans were mentally prepared for the Crusades long before 1095.
Psychologia różnicowa w poszukiwaniu ἀρχή
Authors: Bielas Jacek 
Published: March 2024

Różne są związki pomiędzy psychologią i filozofią jako przejawami kultury. W tym metateoretycznym kontekście główny cel zaprezentowanych tutaj rozważań stanowi sprawa specyfiki psychologii różnicowej jako obszaru badań psychologicznych. W artykule przedstawiono propozycję dookreślenia tej specyfiki poprzez wpisanie problematyki psychologii różnicowej, wyraźniej niż dotychczas, w ramy tradycji wywodzącej się u swojego zarania z filozofii presokratejskiej oraz poprzez rekonstrukcję na tym obszarze badawczym pytań, które w sposób explicite mogłyby pełnić tu funkcję pytań naczelnych. Już sama możliwość tak zasadniczych zbieżności pomiędzy psychologią a filozofią może skłaniać, niejako na marginesie, do podjęcia przy tej okazji raz jeszcze pytania, czy stanowią one pewną konieczność w związku z tymi samymi uwarunkowaniami kulturowymi, zgodnie zresztą z tezami konstruktywizmu społecznego, czy wynikają jednak z innych powodów.
Recepcja pism Niccolò Machiavellego w twórczości literackiej Andrzeja Maksymiliana Fredry
Authors: Maciejewska Anna 
Published: March 2024

W niniejszym artykule postaram się ukazać, w jakim stopniu pisma Niccolò Machiavellego oddziaływały na twórczość literacką Andrzeja Maksymiliana Fredry. Warto wspomnieć, że myśl polityczna autora Księcia była w XVII w. rozpowszechniona wśród polskiej elity umysłowej. Jednak w dawnej Polsce coraz częściej krytykowano Florentczyka, uważając, iż propaguje typ polityki przepełnionej fałszem i cynizmem. Fredro w swoich dziełach nie postrzegał w ten sposób Machiavellego. Odnosił się bowiem do idei zawartych w dwóch – różnych pod względem treści – dziełach florenckiego sekretarza: Księciu oraz Rozważaniach nad pierwszym dziesięcioksięgiem historii Rzymu Liwiusza.
COVID-19 and the Book Market. Fleeting Phenomena and Lasting Changes
Authors: Nieć  Grzegorz 
Published: March 2024

The article presents selected issues related to the antiquarian book market in Poland during the pandemic. The first part shows the increased interest in three titles of world prose with epidemic themes (A Journal of the Plague Year by Daniel Defoe, The Plague by Albert Camus, and Love in the Time of Cholera by Gabriel García Márquez). Demand for these titles increased significantly, as did their prices, although these depended on market opportunities. However, interest in these titles waned over time. However, the changes in the antiquarian auction market, which had already moved entirely online as a result of the pandemic, proved to be permanent. Meanwhile, the Internet has allowed new sellers and buyers to enter the market, although the top position of the industry has not changed.
Owidiański wątek romansu Apolla i Issy
Authors: Hryszko Barbara 
Published: March 2024

François Boucher, malując w 1750 r. dla Madame de Pompadour, metresy francuskiego króla Ludwika XV, obraz zatytułowany Apollo objawiający swoją boskość Issie (ilustr. 1), sięgnął nie tylko do opery Issé A.C. Destouchesa i A.H. La Motte’a posiłkującej się epizodem z Metamorfoz Owidiusza, ale również odniósł się do wcześniejszych ujęć graficznych podjętego tematu, takich jak: frontyspis libretta F. Ertingera datowany na rok 1697 (ilustr. 2), frontyspis libretta wydanego w Amsterdamie w 1699 (ilustr. 3), sztych przypisywany Ertingerowi z dzieła T. Corneille’a z 1697 r. (ilustr. 4), rycina F. Chauveau z dzieła I. de Benserade’a z 1676 r. (ilustr. 5). Już zmiana układu kompozycji obrazu w stosunku do tych sztychów jest wymowna, a odczytana dzięki zastosowaniu analizy formalnej i formalno-genetycznej, jednak głęboko ukryte znaczenie obrazu jest możliwe do wyśledzenia dzięki metodzie ikonologicznej. Przesłanie dzieła staje się czytelne dopiero w świetle genezy ikonograficznej obrazu, pominiętej w dotychczasowych badaniach. Malowidło, sięgające do mitu o miłości pasterskiej, było manifestacją tęsknoty za arkadyjskim szczęściem, kochaniem wzajemnym i beztroskim. Mit o Apollu i Issie doskonale wyrażał sielankowo-miłosną atmosferę charakterystyczną dla kultury XVIII w., która była także osobistym pragnieniem serca królewskiej kochanki, pragnącej wzbudzić na nowo zaangażowanie monarchy w ich relację. Ikonografia dzieła Bouchera jest czytelna dopiero w kontekście jej genezy oraz historii i funkcji obrazu jako dekoracji pałacu Bellevue – prywatnej „Arkadii” – mitycznej krainy wiecznej szczęśliwości króla i jego faworyty.
ﺩﻻﻟﺔ ﺍﻟﺟﻣﻠﺔ ﺍﻟﻌﺭﺑﻳﺔ ﻓﻲ ﺿﻭء ﻧﻅﺭﻳﻪ ﺍﻟﺳﻳﺎﻕ ﻭﻧﻅﺭﻳﻪ ﺍﻟﻔﺿﺎء ﺍﻟﺫﻫﻧﻲ
Authors: أ. م. د. ﺤﺴﺎم ﻋﺒد ﻋﻠﻲ اﻟﺠﻤﻝ  , ظﺎﻓر ﻛﺎظم ﻋﺒد اﻟر ازق  
Published: March 2024

ﻗـدﻤت اﻟد ارﺴـﺎت اﻟﻠﺴـﺎﻨﻴﺔ ﻋﺒـر ﺘﺎرﻴﺨﻬـﺎ اﻟطوﻴـﻝ ﻨظرﻴـﺎت ﻤﺘﻌـددة وﻤﻨـﺎﻫﺞ ﻤﺘﻨوﻋـﺔ ﻛـﺎن ﻟﻛـﻝ
واﺤـٍد ﻤﻨﻬـﺎ اﻫﺘﻤﺎﻤﺎﺘـﻪ وأﺴﺴـﻪ وﻤﻔﺎﻫﻴﻤـﻪ اﻟﻤﺨﺘﻠﻔـﺔ اﻟﺘـﻲ ﻴﻨطﻠـق ﻤﻨﻬـﺎ ﻓـﻲ ﺒﻨـﺎء ﺘﺼـو ارﺘﻪ ﺤـوﻝ اﻟﻠﻐـﺔ ٬

وﻤﻊ اﺨﺘﻼف ﻫذﻩ اﻟﻨظرﻴﺎت واﻟﻤﻨﺎﻫﺞ واﺨﺘﻼف درﺠﺔ ﺘرﻛﻴزﻫﺎ ﻋﻠﻰ ﺠواﻨـب اﻟﻠﻐـﺔ اﻟﻤﺨﺘﻠﻔـﺔ ٬ ﺤﺎوﻟـت

ﻫـذﻩ اﻟﻨظرﻴـﺎت ﺒﻤﺠﻤﻠﻬـﺎ ان ﺘﻘـﻴم د ارﺴـﺔ اﻟﻠﻐـﺔ ﻋﻠـﻰ أﺴـس ﻋﻠﻤﻴـﺔ ﻤوﻀـوﻋﻴﺔ رﺼـﻴﻨﺔ ﻻ ﻤﻛـﺎن ﻓﻴﻬـﺎ

ﻟﻠـذوق أو اﻻﻨطﺒﺎﻋـﺎت اﻟﺸﺨﺼـﻴﺔ ٬ وذﻟـك ﻷن ﻫـدف ﻫـذﻩ اﻟﻤﻨـﺎﻫﺞ واﻟﻨظرﻴـﺎت ﻫـو أن ﺘرﻗـﻰ ﺒد ارﺴـﺔ

اﻟﻠﻐﺔ اﻟﻰ ﻤﺼﺎف اﻟد ارﺴﺎت اﻟﻌﻠﻤﻴﺔ اﻟﺨﺎﻟﺼـﺔ ٬ أو أن ﺘﻘﺘـرب ﻤﻨﻬـﺎ ﻗـدر اﻻﻤﻛـﺎن ﻤـﺎ اﺴـﺘطﺎﻋت اﻟـﻰ

ذﻟك ﺴـﺒﻴﻼ . وﻫـذا ﻫـو اﻻﺴـﺎس اﻟـذي ﺒﻨﻴـت ﻋﻠﻴـﻪ اﻟﻨظرﻴـﺎت اﻟﻠﺴـﺎﻨﻴﺔ وان اﺨﺘﻠﻔـت ﻤﻨﺎﻫﺠﻬـﺎ وﺘﻨوﻋـت

اﺴـﺎﻟﻴﺒﻬﺎ ﻓـﻲ د ارﺴـﺔ اﻟﻠﻐـﺔ وﺘﺤﻠﻴﻠﻬـﺎ . وﻗـد اﺨـذت اﻟﻠﺴـﺎﻨﻴﺎت اﻫﺘﻤﺎﻤـﺎً ﻤﺘ ازﻴـداً ﻤـن اﻟدارﺴـﻴن اﻟﻌـرب وﻻ

ﺴﻴﻤﺎ ﻓﻲ ﺴﺒﻌﻴﻨﺎت اﻟﻘرن اﻟﻤﺎﻀﻲ ٬ إذ ﻴﻤﺜﻝ ﻫذا اﻟﺘﺎرﻴﺦ ﺒداﻴﺔ اﻻﻫﺘﻤﺎم اﻟﺤﻘﻴﻘﻲ ﺒﺎﻟﻠﺴﺎﻨﻴﺎت واﻓﻛﺎرﻫـﺎ

وان ﺴـﺒﻘت ﻫـذﻩ اﻟﻤـدة ﺒد ارﺴـﺎت ﻋـدة ﻟﺒـﺎﺤﺜﻴن ﻋـرب ﻤـن ﺒﻠـدان ﻤﺨﺘﻠﻔـﺔ ﺒﻨﻴـت ﻋﻠـﻰ اﺴـﺎس ﻟﺴـﺎﻨﻲ او

ﺤﺎوﻟت ان ﺘﻌرف ﺒﺎﻟﻠﺴﺎﻨﻴﺎت وﺘطﺒق ﻤﻨﺎﻫﺠﻬﺎ ﻓﻲ د ارﺴﺔ اﻟﻠﻐﺔ اﻟﻌرﺒﻴﺔ ﻓﻬذﻩ اﻟد ارﺴﺎت ﻤﻊ ﻤﺎﺒذﻟﺘﻪ ﻤن
ﺠﻬٍد ﻛﺒﻴـٍر وﻤـﺎ ﺘﻛﺒدﺘـﻪ ﻤـن ﻋﻨـﺎء اﻟﺒداﻴـﺔ اﻟﺸـﺎق اﻟـذي ﻻﺒـد ﻤﻨـﻪ ﻓـﻲ ﺒﻴﺌـﺔ ﻏﻴـر ﺒﻴﺌﺘﻬـﺎ اﻻوﻟـﻰ ٬ ﻛﺎﻨـت

ﺒﻤﺜﺎﺒـﺔ اﻻﺴـﺎس أو اﻟﻤﻨطﻠـق ﻟﻠد ارﺴـﺎت اﻻﺨـرى اﻟﺘـﻲ ازدﻫـرت ﻓﻴﻤـﺎ ﺒﻌـد ٬ وﻻﺴـﻴﻤﺎ ﺒﻌـد اﻨﺤﺴـﺎر ﻨظـرة

اﻟرﻴﺒﺔ واﻟﺸـك ﻋـن ﻫـذا اﻟﻨـوع ﻤـن اﻟد ارﺴـﺎت ﺒﻌـد ان اﺘﻀـﺢ ﻟﻠدارﺴـﻴن اﻟﻌـرب اﻫـداف اﻟد ارﺴـﺔ اﻟﻠﺴـﺎﻨﻴﺔ

وطﺒﻴﻌـﺔ اﻫﺘﻤﺎﻤﻬـﺎ ﺒﺎﻟﻠﻐـﺔ اﻟﻤﺒﻨﻴـﺔ ﻋﻠـﻰ ﻤﺤﺎوﻟـﺔ ﻓﻬـم اﻟﻠﻐـﺔ اﻻﻨﺴـﺎﻨﻴﺔ ﺒﺼـورة ﻋﺎﻤـﺔ ﻤـن دون ان ﻴﻛـون

ﻫﻨـﺎك ﺘﻤﻴﻴـز ﺒـﻴن ﻟﻐـﺔ وأﺨـرى ٬ أو ﺘﻌﺼـب ﻟﻬـذﻩ اﻟﻠﻐـﺔ أو ﺘﻠـك ٬ أو أي اﻓﺘـ ارض ﻤﺴـﺒق ﻓﻴﻤـﺎ ﻴﺨـص

د ارﺴﺔ اﻟﻠﻐﺔ ﻋﻠﻰ ﻨﺤو ﻋﺎم .
ﺍﻻﻗﺗﺑﺎﺱ ﺍﻟﻘﺭﺁﻧﻲ ﻓﻲ ﺷﻌﺭ ﺍﻟﻌﺑﺎﺱ ﺑﻥ ﺍﻷﺣﻧﻑ (ﺕ ۱۹۳ ﻫـ) ­ ﺩﺭﺍﺳﺔ ﺗﺣﻠﻳﻠﻳﺔ ­
Authors: م. د. زﻫرة ﺨﻀﻴر ﻋﺒﺎس  
Published: March 2024

اﻟﺤﻤـد ﷲ ر ﱢب اﻟﻌـﺎﻟﻤﻴن ٬ واﻟﺼـﻼة واﻟﺴـﻼم ﻋﻠـﻰ ﺴـﻴد اﻟﻤرﺴـﻠﻴن اﻟﻨﺒـﻲ ﻤﺤﻤـد اﻟﻤﺼـطﻔﻰ ٬

وﻋﻠﻰ آﻟﻪ اﻟطﻴﺒﻴن اﻟطﺎﻫرﻴن ٬ وأﺼﺤﺎﺒﻪ اﻟﻐر اﻟﻤﻴﺎﻤﻴن .

أﻤﺎ ﺒﻌد ...

ﻓﺈ ﱠن اﻟﻘرآن اﻟﻛرﻴم ﻤﻌﺠـزة اﻹﺴـﻼم ٬ ﺒﺤـٌر ٬ وﻗـف أﻤﺎﻤـﻪ ﻤـن ﺘﺼـدى ﻟـﻪ ﻋـﺎﺠ اًز ٬ إﻨـﻪ اﻟﻔﺼـﺎﺤﺔ
واﻟﺒﻴـﺎن واﻟﺒﻼﻏـﺔ ٬ أﺴـﻠوﺒﻴﺔ ﻟﻬـﺎ أﺜرﻫـﺎ اﻟﻌظـﻴم ﻓـﻲ ﺴـﺤر اﻟﻨﻔـوس ٬ ٕواذﻫـﺎﻝ اﻟﻌﻘـوﻝ ٬ وﺘﻨـوﻴر اﻟﻘﻠـوب ٬

وﺘﻘوﻴم اﻷﻟﺴن.

وﻟم ﻴﻛن اﻟﺸﻌ ارء ﻓﻲ ﻏﻔﻠ ٍﺔ ﻋن روﻋﺘﻪ ٬ ﻓﻘد اﺴﺘﻘوا ﻤن ﻫذا اﻟﻤﻌﻴن اﻟﻔ ارت ٬ ﻟﻴﺘ أرس ﻤﺼﺎدر

ﺜﻘﺎﻓﺘﻬم .

وﻤﺎ اﻟﻌﺒـﺎس ﺒـن اﻷﺤﻨـف إﻻ واﺤـٌد ﻤـن أوﻟﺌـك ٬ ﺒـرز ﻓـﻲ ﺸـﻌرﻩ اﻷﺜـر اﻟﻘرآﻨـﻲ ٬ وﻛﺄﻨـﻪ ﺸـﻤ ٌس
أﺸـرﻗت ﻋﻠﻴـﻪ إﺸـ ارﻗﺎً اﺴـﺘﻬوى اﻟﺒـﺎﺤﺜﻴن ٬ ﺤﺘـﻰ ﻴﻠﺘﻘطـوا ﻟـﻪ ﺼـو اًر ٬ ﺼـورة ﻤﻨﻬـﺎ أﺴـﻬﻤت اﻟﺒﺎﺤﺜـﺔ ﻓـﻲ

إﻋدادﻫﺎ ٬ وﻫﻲ ﺘﺘﻨﺎوﻝ ﻓﻲ ﺸﻌرﻩ ظﺎﻫرة ﺒﻼﻏﻴﺔ (اﻻﻗﺘﺒﺎس اﻟﻘرآﻨﻲ) ٬ ﻟﻴﺤﻤﻝ ﺒﺤﺜﻬﺎ ﻋﻨوان :

(اﻻﻗﺘﺒﺎس اﻟﻘرآﻨﻲ ﻓﻲ ﺸﻌر اﻟﻌﺒﺎس ﺒن اﻷﺤﻨف "ت ١٩٣ ﻫـ" - د ارﺴﺔ ﺘﺤﻠﻴﻠﻴﺔ)
وﻋن ﻤﻨﻬﺞ اﻟﺒﺤث ٬ ﻓﻛﺎن ﺘﺤﻠﻴﻠﻴﺎً ٬ ﺘﺄﺴس ﻋﻠﻰ اﺴﺘﻘ ارء اﻟﻨﺼوص اﻟﺸﻌرﻴﺔ اﻟﻤﻘﺘﺒِﺴﺔ ٬ وﻤن
ﺜــم ﺘﺤﻠﻴﻠﻬــﺎ ﻋﻠــﻰ وﻓــق ﻤﺒﺎﺤــث ﺜﻼﺜــﺔ ٬ ﻴﺴــﺒﻘﻬﺎ ﺘﻤﻬﻴــد ٬ ﺘﻛﻠﻤــت ﻓﻴــﻪ ﻋﻠــﻰ ﻤﻔﻬــوم اﻻﻗﺘﺒــﺎس ﻟﻐــﺔً

واﺼطﻼﺤﺎً ٬ واﻟﻤﺒﺎﺤث ﻫﻲ :
اﻟﻤﺒﺤث اﻷوﻝ : أﻨواع اﻻﻗﺘﺒﺎس اﻟﻘرآﻨﻲ .

اﻟﻤﺒﺤث اﻟﺜﺎﻨﻲ : ﻤوﻀوﻋﻴﺔ اﻻﻗﺘﺒﺎس اﻟﻘرآﻨﻲ .

اﻟﻤﺒﺤث اﻟﺜﺎﻟث : اﻻﻗﺘﺒﺎس واﻟﻘﺼص اﻟﻘرآﻨﻲ .

وﻗد أﺘﺒﻌت ﻫذﻩ اﻟﻤﺒﺎﺤـث ﺨﺎﺘﻤـﺔ أﺜﺒـت ﻓﻴﻬـﺎ أﺒـرز اﻟﻨﺘـﺎﺌﺞ ٬ وﻗﺎﺌﻤـﺔ ﺒﺎﻟﻤﺼـﺎدر واﻟﻤ ارﺠـﻊ اﻟﺘـﻲ

ﺘﻀﻤن ﻟﻠﺒﺤث اﻟرﺼﺎﻨﺔ اﻟﻌﻠﻤﻴﺔ .