การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้ภูมิศาสตร์ตามแนวคิดการจัดการเรียนรู้เชิงรุกที่เน้นกรณีศึกษาเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะการคิดวิเคราะห์ตามแนวคิดของมาร์ซาโนสำหรับผู้เรียนระดับชั้นประถมศึกษาตอนต้น
Authors: เลิศชนะเดชา ทยิดา , กิจรุ่งเรือง ปรณัฐ 
Published: April 2024

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การจัดการเรียนรู้ภูมิศาสตร์ในปัจจุบัน ผู้เรียนขาดการเชื่อมโยงองค์ความรู้ในชีวิตประจำวัน ทั้งนี้ การส่งเสริมกระบวนการเรียนรู้ที่เน้นให้ผู้เรียนได้ลงมือปฏิบัติ และฝึกฝนโดยใช้สถานการณ์ต่าง ๆ จะช่วยส่งเสริมและพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ของผู้เรียนให้สามารถเชื่อมโยงองค์ความรู้ในชีวิตประจำวันได้ การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและหาคุณภาพของรูปแบบการจัดการเรียนรู้ภูมิศาสตร์ตามแนวคิดการจัดการเรียนรู้เชิงรุกที่เน้นกรณีศึกษาเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะการคิดวิเคราะห์ตามแนวคิดของมาร์ซาโนสำหรับผู้เรียนระดับชั้นประถมศึกษาตอนต้น
ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยแบ่งออกเป็น 2 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การศึกษาข้อมูลพื้นฐาน สภาพปัญหาและความต้องการจำเป็น ด้วยการศึกษาและวิเคราะห์หลักการ แนวคิด ทฤษฎีและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และสัมภาษณ์ความคิดเห็นของกลุ่มเป้าหมาย ประกอบด้วย ผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 5 คน ผู้บริหารโรงเรียน จำนวน 4 คน ครูผู้สอนกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ระดับประถมศึกษา จำนวน 8 คน และผู้เรียนระดับประถมศึกษาตอนต้น จำนวน 15 คน 2) การพัฒนาและหาคุณภาพของรูปแบบการจัดการเรียนรู้ และตรวจสอบคุณภาพด้วยการจัดสนทนากลุ่มผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 7 คน และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าเฉลี่ย (M) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (SD) และวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis)
ผลการวิจัย: รูปแบบการจัดการเรียนรู้ภูมิศาสตร์ตามแนวคิดการจัดการเรียนรู้เชิงรุกที่เน้นกรณีศึกษาเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะการคิดวิเคราะห์ตามแนวคิดของมาร์ซาโน สำหรับผู้เรียนระดับชั้นประถมศึกษาตอนต้น (ABABA Model) มีผลการประเมินความเหมาะสมในภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (M = 4.57, SD = 0.09) ประกอบไปด้วย 1) หลักการ 2) วัตถุประสงค์ 3) ขั้นตอนการจัดการเรียนรู้ 4) การวัดและประเมินผล และ5) ระบบสนับสนุน ระบบสังคมและหลักการตอบสนอง
สรุปผล: รูปแบบการจัดการเรียนรู้ภูมิศาสตร์ตามแนวคิดการจัดการเรียนรู้เชิงรุกที่เน้นกรณีศึกษาเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะการคิดวิเคราะห์ตามแนวคิดของมาร์ซาโน สำหรับผู้เรียนระดับชั้นประถมศึกษาตอนต้น (ABABA Model) ประกอบด้วย 1) หลักการ 5 ประการ ได้แก่ 1.1) หลักการปฏิบัติ 1.2) หลักการปฏิสัมพันธ์ 1.3) หลักการรวบรวมข้อมูล 1.4) หลักการวิเคราะห์ และ 1.5) หลักการการนำไปใช้ 2) วัตถุประสงค์ เพื่อส่งเสริมทักษะการคิดวิเคราะห์ตามแนวคิดของมาร์ซาโนสำหรับผู้เรียนระดับชั้นประถมศึกษาตอนต้น 3) ขั้นตอนการจัดการเรียนรู้ ประกอบด้วย 5 ขั้น ได้แก่ 3.1) ขั้นกำหนดปัญหา (Assigning: A) 3.2) ขั้นระดมความคิด (Brainstorming: B) 3.3) ขั้นพินิจแก้ไข (Adjusting problems: A) 3.4) ขั้นสรุปและนำเสนอ (Briefing and presenting: B) และ 3.5) ขั้นประเมินผลงาน (Assessing: A) 4) การวัดและประเมินผล แบ่งเป็น 2 วิธี ได้แก่ 4.1) การวัดและประเมินผลระหว่างเรียน (Formative Assessment) และ 4.2) การวัดและประเมินผล (Summative Assessment) เพื่อตรวจสอบทักษะการคิดวิเคราะห์ของผู้เรียนหลังจากที่เรียนแล้ว โดยใช้แบบวัดทักษะการคิดวิเคราะห์ และประเมินตามเกณฑ์การคิดวิเคราะห์ตามแนวคิดของ มาร์ซาโน (Marzano) ประกอบด้วย 4.2.1) การจับคู่ (Matching) 4.2.2) การจัดหมวดหมู่ (Classifying) 4.2.3) การวิเคราะห์ข้อผิดพลาด (Error analysis) 4.2.4) การสรุปหลักเกณฑ์ (Generalizing) และ 4.2.5) การคาดการณ์ (Specifying) และ 5) ระบบสนับสนุน ระบบสังคมและหลักการตอบสนอง ประกอบด้วย 5.1) ระบบสังคม ครูผู้สอนต้องจัดบรรยากาศให้เอื้อต่อการมีปฏิสัมพันธ์กับเพื่อนและครู 5.2) ระบบสนับสนุน ครูผู้สอนต้องจัดเตรียมเนื้อหา อุปกรณ์ สื่อการเรียนการสอน ปัญหา สถานการณ์หรือเหตุการณ์ที่สอดคล้องกับความเป็นจริงของผู้เรียน และ 5.3) หลักการตอบสนอง ครูผู้สอนอำนวยความสะดวกในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ให้คำแนะนำ ข้อเสนอแนะ และเสริมสร้างแรงจูงใจในการเรียนรู้