bluuebunny/crossref_metadata_2025_split huggingface dataset:
Studia i badania ewaluacyjne
Authors: Wadowski Dariusz 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Studia ewaluacyjne stanowią wielonurtowy i transdyscyplinarny nurt refleksji nad ewaluacją rozumianą jako kompleksowy i dynamiczny proces ugruntowanego metodologicznie i uspołecznionego ustalania wartości określonego przedsięwzięcia lub podmiotu w oparciu o przyjęte kryteria służący rozwojowi tego przedsięwzięcia lub podmiotu. Studia ewaluacyjne łączą akademicką teoretyczną refleksję nad różnymi aspektami i funkcjami ewaluacji z praktycznymi zagadnieniami sposobów prowadzenia i wykorzystania badań ewaluacyjnych.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Rozwój studiów i badań ewaluacyjnych, który zaowocował wieloma próbami uporządkowania szeregu nurtów, podejść czy modeli badawczych, trwa już blisko 100 lat, ale daleki jest od wyczerpania, ponieważ wciąż odkrywane są nowe potencjały ewaluacji, zarówno jako pewnej formy badań stosowanych, jak i w zakresie rozbudowy zaplecza teoretycznego tej subdyscypliny.
PROBLEMOWE UJĘCIE POJĘCIA: Refleksje i badania podejmowane w obrębie studiów ewaluacyjnych służą przede wszystkim określeniu tożsamości ewaluacji jako wyłaniającej się nowej subdyscypliny akademickiej przekraczającej granice dotychczasowych dyscyplin i w różnym zakresie czerpiącym z ich dorobku teoretycznego. W toku swojego rozwoju historycznego reprezentanci studiów ewaluacyjnych wypracowali cały szereg podejść, modeli teoretycznych oraz założeń metodologicznych umożliwiających szerokie zastosowania ewaluacji w wielu dziedzinach życia społecznego. Praktyczny charakter badań ewaluacyjnych powoduje konieczność uwzględniania różnorodnych uwarunkowań i kontekstów, w jakich te badania są realizowane, w tym również ogólniejszych tendencji społecznych, politycznych, kulturowych, gospodarczych i naukowych.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Najbardziej twórcze nurty studiów ewaluacyjnych koncentrują się obecnie wokół modeli ewaluacji demokratycznych, uspołecznionych i inkluzywnych, wrażliwych na społeczne, polityczne i kulturowe konteksty odpowiadające wyzwaniom dynamicznie przekształcającego się świata.
Cyberbezpieczeństwo
Authors: Lakomy Miron 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Cyberbezpieczeństwo obejmuje kwestie ochrony przed zagrożeniami powstającymi w nowym środowisku ludzkich interakcji, jakim stała się cyberprzestrzeń. Termin ten postrzegać należy jako stan, w którym ryzyko wystąpienia takich negatywnie wartościowanych zjawisk dla własnych zasobów cyfrowych w tej domenie jest niewielkie, lub też istnieje zdolność ochrony przed nimi. Można tę kategorię ujmować również jako proces zmierzający do zapewnienia pełnej ochrony wykorzystywanej infrastruktury teleinformatycznej, a także wszystkiego, co się w niej znajduje i co ona kontroluje.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Problemy dla cyberbezpieczeństwa wywodzą się z procesów rewolucji informatycznej, która rozpoczęła się w połowie XX wieku. Niemniej, pierwsze poważne zagrożenia pojawiły się dopiero w latach 80. XX wieku, czego symbolem było pojawienie się środowiska hakerskiego. Do profesjonalizacji różnych form przestępczości komputerowej doszło dopiero na początku XXI wieku.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Zagrożenia dla bezpieczeństwa teleinformatycznego wywodzą się bezpośrednio z cech charakterystycznych cyberprzestrzeni jako nowej sfery ludzkiej aktywności. Ich powstawaniu sprzyja m.in. trudność wykrywania sprawców cyberataków, relatywnie niskie koszty ich przeprowadzania, a także brak wywiadu strategicznego w tej domenie.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Podnoszenie poziomu cyberbezpieczeństwa wiąże się z działaniami o charakterze organizacyjnym, prawnym oraz technicznym. Niestety pełne przeciwdziałanie zagrożeniom w tym wymiarze nie jest możliwe. Z jednej strony, wynika to z samej specyfiki cyberprzestrzeni. Z drugiej natomiast, poziom współpracy międzynarodowej w tym zakresie jest niewystarczający. Najczęściej podnoszenie poziomu cyberbezpieczeństwa koncentruje się na szeroko pojętej profilaktyce, przejawiającej się m.in. utrzymywaniem dobrych praktyk w zakresie korzystania z urządzeń teleinformatycznych.
Normatywność
Authors: Moń Ryszard 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Normatywność jest wyznaczaniem/nadawaniem obowiązku określonego zachowania się w danej sytuacji przez odwołanie się do odpowiednich ocen i wartości moralnych, społecznych lub jakiegoś sposobu bycia jako właściwego.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Analiza historyczna pokazuje, że pojęcie normatywności wywodzi się z wizji dobra i powinności (w starożytnym rozumieniu) lub teorii wartości i teorii norm (we współczesnym ujęciu).
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Aby dokładniej zrozumieć, czym jest normatywność, należy zastanowić się nad jej źródłem oraz istotą. W koncepcjach religijnych źródłem tym była wola Boga, a istotą postępowanie według jego przykazań. Dla Kanta źródłem był rozum praktyczny, a istotą działania postępowanie według takiej maksymy, co do której można by chcieć, by stała się prawem powszechnym. W ujęciu aksjologicznym jest z kolei to zmierzanie do określonych wartości, by stały się one realnymi. Poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie o źródło i istotę normatywności poświęcone zostaną poniższe rozważania.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: W tekście ukazano podmiotowe uwarunkowania normatywności, czyli to, co jest osobistym pragnieniem czy wizją spełnionego życia i urzeczywistnianiem czegoś. Należy przez to rozumieć właściwe działanie uwzględniające to, co ma charakter obiektywny, czyli uznany oraz zaakceptowany społecznie.
Spory wokół ulepszania człowieka
Authors: Bugajska Anna 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Termin „ulepszanie człowieka” odnosi się do takiego wykorzystania (bio)technologii, które ma na celu poprawę funkcjonowania człowieka przy pomocy np. implantów, farmakologii czy modyfikacji genetycznej. Zwykle dzielone jest na ulepszanie fizyczne, poznawcze, emocjonalne oraz moralne.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Ulepszanie człowieka rozwija się w społeczeństwach neoliberalnych ze zdecentralizowanym zarządzaniem biologią jednostki, często wpisanym w praktyki biokapitalizmu i funkcjonalizmu społecznego.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Podstawowym problemem, który generuje ulepszanie człowieka, jest przyjęcie wspólnej definicji, czym jest człowiek, co wynika z głębszego kryzysu antropologicznego obecnych czasów.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Debata rozwija się na linii sporów między technoprogresywizmem a biokonserwatyzmem. Umiarkowani krytycy starają się zarysować granice praktyk ulepszeniowych tak, aby uniknąć dehumanizacji i obronić wartość osoby.
Polityka historyczna Niemiec
Authors: Kunicki Wojciech 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Polityka historyczna jest zespołem działań politycznych wyrażających przekonanie, że interpretacja dziejów wpływa na teraźniejszość i przyszłość.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Omówiona zostaje rola historii, a także funkcje i rodzaje pamięci, polityczne mity oraz organizacja pamięci, w tym instytucje pamięci, święta narodowe i dni pamięci jako instrument polityki historycznej. Kompleks ten zamyka omówienie roli Kościoła katolickiego jako podmiotu polityki historycznej. UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Przedmiotem analizy są problemy pamięci związane z rozliczeniem zbrodni narodowo-socjalistycznych i komunistycznych. Oprócz tego omówiona została polityka historyczna w społeczeństwie migracyjnym, pamięć w ramach europeizacji i globalizacji.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Obejmuje analizę Pamięci I wokół wyjątkowości Holocaustu oraz Pamięć II jako wyraz analizy zjawisk kolonialnych, w których obrębie ma szansę zaistnieć pamięć o zbrodniach popełnionych na narodzie polskim.
Japońska polityka historyczna
Authors: Polit Jakub 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Polityka historyczna to celowe i świadome działania władz państwa, dążące do utrwalenia w społeczeństwie określonej wizji przeszłości.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Rządząca Partia Liberalno­‑Demokratyczna usiłowała zerwać z agresywnym wizerunkiem Japonii, wychowując młodzież w duchu pacyfistycznej konstytucji. Upamiętnianie własnych ofiar i selektywna wiedza podręcznikowa prowadziły jednak do samopostrzegania Japończyków jako narodu ofiar, przy ignorowaniu cierpień azjatyckich sąsiadów. Ci ostatni – jako rządzeni przez represyjne reżimy – nie mogli brać udziału w dialogu historycznym czasu zimnej wojny.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Przeciwnicy rządowej polityki histo­rycznej, usiłujący reinterpretować lub wręcz fałszować przeszłość, stanowili w Japonii mniejszość niewielką, ale dostrzegalną. W tekście przedstawiono, jak ustępstwa władz wobec tej mniejszości szkodziły polityce historycznej rządu i utrudniały mu pojednanie z sąsiadami. Ukazano też nie zawsze konsekwentne postepowanie przywódców Japonii.
REFLEKSJA HISTORYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Japońska polityka historyczna odniosła sukces w granicach samej Japonii. Doprowadziła do zmiany mentalności społeczeństwa i zmiany stosunku wobec dawnych przeciwników z Zachodu (głównie Amerykanów). Nie doszło jednak do pojednania z sąsiadami azjatyckimi.
Humanistyka cyfrowa
Authors: Szpunar Magdalena 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Celem artykułu jest przedstawienie podstawowych sposobów rozumienia humanistyki cyfrowej, jej założeń i możliwości praktycznego wykorzystania. Humanistyka cyfrowa jest rozumiana jako scjentyzacja humanistyki, jej utwardzanie właściwe dla nauk ścisłych, ale i laboratyzacja połączona z technologiczną biegłością i wykorzystaniem możliwości cyfrowych narzędzi.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Zaprezentowana zostaje definicja kategorii humanistyki cyfrowej, jej zróżnicowane ujęcia i proces krystalizowania. Przedstawiony zostaje proces krystalizacji humanistyki cyfrowej, pierwsze aktywności obserwowane w jej zakresie, ale także proces jej instytucjonalizacji.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Artykuł problematyzuje użycie kategorii humanistyki cyfrowej, odsłania możliwości jej zastosowania, ale i trudności związane z kategorią zombie, którą humanistyka cyfrowa się staje.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Refleksja systematyczna porządkuje sposoby rozumienia, ale przede wszystkim praktyki związane z jej uprawianiem. Zwraca uwagę na fetyszyzowanie technicznych kompetencji i instrumentalnej biegłości, co odbywa się czasem ze szkodą dla właściwego dla humanistyki głębokiego wglądu i rozumienia. Zwrócono uwagę, że ani „produkowanie wiedzy”, ani „formułowanie praw” nie zastąpi rozumienia siebie i rzeczywistości społecznej, w czym niezbędna okazuje się humanistyka.
Kontrwywiad
Authors: Kraj Kazimierz 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Kontrwywiad jest częścią struktur bezpieczeństwa państwa lub instytucją samodzielną. Realizuje działalność, która ma unieszkodliwiać poczynania obcych służb wywiadowczych, zwalczać dywersję, sabotaż, terroryzm. Zajmuje się ochroną tajemnic państwowych, osłania kontrwywiadowczo instytucje i organa państwa oraz wybrane jednostki prywatne.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Początki kontrwywiadu wywodzić możemy z czasów Starego Testamentu, Indii czy Chin, czyli wiele setek, a nawet tysięcy lat p.n.e. Współczesne badania nad kontrwywiadem datuje się jednak na moment wykształcenia się nowoczesnych społeczeństw ery przemysłowej, czyli XIX i dwie pierwsze dekady XX wieku.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Hasło w ramach wyjaśnienia pojęcia kontrwywiad przedstawia następujące problemy: jego definicję, szereg funkcji, zadania oraz misję. Osobno poruszona zostanie kwestia opisu działalności kontrwywiadowczej kilku państw europejskich.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Systemowe ujęcie zagadnienia kontrwywiadu pokazuje, że staje się on przedmiotem badań i studiów naukowych mimo ograniczeń związanych z niejawnym charakterem jego działalności. Zaleca się jednakże bardziej kompleksowe spojrzenie na omawiany temat i konieczność przeprowadzania multidyscyplinarnych studiów.
Zagrożenia hybrydowe
Authors: Banasik Mirosław 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Zagrożenia hybrydowe odnoszą się do skoordynowanych i zsynchronizowanych działań prowadzonych poniżej progu wojny przez podmioty państwowe lub niepaństwowe, których celem jest wykorzystanie słabości i wyrządzenie szkody obiektowi ataku poprzez wpływanie na jego procesy decyzyjne na poziomie lokalnym, regionalnym, państwowym lub instytucjonalnym.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: W erze postzimnowojennej rewizjonistyczne mocarstwa, w obliczu rosnącego w siłę NATO i Stanów Zjednoczonych, stworzyły koncepcyjny model konfrontacji z Zachodem, zmieniając formy i sposoby oddziaływania międzynarodowego. Zagrożenia hybrydowe odzwierciedlają zmiany, do jakich doszło w charakterze prowadzonych konfliktów oraz w kontekście roli podmiotów niepaństwowych. Wpływ na te zmiany miały globalizacja, międzynarodowe usieciowienie, Internet, nowe technologie informacyjne, media społecznościowe, przestrzeń informacyjna i nowy krajobraz medialny.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Podmioty stosujące zagrożenia hybrydowe dążą do uzyskania coraz większych wpływów międzynarodowych przy minimalizacji ponoszonych kosztów. Cele strategiczne osiągają w rezultacie synchronizowania oddziaływania, niejednoznaczności, a przede wszystkim osiąganych efektów. Dobór narzędzi zależy od oddziałującego podmiotu (aktor państwowy, niepaństwowy) i celu jego działania. Każde narzędzie może wywoływać efekty w jednej lub kilku domenach operacyjnych.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Celowo synchronizowane w czasie i przestrzeni zagrożenia hybrydowe stanowią mechanizm prowadzenia długotrwałej rywalizacji strategicznej w szarej strefie i osiągania celów politycznych dzięki wykorzystaniu podatności występujących w atakowanych państwach i organizacjach międzynarodowych, bez potrzeby prowadzenia bezpośredniej walki zbrojnej.
Ochrona ludności
Authors: Trocha Jerzy 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Ochrona ludności (civil protection) to całość przedsięwzięć obejmujących działania realizowane przez organy administracji publicznej, organizacje pozarządowe, podmioty gospodarcze oraz inne instytucje mające na celu zabezpieczenie życia, zdrowia i mienia społeczeństwa, a także środowiska naturalnego oraz innych warunków niezbędnych do przetrwania człowieka w obliczu wszelkich zagrożeń naturalnych i tych wynikających z działalności ludzkiej, w tym konfliktów zbrojnych oraz czynów zabronionych według obowiązujących przepisów prawa. Katalog podejmowanych działań na rzecz ochrony ludności obejmuje czynności zapobiegawcze (przed wystąpieniem zagrożenia) oraz reagowanie (po zaistnieniu zagrożenia).
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Obowiązek ochrony ludności jest elementarnym zadaniem państwa. Początkowo zadanie to odnosiło się niemal wyłącznie do aspektów związanych z zagrożeniami militarnymi, jednak wraz rozwojem cywilizacyjnym zaczęto szerzej rozpatrywać ochronę ludności, włączając w nią również inne dziedziny i stany, w jakich może znajdować się państwo.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Problematyka ochrony ludności jest bardzo złożona. Nie ma zgodności wśród badaczy co do sposobu wyjaśnienia tego terminu. Wynika to przede wszystkim z odmiennych założeń naukowych oraz doświadczeń zdobytych podczas pracy w różnych instytucjach na rzecz bezpieczeństwa. REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Współczesne środowisko bezpieczeństwa potwierdza słuszność całościowego podejścia do problematyki ochrony ludności. Niezbędne jest zatem zapewnienie bezpieczeństwa społeczeństwu zarówno w czasie pokoju czy kryzysu, jak i w warunkach wojny oraz okupacji. Dużym wyzwaniem jest ochrona ludności w czasie konfliktów zbrojnych, dlatego też konieczne jest holistyczne podejście terminologiczne.
Humanistyka kognitywna – między kognitywistyką a humanistyką
Authors: Bremer Józef 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Humanistyka kognitywna to interdyscyplinarny program badań łączący nauki humanistyczne z naukami przyrodniczymi i technicznymi.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Powstanie humanistyki kognitywnej jest związane z pojęciem ucieleśnionej osoby, co z kolei doprowadziło do poszerzenia zakresu badań kognitywistycznych o elementy typowo rozważane w humanistyce – np. o rozumienie języka literackiego.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Zamiast badania procesów umysłowych zgodnie z wczesnym kognitywistycznym modelem opierającym się na manipulowaniu symbolami w sposób skończony praktykowane obecnie w humanistyce kognitywnej badanie całej ucieleśnionej osoby, jako organizmu biologicznego, wymaga podejścia interdyscyplinarnego uwzględniającego badania z różnych dziedzin nauki. Podejście to charakteryzuje się m.in. postrzeganiem mózgu jako organu działającego podobnie do maszyny analogowo‑cyfrowej. Jako przykłady takich badań przeanalizujemy dwa interdyscyplinarne podejścia: filozoficzno‑literacką analizę znaczenia i literacko‑neuronaukowe przedstawienie metafor językowych.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Humanistyka kognitywna stabilizuje swoje miejsce w licznych dyscyplinach naukowych, np. w pedagogice, medycynie, w naukach o sztucznej inteligencji.
Kryzys jako przedmiot badań współczesnej humanistyki
Authors: Gielarowski Andrzej 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Pojęcie kryzysu we współczesnej humanistyce jest powszechnie badane. Wiele dyscyplin podejmuje tę kwestię z perspektywy zadania, którym jest diagnoza kultury współczesnej. Pojęcie kryzysu kultury jest istotne zarówno dla filozofii, jak i dla nauk o kulturze i religii, zwłaszcza dla antropologii kulturowej. Badania nad kryzysem współczesności w kluczowym aspekcie kultury prowadzone są w horyzoncie pytania o kondycję kultury współczesnej i jej możliwy koniec.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Historyczna analiza pojęcia kryzysu we współczesnej humanistyce wskazuje na pojawienie się tego pojęcia w XIX wieku i jego rozwój na przełomie XIX i XX wieku. Szczególne znaczenie dla ukształtowania się tego pojęcia miały nurty filozoficzne XIX i XX wieku (neokantyzm, fenomenologia, hermeneutyka) oraz antropologia kulturowa (m.in. René Girarda).
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Problemowe ujęcie pojęcia kryzysu kultury będzie przedstawione w oparciu o różne nurty krytyki kultury. Podjęte przez te nurty zagadnienia pozwolą na sproblematyzowanie ­kwestii kryzysu jako przedmiotu badań humanistycznych w obszarze kultury.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Kryzys kultury rozumiany jest jako kryzys człowieka i stanowi jeden z głównych tematów współczesnej humanistyki. Potwierdzają to bada­nia filozofów i antropologów kultury. Mimo różnych metodologii stosowanych w humanistyce – które decydują o różnych wnioskach i różnych podejściach do zagadnienia człowieczeństwa oraz jego relacji do kryzysu kultury – można jednak wskazać wspólną płaszczyznę badań humanistycznych.
Miejsce religii we współczesnej humanistyce
Authors: Dekert Tomasz 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: W ramach rozumienia humanistyki jako nauki o tym, co ludzkie, religia jawi się jako jeden z jej centralnych obiektów badań i namysłu. Jednocześnie stanowi ona czynnik, który na rozmaite sposoby określa nauki humanistyczne.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Powstanie naukowej refleksji o religii(iach) miało miejsce w określonym kontekście kulturowo‑religijnym. W oświeceniowej humanistyce wyłoniły się pewne ogólne „niereligijne” sposoby podchodzenia do religii, w tym podejście badawcze (religioznawcze), którego historia zostanie tu prześledzona.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Historyczny kontekst religijny oraz religijny wymiar życia człowieka jako przedmiot badawczy miały wpływ na proces wyłaniania się oraz funkcjonowania zajmujących się religią nauk humanistycznych. Te ostatnie widzą religię w odniesieniu do człowieczeństwa w kluczu silnie naznaczonym uprzednimi założeniami.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Religia pozostanie jednym z kluczowych przedmiotów nauk o człowieku. Ich podejście do niej wymaga jednak przemyślenia i próby zbudowania realnego podejścia interdyscyplinarnego.
Nowe role bibliotek we współczesnej humanistyce
Authors: Drabek Aneta 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Artykuł ma na celu ukazać, jak zmieniła się rola biblioteki we współczesnej humanistyce. Z instytucji nastawionej przede wszystkim na udostępnianie własnych tradycyjnych zbiorów przeobraziła się ona w placówkę wielofunkcyjną, innowacyjną i elastyczną, oferującą różnorodne usługi, serwisy i szkolenia w zakresie korzystania z tradycyjnych i cyfrowych zasobów.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Biblioteka zmieniła się znacznie w ciągu ostatnich 30 lat, zarówno pod względem technologicznym, jak i koncepcyjnym. Na zmiany wpłynęły cyfryzacja zbiorów, nowe technologie, rozwój usług oraz upowszechnienie baz danych.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Biblioteki podejmują nowe aktywności, aby wyjść naprzeciw oczekiwaniom współczesnej humanistyki. Wśród nich wymienić można: digitalizację zbiorów, tworzenie baz da­nych, działalność wydawniczą, szkolenia, przygotowywanie i analizę danych, dzia­łal­ność dokumentacyjną i inne.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Choć biblioteki są otwarte na nowe potrzeby i oczekiwania badaczy, to jednak powinny być bardziej zaangażowane we współpracę, a także szerzej propagować możliwości, jakie oferują współczesne źródła, bazy i narzędzia.
Spór o podmiot w etyce
Authors: Gałkowski Stanisław 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Podmiot moralny to byt, któremu w sposób uzasadniony można przypisać sprawstwo i moralną odpowiedzialność za jego czyny.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Rozpiętość stanowisk w kwestii podmiotowości można opisać przez wskazanie, jak rozumiana jest podmiotowość w trzech pojawiających się kolejno tradycjach filozoficznych. Wyróżnia się myślicieli uznających za właściwy podmiot moralności jednostkę w pełni autonomiczną i sprawczą, a więc wolną i samoświadomą (filozofia klasyczna), następnie autorów wskazujących na liczne ograniczenia ludzkiej podmiotowości (Nietzsche, Marks, Freud) oraz tych, którzy pojęcie podmiotu traktują jako swoistą iluzję, konstrukt czysto teoretyczny nieznajdujący w rzeczywistości żadnego realnie istniejącego desygnatu (Skinner, determinizm).
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Najbardziej dyskutowanymi kwestia­mi dotyczącymi podmiotowości moralnej są warunki, których zaistnienie (bądź brak) pozwala uznać lub podważyć odpowiedzialność moralną sprawcy czynu. Należą do nich przede wszystkim świadomość, wolność i przynajmniej względna stałość tożsamości osoby działającej.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI REKOMENDUJĄCYMI: Etyka, przyjmując jako oczywiste założenie istnienia moralności, zakłada już jakąś formę podmiotowości. W konsekwencji musimy przyjąć istnienie podmiotu spełniającego jej podstawowe wymagania, czyli wolność i świadomość podejmowanych czynów. Pozwala to opowiedzieć się za podmiotem „mocnym” w wersji przedstawionej przez filozofię klasyczną.