bluuebunny/crossref_metadata_2025_split huggingface dataset:
Przedsiębiorczość imigracyjna, uchodźcza i etniczna – podstawowe pojęcia i trendy
Authors: Brzozowski Jan 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: przedsiębiorczość migracyjna i etniczna jest pojęciem nierozerwalnie związanym ze współczesną intensyfikacją procesów migracyjnych o charakterze dobrowolnym, ale i przymusowym. Sposób, w jaki imigranci, uchodźcy oraz przedstawiciele mniejszości etnicznych rozwijają swoją działalność biznesową, znacząco różni się od podobnej aktywności ze strony społeczeństwa przyjmującego.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: od samego początku systemu kapitalistycznego to imigranci byli jednym z istotniejszych nośników postępu gospodarczego, transferując modele biznesowe między gospodarkami narodowymi lub kreując nowe branże i technologie. Jednak wraz z cementowaniem się struktury społecznej w typowych krajach imigracyjnych, jak Stany Zjednoczone czy Kanada, zaczęto zwracać uwagę na to, że „nowi” imigranci znacząco różnią się w sposobie podejmowanej aktywności ekonomicznej, w tym działalności biznesowej.
PROBLEMOWE UJĘCIE POJĘCIA: w definiowaniu przedsiębiorczości migrantów należy pamiętać, że społeczność cudzoziemców w danym kraju jest zazwyczaj mocno zróżnicowana wewnętrznie. Zupełnie inny potencjał gospodarczy ma firma założona przez uchodźcę uciekającego przed konfliktem zbrojnym, niż przez długoletniego migranta otwierającego biznes etniczny w dzielnicy zamieszkałej przeważnie przez jego rodaków, czy też przez wykwalifikowanego imigranta, którego innowacyjna firma konkuruje od razu z innymi podmiotami na rynku krajowym czy nawet rynkach międzynarodowych. Stąd potrzeba odrębnego zdefiniowania przedsiębiorczości migracyjnej, uchodźczej i etnicznej.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: każda z opisanych form przedsiębiorczości spełnia zupełnie odrębną funkcję dla zakładających ją przedsiębiorców, co także przekłada się na inną ścieżkę ich rozwoju. W rezultacie te podmioty gospodarcze wymagają zróżnicowanego podejścia w politykach publicznych nakierowanych na wsparcie przedsiębiorczości, ale i integracji społeczno-ekonomicznej migrantów, przedstawicieli mniejszości etnicznej i uchodźców.
Ekosystem przedsiębiorczości – otoczenie dla przedsiębiorczości
Authors: Urbaniec Maria 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Ekosystem przedsiębiorczości stanowi zespół powiązanych ze sobą przedsiębiorców, organizacji wspierających przedsiębiorczość, instytucji publicznych i procesów przedsiębiorczych, które prowadzą do produktywnej przedsiębiorczości.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Zapożyczona z biologii metafora „ekosystemu” przedsiębiorczości jest coraz częściej wykorzystywana przez badaczy i praktyków do zrozumienia kontekstu przedsiębiorczości w poszczególnych wymiarach geograficznych (kraje, regiony, miasta). Ekosystem przedsiębiorczości stanowi część większego – regionalnego, krajowego, międzynarodowego czy wręcz globalnego ekosystemu.
PROBLEMOWE UJĘCIE POJĘCIA: Ekosystem przedsiębiorczości obejmuje elementy społeczne, polityczne, ekonomiczne i kulturowe, które stymulują rozwój przedsiębiorstw.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Podejście oparte na ekosystemie przedsiębiorczości stało się popularne ze względu na stopniowe przechodzenie od gospodarek menedżerskich do gospodarek przedsiębiorczych. Spojrzenie na kontekst przedsiębiorczości pozwala na lepsze zrozumienie gospodarki przedsiębiorczej z perspektywy systemowej. Stanowi również ważny obszar w ramach europejskiej polityki ukierunkowanej na rozwój przedsiębiorczości.
Globalizacja – Regionalizacja – Glokalizacja
Authors: Kratiuk Barbara 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Rozdział analizuje powiązania między globalizacją, regionalizacją a glokalizacją. W pierwszej części przedstawione zostały definicje najważniejszych pojęć, a także ich warianty i interpretacje oraz ewolucja z punktu widzenia różnych dyscyplin społecznych, takich jak studia regionalne, nauki polityczne czy geografia.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: W części poświęconej analizie historycznej pokazano, jak rozwijały się studia regionalne i kiedy pojęcie glokalizacji przeniknęło do nauki.
PROBLEMOWE UJĘCIE POJĘCIA: W kolejnej części artykułu dokonana jest właściwa analiza pokazująca wzajemne powiązania procesów globalizacyjnych, regionalizacyjnych i glokalizacyjnych, ich wzajemne przenikanie oraz wpływ. Wykazane jest, że na wszystkich poziomach: globalnym, regionalnym oraz lokalnym, występują te same procesy oraz że należy je obserwować w czasie.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: W ostatniej części rozdziału przedstawione są wnioski końcowe wykazujące konieczność analizy procesów globalizacyjnych w wymiarze przestrzennym i czasowym.
Przedsiębiorczość kreatywna – inwentyka, kreatywność i przemysły kreatywne
Authors: Kosała Małgorzata 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Przedsiębiorczość kreatywna to umiejętność tworzenia produktów i usług o wartości kulturowej i potencjale komercyjnym poprzez wykorzystanie własnego lub cudzego kapitału twórczego i/lub intelektualnego.Przemysły/sektory kreatywne to działalność branż, które są odpowiedzialne za dostarczanie towarów i usług związanych z szeroko rozumianym spektrum wartości kulturalnych, artystycznych lub mających znamiona wartości rozrywkowej.Kreatywność to zdolność jednostki do tworzenia nowych idei lub do nowego spojrzenia na pomysły już istniejące. Z pojęciem kreatywności powiązane są pojęcia takie jak innowacja, inwencja, heurystyka, innowatyka, inwentyka. Ta ostatnia obejmuje opracowanie metod i technik heurystycznych oraz ich modyfikacje do różnych problemów i warunków organizacyjnych ich stosowania.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Kreatywność nie jest zjawiskiem obcym. To, co nowe, to charakter i zakres relacji w tworzeniu wartości i bogactwa. Termin ‘kreatywność’ został przywołany po raz pierwszy w 1927 roku w Edynburgu przez Alfreda Northa Whiteheada. Wprowadzenie pierwszych technik w zakresie rozwijania twórczości można połączyć z techniką Osborna zastosowaną po raz pierwszy w 1938 roku. Wzrost zainteresowania kreatywnością można datować na lata 70. XX wieku, kiedy to zaczęły się wypalać dotychczasowe źródła wzrostu gospodarczego i w kreatywności dostrzeżono nowy sposób na uzyskanie trwałej przewagi konkurencyjnej. Początek XXI wieku zwraca uwagę na szczególną rolę przemysłów kreatywnych i przedsiębiorczości kreatywnej.
PROBLEMOWE UJĘCIE POJĘCIA: Wraz z intensyfikacją konkurencyjności w sferze gospodarczej wzrosło zainteresowanie nowymi czynnikami, które istotnie będą wpływały na wzrost przewagi na rynku. Kreatywność wzbudzała coraz większe zainteresowanie badaczy, zarówno w zakresie jej rozwijania, jak i wykorzystania jej rezultatów. Następuje wzrost zainteresowania sektorami w sferze kultury, które dzięki przedsiębiorczości kreatywnej mogą rozwijać gospodarkę i wpływać na inkluzyjność społeczną.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Przedsiębiorczość kreatywna koncentruje się na sektorze szeroko rozumianej kultury. Są to obszary, które mogą znacznie wpłynąć na wzrost PKB, tworzenie miejsc pracy i przyspieszony rozwój regionów. Kreatywność można rozwijać, jest ona przypisana naturze ludzkiej.
Gospodarcze uwarunkowania polityki międzynarodowej
Authors: Danek Adam 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Poniższe hasło poświęcone jest historii i perspektywom badań nad gospodarczymi uwarunkowaniami polityki międzynarodowej. Część wstępna zawiera definicję międzynarodowej ekonomii politycznej wraz z określeniem jej pola badań i uwagami o stosowanej w niej metodologii.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Część historyczna stanowi zarys rozwoju teorii interpretujących związki między gospodarką a polityką międzynarodową przedstawiony na tle wydarzeń politycznych XX wieku, ze wskazaniem głównych szkół teoretycznych i ogólnikowym nakreśleniem sylwetek intelektualnych najważniejszych teoretyków.
PROBLEMOWE UJĘCIE POJĘCIA: Część problemowa na ­podstawie wcześniejszej analizy historycznej wyodrębnia sześć generalnych aspektów badań nad gospodarczymi uwarunkowaniami polityki międzynarodowej.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Część końcowa formułuje siedem podstawowych pytań badawczych, na które próbowały odpowiadać dotychczasowe teorie międzynarodowej ekonomii politycznej i które powinny być przedmiotem dalszej refleksji naukowej w jej ramach.
Znaczenie i rola historii w studiach kulturowych i kulturoznawczych
Authors: Smołucha Janusz 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Historia jako dyscyplina naukowa ma swoje źródła już w czasach antycznych. Grecka etymologia tego słowa oznacza tyle, co „dociekanie”. Chodzi więc o zdobywanie wiedzy o przeszłości poprzez badanie i krytyczne analizowanie materiałów wytworzonych przez pojedynczych ludzi i całe społeczeństwa. Dopełnieniem tego obrazu jest analiza dziejów pod kątem znaczenia różnorodnych przyczyn i skutków aktywności ludzkiej.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Od czasu Herodota i Tukidydesa pisarze historyczni starają się wyjaśniać wydarzenia z przeszłości w oparciu o różnorodne kategorie źródeł. W ciągu wieków zmieniały się metody badawcze i pola zainteresowań historyków. Dzieje polityczne i religijne, które przyciągały uwagę badaczy średniowiecza i epoki nowożytnej, w XIX wieku zastąpione zostały przez sprawy gospodarcze i społeczne, a w następnym stuleciu modne stały się badania kwestii cywilizacyjnych i kulturowych.
PROBLEMOWE UJĘCIE POJĘCIA: Do analizy spraw kulturowych i kulturoznawczych wykorzystuje się nie tylko metody historyczne, ale również te zaczerpnięte z nauk społecznych, a nawet ścisłych. Szczególną rolę w tym zakresie odegrała w ostatnim okresie metodologia marksistowska. Współczesny obszar badań kulturowych i kulturoznawczych w wielu uniwersytetach został zdominowany przez ten właśnie kierunek, odsuwając na drugi plan tradycyjny warsztat historyka.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Współcześnie warsztat i metody badawcze wypracowane przez historyków, które prowadzić miały do ustalenia faktów historycznych, są coraz częściej zastępowane tzw. „innowacyjnymi” metodami i celami badawczymi stosowanymi w obrębie nauk społecznych, a nawet ścisłych. Potrzeba odnalezienia właściwego źródła oraz przeprowadzenie jego poprawnej krytyki, która pomaga ustalić jego wiarygodność i autentyczność, a następnie postawić właściwe wnioski, zastępowana jest często śmiałymi, ale mającymi niewiele wspólnego z rzeczywistością hipotezami. Ofiarą tych zmian stały się m.in. języki klasyczne, czyli greka i łacina, usuwane coraz powszechniej ze wszystkich typów szkół i kierunków studiów.
Kompetencje komunikacyjne, kulturowe i dialog międzykulturowy
Authors: Korporowicz Leszek 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘĆ: Istnieje ścisła zależność pomiędzy rzeczywistością wskazywaną przez pojęcia kompetencji komunikacyjnych i kulturowych a dialogiem międzykulturowym w sytuacji konkretnych realiów społecznych. Możliwości uczenia się i podejmowania interakcji symbolicznych, a więc kompetencje komunikacyjne, kształtują umiejętności rozpoznawania oraz przekształcania treści kulturowych jako nowy rodzaj kompetencji kulturowych. Od zaawansowania i charakterystyki rozwoju tego typu umiejętności zależy typ procesów komunikowania, jakim jest dialog między­kulturowy. Zjawiska te współokreślają się wzajemnie, sprawiając, że jedno nie jest możliwe bez drugiego.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘĆ: Wszystkie trzy analizowane pojęcia są stałym elementem analiz społecznych od lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Była to konsekwencja badań nad kompetencją językową, które zrewolucjonizowały jej behawioralne rozumienie. Dalsze analizy doprowadziły do poszerzania zakresu pojęcia o elementy kontekstu komunikacyjnego. Narastające zjawiska wielokulturowości wymusiły uwzględnienie dynamiki interakcji i przenikania społeczności, stawiając problem dialogu międzykulturowego.
PROBLEMOWE UJĘCIE POJĘCIA: Przełamanie behawioralnych tradycji w rozumieniu uczenia się języka pozwoliło ujawnić twórcze potencjały interakcji ludzkich, głównie dzięki wykorzystaniu także innych obszarów kultury symbolicznej. Znajomość obecnych w tych obszarach reguł tworzy kompetencje komunikacyjne. Wymiar symboliczny tego procesu nie funkcjonuje jednak autonomicznie. Te same znaczenia mogą mieć różne wartości i wiązać się z odmiennymi emocjami. Z tego powodu umiejętność ich rozpoznawania tworzy kompetencję kulturową człowieka. W sytuacji, gdy kompetencje te pozwalają na realizację wymienionych wartości w relacji z innymi kulturami, powstaje dialog międzykulturowy.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Dialog międzykulturowy nie jest możliwy bez leżących u jego podstaw wartości, które ukazują znaczenie interaktywnego charakteru procesów komunikowania daleko wybiegających poza jednokierunkowy transfer informacji, umiejętności dekodowania znaczeń oraz instrumentalne cele kształtowania postaw. Największe potencjały komunikowania obecne są jednak w połączeniu behawioralnych, semiotycznych i aksjologicznych wymiarów interakcji symbolicznych, które nadać mogą wspomnianym kompetencjom specyficzne cechy dialogu – tak wewnątrz, jak i pomiędzy kulturami – pozwalając na działania transgresyjne i autoteliczne.
Współczesne tendencje badawcze w teorii literatury i ich odbicie w najnowszej literaturze
Authors: Regiewicz Adam 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Teorię można rozumieć jako katalog metod badań obejmujących literaturę i proces jej powstawania, jak również obszar myśli i piśmiennictwa traktujący o sposobach czytania tekstu. Postawy te wykształciły dwie relacje między teorią a literaturą: przekonanie, że teoria jest gwarancją empiryzmu i obiektywizmu oraz pogląd, że teoria jest elementem dyskursu, który wytwarza swój język, buduje opowieść, stając się częścią tej samej narracji, którą bada.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Od lat 70. widoczne było przechodzenie w badaniach literaturoznawczych od Teorii rozumianej jako „wiedza tłumacząca” literaturę, będącą przedmiotem dyskursu naukowego i porządkującą proces literacki, do teorii reprezentującej indywidualną perspektywę badawczą wyrażoną w języku i opowieści na temat badanej literatury. Rozważania teoretyczne zbliżyły się do koncepcji narracji czy gatunku wypowiedzi.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Od czasu poststrukturalizmu w teorii można zaobserwować pięć podstawowych tendencji: ucieczkę od uniwersalności i towarzyszące temu przekonanie, że tylko pojedynczy akt interpretacyjny w zamkniętym dobrze określonym systemie znaczeń może być pożyteczny dla dyskursu; rozmycie statusu teoretycznego i ucieczkę od twardych pojęć i definicji; przesunięcie akcentu z teorii na praktykę interpretacyjną, a właściwie sprowadzenie jej do „skrzynki z narzędziami”; zinterdyscyplinowanie dyskursu teoretycznego oraz jego zdynamizowanie wyrażające się w nieustannych zwrotach.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Rozmycie dyskursu teoretycznego odzwierciedla powstająca współcześnie literatura. Koniec „wielkich narracji” stał się faktem. Miejsce dawnych mistrzów zajęła literatura sytuująca się pomiędzy fikcją fabularną a faktem; proza środka sięgająca po popularne rozwiązania i schematy wywiedzione z form audiowizualnych; zaangażowane opowieści powiązane z narracjami wolnościowymi, gatunki mieszane wyrażające współczesne tendencje komparatystyczne.
Konflikty aksjologiczne. Rodzaje i sposoby ich rozstrzygania
Authors: Stachewicz Krzysztof 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Konflikt aksjologiczny oznacza w sensie ścisłym kolizję dwóch równoprawnych wartości, które domagają się realizacji w taki sposób, iż jedna z nich musi zostać poświęcona w imię drugiej. Obie nie mogą być zrealizowane, a ich roszczenia i pozycja w hierarchii są w pełni równorzędne. W sensie szerokim o konflikcie wartości mówimy w przypadku kolizji wartości pochodzących z różnych grup i uhierarchizowań.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Przed powstaniem aksjologii zjawisko konfliktu wartości było w filozofii analizowane głównie jako tragizm. Jego istotą jest konfrontacja dwóch przeciwstawnych racji, które są równo uzasadnione w swej roszczeniowości. W ścisłym sensie zagadnienie konfliktu wartości zostało najprawdopodobniej po raz pierwszy podjęte dopiero przez Maxa Schelera, a najpełniej teoretycznie zanalizowane przez Nicolaia Hartmanna.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Konflikty zdają się przynależeć do samej natury życia człowieka, przejawiając się w rozmaitych jego obszarach. Mówimy o konfliktach sumienia, konfliktach religijnych, społecznych, politycznych, dziejowych, zbrojnych, narodowościowych itp. Konflikty aksjologiczne zdają się stanowić podłoże wielu z wymienionych konfliktów, choć można je też traktować jako ich odrębny rodzaj. Aksjologia zmierza do integralnego ich ujęcia i wypracowania teorii konfliktów wartości i dróg ich rozwiązywania.
REFLEKSJE SYSTEMATYCZNE Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Zagadnienie konfliktów wartości jawi się jako problem graniczny analizy aksjologicznej. Drogi do ich rozwiązania wypracowane w teorii filozoficznej są niezadowalające, co skłania wielu myślicieli do scedowania problemu wyłącznie na sferę praktyczną: to decyzja podmiotu „rozwiązuje” konflikt wartości, a odpowiedzialność za skutki ponosi decydujący o takim czy innym wyborze człowiek.
Katolicka nauka społeczna wobec zagadnień bezpieczeństwa
Authors: Musiewicz Piotr 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: W artykule przedstawiono stosunek katolickiej nauki społecznej do wybranych zagadnień związanych z bezpieczeństwem: wojny (w tym koncepcję wojny sprawiedliwej oraz stosunek papieża Franciszka do wojny na Ukrainie), pokoju, migracji, ubóstwa, terroryzmu oraz bezpieczeństwa ekologicznego.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Historyczna analiza zagadnień bezpieczeństwa, w tym koncepcji wojny sprawiedliwej, obejmuje ujęcia starożytne (zwłaszcza św. Augustyna z Hippony), średniowieczne (św. Tomasz z Akwinu), zasadniczo koncentrując się na ideach prezentowanych przez Kościół katolicki w XX wieku i epoce po Soborze Watykańskim II.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Choć generalne zasady wystrzegania się wojny i dążenia do pokoju w katolickiej nauce społecznej pozostały niezmienne, na przestrzeni dziejów możemy dostrzec, że zakres dopuszczalności wojny jako środka służącego ochronie bezpieczeństwa ludzi w tejże nauce zmieniał się, na co wpływ miał charakter wojen w danej epoce. Szczególną rolę odegrała w tym kontekście II wojna światowa i broń masowego rażenia, które doprowadziły do zaniechania przez Kościół używania terminu „wojna sprawiedliwa”.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Katolicka nauka społeczna wobec zagadnień bezpieczeństwa ma charakter normatywny. Rekomenduje między innymi zakorzenienie działania człowieka w poszukiwaniu różnego rodzaju bezpieczeństwa w sferze duchowej, szeroką i głęboką współpracę międzynarodową, zaradzanie niedostatkom materialnym i społecznych osób i grup znajdujących się w trudnej sytuacji, dialog międzyreligijny i międzykulturowy.
Religia i etyka: opozycja versus kooperacja
Authors: Szostek Andrzej 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Mnogość i różnorodność różnych faktów i zjawisk kojarzonych z religią sprawiają, że wszelkie jej definicje mają charakter wybiórczy. Tu religię zdefiniowano ostatecznie jako zespół odniesień człowieka do tego, co niewidzialne, święte, transcendentne. Etykę natomiast rozumieć trzeba jako teorię moralności rozumianej jako zespół przekonań na temat dobra i zła moralnego oraz zachowań związanych z tymi przekonaniami.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Istotnym i niezbywalnym elementem religii jest kodeks moralny. Za jego autora członkowie danej wspólnoty religijnej uznają Boga i treść swych przekonań czerpią z objawienia. Etyka natomiast korzysta wyłącznie z naturalnych źródeł poznania: rozumu i doświadczenia. Już od starożytności rozwijana była etyka wolna od religijnych uzasadnień swych twierdzeń. Ważne jest, że Sobór Watykański II oficjalnie uznał prawo do wolności religijnej przysługujące każdemu człowiekowi.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Relację pomiędzy religią a etyką rozpatrywać trzeba na dwóch płaszczyznach: praktycznej i teoretycznej. Płaszczyzna praktyczna dotyczy zachowań związanych z wyznawaną religią i stopniem akceptacji tych zachowań przez całe pluralistyczne społeczeństwo. Całkowite uwolnienie myśli etycznej od szerzej pojętego filozoficznego światopoglądu jest trudne do utrzymania. Zarówno religijne, jak i ateistyczne przesłanki rzutują na oceny moralne poszczególnych zachowań. Konfrontacja tych przekonań może się okazać owocna dla obu stron dialogu.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Wrażliwość moralna czerpiąca swą motywację nie z boskiego autorytetu, lecz z naturalnej, wspólnej wszystkim ludziom intuicji moralnej, odgrywa ważną rolę także w religii, zwłaszcza chrześcijańskiej. Zapomnienie o tej intuicji łatwo prowadzi do zacietrzewienia, fanatyzmu, a w konsekwencji do aktów nienawiści czynionych pod hasłami miłości. Niefortunne wydaje się umieszczenie w programach szkolnej edukacji opozycji pomiędzy religią a etyką.
Ekonomia literatury
Authors: Ruszar Józef Maria 
Published: March 2024

DEFINICJA POJĘCIA: Ekonomia literatury jest zbiorem indywidualnych projektów i niejednorodnych metod badawczych zajmujących się intertekstualnymi związkami między pracami klasyków ekonomii politycznej a dziełami literackimi. Wyniki wykraczają poza literaturoznawstwo w kierunku antropologii i historii idei.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: W ujęciu badaczy neomarksistowskich literatura jest reprezentacją świadomości kapitalistycznej i stąd w procesie jej badania ważna jest psychologia, a nawet psychopatologia. Wpływy tzw. twardej ekonomii są w tym wypadku ograniczone. Ujęcie antropologiczne wychodzi z kolei z założenia, że człowiek w kapitalizmie jest produktem stosunków społeczno‑gospodarczych, a wyzwolenie go z pozycji fałszywej świadomości można osiągnąć dzięki zmodyfikowanej teorii marksistowskiej.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Współczesną ekonomię literatury zdominowały badania symbolicznej sfery pojęć ekonomicznych oraz ich kulturowej funkcji. Natomiast tradycyjny opis funkcjonowania konkretów gospodarczych i społecznych w świecie przedstawionym oraz wykrywanie w nim teorii ekonomicznych sąsiadował z socjologizującymi badaniami dochodów pisarzy lub funkcjonowania rynku wydawniczego. Nowe metody, jeśli kontynuują socjologiczne podejście, to albo w ujęciu feministycznym, albo w zgodzie z ustaleniami teorii stworzonej przez Pierre’a Bourdieu.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Nowsze ujęcia ekonomii w literaturze zajmują się tak zwaną „miękką ekonomią”, czyli sferą symboliczną i ideologiczną, więc badają retorykę i narrację tekstów z uwzględnieniem metafor ekonomicznych albo tzw. podmiotu kapitalistycznego pragnienia. I mimo że badania nad metaforami przynoszą najciekawsze efekty, socjologiczne ujęcia oraz obraz gospodarczego komponentu świata przedstawionego w dziełach literackich również nie powinien zostać zarzucony, ponieważ stanowi istotny element wielu wybitnych utworów.