ประสิทธิผลของการสอนบริหารการหายใจด้วยเครื่องบริหารปอด Incentive spirometry ร่วมกับการใช้กระดาษเช็ดหน้าในผู้ป่วยสูงอายุ กระดูกสะโพกหัก
Authors: บุญนันท์ จิตชญา , หิมคุณ ลัดดาวัลย์ , วงศ์หวุน จรรยา , บุญณสะ วรารัตน์ , ธรรมวิบูลย์ศรี ธีรวุฒิ , ถิรภัทรพงศ์ วิลาวัณย์ 
Published: February 2025

บทนำ เครื่องบริหารปอด Incentive spirometry (IS) เป็นอุปกรณ์บริหารปอด ที่มีการใช้อย่างแพร่หลาย เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่ปอดหลังการผ่าตัด รวมถึงในผู้ป่วยสูงอายุกระดูกสะโพกหักที่มีจำนวนเพิ่มมากขึ้นทุกปี การสอนให้ผู้ป่วยสูงอายุใช้ IS ด้วยวิธีสอนแบบเดิม เป็นการใช้คำพูดอธิบายให้ผู้ป่วยเข้าใจวิธีการหายใจเข้าทางปากเพื่อดูดลูกบอลใน IS ให้ลอยสูงขึ้น ก่อนฝึกปฏิบัติกับอุปกรณ์ ซึ่งอาจเป็นเรื่องยากในผู้สูงอายุ ที่อาจมีปัญหาด้านความจำ และการรับรู้ ที่ส่งผลต่อกระบวนการเรียนรู้ของผู้ป่วย การสอนผู้ป่วยสูง อายุให้ใช้ IS จึงอาจใช้เวลาสอนนาน บางรายอาจไม่ประสบความสำเร็จ และมักพบว่าผู้ป่วยจะใช้วิธีการหายใจออก หรือการเป่า ซึ่งเป็นวิธีที่ไม่ถูกต้อง ไม่สามารถทำให้ลูกบอลลอย และปอดขยายตัวได้อย่างเต็มที่ การศึกษาครั้งนี้มีการนำกระดาษเช็ดหน้ามาช่วยสอนฝึกปฏิบัติวิธีการหายใจเข้าทางปาก ผ่านกระดาษเช็ดหน้า สามารถประเมินวิธีการหายใจเข้าทางปากที่ถูกต้องได้อย่างเป็นรูปธรรม ทำให้ผู้ป่วย มีความเข้าใจ วิธีการหายใจเข้าที่ถูกต้อง ก่อนการฝึกปฏิบัติกับ IS
วัตถุประสงค์ของการวิจัย เพื่อเปรียบเทียบระยะเวลาที่ใช้สอนบริหารการหายใจด้วย IS ระยะเวลา ที่ลูกบอลใน IS ลอย จำนวนลูกบอลที่ผู้ป่วยดูดลอย อัตราความอิ่มตัวของออกซิเจนในเลือด และการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่ปอดระหว่างการสอนบริหารการหายใจด้วย IS ด้วยวิธีสอนแบบเดิมกับการสอนร่วมกับการใช้กระดาษเช็ดหน้า
การออกแบบการวิจัย การศึกษานี้เป็นการศึกษาเชิงทดลองแบบสุ่ม ที่ประยุกต์ทฤษฎีการเรียนรู้ จากประสบการณ์ของโคล์บ ที่ประกอบด้วย ประสบการณ์ที่เป็นรูปธรรม การสะท้อนคิดจากการสังเกต การสร้างแนวคิดที่เป็นนามธรรม และ การทดลองปฏิบัติ เป็นแนวทางในการสอนผู้ป่วยบริหารการหายใจด้วย IS ชนิด flow-oriented devices
วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยสูงอายุกระดูกสะโพกหักที่ได้รับการผ่าตัด อายุ 65- 90 ปี จำนวน 78 คน เลือกแบบเฉพาะเจาะจงตามเกณฑ์คัดเข้า ดังนี้ 1) สามารถสื่อสารโต้ตอบภาษาไทยได้ดี ไม่อยู่ในภาวะสับสนเฉียบพลัน ประเมินโดยแบบประเมินภาวะสับสนเฉียบพลัน 3D-CAM ฉบับภาษาไทย และ 2) ไม่มีโรคร่วมของระบบทางเดินหายใจ โรคหัวใจ ในระยะควบคุมอาการ หรือมีสัญญาณชีพไม่คงที่ เกณฑ์การคัดออกคือ มีความบกพร่องในการรู้คิด โดยใช้แบบประเมินความรู้ความเข้าใจ The General Practitioner Assessment of Cognition (GP-COG) ได้คะแนน < 4 การคำนวณขนาดตัวอย่างใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ตามหลักการของการวิเคราะห์อำนาจการทดสอบของสถิติ Independent t-test for 2 mean group กำหนดค่าอำนาจการทดสอบ .80 ความคลาดเคลื่อนชนิดที่ 1 เท่ากับ .05 สุ่มตัวอย่าง เข้ากลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 40 คน โดยใช้ computerized random assignment แบบ Block randomization กลุ่มควบคุมได้รับการสอนโดยใช้ IS ด้วยวิธีสอนแบบเดิม กลุ่มทดลองมีการนำกระดาษเช็ดหน้า มาช่วยในการสอนการหายใจเข้า ก่อนให้ผู้ป่วยฝึกปฏิบัติกับ IS เก็บรวบรวมข้อมูลตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2565 ถึง เดือนมกราคม พ.ศ. 2567 โดยใช้แบบบันทึกข้อมูล ประกอบด้วย ข้อมูลส่วนบุคคล ข้อมูลผลการสอนบริหารการหายใจด้วย IS ข้อมูลการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่ปอด วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ เชิงบรรยาย การทดสอบทีแบบอิสระ การทดสอบไคสแควร์ การทดสอบแมนวิทนีย์ ยู และการทดสอบ ฟิชเชอร์
ผลการวิจัย กลุ่มควบคุมและกลุ่มทดลองมีค่าเฉลี่ยอายุ 79.23 ปี (SD 6.28) และ 78.97 ปี (SD 6.83) ตามลำดับ ดัชนีมวลกายเฉลี่ย 23.03 กก./ม2 (SD 3.76) และ 23.26 กก./ม2 (SD 4.07) ตามลำดับ ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 87.2 และ 82.1 ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบคุณลักษณะของทั้ง 2 กลุ่ม พบว่าไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ระยะเวลาเฉลี่ยที่ใช้ในการสอนด้วย IS ของกลุ่มทดลอง (M 3.03, SD 4.34 นาที) น้อยกว่ากลุ่มควบคุม (M 4.33, SD 4.06 นาที) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (Z = -2.704, p = .007) อย่างไรก็ตาม จำนวนลูกบอลที่ผู้ป่วยดูดลอย ระยะเวลาที่ลูกบอลลอยภาย หลังการสอน และจำนวนลูกบอลลอยวันจำหน่ายของทั้ง 2 กลุ่ม ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p>.05) ค่าเฉลี่ยอัตราความอิ่มตัวของออกซิเจนในเลือด ในวันก่อน วันหลังผ่าตัด และวันจำหน่าย การเกิด ภาวะพร่องออกซิเจนในเลือด ภาวะปอดแฟบในผู้ป่วยทั้ง 2 กลุ่ม ไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p>.05) และไม่พบการเกิดปอดอักเสบติดเชื้อขณะอยู่โรงพยาบาลทั้ง 2 กลุ่ม
ข้อเสนอแนะ พยาบาลและทีมสุขภาพ สามารถนำกระดาษเช็ดหน้ามาเป็นเครื่องมือในการสอน ให้ผู้ป่วยฝึกหายใจเข้าเพื่อ“ดูด”อากาศเข้าปอดผ่านกระดาษเช็ดหน้า เพื่อให้ผู้ป่วยมีประสบการณ์ตรง ในการทบทวนวิธีการ”ดูด” จากการได้รับรู้ สังเกตทำความเข้าใจ และฝึกปฏิบัติวิธีการหายใจเข้าทางปาก ผู้ป่วยเกิดความมั่นใจสามารถใช้ IS ได้อย่างถูกต้อง ใช้เวลาในการสอนน้อยกว่าการสอนด้วยวิธีเดิม