ДЕКРЕТ 1928 ГОДА: СУДЬБА И ТРАГЕДИЯ КАЗАХСКИХ БАЕВ
Authors: Рахметуллин Е.Е. , Төкішқадыров Б.Б. , Ахметова Р.Д. 
Published: May 2024

Мақалада 1920-1930 жылдары қазақ даласында берік орнаған Кеңес үкіметінің аграрлық саясаты, әсіресе, 1928 жылғы 27 тамыздағы қазақтың ауқатты топтарын тәркілеу туралы қаулының қабылдануы, жүзеге асырылу барысы және кеңестік саясаттың қудалауына ұшыраған қазақ қоғамына белгілі әулеттердің тағдыры баяндалады. Ұжымдастыру жылдары тәркілеуге саясатының зардабы бүгінгі таңда әр отбасының тарихында терең із қалдырғаны анық. Осы мәселені зерттеу барысында тәркілеу саясатының аса өзекті тұсы –ХІХ ғасырдың соңы менХХ ғасырдың алғашқы ширегінде қазақ даласындағы саяси өзгерістерде маңызды рөл атқарған текті әулеттер мен белгілі тұлғалардың жеке істері, құжаттары басты назарға алынды. ХХ ғасырдың басындағы жағдай, саяси үдерістер, Алаш қозғалысы сынды тарихи тәні айрықша оқиғаларды зерттеу барысында жоғарыда аталған қазақ қоғамының әлеуметтік топ өкілдерін тереңдете зерттеген абзал. Ұлт зиялылары бастаған барлық келелі істердің бас-қасында, қазақ қоғамы үшін тағдыршешті қадамдарда Жетісудағы Маман әулеті ұрпақтары, Арқа өңірінен Ақайдың Хасені, Ақбай Ыбыраев, баянауылдық Шормановтар, Семей-Шыңғыстау өңірінен Қаражан Үкібаев, Ике Әділов, Ақкенже Ақмағамбетов, Орал облысынан атақты Сырым Датұлының шөбересі Салық Омаров сынды ауқатты топтардың материалдық және қаржылық қолдауы, елді жұмылдыра білуі үлкен рөл атқарды. Тәркілеу құжаттарында олардың патша өкіметі тұсындағы атқарған қызметтері, Уақытша үкімет пен Алашорда билігі кезеңіндегі саяси ұстанымдары айыптауға басты негіз болып көрсетілген. Мұндай текті әулеттер қазақдаласының әр бөлігінде кездесіп отырды. Мақалада тәркілеу саясатының зардабын бүкіл әулет болып басынан өткерген әулеттердің қуғын-сүргін тарихы мен тағдырын негізге ала отырып, олардың көпшілікке беймәлім тұстарын ашуға талпыныс жасалды.
The article describes the agrarian policy of the Soviet government, which was firmly established in the Kazakh steppe in the 20-30 years of the XX century, especially the adoption of the resolution on the confiscation of wealthy Kazakh groups of August 27, 1928, the course of its implementation and the fate of dynasties known to the Kazakh society, who were persecuted by Soviet policy. It is clear that the consequences of the confiscation policy in the years of collectivization have left a deep mark on the history of every family today. In the course of the study of this issue, special attention was paid to the most pressing aspect of the confiscation policy –personal files, documents of noble dynasties and famous persons who played an important role in the political changes in the Kazakh steppe in the late XIX-first quarter of XX centuries.In the course of studying such significant historical events as the situation at the beginning of the XX century, political processes, and the Alash movement, it is necessary to study in depth the representatives of the above-mentioned social groups of Kazakh society. Material and financial support, the ability to mobilize the country, the descendants of the Zhetysu dynasty of specialists, Akai Khase from the Arka region, Akbay Ibraev, Bayanaul Shormanov, Karazhan Ukibayev from the Semipalatinsk-Chingistau region, Ike Adilov, Akkenzhe Akmagambetov, great-grandson of the famous Syrym Datuly from the Ural region played a huge role in all the important events initiated bythe National intelligentsia, and the ability to mobilize the country. The confiscation documents indicate their activities under the Tsarist government, political positions during the period of the Provisional Government and the rule of Alashorda as the main grounds for prosecution. Based on the history and fate of the repressions of the dynasties, who suffered the consequences of the confiscation policy as a whole, an attempt was made to reveal their unknown to the general public.
В статье освещается аграрная политика Советского правительства, прочно утвердившаяся в казахской степи в 20-30-е годы ХХ века, в частности, принятие и ход реализации декрета от 27 августа 1928 г. о конфискации имущества зажиточных казахов, а также рассматривается судьба известных в обществе казахских семей, подвергшихся преследованиям советской власти. Очевидно, что последствия, вызванные конфискацией в годы коллективизации оставили глубокий след в истории каждой современной семьи. При исследовании особое внимание было уделено одному из актуальных аспектов периода политики конфискации -личным делам, документам известных семейств и личностей, сыгравших важную роль в политических преобразованиях в казахской степи в конце ХІХ -первой четверти ХХ века. В ходе изучения политических процессов, исторических событий начала ХХ века, таких как движение Алаш, необходимо углубленно изучать представителей вышеназванных социальных слоев казахского общества. Важную роль в судьбоносных для казахского общества начинаниях национальной интеллигенции сыграла материальная и финансовая поддержка зажиточных слоев, таких как потомки рода Мамановых в Жетысу, Хасен Акай, Акбай Ыбыраев из Сарыарки, Шормановы из Баянаула, Каражан Укибаев, Ике Адилов, Аккенже Акмагамбетов из Семей-Шынгыстауского региона, правнук знаменитого Сырыма Датулы Салык Омаров из Уральской области, их умение мобилизовать народ. В документах о раскулачивании и конфискации в качестве основания для обвинения приводилась их деятельность при царской власти, политические взгляды в период Временного правительства и правления Алашорды.В статье предпринята попытка раскрыть неизвестные моменты из истории судеб целых семейных династий казахов, пострадавших в результате репрессий в ходе политики конфискации.