ЗАГРЯЗНЕННОСТЬ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА И СОСТОЯНИЕ ЗДОРОВЬЯ НАСЕЛЕНИЯ ГОРОДА БИШКЕК ЗА 2015-2019 ГОДЫ
Authors: Джорбаева А.А. , Турсунбекова А.С. , Байбосова Ч.К. 
Published: February 2025

В статье представлены результаты анализа проведенных исследований между заболеваемостью среди жителей города Бишкек и показателями загрязненности атмосферного воздуха. Данные по загрязнению атмосферного воздуха получены по отчетам Государственного агентства по гидрометеорологии (Кыргызгидромет), при Министерстве чрезвычайных ситуаций Кыргызской Республики, и Министерства природных ресурсов, экологии и технического надзора. Анализ заболеваемости проводился по отчетам Национального статистического комитета Кыргызской Республики за 2015 и 2019 годы. По данным регулярных наблюдений, за период 2015–2021 гг. средние за год концентрации диоксида азота в городе Бишкек превышало предельно-допустимые концентрации от 1,2 до 1,5 раз; формальдегида – от 2,3 до 3,7 раз; частиц размером менее 10 микрометров в 3 раза, частиц размером менее 2,5 микрометров (РМ 2,5) – 1,4 раза. Рост новообразований может быть связан с содержанием в воздухе формальдегида и бензпирена-3,4 которые являются канцерогенами. Рост заболеваемости органов дыхания на 32,8%, связано с воздействием окислов азота, которые в соединении с водяными парами образуют азотную кислоту, что разрушает легочную ткань, что приводит к хроническим заболеваниям легких. Особую настороженность вызывает рост новообразований и врожденных аномалий (43%), тем более что в городе отсутствуют атомные электростанции и промышленные предприятия.
Бишкек шаарынын тургундарынын ооруга чалдыккандыгы менен атмосфералык абанын булгануу көрсөткүчтөрүнүн ортосунда жүргүзүлгөн изилдөөлөрдүн анализинин натыйжалары макалада берилген. Атмосфералык абанын булганышы боюнча маалыматтар Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин, Гидрометеорология боюнча мамлекеттик агенттиктин (Кыргызгидромет) жана жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлигинин отчетторунан алынды. Ооругандыкка талдоо Кыргыз Республикасынын Улуттук статистикалык комитетинин 2015-жана 2019-жылдарындагы отчетуна ылайык жүргүзүлгөн. Үзгүлтүксүз байкоолор боюнча, 2015-2021-жылдарда Бишкек шаарында азоттун диоксидинин орточо жылдык концентрациясы жол берилген эң жогорку концентрациядан 1,2ден 1,5 эсеге чейин ашты; формальдегид – 2,3 эседен 3,7 эсеге чейин; өлчөмү 10 микрометрден аз бөлүкчөлөр 3 эсе, өлчөмү 2,5 микрометрден аз бөлүкчөлөр (PM2.5) - 1,4 эсе ашкан. Шишиктердин өсүшү абадагы канцерогендер болгон формальдегид жана бензопирен-3,4 менен байланыштуу болушу мүмкүн. Дем алуу органдарынын ооруларынын 32,8%га көбөйүшү азот кычкылынын таасири менен байланыштуу, алар суу буусу менен кошулганда өпкө ткандарын бузуп азот кислотасын пайда кылып, өпкөнүн өнөкөт ооруларына алып келет. Айрыкча шаарда атомдук электр станциялары жана өнөр жай ишканалары жок болгондуктан, шишик жана тубаса аномалиялардын көбөйүшү (43%) өзгөчө тынчсызданууну жаратууда.
The article presents the results of an analysis of the research conducted between the incidence among residents of the city of Bishkek and indicators of atmospheric air pollution. Data on atmospheric air pollution were obtained from reports of the State Agency for Hydrometeorology (Kyrgyzhydromet), the Ministry of Emergency Situations of the Kyrgyz Republic, and the Ministry of Natural Resources, Ecology and Technical Supervision. The analysis of morbidity was carried out according to the reports of the National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic for 2015 and 2019. According to regular observations, for the period 2015–2021. average annual concentrations of nitrogen dioxide in the city of Bishkek exceeded the maximum permissible concentrations from 1.2 to 1.5 times; formaldehyde – from 2.3 to 3.7 times; particles less than 10 micrometers in size by 3 times, particles less than 2.5 micrometers in size (PM2.5) - 1.4 times. The growth of tumors may be associated with the content of formaldehyde and benzopyrene-3,4 in the air, which are carcinogens. An increase in respiratory morbidity by 32.8% is associated with exposure to nitrogen oxides, which, when combined with water vapor, form nitric acid, which destroys lung tissue, leading to chronic lung diseases. The increase in neoplasms and congenital anomalies (43%) is of particular concern, especially since there are no nuclear power plants or industrial enterprises in the city.