ҚАЗІРГІҚАЗАҚСТАНДЫҚ ҚОҒАМДА ГЕНДЕРЛІК СТЕРЕОТИПТЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ: ПАЙДА БОЛУ СЕБЕПТЕРІ МЕН ӘЙЕЛДЕРДІҢ ЖАҒДАЙЫНА ӘСЕРІН ТАЛДАУ
Authors: Абдыкулова Г. 
Published: June 2024

В современном Казахстане вопрос гендерного равенства приобретает особую актуальность. Несмотря на законодательное закрепление прав женщин в стране, они сталкиваются с проблемами, подчеркивающими необходимость более широкого признания гендерного равенства как общественной нормы. Исследование в социогуманитарной науке Казахстана часто ограничивается констатацией гендерного дисбаланса, уделяя мало внимания анализу его причин.Цель исследования –изучение гендерных проблем и положения женщин в исторической перспективе, а также выявление факторов, влияющих на формирование гендерных стереотипов в современном казахстанском обществе. Авторы, опираясь на историогра-фический анализ трудов по истории Казахстана различных периодов, ставят задачу проанализировать положение женщин в обществе. Исторический сравнительный анализ позволяет восстановить картину положения женщин и описать формирование стереотипов о гендерном дисбалансе в традиционном казахском обществе.Исследование выявляет несколько значимых выводов. Во-первых, несмотря на ключевую роль женщин в дореволюционном периоде и их защиту степными законами и традициями, гендерное разделение труда, ограничение прав и низкое социальное положение женщин формировали ошибочные стереотипы о гендерном неравенстве. Во-вторых, эти стереотипы послужили движущей силой для борьбы с гендерным неравенством в последующие периоды. Благодаря успешной политике Советского правительства, женщины были представлены во всех сферах государственной деятельности. Однако, после получения Казахстаном независимости в 1990-х годах, женщины были вытеснены из многих сфер, что авторы связывают с ложными стереотипами о гендерных ролях, зафиксированными в письменных источниках XIX века.
Қазіргі Қазақстанда гендерлік теңдік мәселесі ерекше өзекті болып табылады. Елде әйелдер құқықтарының заңмен бекітілгеніне қарамастан, олар гендерлік теңдікті әлеуметтік норма ретінде көбірек мойындау қажеттілігін көрсететін қиындықтарға тап болуда. Қазақстанның әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдарындағы зерттеулер көбінесе гендерлік теңгерімсіздік туралы мәлімдемемен шектеледі, оның себептерін талдауға аз көңіл бөледі.Зерттеудің мақсаты –гендерлік проблемаларды және тарихи тұрғыдан әйелдердің позициясын зерттеу, сонымен қатар қазіргі қазақ қоғамындағы гендерлік стереотиптердің қалыптасуына әсер ететін факторларды анықтау. Авторлар әр кезеңдегі Қазақстан тарихына қатысты еңбектерге тарихнамалық талдау жасауға сүйене отырып, әйелдердің қоғамдағы орнын талдау міндетін қойды. Тарихи салыстырмалы талдау әйелдер жағдайының бейнесін қалпына келтіруге және дәстүрлі қазақ қоғамындағы гендерлік теңгерімсіздік туралы стереотиптердің қалыптасуын сипаттауға мүмкіндік береді.Зерттеу бірнеше маңызды нәтижелерді көрсетеді. Біріншіден, революцияға дейінгі кезеңдегі әйелдердің шешуші рөліне және оларды дала заңдары мен дәстүрлерімен қорғауына қарамастан, еңбектің гендерлік бөлінісі, құқықтарының шектелуі және әйелдердің әлеуметтікжағдайының төмендігі гендерлік теңсіздік туралы қате стереотиптерді қалыптастырды. Екіншіден, бұл стереотиптер кейінгі кезеңдерде гендерлік теңсіздікке қарсы күрестің қозғаушы күші болды. Кеңес үкіметінің табысты саясатының арқасында әйелдер мемлекеттік қызметтің барлық салаларында өкілдік етті. Алайда Қазақстан 1990 жылдары тәуелсіздік алғаннан кейін әйелдер көптеген салалардан ығыстырылды, мұны авторлар 19ғ. жазба деректерде жазылған гендерлік рөлдер туралы жалған стереотиптермен байланыстырады.
In contemporary Kazakhstan, the issue of gender equality is gaining particular relevance. Despite the legal establishment of women's rights in the country, they face challenges that underscore the need for a broader recognition of gender equality as a societal norm. Research in Kazakhstan's socio-humanitarian science often confines itself to acknowledging genderimbalance, with insufficient attention given to analyzing its causes.The research aims to study gender issues and the status of women from a historical perspective, identifying factors influencing the formation of gender stereotypes in modern Kazakhstani society. Drawing on historiographical analyses of works spanning different periods in the history of Kazakhstan, the authors task themselves with analyzing the position of women in society. Historical comparative analysis allows the authors to reconstruct the situation of women retrospectively and describe the process of shaping stereotypes about gender imbalance in traditional Kazakh society.The study reveals several significant conclusions. Firstly, despite women playing a crucial role in the pre-revolutionary period and being protected by steppe laws and traditions, gender division of labor, restrictions on rights, and the low social status of women contributed to erroneous stereotypes about gender inequality. Secondly, these misconceptions became a driving force for combating gender inequality in subsequent periods. Thanks to the successful policies of the Soviet government, women were represented in almost all spheres of state activity. However, with Kazakhstan gaining independence in the 1990s, women were marginalized in many areas, a phenomenon the authors attribute to false gender role stereotypes documented in written sources from the 19th cent.