НАЦИОНАЛЬНЫЙ ВОПРОС В ДЕЯТЕЛЬНОСТИ КАЗАХСКОЙ ТВОРЧЕСКОЙ ИНТЕЛЛИГЕНЦИИ ПЕРИОДА «ЗАСТОЯ»
Authors: ҚоскееваӘ М. , Аубакирова Х.А. , Джумагалиева К.В. 
Published: May 2024

Мақалада шартты түрде «тоқырау» деп аталып кеткен кезеңдегі Қазақстанның саяси-идеологиялық ахуалымен қатар, шығармашыл интеллигенцияның қызметіндегі ұлт мәселесі қарастырылған. Сонымен қатар авторларқазақ зиялыларының аталған кезеңдегікеңестік жүйенің саясатымен текетіресте күштеп танылған маркстік-лениндік әдіснаманы еріксіз басшылыққа алып, қазақ білімі, ғылымы, тарихы, әдебиетін, ұлттық болмысты сақтап қалудағы міндетін атқаруға тырысып баққандығын зерделеген.Осы жағдайларға байланысты Қазақстан КП ОК-нің қаулылары мен шешімдері жіті талданған. Сонымен қатар қазақ диссиденттерінің де қызметі назардан тыс қалмаған. Жалған интернационалистік қағидалармен қаруланған тоталитарлық жүйе қазақ халқының шығу тегін, ұлттық болмысының тарихи-географиялық сипатын, этникалық геногеографиясын, көшпенділер эстетикасын даралайтын синкретті мәдениеті терең зерделенген еңбектерді цензурадан өткізбей тыйым салғаны шығармашыл интеллигенция еңбектері мен архив деректері негізінде талданды. Жүйе өз саясатын қолдап қолпаштайтын жасанды идеологияның қызметіне сүйеніп, ұлттардың қосылуы, тілдердің бірігуі сияқты міндеттерді алдына қойған уақытта қазақ интеллектуалдық ой иелері, жазушылар мен ғалымдар саяси тұсауланған заманда өзінің шығармашылығымен ұлттық идеяны насихаттау арқылы ұрпақтар сабақтастығын жалғастыруға бар күш-жігерін салды. Мақалада осы аталған тұжырымдар архив деректері негізінде талданып, дәлелденді.
В настоящей статье наряду с политико-идеологической ситуацией в Казахстане в период, условно именуемый «застоем», рассматривается национальный вопрос в деятельности творческой интеллигенции. Кроме того, авторы показали, как казахская интеллигенция невольно руководствуясь марксистско-ленинской методологией, находясь в негласном конфликте с национальной политикой советской системы того периода, пыталась решить задачу сохранения казахского образования, науки, истории, литературы, национальной идентичности. В связи с этими обстоятельствами тщательно проанализированы Постановления и решения ЦК КП Казахстана. В то же время не осталась незамеченной и деятельность казахских диссидентов.На основе трудов творческой интеллигенции и архивных данных проанализирована тоталитарная система, вооруженная ложными интернационалистскими принципами, запрещавшая без цензуры изучение трудов, связанных с происхождением казахского народа, освещающих историко-географический характер национальной идентичности, этническую геногеографию, эстетику кочевников. В то время, когда система опиралась на деятельность искусственной идеологии, поддерживающей ее политику, казахские интеллектуалы, писатели и ученые ставили перед собой такие задачи, как объединение наций, объединение языков, приложили все усилия для продолжения преемственности поколений путем пропаганды национальной идеи своим творчеством в эпоху политической презентации. В статье все данные и выводы проанализированы, доказаны на основе архивных источников.
In this article, along with the political and ideological situation in Kazakhstan during the period conventionally referred to as "stagnation", the national question in theactivities of the creative intelligentsia is considered. In addition, the authors showed how the Kazakh intelligentsia, involuntarily guided by the Marxist-Leninist methodology, being in an unspoken conflict with the national policy of the Soviet system of that period, tried to solve the problem of preserving Kazakh education, science, history, literature, and national identity. In connection with these circumstances, the Decrees and decisions of the Central Committee of the Communist Party of Kazakhstan were carefully analyzed. At the same time, the activities of Kazakh dissidents did not go unnoticed.On the basis of the works of the creative intelligentsia and archival data, the totalitarian system, armed with false internationalist principles, was analyzed, which forbade, without censorship, the study of works related to the origin of the Kazakh people, highlighting the historical and geographical nature of national identity, ethnic genogeography, aesthetics of nomads.At a time when the system was based on the activity of an artificial ideology that supported its policy, Kazakh intellectuals, writers and scientists set themselves such tasks as the unification of nations, the unification of languages, made every effort to continue the continuity of generations by promoting the national idea with their creativity in the era political presentation. In thearticle, all data and conclusions are analyzed, proved on the basis of archival sources.