Кыргыз Республикасында А вирустуу гепатитинин мезгилдүүлүгү
Authors: Абдрахманова З.О. , Нурматов З.Ш. , Суранбаев С.Т. 
Published: May 2024

Целью научной работы является изучение многолетней динамики и сезонности вирусного гепатита А по климатогеографическим регионам Кыргызской Республики. Проведен анализ отчетных статистических данных организаций здравоохранения Кыргызской Республики по заболеваемости ВГА за период 2009-2023гг и изучены проявления сезонности по годам. Кыргызская Республика расположена в поясе уме ренного климата с четко выраженными сезонами года, при котором имеются все условия сохранения вируса гепатита А во внешней среде. Доля гепатита А в Кыргызской Республике от общей заболеваемости гепатитом на севере составляет 94,6%, на юге - 96,8%. Анализ средних показателей за 2014-2023 гг. по месяцам показал, что сезон подъёма заболеваемости начинается с сентября текущего года по февраль следующего года, пик заболеваемости приходится на ноябрь-декабрь месяцы. Циклические подъёмы заболеваемости прослеживаются ежегодно, за исключением 2020-2022гг в период пандемии COVID-19, когда распространенность гепатита А по месяцам была на одном уровне, тенденции роста не наблюдалось и пик заболеваемости отсутствовал.
Илимий иштин максаты Кыргыз Республикасынын климаттык жана географиялык аймактарында А вирустуу гепатитинин узак мөөнөттүү динамикасын жана мезгилдүүлүгүн изилдөө болуп саналат. 2009-2023- жылдар аралыгында Кыргыз Республикасынын саламаттык сактоо уюмдарынын ВИЧ менен ооруу боюнча отчеттук статистикалык маалыматтарына талдоо жүргүзүлүп, мезгилдүүлүктүн жылдар боюнча көрүнүшү изилденген. Кыргыз Республикасы жыл мезгили так аныкталган мелүүн климаттык зонада жайгашкан, анда гепатит А вирусунун тышкы чөйрөдө сакталышы үчүн бардык шарттар бар. Кыргыз Республикасында гепатит А оорусунун үлүшү түндүктө 94,6%ды, түштүктө 96,8%ды түзөт. 2014-2023-жылдардын орточо көрсөткүчтөрүн айлар боюнча талдоо оорунун өөрчүү мезгили үстүбүздөгү жылдын сентябрынан кийинки жылдын февраль айына чейин уланып, оорунун эң жогорку чеги ноябрь-декабрь айларына туура келерин көрсөттү. 2020-2022-жылдардагы COVID-19 пандемиясынын учурунда А гепатитинин таралышы ай сайын бирдей деңгээлде болгон, өсүү тенденциясы байкалган эмес жана оорунун чокусу болгон эмес, оорунун циклдик жогорулашы жыл сайын байкалат.
The purpose of the scientific work is to study the long-term dynamics and seasonality of viral hepatitis A in the climate and geographical regions of the Kyrgyz Republic. The analysis of the reported statistical data of healthcare organizations of the Kyrgyz Republic on the incidence of HAV for the period 2009-2023 was carried out and the manifestation of seasonality by years were studied. The Kyrgyz Republic is located in the belt of temperate climate with well-defined seasons of the year, in which there are all conditions for preservation of hepatitis A virus in the external environment. The share of hepatitis A in the Kyrgyz Republic from the total incidence of hepatitis in the north is 94.6%, in the south - 96.8%. Analysis of the average indicators for 2014-2023 by month showed that the season of morbidity starts from September of the current year to February of the next year, the peak of morbidity falls on November-December months. Cyclical rises in incidence are observed every year, except for 2020-2022 during the COVID19 pandemic, when the prevalence of hepatitis A was at the same level by month, no upward trend was observed and there was no peak in incidence.