НЕКОТОРЫЕПРОБЛЕМЫВОЗНИКШИЕ В СИСТЕМЕ НАРОДНОГО ОБРАЗОВАНИЯ КАЗАХСТАНА В ПЕРИОД СОВЕТСКОЙ ВЛАСТИ(20-30 гг. ХХ века)
Authors: Тулентаева К.А. , Абикенова Г.Е. 
Published: May 2024

Авторлардың өз алдына мәселе етіп отырған сұрағы маңызды да өзекті болып табылады. Біріншіден, халық ағарту үрдісі тарихы Қазан революциясынан бастап 1941 жылғы соғыстың қарсаңына дейінгі аралықты қамтиды. Демек, бұл бағыттағы күрделі даму большевиктік биліктің сан-салалы іс-шаралық саясатымен айқындалып ашылады. Екіншіден, авторлар тарапынан сауатсыздықты жою, бастауыш мектеп, орталау мен орта мектеп және толымды орта мектеп сынды баспалдақтар мұрағаттық құжат мәліметтер мен зерттеулерді пайдаланыла отырылып, толымды талдауға түсіріледі. Бұл тұста кеңестік және тәуелсіздік кезеңде жазылған материалдардағы пайымдаулық көзқарастарды шендестіру әдісімен бағамдауды назарда ұстадық. Мектептердің ара жігін ажырату, олардың материалдық хал жағдайын айқындау, қала мен ауылдық аймақтардағы білім беру жүйесі үрдісіндегі керағар мәселелердің орын алып отырғандығы, яғни олардың арасындағы зор да ауқымды айырмашылықтар зерделеуге түсірілді. Үшіншіден, сауатсыздықты жою сынды шарадағы және мектеп типтерінің, оқушылардың сандық көрсеткіштеріне қатысты мәліметтер де саралаудан өткізілді.Сандық мәліметтерді сөйлету арқылы бір жағынан, даму динамикасынының негізінен болғандығын, екінші жағынан, бұл саладағы жетістіктер мен «жеңістер»әсіре бағаланып, кемшіліктері мен көлеңкелі де келеңсіз тұстары көбінесе бүркемеленгендігін бағамдадық. Төртіншіден, мұғалімдердің Кеңестер елінің қоғамдық-саяси өміріне таңылу құбылысы зерделенді. Бесіншіден, қазақ мектептерінің жағдайы арнайы талдауға түстіжәне мұнда шешімін таппа-ғантүйткілді мәселелер тізбегі (ғимараттық жайлармен қамтылмауы, оқу құралдарының тапшылығы, ұлттық орта мектептің тіптен жоқтығы және т.б. ) ажыратылып анықталды. Алтыншыдан, оқу үрдісінде орыс тілінің басымдығы және большевиктердің директивалық қаулы-қарарларының (арабтан латынға, содан кейін латыннан кириллицаға өту) халық ағарту саласындағы салдарлары толымды талдауға түсірілді. Жоғарыда жіктелген мәселелер Кеңес үкіметінің мәдени революция аясында әрекет еткендігі және оның айтулы табыстарға жеткендігін бағамдай отырып, автор коммунистердің мәдениетке, соның ішінде халық ағарту саласындағы, саясаты «қалдық принципі» деңгейінде қалғандығын негіздейді.
Поднимаемый авторами вопрос является актуальной проблемой, что возводит ее в ранг объекта исследования. Во-первых, история народного образования охватывает исторический промежуток между Октябрьской революцией и началом войны 1941 года, т.е. процесс развития данной сферы рассматривался в контексте с политикой большевиков. Во-вторых, на основе архивных документов и исследовательских работ поданной теме проанализированы в полном спектре такие вопросы, как ликвидация неграмотности, начальная, непольная средняя и средняя школа в крае.Авторами были сделаны попытки раскрытия уровня материального положения определенных типов школ, а также существенного различия в системе городского и сельского образования. В-третьих, авторы подвергли анализу статистические данные таких показателей, как количество людей, обученных грамоте, школ, школьников и т.д. Прибегнув к помощи цифровых данных с одной стороны, выявлены динамика развития школ, с другой стороны, переоценка достижения и «победы», таким образом, умалчивание пробелы и негативные явления в этой области. В-четвертых, были показаны, возложенная большевиками роль и определяющие функции, учителям страны в советском обществе. В-пятых, выявляя многочисленные нерешенные задачи и проблемы(нехватка специальных школьных помещений, необеспеченность необходимыми учебно-методическими пособиями, отсутствие национальных средних школ и т.д. ), авторамиотведено особое место казахской школе. В-шестых, рассмотрены приоритет русского языка в учебном процессе и последствия директивных постановлений большевиков (изменение письменности казахов с арабского на латинский, затем с латинского на кириллицу)в сфере народного просвещения. Совокупность всех этих вопросов рассмотрены авторамив рамках культурной революций, но несмотря на определенные достижения коммунистов, однако в культуре, в частности области образования, действовал «остаточный принцип».
The question raised by the authors is an actual problem, which raises it to the rank of an object of research. Firstly, the history of public education covers the historical interval between the October Revolution and the beginning of the war in 1941, i.e.the process of development of this sphere was considered in the context of the policy of the Bolsheviks. Secondly, based on archival documents and research works on this topic, such issues as the elimination of illiteracy, primary, junior high and high schools in the region have been analyzed in a full range. In this regard, began to study the relationship between schools, the definition of their financial situation, the existenceof conflicting issues in the learning process in urban and rural areas, namelyhuge differences between them.Thirdly, the authors analyzed the statistical data of such indicators as the number of people taught to read and write, schools, schoolchildren, etc. Based on numerical data, on the one hand, we estimated that the dynamics of development was the basis, on the other hand, achievements and "victories" in this area were overestimated, and their shortcomings were often hidden.Fourth, the role and defining functions assigned by the Bolsheviks to the country's teachers in Soviet society were shown. Fifth, identifying numerous unsolved tasks and problems (lack of special school premises, lack of necessary teaching aids, lack of national secondary schools, etc.), the authors has assigned a special place to the Kazakh school. Sixth, the priority of the Russian language in the educational process and the consequences of the directives of the Bolsheviks (changing the Kazakh script from Arabic to Latin, then from Latin to Cyrillic) in the field of public education are considered. The totality of all these issues was considered by the authors in the framework of the cultural revolutions, but despite certain achievements of the communists, however, in culture, in particular in the field of education, there was a "residual principle".