РЕСЕЙДІҢ ИМПЕРЛЫҚ САЯСАТЫНДАҒЫ «МҰСЫЛМАН МӘСЕЛЕСІНІҢ» ПАЙДА БОЛУ ТАРИХЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТАРИХИ МАЗМҰНЫ
Authors: Купенова Г.Ы. 
Published: May 2024

Научный обзор и анализ исследований «имперской проблемы» в русской истории выявил актуализацию «исламского фактора» в жизни царской России на основе имеющихся научных концепции региональной истории ислама в регионах русского государства. Что позволило выделить одну из основных среди «имперской проблематики», как «мусульманский вопрос» в имперской политике Российской империи. В ходе данного исследования сделана попытка определения этапов формирования «мусульманского вопроса», становления ислама политической проблемой российского общества. Возникновение «мусульманского вопроса», его историческое содержание, этапы регулирования его государством, мусульманская политика дореволюционных правительств, в дальнейшем определение дискурса касающийся Советской власти и наследия царской империи –мусульман, вот основные направления исследования содержания данной проблемы на сегодняшнее время. В статье предпринята попытка дискурса проблемы истории возникновения и содержания «мусульманского вопроса» в Российской империи, как одной из первых в рамках исследования «имперской проблематики». Почему возникла проблема, как менялось отношение царизма к ней и каким путем она собиралась ее решать?
Орыс тарихындағы «империя мәселесіне» арналған зерттеулерге ғылыми шолу және талдау жасау Ресей империясының әртүрлі аймақтарындағы, ресейлік, отандық және шетелдік зерттеушілердің ислам тарихына арналған еңбектер негізінде патшалық Ресейдің өміріндегі «ислам факторының» өзектілігін анықтады. Әсіресе революцияға дейінгі Еділ мен Орал өңіріндегі Ислам тарихының мәселелері өзекті. Бұл Ресейдің империялық саясатындағы негізгі мәселелердің бірі –«мұсылман мәселесін» ажыратуға мүмкіндік берді. Осы зерттеу барысында «мұсылман мәселесінің» қалыптасу кезеңдерін анықтауға және исламның Ресей қоғамының саяси проблемасына айналуын қарастыруға әрекет жасалды. «Мұсылман мәселесінің» пайда болуы, оның тарихи мазмұны, оны мемлекеттік реттеу кезеңдері, революцияға дейінгі үкіметтердің мұсылмандық саясаты, одан әрі Кеңес өкіметі мен патша империясының –мұсылмандардың мұрасына қатысты дискурс, міне, мәселенің бүгінгі күнге дейінгі мазмұнының негізгі бағыттары осы.Мақалада «империя мәселесін» зерттеу аясында алғашқылардың бірі болып Ресей империясындағы «мұсылман мәселесінің» пайда болу тарихы мен оның мазмұнын талқылауға әрекет жасалды: мұсылман мәселесі дегенде нені түсінді, билік қандай мәселені шешті және ол мұсылмандарға қатысты саясатта қандай шешім тапты.
A scientific review and analysis of the research of the «imperial problem»in Russian history revealed the actualization of the «Islamic factor» in the life of tsarist Russia on the basis of works devoted to the history of Islam in various regions of the Russian Empire, both Russian, domestic and foreign researchers. Especially the problems of the history of Islam in the pre-revolutionary Volga region and the Urals. This made it possible to single out one of the main among the «imperial issues» as the «Muslim issue» in the imperial policy of the Russian Empire. During this research an attempt is made to determine the stages of the formation of the «Muslim issue», the formation of Islam as a political problem of Russian society. The development of the «Muslim isuue», its historical content, the stages of its regulation by the state, the Muslim policy of pre–revolutionary governments, in the future the discourse concerning Soviet power and the legacy of the tsarist empire -Muslims, these are the main directions of the content of this problem today.In this article we tried to make attempts to discourse the history development problem and content of the «Muslim issue» in the Russian Empire, as one of the first in the study of «imperial issues». The issues like what was understood by the Muslim issue, what problem the government solved and what solution it found in the policy towards Muslims.