ПРОГРЕССИЯ КАК ОСНОВА КИНЕМАТИЧЕСКИХ И ДИНАМИЧЕСКИХ ТЕОРИЙ
Authors: Камал Б.Ә. , Қоштыбаев Т.Б. , Диқамбай Т.Б. 
Published: July 2024

Мақалада дененің механикалық қозғалыстарының кинематикалық және динамикалық теорияларының құрылымдық мазмұны арифметикалық прогрессия немесе сызықтық функция заңдылығы бойынша бірқалыпты өзгеретін механикалық шамалардың осы өзгерістерді іске асыратын шамалармен байланыстарына негізделетіні жүйеленіп көрсетілген. Бұл байланыстар прогрессия формуласы менөзгеруші шамалардың уақытқа тәуелділік графиктері арқылы іске асырылады және сызықтық тәуелділіктің көлбеулік бұрышы арқылы бағаланады. Кинематикалық теорияда дене координаталарының бірқалыпты өзгеру заңдылығы және оның бұзылу жағдайлары сызықтық және параболалық заңдылықтар арқылы сипатталса, динамикалық теорияда координаталардың өзгеру жылдамдығының, орын ауыстырулардың, импульстің, кинетикалық энергияның және сыртқы әсерлердіңатқаратын жұмыстарының бірқалыпты өзгерістері арифметикалық прогрессия заңдылықтары тұрғысынан қарастырылған. Дененің сыртқы әсерлерден алатын үдеуі, сыртқы әсерлер, әсердіңқуаты, әсерлердің орташа қуаты секілді механикалық шамалар прогрессия жылдамдығының қызметінатқаратыны көрсетілген.
В статье показано, что структурное содержание кинематических и динамических теорий механических движений, основывается на связях между равномерно изменяющихся механическихвеличин по арифметической прогрессий или по закону линейной функций и величинами, которые ответсвенные за эти изменения. Эти связи осуществляются через формулы прогрессий и по графикам зависимости изменяющихся величин от времени и оцениваются через угол наклона линейных зависимостей. Если в кинематической теорий закон равномерного изменения координат тела и его нарушение описываются линейными и параболическими законами, то в динамической теорий равномерное изменение скоростьи, перемещений, импульса, кинетической энергии и работ внешних сил рассматриваются с точки зрения закона арифметической прогрессий. Механические величины как ускорение получемое телом от внешних сил, внешние действия, мощность действий, средняя мощность действий представлено в роли скорости прогрессий.
This article shows that the structural content of kinematic and dynamic theories of mechanical movements is based on the relationships betweenuniformly varying mechanical quantities according to arithmetic progressions or according to the law of linear functions and the quantities that are responsible for these changes. These relationships are carried out through progression formulas and graphsof the dependence of varying quantities on time and are estimated through the angle of inclination of linear dependencies. If in kinematic theories the law of uniform change of body coordinates and its violation are described by linear and parabolic laws,then in dynamic theories the uniform change of velocities, displacements, momentum, kinetic energy and the work of external forces are considered from the point of view of the law of arithmetic progressions. Mechanical quantities such as the acceleration received by the body from external forces, external actions, the power of actions, the average power of actions is represented as the speed of progressions.