К ВОПРОСУ ОБ ОСОБЕННОСТИ СУДЕБНО-МЕДИЦИНСКОЙ ЭКСПЕРТИЗЫ МОТОЦИКЛЕТНОЙ ТРАВМЫ
Authors: ТУЛЕПБЕРГЕНОВА К.М. , ШЕВЧЕНКО Г.С. , СТОЙЛОВ В.В. , ЖУМАНОВА К.Ж. , ИСМАИЛОВ Н.И. 
Published: September 2024

Введение. В последние годы в судебно-медицинской практике участились случаи дорожно-транспортных происшествий (ДТП) с участием моторизированных средств передвижения: мотоциклов, мопедов, электросамокатов, скутеров и т.п. При этом виновниками ДТП являются как водители автотранспорта, так и водители мототранспортных средств. Последствия таких происшествий варьируются от легких телесных повреждений до летальных исходов. В случаях со смертельным исходом следственные вопросы к судебно-медицинскому эксперту включают и установление механизма травмы, и данные о транспортном средстве, о приблизительной скорости его движения. Бывают необходимость определения последовательности повреждений, непосредственной причины смерти, возможности пострадавшего после получения травмы совершать активные действия и т.д. Можно с уверенностью заметить, что каждая экспертиза так или иначе пополняет пока еще недостаточно богатую практику по методике осмотра места происшествия, осмотра мототранспорта, дорожного покрытия, самого трупа, и, наконец, экспертизы с использованием всех возможных дополнительных методов исследований. Материалы и методы. Материалы: 1) Архивные материалы танатологического отдела г. Алматы Центра Судебных экспертиз, по мотоциклетной травме за последние 2 года. 2) Собственные исследования – экспертизы, проведенные авторами. Методы исследования касательно архивных материалов – статистическая обработка по показателям: а) возраста, пола и других данных о водителе (пассажирах) мототранспорта; б) механизма травмы; в) характера и локализации повреждений; г) непосредственная причина смерти; д) использованных методик секционного исследования; е) использованных дополнительных методов исследований. Методы исследования касательно собственных судебно-медицинских экспертиз трупов: изучение материалов следствия, исследование одежды трупа, наружное и внутреннее исследование трупа, дополнительные лабораторные исследования по материалам изъятых от трупа. Результаты. Определены показатели статистики ДТП с участием мототранспорта, выявлена тенденция роста общего количества происшествий, в том числе со смертельным исходом, даны рекомендации по методике осмотра места происшествия, а также наружного и внутреннего исследования трупов. Обсуждение. Получить объективные данные о наиболее вероятных механизмах мототравм о характерной локализации повреждений у водителей и пассажиров, обозначить вопросы следствия, подлежащие разрешению при экспертизе трупов и освидетельствовании пострадавших. Выводы. Учитывая актуальность и особенности мототравм, а также их относительно малоизученность, полагаем, что исследование данной темы является востребованным и требует от судебных медиков восполнения существующего научного пробела в исследовании этого вида транспортной травмы.
Кіріспе. Соңғы жылдары сот-медициналық тәжірибеде моторлы көлік құралдарының: мотоциклдердің, мопедтердің, электроскутерлердің және т.б. қатысуымен жол-көлік оқиғасы (ЖКО) жиі орын алуда. Сонымен қатар, жол-көлік оқиғаларының кінәлілері – автокөлік жүргізушілері де, автокөлік жүргізушілері де болып келеді. Мұндай оқиғалардың салдары жеңіл жарақаттан өлімге дейін барады. Қайтыс болған жағдайда сот-медициналық сарапшы үшін тергеу сұрақтары жарақат алу механизмін, көлік құралы мен оның шамамен жылдамдығы туралы ақпаратты қамтиды. Жарақат алу ретін, өлімнің тікелей себебін, зардап шегушінің жарақат алғаннан кейін белсенді әрекеттерді жасау қабілетін және т.б. анықтау қажеттілігі туындауы мүмкін. Әрбір сараптама оқиға болған жерді қараудың, көлік құралдарын, жол төсемдерін, мәйіттің өзін қараудың және, сайып келгенде, барлық ықтимал қосымша зерттеу әдістерін қолдана отырып, сараптаманың әлі де жеткіліксіз бай тәжірибесін қандай да бір жолмен толықтыруға үлес қосатынын сеніммен атап өтуге болады. Материалдар мен әдістер.Материалдар: 1) Соңғы 2 жылдағы мотоциклдік жарақат бойынша Сот сараптамасы орталығының Алматы қаласы танатологиялық бөлімінің мұрағаттық материалдары. 2) Жеке зерттеулер - авторлар жүргізген сараптамалар. Мұрағаттық материалдарға қатысты зерттеу әдістері - а) жасын, жынысын және мотокөліктің жүргізушісі (жолаушылары) туралы басқа да деректерді статистикалық өңдеу; б) жарақат механизмін; в) зақымданулардың сипаты мен олардың орналасу орындары; г) өлімнің тікелей себебі; д) секциялық зерттеудің пайдаланылған әдістемелері; е) пайдаланылған қосымша зерттеу әдістері. Мәйіттердің жеке сот-медициналық сараптамаларына қатысты зерттеу әдістері: тергеу материалдарын зерделеу, мәйіттің киімін зерттеу, мәйіттің сыртқы және ішкі зерттеуі, мәйіттен алынған материалдар бойынша қосымша зертханалық зерттеулер. Нәтижелері. Мотокөлік қатысатын ЖКО статистикасының көрсеткіштері анықталды, оқиғалардың жалпы санының, оның ішінде өлімге әкеп соққан оқиғалар санының өсу үрдісі анықталды, оқиға болған жерді тексеру, сондай-ақ мәйіттерді сыртқы және ішкі зерттеу әдістемесі бойынша ұсынымдар берілді. Талқылау. Жүргізушілер мен жолаушылардың зақымдануын орналасу орындарына саймотозақымданудың неғұрлым ықтимал механизмдері туралы объективті деректер алу, мәйіттерді сараптау және зардап шеккендерді куәландыру кезінде шешуге жататын тергеу мәселелерін белгілеу. Қорытындылар.Мотозақымданулардың өзектілігі мен ерекшеліктерін, сондай-ақ олардың салыстырмалы түрде аз зерттелуін ескере отырып, аталған тақырыпты зерттеу сұранысқа ие болып табылады және сот дәрігерлерінен көлік жарақатының осы түрін зерттеуде орын алған ғылыми олқылықтың орнын толтыруды талап етеді деп есептейміз.
Introduction. In recent years, cases of road accidents (accidents) involving motorized vehicles have become more frequent in forensic medical practice: motorcycles, mopeds, electric scooters, scooters, etc. At the same time, the perpetrators of accidents are both motor vehicle drivers and motor vehicle drivers. The consequences of such incidents range from minor injuries to deaths. In fatal cases, investigative questions to the forensic medical expert include the establishment of the mechanism of injury, and data on the vehicle, about the approximate speed of its movement. There is a need to determine the sequence of injuries, the immediate cause of death, the ability of the victim to perform active actions after injury, etc. It is safe to note that each examination somehow replenishes the still insufficiently rich practice of examining the scene of the accident, examining motor vehicles, the pavement, the corpse itself, and, finally, examination using all possible additional research methods. Materials and methods. Materials: 1) Archival materials of the thanatology department of the Almaty Center for Forensic Examinations on motorcycle injury over the past 2 years. 2) Own research – expertise conducted by the authors. Research methods regarding archival materials – statistical processing by indicators: a) age, gender and other data about the driver (passengers) of motor vehicles; b) the mechanism of injury; c) the nature and localization of damage; d) the immediate cause of death; e) the sectional research methods used; f) the additional research methods used. Research methods regarding their own forensic examinations of corpses: the study of investigation materials, examination of the corpse's clothing, external and internal examination of the corpse, additional laboratory studies on materials seized from the corpse. Results. The statistical indicators of accidents involving motor vehicles were determined, the trend of an increase in the total number of accidents, including fatal ones, was revealed, recommendations were given on the methodology of examining the scene of the accident, as well as external and internal examination of corpses. Discussion. To obtain objective data on the most likely mechanisms of motorcycle injuries, on the characteristic localization of damage in drivers and passengers, to identify investigative issues to be resolved during the examination of corpses and examination of victims. Conclusions. Given the relevance and features of motorcycle injuries, as well as their relatively little-studied nature, we believe that the study of this topic is in demand and requires forensic doctors to fill the existing scientific gap in the study of this type of transport injury. It replenishes the still insufficiently rich practice of examining the scene of an accident, examining motor vehicles, the pavement, the corpse itself, and, finally, expertise using all possible additional research methods.