РОЛЬ СЕВООБОРОТА В СНИЖЕНИИ ЧИСЛЕННОСТИ ПАРАЗИТИЧЕСКИХ НЕМАТОД В ПРИКОРНЕВОЙ ПОЧВЕ И КОРНЕВОЙ СИСТЕМЕ
Authors: Нурбек к.М. , Шекеков А.Ш. 
Published: October 2024

Ежегодные мировые потери сельскохозяйственной продукции от фитопаразитических нематод составляют в среднем 12,0%. Специализация большинства нематод к определённому виду растения-хозяина дает возможность успешно бороться с ними с помощью севооборотов, так как чередование восприимчивых и устойчивых культур приводит к нарушению трофических связей меду фитогельминтами и растениями-хозяевами. В результате численность нематод значительно снижается и соответственно потери урожая уменьшаются. Целью исследования было изучение нематодофауны люцерны при бессменном возделывании в течение 5 лет, а также роли озимой пшеницы и сахарной свеклы в севообороте в снижении численности паразитических нематод. Влияние бессменного возделывания люцерны и севооборота на её нематодфауну показало, что монокультура, возделываемая на одном и том же поле в течение 5 лет, приводит к повышению численности паразитических нематод в прикорневой почве и корневой системе люцерны. Озимая пшеница, возделываемая в севообороте, снижает численность фитогельминтов, особенно сахарная свекла, значительно снижает плотность популяций паразитических нематод прикорневой почвы и корневой системы люцерны.
Дүйнө жүзүндө жыл сайын өсүмдүктөрдүн мите курттарынын зыяндуулугунан айыл-чарба продукцияларынын жоготуулары орто эсеп менен 12,0% түзөт. Фитонематодалардын өсүмдүктөрдүн кайсы бир түрүнө адистешүүсүнө байланыштуу, которуштуруп айдоо алар менен ийгиликтүү күрөшүүгө мүмкүнчүлүк берет. Анткени которуштуруп айдоодо мите курттар менен өсүмдүктөрдүн ортосундагы мурунку азыктык байланыштар бузулат. Ошондуктан, которуштуруп айдоону колдонгондо мите курттардын саны азайып, түшүмдүн жоготуусу кескин төмөндөйт. Изилдөөнүн максаты: бедени 5 жыл бою которуштурбай өстүрүүдө нематодофаунасын жана күзгү буудайды, кант кызылчаны которуштуруп айдоону колдонгондо беденин тамыр тегерегиндеги топуракта жана тамыр системасында мите курттардын санын азайтууга тийгизген таасирин аныктоо. Изилдөөлөрдүн жыйынтыгы: бедени 5 жыл бою бир талаада которуштурбай өстүрүү, анын тамыр тегерегиндеги топуракта жана тамыр системасында мите нематодалардын санынын кескин өсүшүнө алып келет. Которуштуруп айдоодо күзгү буудайды өстүрүү, фитогельминттердин санын азайтат, өзгөчө кант кызылча. Беденин тамыр тегерегиндеги топуракта жана тамыр системасында фитонематодалардын популяцияларынын санын кескин азайтат.
Annual global losses of agricultural products from phytoparasitic nematodes are 12.0% on average. Specialization of the majority of nematodes to a certain type of host plant makes it possible to control them successfully using crop rotations, because the alternation of susceptible and resistant crops leads to the breaking of the trophic links between the phytoparasitic nematodes and the host plants. As a result, the number of nematodes decreases significantly and yield losses decrease accordingly. The aim of the study was to investigate the nematode fauna of alfalfa under irreplaceable cultivation for 5 years as well as the role of winter wheat and sugar beet in crop rotation in reducing the number of parasitic nematodes. The influence of alfalfa’s irreplaceable cultivation and crop rotation on its nematode fauna showed that monoculture that cultivated on the same field for 5 years led to an increase in the number of parasitic nematodes in the root soil and root system of alfalfa. Winter wheat that cultivated in rotation, reduced the number of phytohelminths, especially sugar beet, it significantly reduced the population density of parasitic nematodes of root soil and root system of alfalfa.