bluuebunny/crossref_metadata_2025_split huggingface dataset:
Cesarzowa Bułgarów, augusta i bazylisa – Maria-Irena Lekapena i transfer bizantyńskiej idei kobiety-władczyni (imperial feminine) w średniowiecznej Bułgarii
Authors: Brzozowska Zofia A. 
Published: October 2017

Empress of Bulgarians, augusta and basilissa – Maria-Irene Lekapene and the transfer of the idea of imperial feminine in the Medieval BulgariaMaria Lekapene was a granddaughter of Byzantine Emperor Romanos I Lekapenos. In 927 she married Peter I of Bulgaria. Her marriage, ceremoniously entered into in Constantinople, aimed to strengthen the newly signed Byzantine-Bulgarian peace treaty. Historians attributed to the Empress a significant impact on the political moves of her husband. The Empress was also to introduce a lot of elements of the Byzantine theory of power in Bulgaria. Cesarzowa Bułgarów, augusta i bazylisa – Maria-Irena Lekapena i transfer bizantyńskiej idei kobiety-władczyni (imperial feminine) w średniowiecznej Bułgarii Maria Lekapena była wnuczką cesarza bizantyńskiego Romana I Lekapena. W 927 roku poślubiła władcę Bułgarii, Piotra. Jej małżeństwo, uroczyście zawarte w Konstantynopolu, miało za zadanie umocnić dopiero co podpisany pokój bizantyńsko-bułgarski. Historycy przypisywali carycy znaczny wpływ na polityczne posunięcia jej męża. Władczyni miała też zaszczepić na gruncie bułgarskim wiele elementów bizantyńskiej teorii władzy.
Ewolucja i funkcje idei narodu w Serbii od schyłku XVIII wieku
Authors: Gil Dorota 
Published: October 2017

The evolution and functions of the idea of the nation in Serbia from the twilight of eighteenth centuryThis article represents an attempt to describe the functionalisation of the notion of the nation – as an ideological category and theoretical factor which justifies the integrative mechanics in Serbian sociocultural life. It constitutes an elementary point of reference for the historical, philosophical, theological and cultural considerations from the end of eighteenth century. Its understanding, depending on circumstances, can deal with ethnic identity (linguistic-territorial and religious), or have a mystical-nationalistic or socioeconomic dimension. The examples presented herein, taken from the texts of the Serbian thinkers of these various orientations demonstrate that emphasising the biological, ideological or spatial‑linguistic components often results in their inaccurate application and ideologisation. Among the manifestations of national auto-identification presented as characteristically Serbian are the confessional (with an Orthodox distinguishing feature), Slavonic-romantic, folkloristic‑ethnographic, naturalistic-ethical, organic‑organicistic, as well as messianic‑missionist conceptions. Many of them have an eclectic nature and are marked with historical mythology (also nationalistic ethnopsychology), therefore only some are socioculturally objective. Ewolucja i funkcje idei narodu w Serbii od schyłku XVIII wieku W artykule rozpatrywana jest problematyka funkcjonalizacji pojęcia narodu jako kategorii ideowej oraz czynnika teoretycznego uzasadniającego mechanizmy integracyjne w serbskim życiu społeczno-kulturalnym. Stanowi ono elementarny semantyczny punkt odniesienia dla refleksji historycznej, filozoficznej, teologicznej i kulturowej od końca XVIII wieku. Jego rozumienie w zależności od okoliczności może mieć wymiar tożsamości etnicznej (językowo-terytorialnej i religijnej), mistyczno-nacjonalistyczny lub socjoekonomiczny. Analizowane przykłady pochodzą z tekstów serbskich myślicieli tych rozmaitych orientacji (aż do współczesności) i pokazują, że akcent stawiany na składniki biologiczne, ideologiczne lub lingwistyczno-przestrzenne często wiąże się z niedokładnym ich zastosowaniem i ideologizacją. Jako charakterystyczne dla Serbii manifestacje autoidentyfikacji narodowej przedstawia się między innymi takie koncepcje, jak: wyznaniowa z wyróżnikiem prawosławia oraz romantyczno-słowiańska, folklorystyczno‑etnograficzna, naturalistyczno-etyczna, organiczno-organicystyczna, mesjanistyczno-misjonistyczna. Wiele z nich ma naturę eklektyczną i zabarwioną mitologią historyczną (także nacjonalistyczną etnopsychologią) i tylko niektóre cechuje socjokulturowy obiektywizm.
Słowianie w Historii powszechnej Teofilakta Simokatty – bizantyńska perspektywa aksjologiczna
Authors: Kotłowska Anna 
Published: October 2017

Slavs in Theophylact Simocatta’s „Universal History” – a Byzantine axiological perspectiveThe Universal History of Theophylact Simocatta constitutes a very important source for the history of the Later Roman Empire, especially within the context of appearance of the Avars and the Slavs in the Balkans. This article confirms the high reliability and great value of Theophylact’ s narrative concerning the Slavs in the last two decades of the sixth century. In the second part, some new remarks have been given, which argue for the authenticity of the famous episode about Slavs “living at the end of the Western Ocean” (6.2). Moreover, the author is firmly convinced that the so-called Western Ocean should be identified with the Baltic Sea. Słowianie w Historii powszechnej Teofilakta Simokatty – bizantyńska perspektywa aksjologiczna Historia powszechna Teofilakta Simokatty stanowi bardzo istotne źródło do dziejów późnego Cesarstwa Rzymskiego, m.in. w kontekście pojawienia się Awarów i Słowian na Bałkanach. Przedłożony artykuł potwierdza wysoką wiarygodność i faktograficzne znaczenie narracji Teofilakta odnośnie do Słowiańszczyzny ostatnich dwóch dziesięcioleci VI wieku. Druga część artykułu zawiera nową argumentację na rzecz autentyczności słynnego epizodu o Słowianach „mieszkających przy krańcu zachodniego Oceanu”. Autorka jest przekonana, że tzw. „zachodni Ocean” należy utożsamić z Morzem Bałtyckim.
Les cours parisiens d’Adam Mickiewicz et l’idée de religion universelle
Authors: Szymański Tomasz 
Published: October 2017

Adam Mickiewicz’s Paris lectures and the idea of universal religionThe first half of nineteenth century in France brings the development of several currents of thought that are trying to find a solution to the problems affecting society in this period (pauperisation, crisis of traditional values, oppressed nations). Catholic traditionalists, Illuminati, utopian socialists and humanitarians often formulate the idea of a universal religion, derived from a primal revelation and evolving through the ages, or the idea of a new religion of the future. The aim of the article is to situate in that wider context Mickiewicz’s Paris Lectures and the convictions of the Polish poet on Slavic religion and Messianism. The text is divided into two parts, corresponding to the key aspects of the topic: the first part talks about the search for a revelation preceding the Judeo-Christian revelation, and the second one concerns the announcement of a new revelation, which completes and fulfills the former one. Prelekcje paryskie Adama Mickiewicza i idea religii uniwersalnejPierwsza połowa XIX wieku przynosi we Francji rozwój wielu nurtów usiłujących znaleźć rozwiązanie problemów trawiących społeczeństwo w tym okresie (pauperyzacja, kryzys tradycyjnych wartości, ucisk ludów europejskich). Katoliccy tradycjonaliści, iluminiści, socjaliści utopijni i humanitaryści często formułują ideę uniwersalnej religii, wywodzącej się z pierwotnego objawienia i rozwijającej się w procesie dziejowym, lub też ideę nowej religii przyszłości. Celem artykułu jest usytuowanie w tym kontekście prelekcji paryskich Adama Mickiewicza oraz poglądów polskiego wieszcza na temat religii Słowian i mesjanizmu. Tekst podzielony jest na dwie części, odpowiadające dwóm kluczowych aspektom zagadnienia: pierwsza część mówi o szukaniu objawienia poprzedzającego objawienie judeochrześcijańskie, druga zaś dotyczy zapowiedzi nowego objawienia, stanowiącego dopełnienie tego ostatniego.
Kształtowanie się idei narodu na ziemiach słoweńskich – zarys wybranych problemów
Authors: Kubik Damian 
Published: October 2017

The formation of the idea of the nation in the Slovene lands – an outline of selected problemsThe paper summarises the most significant phases of formation of the Slovenian nation from the sixteenth century to the present. Special attention is paid to the analysis of historical sources and selected scientific studies. Kształtowanie się idei narodu na ziemiach słoweńskich – zarys wybranych problemów Artykuł podsumowuje najistotniejsze etapy kształtowania się narodu słoweńskiego począwszy od XVI wieku aż do czasów współczesnych. Szczególną uwagę poświęcono analizie źródeł historycznych i wybranych studiów naukowych.
„В името на Кирил и Методий“. Кирило-методиевската идея и социалистическата пропаганда
Authors: Найденова [Naĭdenova] Десислава [Desislava] 
Published: October 2017

“In the name of Cyril and Methodius”: The Cyrillo-Methodian idea and the socialist propagandaThe paper aims to describe and analyze the dynamics of transformation undergone by the symbolism of the Cyrillo-Methodian oeuvre in the socialist propaganda in Bulgaria. The work and lives of the two saints represent the different national paradigms and state priorities before and after 1944. In the years from 1878 to 1944, St. Cyril and Methodius became a symbol of Bulgarian national identity. They were used in political propaganda to justify the Bulgarian territorial claims in the Balkans in an attempt to achieve the national ideal. On the contrary, after the socialist propaganda during the years of World War II, the Cyrillo-Methodian work became a symbol of Slavic unity and solidarity with the Soviet Union. The idea of Cyril and Methodius as a symbol of internationalism and fraternal unity of the Slavic peoples was developed by socialist propaganda in the years after 1944 and has in fact dominated the scientific interpretations of their work from that time on.The paper is based on unpublished communist addresses from the feast of St. Cyril and Methodius in 1942 and 1943 and other documents from the Central State Archives in Sofia and the Scientific Archives of the Bulgarian Academy of Sciences. „W imię Cyryla i Metodego”. Idea cyrylometodejska i propaganda socjalistyczna Celem artykułu są opis i analiza dynamiki transformacji symboliki misji cyrylometodejskiego w propagandzie socjalistycznej w Bułgarii. Dzieło i życie śś. Cyryla i Metodego wpisują się w różne paradygmaty narodowe i priorytety państwowe przed i po roku 1944. W okresie od 1878 do 1944 roku stali się oni symbolem bułgarskiej tożsamości narodowej. Ich figury są używane w propagandzie politycznej, aby uzasadnić bułgarskie pretensje terytorialne na Bałkanach w dążeniu do osiągniecia narodowego ideału. Natomiast w wyniku propagandy socjalistycznej w czasie II wojny światowej dzieło Braci Sołuńskich staje się symbolem Słowiańszczyzny i solidarności ze Związkiem Radzieckim. Idea cyrylometodejska jako symbol internacjonalizmu i braterskiej jedności z narodami słowiańskimi zostaje rozwinięta w propagandzie socjalistycznej po 1944 roku. Dominuje ona też w interpretacjach naukowych z tego okresu.Artykuł powstał w oparciu o niepublikowane przemowy komunistyczne z okazji święta śś. Cyryla i Metodego w roku 1942 i 1943 oraz inne dokumenty z Centralnego Archiwum Państwowego w Sofii i Archiwum Naukowego Bułgarskiej Akademii Nauk.
Praktyczne i teoretyczne plusy późnej standaryzacji (na przykładzie języka macedońskiego)
Authors: Topolińska Zuzanna 
Published: October 2017

Theoretical and practical benefits of late standardization (the example of Macedonian language)The author underlines the importance of the Macedonian language for the research of spontaneous linguistic evolution in the multiethnic and multilingual territories with the language of the administration foreign to the local linguistic communities. She analyzes both causes and results of the Macedonian processes of grammaticalization at the level of the noun phrase and at the sentential level and states that they concern information most important for successful communication and that they all lead to the transfer of the categorical formants from postposition to anteposition and – most often – from the morphological to the syntactic level. Praktyczne i teoretyczne plusy późnej standaryzacji (na przykładzie języka macedońskiego) Autorka wyjaśnia wyjątkowe znaczenie języka macedońskiego dla badań spontanicznej ewolucji języka w środowisku multietnicznym i multilingwalnym, w sytuacji, gdy język administracji jest obcy dla nosicieli lokalnych dialektów. Badaczka analizuje przyczyny i rezultaty procesów gramatykalizacji, charakterystycznych dla języka macedońskiego na poziomie grupy imiennej oraz na poziomie zdania. Stwierdza, że dotyczą one informacji kluczowej dla udanego przebiegu aktu komunikacji językowej oraz że sprowadzają się one na ogół do przerzucania formantów kategorialnych z postpozycji do prepozycji i – najczęściej – z poziomu morfologicznego na poziom syntaktyczny.
„Povrat h krščanskemu mišljenju in življenju” Cilji in metode Krekovega krščansko socialnega gibanja
Authors: Šuler-Galos Jasmina 
Published: October 2017

„Return to Christian thought and life”: the objectives and methods of Janez Krek's Christian-social movementThe turn of the twentieth century in Slovenian culture was marked by a movement, later dubbed “political Catholicism.” The cultural and economic narrative which arose from the movement was in the long term of much greater importance than the political objectives of the Catholic movement itself. The aim of this article is to describe the narrative from the point of view of its most prominent representative, Janez Evangelist Krek (1865–1917).Doctor Krek’s conservative social reforms were able to become one of the pillars of the Slovenian collective consciousness solely because they could be bent to conform to the recurring cultural templates used by the Slovenian society to accept and reshape changes since as early as the beginning of nineteenth century. The imagery constituted by these templates is termed domestic in the article. This is to mean that it is based upon pre-modern cultural capital and traditional survival strategies. Doctor Krek’s work is proof of the ease with which domestic imagery “swallowed” modernity and “spat it out” onto the fringe of society, into the sphere of technical developments, which was then used to protect conservative values and institutions. Paradoxically, it was only in this form that the domestic imagery allowed for the relatively easy acceptance of socialism after World War II. „Powrót do chrześcijańskiego myślenia i życia”. Cele i metody chrześcijańsko-społecznego ruchu Janeza Evangelisty Kreka Na przełomie XIX i XX wieku w kulturze słoweńskiej silnie zaznaczył się ruch później nazwany politycznym katolicyzmem. Bardziej niż postulaty polityczne tego ruchu na rozwój kolektywnej świadomości Słoweńców wpłynęła towarzysząca mu narracja łącząca wątki gospodarcze z kulturowymi. Celem artykułu jest opisanie tej narracji z punktu widzenia jej najważniejszego przedstawiciela – Janeza Evangelisty Kreka (1865–1917).Konserwatywne i prowadzone w duchu społeczno-chrześcijańskim reformy doktora Kreka mogły stać się konstytutywną częścią słoweńskiej świadomości kolektywnej tylko dlatego, że zostały one dopasowane do powtarzających się wzorców, za pomocą których społeczeństwo słoweńskie przynajmniej od początku XIX wieku przyjmowało i adaptowało nowe idee. Imaginarium ukształtowane przez takie wzorce jest w artykule nazwane „swojskim”, ponieważ opiera się na przednowoczesnym kapitale kulturowym i tradycyjnych strategiach przetrwania. Z zadziwiającą łatwością imaginarium „swojskości”, obserwowane w artykule z punktu widzenia działalności doktora Kreka, odsunęło na bok znaczące postulaty nowoczesności, skupiając się na osiągnięciach techniki, które często służyły do przechowywania konserwatywnych wartości i instytucji. W postaci „swojskiej nowoczesności” imaginarium to, paradoksalnie, umożliwiło stosunkowo bezkonfliktowe przyjęcie socjalizmu po II wojnie światowej.
Wokół źródeł słowiańskich narracji dualistycznych
Authors: Kuczyńska Marzanna 
Published: October 2017

On the Slavic sources of the dualist narrationsA review of the new anthology Średniowieczne herezje dualistyczne na Bałkanach. Źródła słowiańskie. (2015). (Minczew, G., Skowronek, M. & Wolski, J. M. Ed.). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. The volume, whose title translates Medieval dualist heresies in the Balkans. The Slavic sources, includes the most important source literature for studying dualist heresies. The carefully selected texts provide recipients with the most fundamental and most interesting fragments of the works from which they come, while the extensive and abundant commentaries explain even the most complicated problems concerning the history of dualism and dualist doctrines. Wokół źródeł słowiańskich narracji dualistycznychRecenzja nowej antologii Średniowieczne herezje dualistyczne na Bałkanach. Źródła słowiańskie, opracowanie, przekład i komentarz Georgi Minczew, Małgorzata Skowronek, Jan M. Wolski. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, ss. 267. W zbiorze zamieszczono wybór najważniejszej literatury źródłowej z zakresu herezji dualistycznych. Starannie dobrane teksty prezentują najważniejsze i najbardziej interesujące fragmenty dzieł na omawiany temat. Rozbudowane komentarze objaśniają fundamentalne i najbardziej skomplikowane problemy dotyczące historii dualizmu i jego doktryny.
Zamurowana niewiasta, Odyseusz i Bułgarska Wielkanoc. Tonczo Żeczew w poszukiwaniu mitu konserwatywnego
Authors: Szwat-Gyłybowa Grażyna 
Published: October 2017

The immured woman, Odysseus and Bulgarian Easter: Toncho Zhechev and the quest for a conservative mythThis article reflects on Bulgarian Easter, or Bulgarian Passions, a 1975 book by the Bulgarian humanist Toncho Zhechev, once regarded in Communist Bulgaria as a call for a return to traditional values. Zhechev’s quasi-conservative ideological turn (which in formal terms ran counter to the precepts of Marxist ideology) was based, among other things, on a complex and richly layered reinterpretation of Izvorat na belonogata, a poem by Petko R. Slaveykov (The Spring of the White-Legged Girl, 1873), and on its revitalisation of the myths of the immured woman and of Odysseus. The way Zhechev positively reinvented a manufactured archaic tradition as a mainstay of primeval wisdom and mysticism offers an interesting testimony to the quest for a concept of “integral traditionalism” in a form that was reconcilable with the progressism of the Zhivkov era. Zamurowana niewiasta, Odyseusz i Bułgarska Wielkanoc. Tonczo Żeczew w poszukiwaniu mitu konserwatywnego W artykule podejmuję refleksję nad książką bułgarskiego humanisty Tonczo Żeczewa Bułgarska Wielkanoc albo namiętności bułgarskie (1975), która w komunistycznej Bułgarii zdobyła status dzieła głoszącego ideę powrotu do wartości tradycyjnych. Dokonany przez niego (formalnie rzecz biorąc – wbrew ideologii marksistowskiej) quasi-konserwatywny zwrot światopoglądowy oparty został m.in. na dosyć złożonej, wielowarstwowej reinterpretacji poematu Petka R. Sławejkowa Źródło Białonogiej (1873) oraz na rewitalizacji mitów zamurowanej niewiasty oraz Odyseusza. Dowartościowanie przez Żeczewa wynalezionej tradycji archaicznej jako ostoi pierwotnej mądrości i mistyki stanowi interesujące świadectwo poszukiwań takiej idei „tradycjonalizmu integralnego”, która byłaby do pogodzenia z progresizmem epoki żiwkowskiej.
Konflikt i wojna jako „bicz Boży” w literaturze bułgarskiego średniowiecza
Authors: Kuczyńska Marzanna 
Published: October 2017

Conflict and war as the “whip of God” in the literature of the Bulgarian Middle AgesThe article focuses on the motif of war as a tool for the realization of God’s plans for people and the sign of His reward, and above all the penalty for human misdeeds, so called “whip of God”. The forms of the presence of the idea of God’s whip, his literary images and the functions it implements, are analyzed. The analysis was carried out on the material of the Bulgarian literature from 10th-15th century. Konflikt i wojna jako „bicz Boży” w literaturze bułgarskiego średniowiecza Przedmiotem zainteresowania w artykule jest motyw wojny jako narzędzia realizacji Bożych planów wobec ludzi i znaku Jego nagrody, a przede wszystkim kary za ludzkie przewinienia, tzw. „bicz Boży”. Analizowane są formy obecności idei „bicza Bożego”, jego literackie wyobrażenia i funkcje, jakie realizuje. Analizę przeprowadzono na materiale bułgarskiego piśmiennictwa X–XV wieku.
Българската реформация? За хибридизацията на идеите в процеса на модернизацията на културата
Authors: Drzewiecka Ewelina 
Published: October 2017

Bulgarian Reformation? On hybridization of ideas in the process of modernization of cultureThe paper raises the question of the Bulgarian notion of Reformation both as a particular historical event and its local reinterpretations and adaptations. The focus is on the history of the concepts of “Reformation” and “Protestant propaganda” in Bulgarian culture as well as on the cultural influences of the protestant thought in nineteenth-century Bulgaria. Particular interest is given to the Bulgarian scientific discourse, especially the Marxist one, as a dominant in the Bulgarian historiography. The paper studies in depth the case of Todor Ikonomov (1835–1892), a Bulgarian enlightener involved in religious and Church matters during the National Revival, perceived as an example of meaningful hybridization of ideas of Protestant and Enlightenment origins. The main question is about the relation between secular and religious power, and thus between religion and nation, as a sign of the Modern thinking. Bułgarska reformacja? O hybrydyzacji idei w procesie modernizacji kultury W artykule podjęto problem bułgarskiego rozumienia reformacji zarówno w sensie wydarzenia historycznego, jak i jego lokalnych reprezentacji i adaptacji. Przedmiotem uwagi jest historia pojęć „reformacja” i „propaganda protestancka” w kulturze bułgarskiej, jak również wpływy myśli protestanckiej w Bułgarii w XIX wieku. Szczególne miejsce poświęcono bułgarskiemu dyskursowi naukowemu, zwłaszcza marksistowskiemu jako dominującemu w bułgarskiej historiografii. Szczegółowo przeanalizowano przypadek Todora Ikonomowa (1835–1892), bułgarskiego działacza na rzecz oświecenia narodu, który w okresie odrodzenia zaangażowany był w sprawy religijne i kościelne. Jego poglądy zostają uznane za przykład znaczącej hybrydyzacji idei o protestanckiej i oświeceniowej proweniencji. Stawiane w konkluzji pytanie dotyczy relacji między władzą świecką i religijną, a także – między religią a narodem – jako wyrazem myślenia nowoczesnego.