İNSANIN BƏTNDƏNKƏNAR İNKİŞAFINDA QARACİYƏRDAXİLİ ÖD AXACAQLARININ LİMFOİD APARATININ YAŞ XÜSUSİYYƏTLƏRİ
Authors: N.H. Əliyeva 
Published: October 2024

Məqalədə insanın bətndənkənar inkişafının müxtəlif dövrlərinə aid insanların qaraciyərdaxili öd axacaqlarının limfoid aparatının yaş xüsusiyyətləri haqqında makromikroskopik məlumatlar təqdim edilmişdir. Bu məqsədlə yenidoğulmuşlardan başlamış qocalıq yaş dövrü daxil olmaqla müxtəlif yaşlı 46 insan meyitindən götürülmüş qaraciyərdaxili öd axacaqlarının limfoid strukturları hematoksilin-eozinlə, Van Gizon və Veygert metodları ilə hematoksilin-pikrofuksinlə boyadılmışdır. Mikropreparatların fotoşəkilləri “Topica TP1002DS” görüntü videosistemi quraşdırılmış “Micro Optix” (Almaniya) işıq-optik mikroskopunda eyni şərtlərdə və eyni rejimdə çəkilmişdir. Tədqiqat nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, qaraciyərdaxili öd axacaqlarının selikli qişasında limfoid törəmələrin bütün morfogenetik formaları aşkar edilir. Bu öd axacaqlarının limfoid aparatı uşaq anadan olduqda tam formalaşmış olur. Yenidoğulmuşlarda limfoid törəmələrin bütün morfoloji formaları – diffuz limfoid toxuma, çoxalma mərkəzi olan və olmayan limfoid düyüncüklər daim mövcud olur. Erkən uşaqlıq dövründən başlamış 1-ci yetkinlik dövrünə qədər qaraciyərdaxili öd axacaqlarının divarlarında hüceyrələrarası birləşmələr müəyyən edilir. Limfoid törəmələri maksimal inkişafa erkən uşaqlıq dövründə çatır. Bu yaş dövründən sonra tədricən involyutiv dəyişikliklər qeyd olunur. Limfoid törəmələrin involyusiyası limfoid düyünlərin sayının və ölçülərinin, limfoid sırası hüceyrələrin tutumunun azalması, degenerativ proseslərin səviyyəsinin artması ilə özünü göstərir ki, bunlar da qocalıq dövrünə doğru getdikcə proqressivləşir.
В статье представлены макромикроскопические данные о возрастных особенностях лимфоидного аппарата внутрипеченочных желчных протоков людей, принадлежащих к разным периодам внеутробного развития. С этой целью лимфоидные структуры внутрипеченочных желчных протоков, взятые от 46 трупов людей разного возраста, начиная от новорожденных и до старческого возраста, окрашивали гематоксилин-эозином и гематоксилин-пикрофуксином по методам Ван Гизона и Вейгерта. Фотографии микропрепаратов получали в тех же условиях и в том же режиме на светооптическом микроскопе «Micro Optix» (Германия), оснащенном видеосистемой визуализации «Topica TP1002DS». В результате исследования установлено, что в слизистой оболочке внутрипеченочных желчных протоков выявляются все морфогенетические формы лимфоидных производных. Лимфоидный аппарат этих желчных протоков полностью сформирован к моменту рождения ребенка. У новорожденных постоянно присутствуют все морфологические формы лимфоидных производных – диффузная лимфоидная ткань, лимфоидные узлы с центром размножения и без него. Межклеточные соединения определяются в стенках внутрипеченочных желчных протоков с раннего детства до 1-го периода взрослой жизни. Лимфоидные предшественники достигают максимального развития в раннем детстве. После этого возрастного периода отмечаются постепенные инволюционные изменения. Инволюция лимфоидных образований проявляется уменьшением числа и размеров лимфоидных узлов, снижением емкости лимфоидных клеток, повышением уровня дегенеративных процессов, которые к старческому возрасту все более прогрессируют.
The article presents the macro microscopic data on the age characteristics of the lymphoid apparatus of the intrahepatic bile ducts of people belonging to different periods of extrauterine development. For this purpose, the lymphoid structures of intrahepatic bile ducts taken from 46 human cadavers of different ages, starting from newborns to old age, were stained with hematoxylin-eosin and hematoxylin-picrofuchsin by the methods of Van Gizon and Weigert. Photographs of the micro preparations were taken under the same conditions and in the same mode on a "Micro Optix" (Germany) light-optical microscope equipped with a "Topica TP1002DS" imaging video system. As a result of the research, it was determined that all morphogenetic forms of lymphoid derivatives are detected in the mucous membrane of intrahepatic bile ducts. The lymphoid apparatus of these bile ducts is fully formed when the child is born. In newborns, all morphological forms of lymphoid derivatives are constantly present - diffuse lymphoid tissue, and lymphoid nodes with and without a germinal center. Intercellular connections are determined in the walls of intrahepatic bile ducts from early childhood to the 1st adulthood. Lymphoid progenitors reach their maximum development in early childhood. After this age period, gradual involutional changes are noted. Involution of lymphoid formations is manifested by a decrease in the number and size of lymphoid nodes, a decrease in the capacity of lymphoid cells, and an increase in the level of degenerative processes, which are increasingly progressive in old age.