ФАКТОРЫ РИСКА КОГНИТИВНЫХ НАРУШЕНИЙ, ГЕНДЕРНЫЕ ОСОБЕННОСТИ. ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ.
Authors: А.Р. Тукинова , Г.М. Шалгумбаева , Ж.А. Мусабекова , С.Н. Молчанов , Ж.М. Жуманбаева , А.Г. Куанышева , А.С. Крыкпаева 
Published: October 2024

Актуальность: Снижение когнитивных функций в пожилом возрасте колеблется от нормальных возрастных изменений в самой легкой степени, легкое когнитивное нарушение, до деменции, в наиболее тяжелой форме. Деменция оказывает существенное влияние на личность и общество, причем даже относительно умеренное снижение когнитивных функций может вызвать значительный уровень функциональных изменений и снизить качество жизни. Чтобы как-то смягчить снижение когнитивных функций, необходимо знать его причины. Половые различия в характере снижения когнитивных функций могут дать жизненно важную информацию о различных факторах риска, патогенезе и, что наиболее важно, о лечении. Цель: Провести обзор международных исследований, посвященных различиям факторов риска когнитивных нарушений в зависимости от пола. Стратегия поиска: Поиск источников был проведен в таких базах данных, как Scopus, Web of Science, MedLine, PubMed, Cochrane Library, Google Scholar. Глубина поиска составила 15 лет (2005-2020). Критерии включения: обзоры литературы, оригинальные статьи, мета-анализы; публикации в открытом доступе и с полным текстом на английском и русском языках. Критерии исключения: публикации низкого методологического качества, материалы конференций. Мы включили в данный обзор 44 публикации. Результаты и выводы: Международные исследования свидетельствуют о влиянии гендерных различий на когнитивное функционирование. Обнаружено, что число случаев умеренных когнитивных нарушений за год у мужчин было выше, чем у женщин. Мужчины же имели более высокий уровень заболеваемости легкими когнитивными нарушениями. Важным отличием женщин от мужчин была достоверно более высокая представленность показателя депрессии. Женщины подвергаются большему риску развития деменции, связанной с болезнью Альцгеймера, тогда как мужчины подвергаются большему риску развития сосудистой деменции.
Background: Cognitive decline in old age ranges from normal age-related changes at the mildest degree, mild cognitive impairment, to dementia at its most severe. Dementia has a significant impact on the individual and society, and even a relatively moderate decline in cognitive functions can cause a significant level of functional changes and reduce the quality of life. In order to somehow mitigate the decline in cognitive functions, it is necessary to know its causes. Gender differences in cognitive decline can provide vital information about various risk factors, pathogenesis and, most importantly, treatment. Aim: To review international research on gender differences in risk factors for cognitive impairment. Search strategy: Sources were searched in databases such as Scopus, Web of Science, MedLine, PubMed, Cochrane Library, Google Scholar. The search depth was 15 years (2005-2020). Inclusion criteria: literature reviews, original articles, meta-analyzes; publications in open access and with full text in english and russian. Exclusion criteria: publications of low methodological quality, conference proceedings. We included 44 publications in this review. Results and Conclusions: International studies show the impact of gender differences on cognitive functioning. It was found that the number of cases of moderate cognitive impairment per year in men was higher than in women. Men, on the other hand, had a higher incidence of mild cognitive impairment. An important difference between women and men was the significantly higher representation of the depression indicator. Women are at greater risk of developing dementia associated with Alzheimer's disease, whereas men are at greater risk of developing vascular dementia.
Өзектілігі: Қартайған кездегі танымдық функциялардың төмендеуі жасқа байланысты қалыпты өзгерістерден жеңіл дәрежеде, жеңіл танымдық бұзылыста, деменцияның ең ауыр түрінде болады. Деменция жеке адамға және қоғамға айтарлықтай әсер етеді, тіпті танымдық функциялардың салыстырмалы түрде төмендеуі функционалды өзгерістердің айтарлықтай деңгейіне және өмір сүру сапасының төмендеуіне әкелуі мүмкін. Танымдық құлдырауды азайту үшін оның себептерін білу қажет. танымдық құлдырау сипатындағы жыныстық айырмашылықтар әртүрлі қауіп факторлары, патогенез және ең бастысы емдеу туралы маңызды ақпарат бере алады. Мақсаты: жынысына байланысты танымдық бұзылулардың қауіп факторларының айырмашылықтары туралы халықаралық зерттеулерге шолу жасау. Іздеу стратегиясы: Scopus, Web of Science, MedLine, PubMed, Cochrane Library, Google Scholar сияқты мәліметтер базасында іздеу жүргізілді. Іздеу тереңдігі15 жыл болды (2005-2020). Қосу критерийлері: әдебиеттерге шолулар, түпнұсқа мақалалар, мета-талдаулар; ашық қол жетімді және ағылшын және орыс тілдерінде толық мәтіні бар жарияланымдар. Алынып тасталатын критерийлері: әдіснамалық сапасы төмен жарияланымдар, конференция материалдары. Біз осы шолуға 44 жарияланымды енгіздік. Нәтижелер мен тұжырымдар: халықаралық зерттеулер гендерлік айырмашылықтардың танымдық қызметке әсерін көрсетеді. Бір жыл ішінде ерлерде орташа танымдық бұзылулардың саны әйелдерге қарағанда жоғары екендігі анықталды. Ер адамдарда жеңіл танымдық бұзылулар жоғары болды. Әйелдер мен ерлердің маңызды айырмашылығы депрессия көрсеткішінің жоғары болуы болды. Альцгеймер ауруымен байланысты әйелдерде деменцияның даму қаупі жоғары, ал ер адамдарда тамырлы деменцияның даму қаупі жоғары.