ЖАҢАДАРИЯ БОЙЫНДАҒЫ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ҚОНЫСТАР (2022 ЖЫЛҒЫ БАРЛАУ ЖҰМЫСТАРЫ НЕГІЗІНДЕ)
Authors: Б.Е. Әлибай , А.М. Ерсариев , М.Қ. Суюндикова , А.Ш. Аққалиева 
Published: October 2024

Мақалада Шірік рабат археологиялықэкспедициясының (бұдан әрі ШРАЭ) 2022 жылы жүргізген барлау жұмыстары туралы баяндалады. Барлау жұмыстары нәтижесіндекөне Іңкәрдария арнасы бойында орналасқан шлакты обалар тізімге алынып, келесі бағыт Жаңадарияның құрғақ арнасы бойындағыортағасырлық қалалар мен қамалдарда жалғасты. Қалашықтар мен қамалдар әуеден суретке түсіріліп, беткі материалдары жиналды.Барлау барысында Сырлы там қала 2, Іңкәр қала 2 қалашықтарыжәне Кекірелі қонысының орны анықталды. Қалашықтардан табыл-ған беткі материалдардың көпшілігі керамика кешені. Орқаладан(Бестам-қала) табылған керамикалардың басым бөлігі Алтын Орда кезеңімен мерзімделетін Асанас, Қышқала қалаларынан табылғанкерамикаға ұқсас болып келеді. Сонымен қатар әшекей бұйымдаркөптеп кездесті. Табылған бұйымдардың легін моншақтар құрайды.Зерттеу жұмыстарының нәтижесінде анықталған ерте темір дәуірі және ортағасырмен мерзімделетін ескерткіштердің зерттелутарихына ғылыми деректер негізінде талдау жасалды. Барлау жұмыстары көне Іңкәрдария, Жаңадария арнасының құрғап қалған аумақтарында жүргізілді. Жаңадария ескерткіштерін картаға түсіру, хронологиясы мен мәдени байланысын анықтау мақсатында жаңа ескерткіштер ашылды. Компьютерлік (QGIS және Google Earth Pro) бағдарламалар арқылы зерттеу нысандарының топографиялықжобалары, картасы жасалды. Бағдарламалар нәтижесінде ерте темір дәуірімен мерзімделетін жерлеу орындары мен ортағасырлыққалашықтардың орналасу ерекшеліктері айқындалды.
The article presents the results of the Chirik-Rabat ArchaeologicalExpedition (CRAE) conducted in 2022. The exploration documented slag mounds along the ancient Inkardarya riverbed, followed by research in the direction of the dry Zhanadarya riverbed, where medieval cities and fortresseswere studied. Settlements and fortresses were recorded via aerial surveys, and surface materials were collected. During the exploration, the Syrly Tam 2 and Inkar 2 settlements and the Kekireli site were discovered. Most surface materials from these sites consist of ceramics. A large portion of the ceramics from Or-Kala (Bestam) resembles those found in Asanas and Kyshkala, dated to the Golden Horde period. Numerous ornaments were also found, with beads being the most common.Based on scientific data, the study analyzed the research history of early Iron Age and medieval monuments. The survey covered arid areas of the ancient Inkardarya and Zhanadarya riverbeds. New monuments were discoveredto map the Zhanadarya region, determine their chronology, and establish cultural links. Computer programs (QGIS and Google Earth Pro) were used to create topographic projects and maps. These tools helped identify the location features of early Iron Age burial sites and medieval settlements.
В статье рассказывается о результатах разведочныхработ Археологической экспедиции Чирик-Рабат (АЭЧР), проведенныхв 2022 году. В результате разведки в списке оказались шлаковые курганы,расположенные вдоль древнего русла Инкардарьи, после чего работы продолжились в направлении сухого русла Жанадарьи, где были исследованы средневековые города и крепости. Городища и крепости были зафиксированы с воздуха, а также собраны поверхностные материалы.В ходе разведки были выявлены городища Сырлы Там 2, Инкар 2 и место поселения Кекирели. Большинство поверхностных материалов,найденных в городищах, представляют собой керамический комплекс.Большая часть керамики, найденной в Ор-кала (город Бестам), аналогичнакерамике, обнаруженной в городах Асанас и Кышкала, датируемымипериодом Золотой Орды. Также было найдено множество украшений,среди которых преобладают бусы.На основе научных данных проанализирована история исследованийпамятников раннего железного века и средневековья, определенная в результате исследовательской работы. Разведочные работы проводилисьна засушливых участках древних каналов Инкардарья и Жанадарья.Новые памятники были открыты с целью картографированияпамятников Жанадарии, определения их хронологии и культурной связи. Компьютерные программы (QGIS и Google Earth Pro) использовалисьдля создания топографических проектов и карт объектов исследования.В результате программ определены особенности расположениязахоронений и средневековых городищ раннего железного века