МЕМЛЕКЕТТІК МЕНШІКТІ ЖӘНЕ ҚАРАЖАТТЫ БАСҚАРУДЫҢ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ ӘДІСТЕМЕСІ
Authors: Б.Т. Череева , Б.Т. Бейсенгалиев , Қ.М. Жумаксанова , Э.Р. Кузенбаева , B. Chereyeva , B. Beisengalyev , K. Zhumaxanova , E. Kuzenbayeva 
Published: November 2024

Берілген мақаланың мақсаты инвестициялық шешімдер қабылдау әдістері арқылы мемлекеттік мүлік пен қаражатты пайдалану тиімділігіне бағалау жүргізу қажеттілігін ашу. Ұсынылған зерттеудің теориялық және әдіснамалық негізі мемлекеттік ресурстардың тиімділігіне бағалау жүргізудің мәнін зерделеуге және аудиттің басқа түрлерінің арасында оның ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік беретін жүйелік және құрылымдық талдау әдістеріне негізделген. Ұсынылған зерттеудің теориялық және әдіснамалық негізі мемлекеттік ресурстардың тиімділігіне бағалау жүргізудің мәнін зерделеуге және аудиттің басқа түрлерінің арасында оның ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік беретін жүйелік және құрылымдық талдау әдістеріне негізделген. Ғылыми-әдістемелік аппарат ретроспективті талдауды, себеп-салдарлық талдауды, салыстырмалы талдау әдісін және мемлекеттік қаражат пен меншікті пайдалану тиімділігін бағалауға бейімделген коэффициенттік талдауды қамтиды. Зерттеудің құндылығы – инвестициялық шешімдерді бағалау әдістерін негіздеу және мемлекеттік ресурстарды пайдалану тиімділігін бағалауға бейімдеу, сондай-ақ олардың әдістемелік ерекшеліктері мен нақты көріністерін анықтау болып табылады. Мақалада мемлекеттік қаражат пен мүлікке қатысты тиімділікті бағалауды (аудитті) пайдалану негіздемесі берілген. Тиімділікті бағалауды (аудитті), оларды жүргізу ерекшеліктерін пайдаланудың шетелдік тәжірибесі ұсынылған. Зерттеу барысында мемлекеттік меншік пен бюджет қаражатының тиімділігін бағалаудың әдістемелік ерекшеліктері тұжырымдалып, олардың нақты көрінісі көрсетілген. Авторлар мемлекеттік басқарудың барлық қатысушыларының өзара байланысын білдіретін мемлекеттік ресурстардың (меншік, бюджет және т.б.) тиімділігін бағалауды жүргізу тетігін ұсынды. Мемлекеттік қаражат пен меншікті пайдалану тиімділігін бағалау рәсімінің олардың құқықтық және әлеуметтік-экономикалық негізін көрсететін негізгі элементтері тұжырымдалған. Авторлар мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық процестерін қаржыландыру мақсатқа жету үшін қаражатты жұмсаудың барлық баптарын қамтитын мемлекеттік бағдарламалар арқылы жүзеге асырылатынына назар аударды. Мемлекеттік игеру дәрежесі мемлекеттік қаражатты пайдалану тиімділігінің коэффициентін, таза дисконтталған құн әдісін, капиталдандыру коэффициентін және ішкі пайыздық мөлшерлеме әдісін қолдануды ұсынатын белгілі бір әдістемені қолдануды талап етеді. Ұсынылған әдістеме мемлекеттік қаражаттың тиімділігін бағалауды қолдануға негізделген және бейімделген.
The purpose of the article is to reveal the need to assess the effectiveness of the use of state property and funds through methods of making investment decisions. The theoretical and methodological basis of the presented research is based on methods of systemic and structural analysis, which allow us to study the essence of conducting an assessment (audit) of the effectiveness of public resources and identify its features among other types of audit. The scientific and methodological apparatus includes retrospective analysis, causal analysis, comparative analysis and coefficient analysis, which is adapted to assess the effectiveness of the use of public funds and property. The value of the research lies in the substantiation and adaptation of methods for evaluating investment decisions to assess the effectiveness of the use of public resources, as well as in identifying their methodological features and real manifestations. As a result of the study, the justification for the use of efficiency assessment (audit) in relation to public funds and property is given. The article presents the foreign practice of using efficiency assessment (audit), the specifics of their implementation. In the course of the study, methodological features of evaluating the effectiveness of state property and budget funds are formulated, reflecting their real visibility. The authors present a mechanism for evaluating the effectiveness of public resources (property, budget, etc.), which is represented by the interconnection of all participants in public administration. The key elements of the procedure for evaluating the effectiveness of the use of public funds and property are formulated, reflecting their legal and socio-economic basis. The authors draw attention to the fact that the financing of socio-economic processes of the state takes place through state programs, which include all items of expenditure to achieve this goal. The degree of development of public funds requires the use of a certain methodology, as which it is proposed to use the efficiency coefficient of the use of public funds, the net discounted value method, the capitalization coefficient and the internal interest rate method. The proposed methodology was justified and adapted to the application of evaluating the effectiveness of public funds.