Diversity in convergence: Kurdish and Aramaic variation entangled
Authors: Noorlander Paul M. 
Published: December 2018

This article is about diverse types of convergence as well a few examples of how diversity within Kurdish affects the modern Aramaic dialectal landscape in Kurdistan. Kurdish-Aramaic bilingualism has had a major impact on Eastern Neo-Aramaic languages. There are numerous challenges to a comprehensive study of contact between the two speech communities, whose far-reaching history is intriguing yet highly complicated. In so doing, the functional-communicative approach mainly developed by Yaron Matras will be helpful, which presupposes that bilingual discourse is the primary locus of contact-induced change. Different factors play a role: those that facilitate, that constrain and that motivate the borrowing. This approach makes a valuable distinction between the borrowing of linguistic matter (concrete word-forms and parts) and the borrowing of linguistic patterns (constructions and their usage). It will be observed that the Jewish Aramaic dialects to the east of the Greater Zab River in the sphere of Central Kurdish influence are less resistant to incorporating Kurdish material, whereas those to the west of it tend to adapt to patterns of Northern Kurdish while making use of native Aramaic material.Cihêrengî di konverjansê de: Lêk-aliyana cudatiyên navxweyî yên kurdî û ara-miyêEv meqale li ser awayên cihê yên konverjansê [levqelibîna zimanan] û li ser wan nimûneyan e ku rola cudatiyên navxweyî yên zimanê kurdî nîşan didin di şiklgirtina zaravayên aramiya hevçerx de li Kurdistanê. Duzimaniya kurdî-aramî tesîreke gelek mezin kiriye li ser birê rojhilatî yê zimanên aramiya nû. Gelek asteng hene li ber vekolîneke berfireh a temasa zimanî ya di navbera herdu cemaetên zimanî de, ku tarîxa wan a pir qedîm hem têkel e hem jî aloz e. Ji bo hewleke wisa, modêla fonksiyonel-komûnîkatîv [erkî-ragihandinî], ku bi taybetî Yaron Matrasî pêş xistiye, dê gelek kêrhatî be, lewre pêşferza vê modêlê ew e ku axiftina duzimanî navenda guherîna zimanî ya bi rêya temasa zimanan e. Fakterên cuda xwedan rol in: hindek fakter rêxweşker in, hindek astengker û hindek jî handerên deynkirinê [ya peyv û amrazên rêzimanî] ne. Ev modêl cudatiyeke binirx dixe navbera deynkirina keresteyê zimanî (peyv û form û parçeyên berçav) û deynkirina nimûne û mastereyên zimanî (binyad û avanî û şiklê bikaranîna wan). Di vê meqaleyê de dê diyar bibe ku ew zaravayên aramiya cihûyan yên li rojhilatê rûbarê Zêya Mezin, ku li jêr tesîra soraniyê ne, zêdetir keresteyê zimanî yê kurdiyê deyn dikin û dixine nav sîstema zimanê xwe, di demekê de ku zaravayên li rojavayê wî rûbarî bêtir nimûne û mastereyên kurmanciyê werdigirin lê heman keresteyê zimanî yê aramiyê bi kar tînin. جۆربەجۆری لەناو یەکگرتنەوەدا: تێکئاڵانی جیاوازی زمانی کوردی و ئارامیئەم وتارە لەمەڕ شێوە جۆربەجۆرەکانی یەکگرتنەوەیە و هەروەها چەند نموونەیەک لەوەی کە چۆن زمانی کوردی کاریگەری لەسەر بەرجەوەندی زاراوەیی ئارامیی هاوچەرخ لە کوردستان دادەنێت. دووزمانیەتی کوردی ــ ئارامی کاریگەرییەکی زۆری لەسەر زمانە نوێ ــ ئارامییەکانی ڕۆژهەڵات هەبووە. چەندین ئاستەنگ لەسەر ڕێگای توێژینەوەیەکی گشتگر سەبارەت بە پەیوەندی نێوان کۆمەڵەی ئاخێوەرانی ئەم دوو زمانە لە ئارادایە. ئەو جڤاتانەی کە لەگەڵ ئەوەدا مێژوویەکی هاوبەشیان هەیە بەسەرسووڕمانەوە هێشتا بە ئاڵۆزی ماوەنەتەوە. لەم هەوڵەودا بۆچوونێکی کارکرد ــ ڕاگەیاندنی، کە زیاتر یارۆن مەترەس پەرەی پێداوە، کەڵکی زۆری دەبێت. چونکە پێش‌گریمانەی ئەم بۆچوونە ئەوەیە گوتاری دووزمانیەتی، ناوەندی سەرەکی گۆڕانکارییەکە کە بە هۆی پەیوەندییەوە چێ دەبێت. چەند هۆی جیاواز لەم باسەدا دەور دەبینن: ئەوانەی ڕێگاخۆشکەرن؛ ئەوانەی ڕێگرن و یان هاندەری ئەوەن کە لەباری زمانییەوە لە زمانێکی تر قەرز بکرێت. ئەم بۆچوونە لە نێوان قەرزکردنی کەرەسەی پێویستی زمانی (ئەو بەشانەی زمان و شێوازەکانی وشە کە بەرچاون) لەگەڵ قەرزکردنی نموونە زمانییەکان (داڕشتنە ڕێزمانییەکان و شێوازی بەکارهێنانیان) هەڵاوردەیەکی بەنرخ بەدەستەوە دەدات. لێرەدا دەردەکەوێت کە ئەو زاراوە ئارامی جوولەکانەی کە دەکەونە ڕۆژهەڵاتی ڕووباری زێی گەورە و لە دەڤەری کاریگەری زمانی کوردیی ناوەندیدان کەمتر لە بەرامبەر بەکارهێنانی کوردیدا بەرگری دەکەن، ئەمە لە کاتێکدایە ئەو زاراوانەی کە لە ڕۆژئاوای ڕووبارەکەدان زیاتر دەیانەوێت نموونەکانی کوردیی باکور بەکار بهێنن و لە هەمان کاتدا کەرەسەکانی زمانی ئارامی ڕەسەن دەکار دەکەن.