Câhiliye Arap Toplumunda Kız Çocuklarının Katli Meselesi: İslam Tarihi Perspektifinden Değerlendirme
Authors: ACARLIOĞLU Ahmet 
Published: June 2019

İslâm gelmeden evvel Arap toplumunda ebeveyn arasında çocuklarına karşı
sorumluluk duygusu gayet zayıftı. Ailenin reisi olan erkek, aile bireylerinin
tamamını mülkü gibi görüyor ve onlara istediği şekilde davranıyordu. İslâm'dan
evvel nasıl, ne şekilde ve niçin yapılıyorsa yapılsın kız çocuklarının
gömülmesi, son derece çirkin ve insanlık dışı bir davranıştı. Bu çalışmamızda İslam’dan
evvel Arap toplumunda hangi kabilelerde bu çirkin olayın başladığını ve
hangilerinde daha yaygın olduğunu, toplumda o günün değer yargılarıyla olaylara
yaklaşmayan, insanlık ayıbı denilebilecek bu olayları engellemeye çalışan vicdanlı ve
erdemli insanların olduğunu görmek de mümkün olacaktır. İslâm'dan önce Arap
toplumunda bu meselenin keyfiyetini ve mahiyetini ele almadan evvel İslâm'ın
geldiği dönemde dünyadaki diğer medeniyetlerde kız çocuklarına karşı nasıl
muamele yapıldığını görmek mevzuyu daha iyi anlamak için bizlere yardımcı
olacaktır. Bununla beraber çalışmamızda Hz. Peygamber (s.a.v.) döneminde ve
öncesinde bu âdetin sebepleri, ne kadar yaygın olduğu, erdemli insanların bu
âdete karşı tutumları nasıldı? gibi akla takılan sorulara da cevaplar verilmeye
çalışılacaktır. Özet: Kız çocuklarının diri diri gömülmesi veya
çeşitli şekillerde katledilmesi sadece Araplara has bir durum değildi. O dönem
dünyanın birçok yerinde insanlar ve hayvanlar, tanrılara şükretmek ve onların
öfkelerini dindirmek için kurban edilirlerdi. Kız çocuklarının katli
denildiğinde cahiliye Arap toplumu akla gelmektedir. Böyle olmakla birlikte o
dönem dünyada diğer ülke ve milletlerin de Araplardan farkı bulunmuyordu. Bu dönemde diri diri gömme şeklinde olmasa da
dünyanın farklı yerlerinde, değişik şekillerde kız çocuklarını öldürme hadisesi
karşımıza çıkmaktadır. Cahiliye döneminde Araplar arasında erkek çocuklarını katledenler de
karşımıza çıksa da genellikle bu muameleyle ailenin en zayıf üyesi olarak
görülen kız çocukları muhatap olmaktaydı. Aile reisi olan erkekler bir veya en
fazla iki tane kız çocuklarının olmasına tahammül gösterebiliyorlar; kız
çocuklarının sayısı arttığında bunu çevresine karşı bir ar meselesi olarak
kabul ederek yeni bir kız çocuğu doğduğunda onu katletme yoluna gidiyorlardı. Arap yarımadasında -zengin tüccar aileler müstesna- ev geçindirmek çok
zordu ve aileler kıt imkânlarla hayatlarını devam ettirmeye çalışıyorlardı.
Kullanılan gıda ve giyim malzemeleri genellikle dışarıdan gelmekteydi ve son
derece pahalıydı. Dolayısıyla paraya ve para getirecek aile üyelerine ihtiyaç
vardı. Çok erkek evladı demek, çok paranın yanında izzet ve şeref manasına da
geliyordu. O günkü ekonomi, elitlerin yaptığı ticaret dışında yağma ve talana dayanmaktaydı.
Bu sebepten kişinin güçlü olması gerekiyordu.
Kız çocuğun doğumu onlar için sevinç ve mutluluk yerine utanç, üzüntü ve
keder manasına geliyordu. Karısı doğum yapan erkek heyecanla haber beklerdi.
Erkek çocuk haberi geldiğinde aşırı sevinirken kızı olduğunu öğrendiğinde ise
üzülürdü. Bir kişiye “Kız çocuğun oldu.” dendiğinde, utancından ne yapacağını
ve insanlardan nasıl saklanacağını bilemezdi.Arap kabilelerinin geneline bakıldığında kız çocuklarını gömme âdeti
toplumun tamamına yayılmamıştı. Kız çocuğunu gömerek katletme meselesi şehirden
çok çölde yaşayan bedevi Araplar arasında yaygındı. Arapların efendileri olarak
kabul edilebilecek olan Kureyş kabilesi içinde bu âdeti görmek son derece
zordu. Câhiliye ve İslâm Tarihi kaynakları incelendiğinde bu çirkin âdet ile
ilgili örneklerin genellikle İslâm’a yakın dönemde gerçekleştiği görülmektedir.
Bu konuda toplum hafızasının yorum yapacak kadar zengin olmadığı
anlaşılmaktadır. Bunun temel sebebi ise Arap toplumunun yazılı değil şifahî bir
kültüre sahip olmasıdır. Cahiliye Arapları için kızları utanç vesilesiydi. Onlar kızları zinaya
bulaşmadan nikahla dahi evlense çocuklarını başkası ile evlendirmekten ise onu
toprağa vermeyi daha hafif görüyorlardı. Temel sebeplerinden biri kıskançlık
idi. Eldeki veriler bu âdetin daha çok bedeviler arasında ve özellikle de kız
çocuklarını gömme âdetinin başladığı kabul edilen Temim kabilesi ile ona yakın
civar kabilelerde daha yoğun bir şekilde uygulandığını göstermektedir. Arap kabileleri arasında en kıskançlarının
Rebia' kabilesi olduğu da söylenir. Bu özelliğinden dolayı kız çocuğunu diri
diri gömme âdetinin ilk olarak bu kabilede başladığı kabul edilir. İslâm'dan önce Arap toplumu cehalet ve güçsüzlere yapılan zulümlerle
bilinse de insanlar arasında akıllı ve vicdanı tamamen ölmemiş kişiler de
bulunmaktaydı. Toplumda kız çocuklarını diri diri gömenler olsa da insanlık
onurunu yerle bir eden bu âdetten rahatsız olan bazı insanlar, cahil ve zalim
babaları engellemeye çalışmaktaydılar. Bunlardan en bilineni Temim kabilesine
mensup meşhur câhiliye şairi Ferezdak'ın dedesi Sa’sa'a b. Nâciye idi.İslâm'dan önce kız çocuklarını diri diri gömme davranışının temel
gerekçelerinden biri belki de en önemlisi fakirlik korkusuydu. Birçoğu açlık
sınırında yaşayan bu insanlar erkekten daha az işe yaradığını düşündükleri
kızları, aileleri için yük olarak kabul ediyor ve uğursuz kabul ettikleri
fakirlik korkusu ve aç kalma endişesiyle kız çocuklarını gömüyorlardı.Kız çocuklarının katledilmesinin sebeplerinden bir tanesi de namus
anlayışıydı. Cahiliye de bir erkek bir kadınla evlenirken namus duygusu aklına
gelmezken, kendi kızını başkasıyla evlendirirken bunu bir namussuzluk ve ar
meselesi olarak görür ve “kızımı evlendirmektense onu kendi ellerimle toprağa vermek
bana daha tatlıydı” diyecek kadar utanç duyardı. Araplar arasındaki namus
kaygısının temelinde de kızlarının ve kadınlarının bir gün düşmanın eline
geçmesi ve bu şekilde kendisi için bir ar meselesi olma düşüncesi yatmaktaydı.
Zira İslâm'dan önce Arap toplumunda bir kadının kız doğurması ile evine namus
lekesi ile gelmesi birdi. Esir edilen bu kadınların ve kızların fuhşa zorlanma
ihtimalleri de bulunmaktaydı. Câhiliye toplumunda kadınlar ve kız
çocuklarının namusu için başka bir tehlike de toplumdaki zina temayülü
idi. Kimsesiz ve himayeden yoksun
kadınların namusu tehlike altındaydı.Arapların soylularının sıfatlarından bir tanesi de gurur ve kibirdi. Eğer
biri ona büyüklük taslar da kendisi ona karşılık vermezse korkak olarak
nitelendirilirdi. Câhiliye insanın hareketlerine de tamamen bu kibir hakim
olmuştu. Onların gözünde dengi olmayan biriyle evlenmek o kadar kötüydü ki,
öyle birileri ile evlenmektense ölmeleri daha evlaydı. Bu işi bir nevi kız
çocuklarına acıdıkları, onlara merhamet ettikleri için yapıyorlardı. Onlara
göre kız çocukları çok ağır olan hayat yükünü omuzlayamazlardı.

İslâm'dan evvel kız çocuğunu katletmenin çok çeşitli yolları
bulunmaktaydı. Fakat bunlar arasında en yaygını, onu daha önce kazdığı çukura
itip üzerine toprak atarak canlı canlı gömmekti. Kız çocuklarını kazılan
çukurlara atarak öldürmeleri en çok kullanılan yöntem olmakla birlikte, onların
suda boğularak, kuyuya atılarak veya boğazlanarak katledildikleri de olurdu.