Marmara Üniversitesi Prof. Dr. Orhan Oğuz Kütüphanesi’nde Element Konsantrasyonları
Authors: GÜNEŞ Güssün , BOZKURT KOPUZ Esin 
Published: December 2018

Solunabilir temiz
havanın her geçen gün insan sağlığı açısından önemi artmaktadır. İnsan yaşam süresinin çoğunluğunun ev, okul, iş mekanlarının iç ortamında geçtiği düşünüldüğünde binalardaki yetersiz hava kalitesinin insan sağlığına
zararı bugün daha fazla bilinmektedir.
Günümüzde özellikle iç hava
kalitesi ve binalardaki partiküler madde (PM10, PM2.5 ve PM1) konusunda birçok bilimsel çalışma bulunmasına
rağmen, özelikle mekan olarak kütüphane binalarında iç hava kalitesinin element
konsantrasyonuna ilişkin bilimsel
çalışmalara pek rastlanmamaktadır. İnsan sağlığı açısıdan zararlı olan bu
elementler literatürde metal ve yarı metaller olarak adlandırılmaktadır. Genellikle ağır metaller
olarak gruplandırılmaktadır.
Ağır metaller insan sağlığı açısından vücutta
biriktiğinde toksik etki gösterebilen metal elementlerdir. Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı
(IARC), alüminyum (Al), kobalt (Co), bakır (Cu), demir (Fe), nikel (Ni) ve
çinko (Zn)’yu kanserojen olmayan elementler olarak, arsenik (As), kadmiyum
(Cd), krom (Cr) ve kurşun (Pb)’u hem kanserojen hem de kanserojen olmayan
elementler olarak sınıflandırılmıştır. Arsenik, kurşun, kadmiyum, nikel, civa,
krom gibi ağır metaller kansere neden olabilecek ve insan sağlığına zarar verebilecek
yaygın çevre kirleticileridir. Bu çalışmanın amacı Marmara Üniversitesi Prof.
Dr. Orhan Oğuz Kütüphanesi’nde iç ortam hava
kalitesi incelenerek partikül maddedeki element konsantrasyonları ölçümlenerek,
partiküler maddelerin fiziksel
özellikleri ile metal element konsantrasyonları içerikleri analiz edilmiştir. Analizler
için havadaki 10 mikrondan küçük çaptaki partiküller
05/01/2014-31/12/2014 tarihleri arasında yirmi dört saatlik PM10 ve PM2.5 örnekleri olarak
toplanmıştır. Çalışmamızda PM10 ve PM2.5 ortam kütle konsantrasyonu, gravimetrik
yöntemle belirlenmiştir. Elde
edilen ölçüm sonuçlarının element analiz sonuçları değerlendirildiğinde; ölçüm
yapılan kütüphane binasında PM10
filtrelerinin metal değerleri sırasıyla Na 0-1710, Mg 0-716, Al 14-1967, K
100-622, Ca 955-3943, V 0-99, Cr 0-1120,
Mn 14-100, Fe 304-4644, Co 1-4, Ni 13-490, Cu 13-61, Zn 48-603, As 0,4-121, Se
3-9, Cd 6,7-6,7, Pb 26-1042ng/m³ arasında değiştiği, PM2.5 filtrelerinin ise Na 0-1133, Mg 0-720, Al
14-1047, K 0-388, Ca 0-2992, V 0,4-90,
Cr 0-1328, Mn 0-121, Fe 0-4340, Co 0,4-3, Ni 0-551, Cu 0-39, Zn 0-1606, As
3,9-104, Se 2-16, Cd 0-392, Pb 0-347ng/m³ arasında değiştiği gözlemlenmiştir. Trafik kaynaklı (Cr ve Pb), toprak kaynaklı (Al)
elementlerin ve Na, Ca, Fe elementleri ise yüksek konsantrasyon olduğu ölçümlenmiştir.
Kütüphanenin
giriş ana kapısı, iki çalışma salonu ve internet-DVD salonu girişlerinden geçen
kişi sayıları arasındaki Pearson korelasyonları değerlendirildiğinde oldukça
yüksek çıkmıştır. İnternet-DVD salonuna giren kişi sayısı ile diğer kapı
girişlerindeki kişi sayıları arasındaki korelasyon diğerlerine göre daha düşük
olmasına rağmen yine de yüksek
ilişkilidir. Element konsantrasyonları (PM10, PM2.5) ve
kütüphaneye giren kişi sayıları arasında zayıf ilişki olduğu 0,3’den küçük
Pearson korelasyonu ile belirlenmiştir. Faktör
hesabı sonucu topraktan kaynaklanan ve denizden kaynaklanan etki incelenmiştir
ve toprak kaynaklı etkinin daha fazla olduğu
görülmüştür.