bluuebunny/crossref_metadata_2025_split huggingface dataset:
ИНДИВИДУАЛЬНЫЙ ПОДХОД ПО ПРЕДМЕТУ ХИМИЯ ИСПОЛЬЗУЕМЫЙ В ОБРАЗОВАНИИ СТУДЕНТОВ-МЕДИКОВ
Authors: С.С. Торокулова 
Published: October 2024

В преобразовании высших учебных заведений особое внимание уделяется качеству образования в области научных исследований, необходимых для формирования прочных и квалифицированных знаний у студентов. Методы обучения, используемые ранее перестали быть актуальны в настоящее время. В обязанности университета входит не только умение дать образование, но и формирование мыслей у студентов о получении, в течении всей своей жизни, множество новых знаний и квалификаций. Безусловно, нельзя впадать в крайности и отказываться от реализации общедидактических принципов, к которым, в частности, относятся принцип соответствия содержания образования потребностям общественного развития, принцип структурного единства содержания образования на различных его уровнях, принципы научности, системности и межпредметных связей.
In the transformation of higher education institutions, special attention is paid to the quality of education in the field of scientific research, necessary for the formation of solid and qualified knowledge among students.Training methods previously used are no longer relevant today. The responsibility of the university is not only the ability to give an education, but also the formation of the thoughts of students about obtaining, throughout their lives, a lot of new knowledge and qualifications.It goes without saying that one cannot go to extremes and abandon the implementation of general teaching principles, which include, inter alia, the principle of matching the content of education with the needs of social development, the principle of structural unity of the content of education at its various levels, the principles of science, systematization and inter-dimensional connections.
Жогорку окуу жайларын трансформациялоо, студенттердин күчтүү жана квалификациялуу билимин калыптандыруу үчүн, зарыл болгон илимий изилдөө билиминин сапатына өзгөчө көңүл бурат. Мурда колдонулган окутуу методдору азыркы учурда актуалдуу болбой калды. Университеттин милдеттерине билим берүү жөндөмү гана эмес, ошондой эле студенттердин алган ойлору, өмүр бою дагы көптөгөн жаңы билимдер жана квалификациялар жогорулатуу кирет. Албетте, чектен чыгууга жана жалпы дидактикалык принциптерди ишке ашыруудан баш тартууга болбойт, аларга билим берүүнүн мазмунунун коомдук өнүгүүнүн, керектөөлөрүнө ылайык келүү принциби, билим берүүнүн мазмунунун, ар кандай деңгээлдериндеги структуралык биримдик принциби, илимий, системалуулук жана предметтер аралык байланыштар принциптери кирет.
ВЛИЯНИЕ ОТХОДОВ ПРОМЫШЛЕННОГО ПРОИЗВОДСТВА НА ЭКОЛОГИЧЕСКУЮ ХАРАКТЕРИСТИКУ ПОЧВЫ ЧУЙСКОЙ ДОЛИНЫ
Authors: Б.К. Кубанычбекова , Т.А. Токтосунов 
Published: October 2024

Целью данной работы является изучение химического состава почвы вблизи спиртовых заводов, находящихся в Чуйской области и определение влияния отходов спиртового производства на почвенные свойства. После проведения исследований было обнаружено, что отходы, образующиеся в результате спиртового производства, могут оказывать негативное воздействие на почвенно-биотический комплекс Чуйской долины. При накоплении вредных соединений возможно снижение плодородия почвы. Было установлено, что на участках, находящихся вблизи спиртовых заводов, идет снижение содержания гумуса. В ходе данной работы были исследованы химические показатели проб почвы. Был сделан анализ на 35 химических элементов и 15 оксидов. Оксиды играют важную роль в почве. Они служат связующими элементами, которые удерживают частицы почвенных минералов вместе, обеспечивая стабильность структуры почвы. Были выделены основные факторы, влияющие на изменение состояния показателей почвы.
The purpose of this work is to study the chemical composition of the soil near distilleries located in the Chui region and to determine the effect of alcohol production waste on soil properties. After conducting research, it was found that the waste generated as a result of alcohol production can have a negative impact on the soil-biotic complex of the Chui Valley. With the accumulation of harmful compounds, it is possible to reduce soil fertility. It was found that the humus content is decreasing in the areas located near distilleries. In the course of this work, the chemical parameters of soil samples were studied, an analysis was made for 35 chemical elements and 15 oxides. Oxides play an important role in the soil. They serve as binding elements that hold the particles of soil minerals together, ensuring the stability of the soil structure. The main factors influencing the change in the state of soil indicators were identified.
Бул иштин максаты Чүй облусунда жайгашкан спирт заводдорунун жанындагы топурактын химиялык курамын изилдөө жана спирт өндүрүшүнүн калдыктарынын топурактын касиеттерине тийгизген таасирин аныктоо болуп саналат. Изилдөөлөр жүргүзүлгөндөн кийин спирт өндүрүшүнүн натыйжасында пайда болгон калдыктар Чүй өрөөнүнүн топурак-биотикалык комплексине терс таасирин тийгизиши мүмкүн экени аныкталган. Зыяндуу кошулмалардын топтолушу менен топурактын асылдуулугун азайтууга болот. Спирт заводдоруна жакын жерлерде гумустун азайышы байкалган. Бул иштин жүрүшүндө кыртыштын үлгүлөрүнүн химиялык көрсөткүчтөрү изилденген, 35 химиялык элементтерге жана 15 оксидге анализ жасалган. Топуракта оксиддер роль ойнойт. Алар топурактын минералдык бөлүкчөлөрүн бириктирип, топурактын структурасынын туруктуулугун камсыз кылган бириктирүүчү элементтер катары кызмат кылышат. Топурактын көрсөткүчтөрүнүн абалынын өзгөрүшүнө таасир этүүчү негизги факторлор баса белгиленди.
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТАРДА АРИФМЕТИКАЛЫК АМАЛДАРДЫ ОКУТУУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ
Authors: С.Н. Джапарова , Д.Р. Рысбекова 
Published: October 2024

Макала башталгыч класстардын математикасынын маанилүү бөлүмдөрүнүн бири болгон арифметикалык амалдарды аткаруунун өзгөчө учурларын окуучуларга үйрөтүүнүн жолдорун жана каражаттарын иштеп чыгууга арналган. Илимий-методикалык булактарга жана мектеп практикасына таянуу менен окуучулар кездешүүчү кыйынчылыктар талдоого алынып, аларды жоюнун негиздүү моделдери сунуш кылынды. Математикадагы «модель» деген сөз же түшүнүк максаттуу математикалык идеяларды көрсөтө турган каалагандай сүрөткө, схемага же предметтерге тиешеси бар. Моделдер таякчалар же боо сыяктуу физикалык предметпи же схема сыяктуу визуалдык берилишпи же сан туюнтмасы сыяктуу символдук берилиштерби, баары бир окуучуларга математикалык түшүнүктөр жөнүндө элестөөлөрдү берет. Математика - адамдардын дүйнөгө болгон илимий көз карашын кеңейтет, акыл - эс жагынан өнүгүшүнө айрыкча абстрактуу ойлоосун, логикалык сабаттуулуктун калыптанышына олуттуу салым кошот.
Статья посвящена разработке способов и средств обучения учащихся частным случаям выполнения арифметических действий, что является одним из важных разделов начальной школы математики. На основе научно-методических источников и школьной практики проанализированы трудности, с которыми сталкиваются учащиеся, и предложены обоснованные модели их устранения. В математике слово или понятие «модель» относится к любому изображению, диаграмме или объекту, который представляет предполагаемые математические идеи. Будь то физические объекты, такие как палочки или веревки, визуальные данные, такие как диаграммы, или символические данные, такие как числовые выражения, модели обеспечивают учащимся визуальное представление математических понятий. Математика расширяет научную картину мира людей, вносит значительный вклад в развитие ума и памяти, особенно абстрактного мышления, формирования логической грамотности.
The article is devoted to developing ways and means of teaching students to private cases of arithmetic actions, which is one of the important sections of the primary school of mathematics. On the basis of scientific and methodical sources and school practice the difficulties encountered by students are analyzed and reasonable models of their elimination are proposed. In mathematics, the word or concept of a «model» refers to any image, diagram, or object that represents supposed mathematical ideas. Whether physical objects such as sticks or ropes, visual data such as diagrams, or symbolic data such as numerical expressions, models provide students with a visual representation of mathematical concepts. Mathematics expands the scientific picture of the world of people, makes a significant contribution to the development of the mind and memory, especially abstract thinking, the formation of logical literacy.
ПРЕДМЕТ МЕНЕН ТИЛДИ ИНТЕГРАЦИЯЛАП ОКУТУУНУН НЕГИЗИ КАТАРЫ ТЕКСТ (ТУТАШ, ТУТАШ ЭМЕС ТЕКСТТЕР) МЕНЕН ИШТӨӨНҮН АЙРЫМ ЫКМАЛАРЫ
Authors: З.А. Абдышова 
Published: October 2024

Бул макалада учурда мектеп окуучусуна зарыл болгон текст менен иштөө көндүмүн, окуучуларын окуу көндүмдөрүн жогорулатууда туташ эмес тексттер менен иштөөнүн айрым ыкмалары тууралуу сөз болот. Башталгыч класстан эле окуу көндүмдөрүнүн калыптандыруу үчүн PISAнын программасында колдонулган туташ эмес окуу-илимий тексттерин тексттин түрү менен иштөө зарылдыгы белгиленди. Башталгыч класстын окуучуларына кыргыз тили сабагын математика менен интеграциялап окутууда туташ эмес тексттер менен иштөөнүн мисалы сунушталды. 4-класстын кыргыз тили сабагында «Кыргыздын узундук чен бирдиктери» деген туташ эмес текст менен иштөөдө башталгыч класстын окуучуларынын текстти кабылдоо, айкын жана айкын эмес маалыматты табуу жана интерпретациялоо көндүмдөрүн калыптандырууга жана кыргыз элинин улуттук баалуулугун таанууга жардам берет.
В данной статье рассказывается о навыках работы с текстами, которые в настоящее время необходимы школьникам, и о некоторых приемах работы с несплошными текстами для улучшения навыков чтения учащихся. Отмечена необходимость работы с несплошными учебно-научными текстами, используемыми в программе PISA для формирования навыков чтения в начальной школе. Пример работы с несплошными текстами был представлен учащимся начальных классов при интеграции уроков кыргызского языка с математикой.На уроке кыргызского языка 4 класса работа с неспошным текстом «Кыргызские единицы длины» способствует формированию навыков восприятия текста, нахождения и интерпретации ясной и неясной информации, осознания национальной ценности кыргызского народа.
This article presents about the text skills that students currently need, and some techniques for working with non-continuous texts to improve students' reading skills. The necessity of working with non-continuous educational and scientific texts used in the PISA program for the formation of reading skills for elementary school is noted. An example of working with non-continuous texts was presented to primary school students when integrating Kyrgyz language lessons with mathematics. At the lesson of the Kyrgyz language of the 4th grade, work with the restless text «Kyrgyz units of length» contributes to the formation of skills in perceiving the text, finding and interpreting clear and unclear information, and understanding the national value of the Kyrgyz people.
ОКУТУУ ӨЗБЕК ТИЛИНДЕ ЖҮРГҮЗҮЛГӨН МЕКТЕПТЕРДИН ОКУУЧУЛАРЫНА АДАБИЙ ЖОМОКТОРДУ ОКУТУУДА ОКУГАН ЧЫГАРМАГА ПИКИР ЖАЗУУ СТРАТЕГИЯСЫНЫН РОЛУ
Authors: Э.А. Абдибалиев 
Published: October 2024

Бул макалада окутуу өзбек тилинде жүргүзүлгөн мектептердин окуучуларына адабий жомокторду окутууда чыгармачыл жазуунун өнүгүшү каралат. Ошондой эле «Окуганга чейин, окуу учурунда, окугандан кийинки» стратегиялары аркылуу окуучуларга тема боюнча кенен түшүнүк берүүгө багытталат. Макалада окуган текстке пикир жазууда анын сюжетин ачуу боюнча сунуштар каралды. Мындай пикир жазуу окуучулардын ой жүгүртүү жана текстти куруу жөндөмдөрүн өркүндөтүп, оюн кагазга ырааттуу жазууну үйрөнүшөт, көркөм сөз каражаттарын колдонушат, пикир жазууда эмнеге көңүл буруу керектигине, көңүл буруу жөндөмүн өрчүтүшөт. Макалада окутуу өзбек тилинде жүргүзүлгөн мектептердин окуучуларына чыгармага пикирди кантип жазуу жолдору көрсөтүлөт, анткени пикир - бул балдардын сынчыл ой жүгүртүүсүн өнүктүргөн адамдын ой-пикири, көз карашы. Окулган чыгармага пикир жазуу стратегиясы менен окуучулардын тасмага, спектаклге, экскурсияга өз көз караштарын жана мамилелерин жазуу түрүндө билдире алышы айтылат.
В этой статье рассматривается развитие творческого письма при обучении литературным сказкам учащихся школ, где обучение ведется на узбекском языке, которое направлено на то, чтобы дать учащимся более широкое понимание темы с помощью стратегии «До, во время и после чтения». А также рассмотрены предложения по раскрытию сюжета произведений при написании отзывов к тексту и прочитанному произведению.Такой вид написания отзыва совершенствует мышление учащихся, их навыки построения текста, они учатся последовательно излагать свои мысли письменно, использовать средства художественной выразительности, на что обращать внимание при написании отзыва и развивают концентрацию. В статье указаны пути написания отзыва к произведению учащихся школ с узбекским языком обучения, потому что отзыв - это мнение, точка зрения человека, при написании которого у детей развивается критическое мышление. Стратегия написания отзыва на прочитанное произведение помогает учащимся выражать свое мнение и отношение в письменной форме также к фильму, пьесе, экскурсии.
This article discusses the development of creative writing in teaching fairy tales to students of schools where instruction is conducted in Uzbek. It also aims to give students a broader comprehension of the subject through “Before, During and After reading strategy. The article proposes recommendations tounfold and developthe plot of the story while writing a text review. Such type of writing improves the thinking skills of students, their text construction skills, they learn to consistently express their thoughts in writing, use the means of artistic expression, what to look for when writing a review and develop concentration. The article indicates the ways of writing a review for the students of schools with the Uzbek language of instruction, because a review is an opinion, a person's point of view and develops children’s critical thinking. The review writing strategy helps students to express their opinion and attitude in writing also to the film, play, excursion.
МОДЕЛДЕШТИРҮҮ ТЕКСТТҮҮ МАСЕЛЕЛЕРДИ ЧЫГАРУУНУН ТЕХНОЛОГИЯЛЫК ТҮЗҮҮЧҮСҮ КАТАРЫНДА
Authors: К. Байгазиев , у.Э. Кутпидин , Н.А. Сарыгулова 
Published: October 2024

Кенже мектеп окуучулардын тексттүү маселелерди чыгаруу жөнүндөгү түшүнүктөрүн калыптандыруу үчүн моделдештирүү маанилүү методдордун бири болуп эсептелет. Макалада математиканын башталгыч курсундагы ар кандай тексттүү маселени чыгаруу үчүн анын сөздүк моделин семантикалык талдоонун жардамында айтымдык моделге, айтымдык моделин символдук моделге (кыскача жазылышына), символдук моделин графикалык моделге, анын жардамында математикалык моделге өтүүнүн удаалаштыгы иштелип чыкты. Ар бир моделдин түрүнө түшүндүрмөлөр жана аныктамалар берилди. Ошону менен катар, моделдештирүү тексттүү маселелерди чыгаруунун технологиялык түзүүчүлөрүнүн бири экендиги такталды. Жалпылап айтканда, моделдер маселенин чечимин издөөнүн натыйжалуу каражаты боло тургандыгы көрсөтүлдү. Моделдерди тургузуу менен маселе чыгарууга конкреттүү мисал келтирилди. Кенже мектеп окуучуларынын таанымдык ишмердүүлүгүн өнүктүрүү үчүн тексттүү маселенин ар түрдүү моделдерин түзүүнүн жана аларды пайдалануунун мүмкүнчүлүктөрү каралды.
Моделирование является одним из важнейших методов для формирования у младших школьников представления о решении текстовых задач. В статье для решения любой текстовой задачи в начальном курсе математики разработана последовательность перехода от словесной модели к высказывательной модели при помощи семантического анализа, от высказывательной модели к символической модели (краткая запись), от символической модели к построению графической модели, а с её помощи к математической модели. Каждому виду моделей были даны объяснения и определения. Наряду с этим уточняется мысль о том, что моделирование является как технологической составляющей для решения текстовых задач. Было показано, что модели могут быть эффективным средством поиска решения задач. Приведен конкретный пример решения задачи с построением моделей. Раскрываются возможности построения различных моделей текстовой задачи и использования их для развития познавательной деятельности младших школьников.
Modeling is one of the most important methods for forming in junior schoolchildren the idea of solving textual problems. In the article for solving any textual problem in the elementary course of mathematics the sequence of transition from verbal model to statement model with the help of semantic analysis, from statement model to symbolic model (brief record), from symbolic model to construction of graphic model, and with its help to mathematical model is developed. Each type of model has been explained and defined. Along with this, the idea that modeling is as a technological component for solving textual problems has been clarified. It was shown that models can be an effective means of finding solutions to problems. A concrete example of problem solving with model building is given. The possibilities of building various models of textual tasks and using them for the development of cognitive activity of junior schoolchildren are revealed.
КЕП ИШМЕРДҮҮЛҮГҮНӨ КӨНҮКТҮРҮҮНҮН ЫКМАЛАРЫ (УГУУ, ОКУУ, СҮЙЛӨӨ, ЖАЗУУ)
Authors: В.И. Мусаева , Д.К. Байбосова 
Published: October 2024

Бул макаланын авторлору бир кыйла жылдардан бери карай билим берүү системасында тынымсыз иштеп, тажрыйба топтошуп, билим берүүдөгү, кыргыз тили, адабиятын окутуудагы көйгөйлүү маселелер менен кабардар да болуп келишкен. Бул макалада олуттуу проблемалардын бири болуп саналган окуучуларды кеп ишмердүүлүгүнө (угуу, окуу, сүйлөө жана жазуу) көнүктүрүүнүн айрым ыкмалары каралган. Кеп ишмердүүлүгү бул өтө көп тармактуу болгондуктан авторлор алардын ичинен айрым бир жактары тууралуу гана учкай сөз кылышып, бул багыттагы иш аракеттерди окутуу процессинде, айрыкча, башталгыч мектептен баштап, жогорку окуу жайларда да системалуу түрдө тынымсыз ишке ашырунун натыйжасында гана күтүлүүчү натыйжага жетише тургандыгыбызды баса белгилешкен.
Авторы данной статьи много лет непрерывно работают в системе образования, накопили опыт, осведомлены о проблемных вопросах в образовании, обучении кыргызскому языку и литературе. В данной статье рассматриваются некоторые методы приобщения учащихся к языковой деятельности (аудированию, чтению, говорению и письму), что является одной из серьезных проблем. Рассматриваемая деятельность очень многогранна, поэтому авторы лишь кратко рассказывают о некоторых ее аспектах, а деятельность в этом направлении может дать ожидаемый результат только в результате систематического и постоянного внедрения в учебный процесс, начиная с начальных классов.
The authors of this article have been continuously working in the education system for many years, have gained experience, are aware of the problematic issues in education, teaching the Kyrgyz language and literature. This article discusses some methods of introducing students to language activities (listening, reading, speaking and writing), which is one of the serious problems. The activity under consideration is very multifaceted, therefore, the authors only briefly talk about some of its aspects, and activities in this direction can give the expected result only as a result of a systematic and continuous introduction into the educational process, starting from primary school.
МАТЕМАТИКАЛЫК БИЛИМ БЕРҮҮДӨ ЭЛЕКТРОНДУК РЕСУРСТАРДЫ BAALOO APP ПРОГРАММАСЫНЫН МИСАЛЫНДА КОЛДОНУУ
Authors: Н.К. Кайдиева , С.А. Кабылова , Ш. Каримбаева 
Published: October 2024

Бул макалада математиканы окутуу процессинде электрондук ресурстарды колдонуу каралат. Электрондук окуу куралдарын колдонуу менен математиканы үйрөнүүдө динамикалык графиктерди, диаграммаларды, геометриялык фигураларды экранда оюн кырдаалдарынын кесилишкен визуалдык көрсөтүүсү аркылуу окуу мотивациясын жакшыртууга өбөлгө түзөт; окуучунун өз алдынча иштөөсүнүн ар кандай формаларын автоматташтыруу жолу менен ишке ашырууга, эсептеп чыгарууга жардам берет. Электрондук билим берүү ресурстары окууга карата оң көз карашты калыптандырууга чечүүчү таасирин тийгизиши мүмкүн. Макалада ошондой эле математика сабагында башталгыч класстын окуучуларын формативдүү баалоодо BaalooApp программасын колдонуу көрсөтүлгөн.
В данной статье рассмотрены вопросы применения электронных ресурсов в учебном процессе, а конкретно в процессе обучения математике. Использование электронных средств обучения при изучении математики способствует совершенствованию мотивации обучения за счет наглядного представления динамических графиков, диаграмм, геометрических фигур на экране, вкрапления игровых ситуаций; осуществлению различных форм самостоятельной работы учащихся; автоматизации вычислительной деятельности. Электронные образовательные ресурсы могут оказать решающее влияние на формирование положительного отношения к обучению. Также в статье показано применение программы BaalooApp в формативном оценивании учащихся начальных классов на уроке математики.
This article deals with the use of electronic resources in the educational process, and specifically in the process of teaching mathematics. The use of electronic learning tools in the study of mathematics contributes to the improvement of learning motivation through the visual presentation of dynamic graphs, diagrams, geometric shapes on the screen, interspersed with game situations; implementation of various forms of independent work of students; automation of computing activities. Electronic educational resources can have a decisive influence on the formation of a positive attitude towards learning. The article also shows the use of the BaalooApp program in the formative assessment of primary school students in a mathematics lesson.
БАЛДАР АДАБИЯТЫН КОЛДОНУУ МЕНЕН ҮЙ-БҮЛӨЛҮК КИТЕП ОКУУ МАДАНИЯТЫН КАЛЫПТОО
Authors: Т.А. Джороев 
Published: October 2024

Бул макала Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги тарабынан уюштурулган башталгыч мектептердин мугалимдери үчүн “Окуу керемет!” долбоорунун негизинде 7-10 жаштагы балдар менен ата-энелердин үй-бүлөлүк китеп окуу маданиятын калыптого арналган. Мында аталган жаштагы балдар үчүн даярдалган балдар адабияты, китептин түрлөрү, аларды колдонуу өзгөчөлүктөрү жана үй-бүлөдө китеп окуу маданиятын калыптоодо көңүл бура турган жагдайлар менен аны өткөрүүнүн практикалык үлгүсү бир аңгеменин негизинде сунушталат. Ошондой эле китеп окуу маданиятын калыптоодо башталгыч класстын мугалимдерине үй-бүлөлүк китеп окууну калыптоо боюнча ата-энелер же алардын ордун басуучулар менен аткарылуучу жумуштун усулдары берилген.
Данная статья посвящена формированию культуры семейного чтения у детей 7-10 лет и их родителей на основе проекта “Окуу керемет!” для учителей начальных классов, организованного Министерством образования и науки Кыргызской Республики. Здесь представлена детская литература, подготовленная для детей указанного возраста, виды книг, особенности их использования и ситуации, на которые следует обратить внимание при формировании культуры чтения в семье, и практический пример ее реализации на основе рассказа. Также при формировании культуры семейного чтения учителям начальных классов были даны методики работы с родителями или их заменяющими их людьми.
This article is devoted to the formation of a culture of family reading among children 7-10 years old and their parents on the basis of the “Okuu Кeremet!” project for primary school teachers, organized by the Ministry of Education and Science of the Kyrgyz Republic.It discusses children's literature prepared for children of a specified age, types of books, features of their use and situations that should be paid attention while forming a culture of reading in the family, and a practical example of its implementation is given based on a story. Also, primary school teachers were given techniques to work with parents or their guardians to form a family reading.