ИЗМЕНЕНИЯ ПРОЦЕССОВ ОКСИДАТИВНОГО СТРЕССА ПРИ ХРОНИЧЕСКОЙ ИНТОКСИКАЦИИ РАЗЛИЧНЫМИ ТЯЖЕЛЫМИ МЕТАЛЛАМИ НА ФОНЕ ЭКСПЕРИМЕТАЛЬНОГО АТЕРОСКЛЕРОЗА
Authors: Р.И. Ибрагимов 
Published: October 2024

В статье представлены результаты исследования, проведенного с целью изучения влияния хронического воздействия различных тяжелых металлов через питьевую воду на процессы оксидативного стресса при экспериментальном атеросклерозе. Эксперименты выполнены на 110 белых нелинейных крысах-самцах, разделенных на 5 групп: I группа – здоровые животные (10 крыс); II группа – животные с моделированным атеросклерозом (10 крыс); III группа – животные, которым после моделирования была проведена затравка сульфатом кадмия (30 крыс), в IV – нитратом никеля (30 крыс) и в V – нитратом кобальта (30 крыс). Модель атеросклероза создавалась по И.В. Савицкому с соавт., основанной на мультифакториальной теории развития атеросклероза. После моделирования атеросклероза крысы подвергались хроническому воздействию тяжелых металлов через питьевую воду в течение 60 дней. В качестве токсикантов использованы сульфат кадмия (1 мг/кг), нитрат никеля (2 мг/кг) и нитрат кобальта (2 мг/кг). Процессы оксидативного стресса прослеживали по уровню малонового диальдегида (МДА), диеновых конъюгатов (ДК) и каталазы (КА). Исследование показало, что при хронической интоксикации крыс с экспериментальным атеросклерозом различными тяжелыми металлами через питьевую воду происходит прогрессирующее усиление процессов окислительного стресса на фоне снижения активности антиоксидантной системы. Об этом свидетельствовало нарастание уровня МДА, ДК с параллельным снижением активности КА в сыворотке крови. Выраженность изменений имела прямо пропорциональную зависимость со сроком затравки: максимальные изменения отмечались к концу 60 суток от начала затравки. Патологические изменения были наиболее высокими при хроническом отравлении сульфатом кадмия и на низком уровне у животных при отравлении нитратом кобальта; токсическое действие нитрата никеля было умеренным. Полученные данные свидетельствуют о необходимости использования антиоксидантов в комплексном детоксикационном лечении хронического отравления тяжелым металлом.
Məqalədə eksperimental aterosklerozlu heyvanlarda içməli su vasitəsilə müxtəlif ağır metallarla xronik zəhərlənmənin oksidləşdirici stress proseslərinə təsirini öyrənmək məqsədilə aparılmış tədqiqat işi haqqında məlumar verilmişdir. Eksperimentlər qeyri-xətli 110 ağ erkək siçovullar üzərində V seriyada aparılmışdır: I qrup – sağlam heyvanlar; II qrupda – eksperimental aterosklerozlu heyvanlar; ateroskleroz modelləşdirmədən sonra III qrupda – kadmium sulfatla, IV qrupda – nikel nitratla və V qrupda – kobalt nitratla xronik zəhərlənmə modeli yaradılmışdır. Ateroskleroz modeli, aterosklerozun inkişafının multifaktorial nəzəriyyəsinə əsaslanılaraq, İ.V.Savitsky və baş. görə yaradılmışdır. Aterosklerozun modelləşdirilməsindən sonra siçovullar 60 gün ərzində içməli su vasitəsilə ağır metallara xronik zəhərlənmə aparılırdı. Toksikant kimi kadmium-sulfat (1 mq/kq), nikel-nitrat (2 mq/kq) və kobalt-nitrat (2 mq/kq) istifadə edilmişdir. Oksidləşdirici stress prosesləri malondialdehid (MDA), dien konjuqatları (DK) və katalaza (KA) səviyyəsi ilə izlənilmişdir. Tədqiqat göstərmişdir ki, eksperimental aterosklerozlu siçovulların içməli su vasitəsilə müxtəlif ağır metallarla xronik intoksikasiyası zamanı antioksidant sistemin aktivliyinin azalması fonunda oksidləşdirici stress prosesləri sürətlənir. Bu, qan serumunda KA aktivliyinin azalması ilə paralel MDA və DK səviyyəsinin artması ilə təzəhür edir. Dəyişikliklərin şiddəti zəhərlənmə dövrü ilə düz-mütənasib olur və maksimum dəyişikliklər zəhərlənmənin başlanmasından sonrakı 60 günün tamamında müşahidə edilir. Patoloji dəyişikliklər kadmium sulfatla xronik zəhərlənmə zamanı ən yüksək, kobalt-nitratla zəhərlənmə heyvanlarda isə aşağı səviyyədə olmuşdur; nikel-nitratın zəhərləyici təsiri orta səviyyədə olmuşdur. Əldə edilən məlumatlar ağır metallarla xronik zəhərlənməsinin kompleks detoksikasion müalicəsində antioksidantlardan istifadə edilməsinə ehtiyac olduğunu göstərir.
In the article present the results of a study conducted to study the effect of chronic exposure to various heavy metals through drinking water on the process of oxidative stress in experimental atherosclerosis. The experiments were performed on 110 white non-linear male rats, divided into 5 groups: Group I – healthy animals (10 rats); Group II - animals with modeling atherosclerosis (10 rats); Group III - animals that, after modeling, were exposure to cadmium sulfate (30 rats), in IV - to nickel nitrate (30 rats) and in V - to cobalt nitrate (30 rats). The model of atherosclerosis was created according to I.V. Savitsky et al., based on the multifactorial theory of the development of atherosclerosis. After modeling atherosclerosis, rats were exposed to chronic heavy metals through drinking water for 60 days. Cadmium sulfate (1 mg/kg), nickel nitrate (2 mg/kg) and cobalt nitrate (2 mg/kg) were used as toxicants. The processes of oxidative stress were monitored by the level of malondialdehyde (MDA), diene conjugates (DC) and catalase (CA). The study showed that during chronic intoxication of rats with experimental atherosclerosis with various heavy metals through drinking water, there is a progressive increase in oxidative stress processes against the background of a decrease in the activity of the antioxidant system. This was evidenced by an increase in the level of MDA and DC with a parallel decrease in CA activity in the blood serum. The severity of the changes was directly proportional to the period of exposure: maximum changes were observed at the end of 60 days from the start of exposure. Pathological changes were highest in chronic poisoning with cadmium sulfate and at low levels in animals with cobalt nitrate poisoning; the toxic effect of nickel nitrate was moderate. The obtained data indicate the need to use antioxidants in complex detoxification treatment of chronic heavy metal poisoning.