bluuebunny/crossref_metadata_2025_split huggingface dataset:
Correlations of Three Polymorphisms in Beta2-Adrenergic Receptor Gene with Chronic Obstructive Pulmonary Disease Risk and Related Phenotypes: A Meta-Analysis
Authors: Wang Guan , He Danni , Wang Yang , Jin Haifeng , Yao Lijie , Jiang Yang , Zhou Deshan , Shen Lei , Niu Wenquan 
Published: March 2021

IntroductionThe gene encoding β2-adrenergic receptor (ADRB2) is a candidate gene for chronic obstructive pulmonary disease (COPD), yet the results are not often reproducible. We aimed to assess the association of ADRB2 genetic polymorphisms (rs1042713, rs1042714, and rs1800888) with COPD risk and COPD-related phenotypes via a meta-analysis.Material and methodsLiterature search, quality evaluation, and data extraction were completed independently and in duplicate. Effect-size estimation is expressed as odds ratio (OR) or weighted mean difference (WMD) with 95% confidence interval (CI).ResultsTotal 15 articles were meta-analyzed, including 12 articles (2917/8807 patients/controls) for COPD risk, and 6 articles (18350 subjects) for COPD-related phenotypes. Overall, there was no detectable significance for the association of rs1042713 (OR, 95% CI: 1.02, 0.88-1.19) and rs1042714 (1.01, 0.85-1.20) with COPD risk, and only marginal significance retained for rs1800888 (1.31, 1.00-1.72). In subsidiary analyses, the association of rs1042713 and rs1042714 with COPD risk was significant in populations of Asian origin (OR: 1.66 and 1.351, 95% CI: 1.13-2.44 and 1.02-1.79). Additionally, carriers of rs1042713 AA genotype had significantly lower levels of FEV1 (WMD, 95% CI: -0.011 L, -0.026 to -0.004) than carriers of GG genotypes, and FVC% predicted levels were significantly increased for the comparisons of rs1042713 AA genotype (6.914, 4.829 to 8.999) and AG genotype (4.249, 2.925 to 5.573) with GG genotype. There were low probabilities of publication bias.ConclusionsOur findings suggest that contribution of ADRB2 genetic polymorphisms to COPD risk is small and ethnicity-dependent, and to COPD-related phenotypes is significant.
COVID-19 and cardiovascular complications – the preliminary results of the LATE-COVID study
Authors: Lewek Joanna , Jatczak-Pawlik Izabela , Maciejewski Marek , Jankowski Piotr , Banach Maciej 
Published: March 2021

IntroductionCoronavirus disease 2019 (COVID-19) may affect many organs and may be responsible for numerous complications including cardiovascular problems.Material and methodsWe analysed consecutive patients (n = 51) admitted to the cardiology department between 1st October 2020 and 31st January 2021 due to symptoms which might have reflected cardiovascular complications following COVID-19. We collected data concerning clinical characteristics, results of laboratory tests, echocardiography and 24-hour ambulatory ECG recording.ResultsThe post-COVID-19 complications appeared 1–4 months after disease recovery. Severe cardiovascular complications were observed in 27.5% of hospitalized patients. In comparison to those with mild complications, patients with severe complications had significantly higher prevalence of diabetes (36 vs. 8%; p = 0.01), decrease in ejection fraction (36% vs. 0%, p < 0.001), higher resting heart rate at admission (85 vs. 72 bpm; p < 0.001), and higher levels of C-reactive protein (p = 0.02) and troponin T (17.9 vs. 4.2 pg/ml; p = 0.01). Dyspnoea and exercise intolerance were also more frequent in patients with severe complications.ConclusionsDiabetes, elevated level of CRP and troponin, heart rate variability parameters and worsening of left ventricular ejection fraction are related to the severity of cardiovascular complications following COVID-19 infection.
SOFYA ASKERİ ATAŞESİ MUSTAFA KEMAL’İN BULGARİSTAN HAKKINDAKİ ASKERİ VE STRATEJİK TESPİTLERİ (KASIM 1913-KASIM 1914)
Authors: ERYAMAN Ayşe 
Published: March 2021

Osmanlı Devleti’nin Balkanlar’daki varlığına büyük oranda son veren Balkan Savaşları’ndan sonra Sofya Askeri Ataşeliği’ne, 27 Ekim 1913 tarihinde Kurmay Binbaşı Mustafa Kemal atanmıştır. Mustafa Kemal, Sofya’daki yaklaşık olarak on beş aylık görevi esnasında Bulgaristan ve diğer Balkan devletlerinin askeri ve siyasi durumları hakkındaki tespitlerini raporlar halinde Osmanlı Devleti’ne bildirmiştir. Birinci Dünya Savaşı’nın yaklaştığı bu dönemde Osmanlı Devleti için, Bulgaristan’ın takip edeceği hareket tarzı çok önemlidir. Bu çalışmada dünyanın büyük bir harbe doğru sürüklendiği bir süreçte, Osmanlı Devleti’nin politikalarına yön verecek nitelikte son derece önem arz eden bilgileri içeren Sofya Ataşesi Mustafa Kemal’in Bulgaristan hakkındaki tespitlerinin ortaya konması amaçlanmaktadır.Osmanlı Devleti’nin takip edeceği dış politikada önemli yeri olan Sofya Ataşesi Mustafa Kemal’in Bulgaristan hakkındaki bu tespitleri, özellikle, Genelkurmay Başkanlığı ve Harbiye Nezareti’ne gönderdiği ve Genelkurmay Askeri Tarih Stratejik Etüt Başkanlığı Arşivi (ATASE)’nde yer alan raporlarına dayalı olarak incelenmeye ve değerlendirilmeye çalışılacaktır.Askeri Ataşe Kurmay Binbaşı Mustafa Kemal’in Sofya’dan gönderdiği raporlar, Bulgaristan’ın askeri ve stratejik durumunu ortaya koyacak tespitleri içermektedir. Bu noktada askeri konulardaki tespitler, Balkan Savaşları’ndan yenilerek çıkan Bulgaristan’ın ordusunda yeniden yapılanma çalışmalarına giriştiğini, askeri malzeme ve silah alımlarını artırdığını ve olası bir savaş durumunda dengeleri kendi lehine değiştirmek için askeri hazırlıklara hız verdiğini net bir şekilde ortaya koymaktadır. Stratejik konulardaki tespitlerde ise, yaklaşan bir harpte Osmanlı Devleti için müttefikliği son derece önem arz eden Bulgaristan’ın takip edeceği politikalar değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu tespitler, İkinci Balkan Savaşı sonucundan son derece rahatsız olan Bulgaristan’ın, gerçekleşecek bir harpte bu kayıpları telafi edecek milli menfaatleri ekseninde hareket edeceğini ortaya koymaktadır. Özellikle daha sonraki aşamada savaş esnasındaki Bulgaristan’ın politikaları göz önünde tutulduğunda; Mustafa Kemal’in bu önemli görevi başarılı bir şekilde yerine getirdiği ve onun ne derece öngörü sahibi bir lider olduğu bir kez daha ortaya çıkmaktadır.
PRAVDA VE İZVESTİYA GAZETELERİNE GÖRE 27 MAYIS 1960 ASKERİ MÜDAHALESİ (20 MAYIS-07 HAZİRAN 1960)
Authors: TOKUR H. Aytuğ , ÜNLEN Erdem 
Published: March 2021

27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi onu izleyecek olan 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 askeri müdahalesi ilk örneğidir ve Türk demokrasi hayatını derinden etkilemiştir. Konu ile ilgili çok sayıda telif, tetkik eser, tez çalışması mevcuttur. Fakat 27 Mayıs askeri müdahalesinin Sovyet basınındaki yansımalarının literatürde yeterince incelenmediği tespit edilmiştir. Soğuk Savaş’ın ilk yıllarında SSCB’nin Türkiye’nin doğu sınırından toprak ve Boğazlardan üs talep etmesi ile gerilmiş olan Türk-Rus ilişkileri 1960’lı yılların başları itibarıyla normalleşme eğilimine girmiştir. Özellikle Kıbrıs Sorunu’na SSCB’nin yaklaşımı bu normalleşmeyi hızlandırmıştır. 1960’lı yıllarda SSCB, NATO üyesi ülkeler ve ABD tarafından yalnız bırakıldığı konularda Türkiye dış politikası için etkili bir aktör olma yolunda hızlı bir mesafe katetmiştir.
Araştırmamızda, Sovyet basınından Pravda ve İzvestiya Gazetelerinin (20 Mayıs-03 Haziran 1960) tarih aralığındaki nüshalarının taraması yapılmış, mukayese edebilmek maksadıyla Türk basınından da Cumhuriyet ve Vatan Gazeteleri incelenmiştir. Ayrıca Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi’nden 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi ile ilgili belgeler temin edilmiştir. Konu ile ilgili telif ve tetkik eserler incelenmiştir.
Türk dış politikasında her zaman önemli bir yeri olan Türk-Rus ilişkileri için 1960 yılına dair Sovyet basını, Sovyet resmi makamlarının 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi hakkındaki ilk tepkileri, konu ile ilgili olarak Rus kamuoyunu ne şekilde bilgilendirdikleri, Türk-Rus uluslararası ilişkilerinin bu askeri müdahaleden nasıl etkilendiği sorularına cevap bulunmaya çalışılmıştır.
YUNAN BELGELERİNDE DOĞU TRAKYA’NIN YUNANİSTAN TARAFINDAN İŞGALİ VE CAFER TAYYAR
Authors: TAĞMAT Çağla D. 
Published: March 2021

Yunanistan için stratejik bir önem taşıyan Trakya’nın işgal edilmesi konusunda dönemin Yunanistan Başbakanı Eleftherios Venizelos, Sevr Antlaşması’nın hazırlanma sürecinde (1920) Trakya Bölgesinin Yunanistan’a verilmesi ile ilgili yoğun bir çaba harcamış ve antlaşmada Trakya ile ilgili Yunanistan lehine bir sonuç elde etmiştir. Ancak Yunanistan, Trakya’yı almak için Sevr Antlaşması’nın imzalanmasını beklemeden işgal hareketine girişmiştir. Mayıs 1920’de Batı Trakya’nın işgalinin tamamlanmasının ardından, başka bir deyişle Fransızların buradaki askerî varlıklarını Yunanlara terk etmelerinin sonrasında, aynı yılın Temmuz ayında Doğu Trakya da Yunanistan’ın denetimine girmiştir.
Bugüne kadar, Yunanistan’ın 1920 yılında önce Batı ardından Doğu Trakya’yı işgaline dair pek çok araştırma yapılmıştır. Ancak 1919 yılından itibaren Mustafa Kemal Paşa ile yoğun temasta bulunan I. Kolordu Komutanı Cafer Tayyar ve faaliyetleri ve Trakya’nın bir bütün olarak Yunanistan tarafından işgal edilmesi, Yunan belgeleri, ve ikinci derece araştırma eserlerinde de oldukça önemli bir yer kaplamaktadır. Dolayısıyla bu bildirinin öncelikli amacı Yunanistan’ın Trakya konusundaki planları, Trakya’yı işgal etmek konusunda İtilaf Devletleri ile kurduğu temasları ve Cafer Tayyar’ın Bulgaristan ile ilişkilerini yansıtmaktır.
Bu çalışmada, Doğu Trakya’nın işgali ve Cafer Tayyar, öncelikli olarak Yunanistan Dışişleri Bakanlığı arşiv belgeleri ve Yunanca anılar yardımıyla aktarılmaya çalışılacak ve konu, Türkçe araştırma eserleri ile de desteklenecektir.
MUSTAFA KEMAL ATATÜRK’ÜN SİNEMAYA BAKIŞI VE BİYOGRAFİK OLARAK TÜRK SİNEMASINDAKİ TEMSİLLERİ
Authors: ACAR Derya Genç 
Published: March 2021

XIX. yüzyılda bir eğlence aracı olarak ortaya çıkan sinema, ilerleyen yıllarda hemen tüm ülkelerin gündemine girmiş, gelişmesi için gerekli altyapısal destek sağlanmıştır. Sinema, ülkemize girişiyle birlikte kolaylıkla benimsenmiş ve kısa süre içinde geleneksel sanatların önüne geçmiştir. İlk sinema çalışmalarına ordu tarafından kurulan bir merkezle başlatılmasıyla birlikte ilk film çekme denemelerine de girişilmiştir.
Mustafa Kemal Atatürk, çağının en önemli siyasi ve askeri lideri olduğu kadar sanat alanında da her türlü yeniliği ve gelişmeyi takip eden bir liderdir. Günümüzün yedinci sanatı olarak kabul edilen sinemayı modern dünyanın en büyük buluşu olarak görmüş, bu konunun devlet olarak desteklenmesi gerektiğini belirtmiştir. Cumhuriyet’in ilan edilmesi ile birlikte toplumun bütün kurumları çağa uygun bir devrimsel dönüşüm yaşarken, Türk sineması Mustafa Kemal’in kişisel gayretleri hariç bu dönüşümden ve destekten mahrum kalmıştır. Biz bu çalışmamızda Mustafa Kemal Atatürk’ün ideolojik ve kültürel anlamda son derece önemli gördüğü sinemaya dair düşünceleri ve katkısı ile birlikte; Türk Sineması içinde bir kategori olarak ortaya çıkan Kurtuluş Savaşı ve biyografik yapımlar ekseninde Mustafa Kemal Atatürk’ün temsil biçimlerini ortaya koyacağız. Nitekim çalışmamızın ana eksenini oluşturan biyografik filmlerin tarihsel film türleri içinde en hassas ve sorunlu alanlar olduğu göz önüne alınırsa; Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk bu sorunları en ağır yaşayan bir karakter olarak karşımıza çıkmaktadır. Türk sineması Atatürk’e dair bir film ortaya koymak istediğinde Türkiye’nin içinde bulunduğu siyasi koşullar ve tarihe bakış açısı bu filmin temel belirleyicisi olmuştur.
Çalışmada Türkiye’de yaşanan siyasi ve sosyal gelişmeler paralelinde Türk sinemasında Mustafa Kemal Atatürk’ün biyografik bir karakter olarak ortaya çıkış sürecini ve bir biyografik tür olarak Atatürk filmleri konu edilecektir. Araştırma Atatürk’ün Türk sinemasında yer aldığı filmlerin yanı sıra dönemin gazeteleri, sinema dergileri ve ikinci el kaynaklardan oluşacaktır. Çalışmamızda üzerinde durulacak filmler şöyledir: Ateşten Gömlek (1923), Bir Millet Uyanıyor (1932), Çanakkale Aslanları (1965), Yorgun Savaşçı (1983), Cumhuriyet (1998), Sarı Zeybek (1993), Mustafa (2008), Veda (2010), Dersimiz Atatürk (2010).
KIBRIS TÜRKLERİNDE ATATÜRK SEVGİSİNİN SOSYOPSİKOLOJİK TEZAHÜRÜ OLARAK İSİMLER/ BABAM KEMAL, ÖĞRETMENİM MUSTAFA KEMAL
Authors: TEMİZ Elmaziye 
Published: March 2021

Kıbrıs Türk nüfusunun atalarının, adanın 1571'de fethinin tamamlanmasının ardından, 1572 yılından itibaren Osmanlı Devleti iskân politikası ve usullerinden olan “sürgün” hükmüne dayalı olarak adaya yerleştirilenler olduğu arşiv kayıtlarında ve pek çok tarih kitabında yer almaktadır. Yerleşenler ve yerleştirilenler coğrafyayı mamur etmekle kalmayıp, Türk ananelerini, insan ilişkilerini, maddi-manevi değerlerini adeta toprağa karıp burayı vatan yapmışlardır. Yaklaşık 450 sene Osmanlı idaresinde olan Kıbrıs, pek çok sebebin etkisiyle 1878 yılında Berlin Antlaşması ile idari yönden “geçici olarak” İngiliz yönetimine bırakılmıştır. İngiltere, I. Dünya Savaşında Osmanlı Devleti ile karşıt cephelerde yer almalarını bahane edip Kıbrıs’ı Taç Koloni ilan etmiş, yani gasp etmiştir. Kıbrıs Türkleri bu durumu kabullenemeden, kısa zaman içinde savaş yenilgileri ve Anadolu’nun işgali başlamıştı. Kıbrıs Türklerinin yükü ağırdı. Hem kendi devletlerinden koparılmışlardı hem anavatanları işgal ediliyordu hem de yaşadıkları yönetim kendi milli devletlerine düşmandı. Lakin milletlerine, kültürlerine gönül bağları sağlamdı. Tüm baskılara rağmen, yolunu bulan son kale Anadolu’nun kurtuluşu için cepheye çarpışmaya, diğerleri dişlerinden artırdıkları ile Anavatan Türklüğüne yardıma koştu. Halkın gözü kulağı hep gelecek haberlerde idi. Mustafa Kemal adlı bir liderin yönetimindeki istiklâl hareketinin takipçisiydiler.
Bu çalışmanın amacı Türk kültüründe isim koyma geleneğinin de etkisiyle Kıbrıs Türklerinde Atatürk sevgisini şahıs isimleri üzerinden ortaya koymaktır Resmi kayıtlarda doküman incelemesi yanında, "Kemal" ve "Mustafa Kemal" adlarını taşıyan şahıslarla da derinlemesine görüşmeler yapılıp, örnek biyografilerle çalışma desteklenmiştir.
Bu çalışmaya göre önce 30 Ağustos1922’de Yunana yaşatılan hezimet ve elde edilen büyük zaferin sevinç ve coşkusuyla Kıbrıs Türkler, bir hayranlık, bir şükran ve gelecek için bir umut nişanesi olarak erkek çocuklarına Kemal, Mustafa Kemal adını vermeye başlamışlardır. Bu bağlamda verilen isimlerin Atatürk’ün 10 Kasım 1938 tarihinde vefatı üzerine duyulan derin üzüntü odaklı olarak yeniden arttığı görülmektedir. Atatürk sevgisi bağlamında Ülkü isminin de verildiği tespit edilmiştir.
BEHÇET NECATİGİL’İN ŞİİRLERİNDE İDEAL BİR KAHRAMAN: ATATÜRK
Authors: HİSARCIKLILAR Emel 
Published: March 2021

Cumhuriyet Dönemi şairlerinden Behçet Necatigil (1916-1979), kendine özgü üslubuyla şiirlerinde duygu ve düşüncelerini, okurun çoğu zaman kendinden bir şeyler bulabileceği şekilde dile getirmiştir. O daha çok hassas, hemen incinmeye ve kırılmaya müsait ruh dünyasının etkisiyle, toplum içerisinde gittikçe yalnızlaştığını hisseden ve bunu dizelerine yansıtan, duygu yüklü bir şair olmasının yanı sıra; mensubu olduğu milletin verdiği ayakta kalma mücadelesinde ve varlığını yeniden, daha güçlü bir biçimde ortaya koymasında önünde yol gösterici ve ölümsüz bir önder olan Mustafa Kemal Atatürk’ü de dizelerinde anlatmıştır. Bu şiirlerinde Atatürk’ü çoğu zaman milleti için örnek alınacak ideal bir kahraman modeli olarak ifade ettiği gibi; büyük önderi, onun çeşitli vesilelerle söylediği sözlerinden ya da yaptığı konuşmalardan hareketle de şiirlerine almıştır. Atatürk’ü bazen Türk tarihinde önemli kurtuluş mücadelelerini ortaya koymada ve medeniyeti inşa etmede etkili olmuş tarihî kahramanlarla anlatmasının yanında; bizzat Atatürk’ün bilinen karakter özelliklerine yer vererek de özellikle gençler için, onun hayat mücadelesini, takip edilmesi gereken bir yol haritası olarak nitelendirmiştir.
Necatigil’in Atatürk konulu şiirlerinde, şairin özgün şiir dilinin; Türk milletinin varlığını ölümsüz kılma yolundaki önderinin sözleriyle, karakter anlayışıyla, Türk tarih, kültür ve medeniyetindeki katkılarıyla bir araya gelerek; anlamlı, bir o kadar da etkili dizeler meydana getirdiği görülmektedir. Bu çalışmada da Behçet Necatigil’in söz konusu şiirlerinde, Atatürk’ün hangi özellikleri bakımından ve hangi hususlardan faydalanılarak, ne şekilde şiire yansıtıldığı ortaya konmaya çalışılacaktır.
CUMHURİYET’İN İLK YILLARINDA İSTANBUL’UN GÜNLÜK YAŞAMINDA YENİ BİR UYGULAMA OLARAK OTOMOBİLLERE TAKSİMETRE KONULMASI, YANKI VE YANSIMALARI
Authors: MALKOÇ Eminalp 
Published: March 2021

Otomobilin Osmanlı başkentine giriş tarihi 20. yüzyılın ilk yıllarına tesadüf etmektedir. Otomobilin İstanbul’da kullanım aracı haline gelmesi ise İkinci Meşrutiyet’in ilanının sonrasında gerçekleşmişti. Şehirdeki otomobil sayısı, özellikle Cumhuriyet yıllarında artış göstermişti. Öte yandan Avrupa’da yaygınlığı olan taksimetrelerin İstanbul’da kullanılması düşüncesi 1908’de “kira arabaları” için gündeme gelmişse de ancak Cumhuriyet’in ilk yıllarında uygulanabilmişti. Nitekim İstanbul Şehremaneti, 1924’te bütün ticari araba ve otomobillere taksimetre konulması kararı almış ve taksimetre alımı için teklifleri değerlendirmeye gitmişti.
İstanbul’da taksimetre uygulaması kararı, Otomobilciler Cemiyeti ve şoförlerin Şehremanetince zarar uğratıldıkları yönünde itirazlarını ortaya çıkarmış; taksimetre fiyatları, tamir yer ve ücretleri gibi çeşitli noktalar kamuoyunda tartışma konusu haline gelmişti. Tartışmalar Cemiyet-i Umumiye-i Belediye’nin görüşmelerine de yansımıştı. Şehremaneti ile şoförler arasında uzayan ve sürüp giden hatta farklı konuları içermeye başlayan tartışmalar, 1925’in başlarında şoförlerin belirlenen üç modelden birini seçerek kullanmalarıyla çözüme ulaşmıştı. 1926’nın ilk günlerinde taksimetrelere yönelik bir tarife yayınlanarak uygulamaya geçilmişti. Ancak azımsanmayacak oranda otomobile taksimetre takılmamış olduğundan Şehremaneti taksimetre siparişi vermiş olan otomobillerin çalışabilmesi için geçici bir tarife hazırlamak zorunda kalmıştı. Bu arada gündemi işgal eden konulardan taksimetre meselesi ve tartışmalar, bu mekanizmaların kaçak olup olmadığına kadar uzanmıştı. Yaklaşık iki yıl boyunca İstanbul’da Şehremaneti ile şoförler arasında bir hayli gürültü çıkartan ve kamuoyunu meşgul eden konulardan olan taksimetre meselesi, 1927 yılına doğru yavaş yavaş gündemdeki yerini kaybedecekti.
Bu inceleme Cumhuriyet’in en erken evresinde, Türkiye’de ticari ulaşım araçlarına yönelik ilk uygulamalardan biri olan İstanbul’daki ticari otomobillere taksimetre takılması sürecini ele alarak şehri kalkındırma ve turizm merkezi haline dönüştürme çabalarından bir kesite ışık tutmayı amaçlamaktadır. Aynı bağlamda dönem içinde günlük yaşamın bir parçası olan şehrin ulaşım sorunlarına nasıl yaklaşıldığını ve bunları bir standart düzene kavuşturma çalışmalarını örneklemeyi amaçlamaktadır.
MENEMEN HADİSESİ VE ÖĞRETMEN KUBİLAY’IN KATLİNE TÜRK KAMUOYUNDAN YÜKSELEN TEPKİLER
Authors: EVCİN Erol 
Published: March 2021

İzmir'in Menemen ilçesinde askerliğini yedek subay olarak yapmakta olan genç öğretmen Mustafa Fehmi Kubilay 23 Aralık 1930 tarihinde “şeriat” söylemiyle halkı galeyana getirmek isteyen bir grup tarafından katledilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında Şeyh Sait ayaklanmasından sonra “irticai” anlamda karşılaşılan ikinci önemli badire olan bu hadisede bir kısım mürtecinin “şeriat” maskesi ve söylemi altında Türkiye Cumhuriyeti’nin üzerine inşa edildiği Cumhuriyet rejimi ile laiklik ilkesine ve inkılâplara şiddetli bir saldırısı ve başkaldırışı söz konusu olmuştur. Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kapanışının akabinde gerçekleşen bu olayların söz konusu fırka ile ilişkisine yönelik tartışmalar önem arz etmektedir. Hadisenin akabinde icra edilen tahkik, tetkik ve yargılamalar devletin otoritesini kuvvetlendirmiş ve bir anlamıyla Cumhuriyet Halk Fırkası’nın iktidarını da pekiştirmiştir. Bütün bu özellikleri değerlendirildiğinde hadise Cumhuriyet tarihinin önemli inceleme ve araştırma konularından birini teşkil etmektedir.
Çalışma konusunun özünü, Türk kamuoyunda ve vicdanında derin bir teessür uyandıran söz konusu elim hadiseye ülke sathında gösterilen tepkiler teşkil etmiştir. Bu tepkiler Cumhurreisi Gazi Mustafa Kemal, Başvekil İsmet İnönü ile önde gelen diğer devlet erkânından başlayarak Anadolu’nun en ücra köşelerine kadar yayılmıştır. Çalışma, Menemen Hadisesi ile Kubilay’ın şehadetine ülke sathında gösterilen tepkileri birincil kaynaklar ışığında bütüncül bir yaklaşımla ilk defa ele alıyor olması nedeniyle önem ve özgünlük arz etmektedir. Anadolu’nun dört bir yanından yükselen tepkiler, Gazi Mustafa Kemal’e, Cumhuriyete, devlete ve hükümete güven telgrafları, çeşitli mahallerde düzenlenen büyük çaplı protesto mitingleri, matbuatta hadisenin şiddetli bir şekilde kınanması, zanlılara yönelik tahkikatın ve mahkeme celselerinin kamuoyu tarafından yakından takibi şeklinde olmuştur.
ERKEN DÖNEM KEMALİZM TARTIŞMALARININ DOĞASI ÜZERİNE BAZI TESPİTLER
Authors: YETİM Fahri 
Published: March 2021

19 ve 20. yüzyıl ideolojiler çağı içinde Türk Devrimiyle de ilgili birçok değerlendirme yapılmıştır. Yapısal özellikleri itibarıyla ampirik boyutu ile ön plana çıkan Türk Devrimi’nin, bir modernleşme projesi olmasından kaynaklanan kendine özgü düşünsel tarafları bulunmaktadır. Tarihsel süreç olarak yeni sömürgecilik (neo colonialism) döneminde, emperyalizmin kapsamlı bir şekilde sorgulanmasını gündeme getiren Türk Devrimi’nin kendine özgü taraflarının yanında, dayandığı Milli Mücadele’nin özelliklerinden gelen bazı evrensel nitelikleri de bulunmaktadır. Bu niteliklerin tespiti meselesi ise, Türk Devrimi’nin yorumlanması bağlamında Kemalizm tartışmalarını gündeme getirmiştir. Ağırlıklı olarak erken Cumhuriyet dönemine dayanan bu tartışmalar çerçevesinde ilk aşamada Kemalizm’in üç farklı versiyonu ortaya çıkmıştır. Daha sonraki dönmelerde ise bu versiyonların etkisiyle süreç içerisinde bazı farklılıklar gösterecek yeni yaklaşımlarla Kemalizm tarihsel sürekliliğine kavuşmuştur. Esas itibarıyla Türk Devrimi’nin evrensel yanlarının ortaya çıkarılması temelinde başlayan bu tartışmalar, zaman içinde bürokratik bir zihniyet yapısına dönüşerek ‘resmi ideoloji’ hüviyetine bürünmüştür. Türk siyasal hayatını yakından etkileyen bu olgunun erken dönemlerdeki görünümü, sonraki dönemlere belli açılardan kaynaklık etmesi itibarıyla özel bir önem taşır. Bu açıdan erken dönem Kemalizm tartışmaları sonucu ortaya çıkan ve resmi ideoloji olarak adlandırılabilecek bu yapı, bir anlamda “sabit değişken” niteliğinde Cumhuriyet tarihi boyunca etkili olmuştur. Bir başka açıdan, Türk siyasal sistemi içinde devlet aklı diyebileceğimiz bir yapıyı üreten bu alandaki tartışmalar, yeni Türk devletinin kuruluş felsefesini oluşturduğu kadar, bundan sonraki dönemlerde izlenecek yol haritasının ana hatlarını ortaya koyması bakımından da önem taşımaktadır. Bu nedenle, sözü edilen dönemde bu alandaki tartışmaların değerlendirilmesi, Cumhuriyet tarihi boyunca süregelen sistem tartışmalarının temel özelliklerinin de anlaşılmasına katkıda bulunacaktır.
Bu çalışmada yukarıda belirtilen “sabit değişken”in erken dönemde ortaya çıkışı, kurgulanışı ve sistemik zihniyet yapısına dönüşmesiyle ilgili boyutlarının ortaya konulması amaçlanmaktadır. Çalışmada yöntem olarak analitik çözümleyici ve yorumlayıcı yaklaşım esas alınacaktır. Kaynak olarak dönemin temel tartışma metinlerinin yer aldığı süreli yayınlar, erken döneme ait birinci elden kaynaklar ve günümüz çağdaş yaklaşımlarını içeren yayınlardan yararlanılacaktır.