Ο ρόλος του εκπαιδευτή ενηλίκων και η σχέση του με τους εκπαιδευόμενους
Authors: Δεληγιάννης Δημήτριος 
Published: September 2021

Στο περιβάλλον της κρίσης το πεδίο της εκπαίδευσης ενηλίκων φαίνεται να εκπέμπει αντιφατικά μηνύματα, καθώς από πολλούς διαπιστώνεται η κυριαρχία της αντίληψης για την αναγκαιότητα της επαγγελματικής κατάρτισης για τις ανάγκες της αγοράς, τις περισσότερες φορές μακριά από την παράδοση της ανθρωπιστικής εκπαίδευσης ενηλίκων. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η κρίση επιβάλλει νέες προτεραιότητες για την υποστήριξη ευαίσθητων κοινωνικών ομάδων που πλήττονται απ’ αυτήν. Τα ζητούμενα από τον σύγχρονο εκπαιδευτή ενηλίκων μοιάζουν σήμερα πολλά, ίσως περισσότερο από ποτέ. Σκοπός της συγκεκριμένης εμπειρικής έρευνας ήταν η διερεύνηση του τρόπου διαμόρφωσης του νέου ρόλου των εκπαιδευτών ενηλίκων και της σχέσης τους με τους εκπαιδευόμενους σε εκπαιδευτική δομή του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (ΚΕΘΕΑ) που απευθύνεται σε μέλη μιας κοινωνικά ευπαθούς ομάδας (πρώην χρήστες). Στο πλαίσιο της μελέτης φάνηκε εφικτό να πραγματοποιηθεί έρευνα δράσης με την αξιοποίηση της μεθόδου της μελέτης περίπτωσης. Ενώ παράλληλα, και για την καλύτερη αποτύπωση των παραμέτρων του ρόλου, κατηγοριοποιήθηκαν οι βασικές επιστημολογικές προσεγγίσεις της εκπαίδευσης ενηλίκων ως προς τους ρόλους του εκπαιδευτή και του εκπαιδευόμενου, το σχεδιασμό της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τα μέσα, τις τεχνικές και τις διαδικασίες αξιολόγησης, τη λειτουργία της εκπαιδευτικής ομάδας και τις σχέσεις εκπαιδευτών και εκπαιδευομένων.Με αυτά τα δεδομένα, και με βασικά εργαλεία τις συνεντεύξεις εκπαιδευτών και εκπαιδευόμενων της δομής και την μέθοδο της παρατήρησης, αποτυπώθηκαν οι διαφορετικές αφετηρίες των 13 εκπαιδευτών, αλλά και ο τρόπος που διαμορφώνονται με την πάροδο του χρόνου οι επιστημολογικές τους προσεγγίσεις, σε συνδυασμό πάντα με το ιδιαίτερο θεσμικό πλαίσιο του συγκεκριμένου εκπαιδευτικού περιβάλλοντος. Στις διάφορες φάσεις της μελέτης δόθηκε η δυνατότητα να αναδειχθούν οι στάσεις και αντιλήψεις για το ρόλο τους, οι κάθε είδους παραδοχές τους, οι εκπαιδευτικές πρακτικές τους. Η έρευνα επιβεβαίωσε τον ουσιαστικό ρόλο που διαδραματίζει ο εκπαιδευτής ενηλίκων στη διαμόρφωση της νέας επαγγελματικής και κοινωνικής ταυτότητας των μελών μιας ευάλωτης κοινωνικά ομάδας. Εκπαιδευτές και εκπαιδευόμενοι συνδιαμορφώνουν όρους μάθησης και κοινωνικής εξέλιξης για όλους. Ειδικά για τους εκπαιδευτές θα μπορούσε να καταγράψει κανείς πως όταν εντάσσονται σε ένα εναλλακτικό επαγγελματικό πλαίσιο, παρά τις όποιες διαφορές αναδεικνύονται ανάμεσα σε θεωρία και πράξη, οδηγούνται συνειδητά ή μη σε διεργασίες αυτο-εξέλιξής τους. Και παραπέμπουν στην πλειονότητά τους στις βασικές προσεγγίσεις της ανθρωπιστικής θεώρησης της εκπαίδευσης ενηλίκων, καθώς φαίνεται πως αναζητούν πρακτικές μακριά από τον οικείο στους ίδιους, παραδοσιακό ρόλο του εκπαιδευτικού που απλά παρέχει γνώσεις. Οι λύσεις που προκύπτουν αποτελούν τις περισσότερες φορές και μέσο επαναπροσδιορισμού του ρόλου τους, κατανοώντας το πόσο σημαντικό, αλλά και δύσκολο είναι να βρίσκονται οι ίδιοι σε μια διεργασία αλλαγής σύμφωνα με τους όρους της Μετασχηματίζουσας Μάθησης του Mezirow για να υποστηρίξουν τους εκπαιδευόμενους στη διερεύνηση των δυσλειτουργικών παραδοχών και πρακτικών τους, καθώς και στην κατανόηση της εμπειρίας τους.