bluuebunny/crossref_metadata_2025_split huggingface dataset:
Kishat ortodokse në Elbasan sipas dëshmive të Sergio Bettinit
Authors: Belegu Silva 
Published: October 2021

Shënim: ky material u bë i mundur falë albanologes Lucia Nadin, e cila, gjatë një vizite në universitetin e Elbasanit, solli disa kapituj të librit “Lundrimi i turbullt i kritikës së artit. Shkrime të pabotuara të Sergio Bettini-t (1936-1977)”, pikërisht ata kapituj ku flitej për Shqipërinë. Sipas studiueses, këto faqe, janë me interes për vendin tonë. Një kopje e këtij libri gjendet në Bibliotekën Kombëtare.
Sergio Bettini (1905-1986) është një studiues italian, i cili pati një rol kryesor në Itali në disiplinën historiko-artistike, duke vënë theksin përmes studimeve të tij, në problematikat e metodologjisë së kërkimit. Në vitet 30 të shek. XX ishte pedagog në universitetin e Padovës, në lëndët Histori e artit bizantin, Arkeologji kristiane dhe më vonë në lëndët Histori e artit mesjetar dhe estetikë, Histori dhe kritikë arti. Tepër i ndjeshëm ndaj ndryshimeve të kulturës në epokën e tij, Bettini solli në Itali tema dhe mënyra të kërkimit nga shkollat europiane më të avancuara si Shkolla e Vjenës, e strukturalizmit, e semiologjisë dhe e fenomenologjisë. Të shumtë dhe origjinalë, shkrimet e tij u botuan nga 1930 deri më 1986. Përmendim disa nga monografitë si: “Arkitektura e Shën Markos. Origjina dhe kuptimi (1946)”, “Arti në fund të botës antike (1948)”, “Venezia. Lindja e një qyteti (1978)”.
Thesaret “e fshehura” të qytetit të Elbasanit
Authors: Hasa Riza 
Published: October 2021

Nxitjen për këtë shkrim e kemi marrë nga pyetjet e shumta të qytetarëve për monumentin arkeologjik, bazilika paleokristiane ose e kristianizmit të hershëm, që është zbuluar te Bezistani.
Bazilika është një tip ndërtimi i arkitekturës romake, në të cilën hapësira e brendshme ndahet për së gjati në tri pjesë që quhen “nefe” apo “anijata”. Këto salla kanë shërbyer për veprimtari shoqërore si: takime, mbledhje, gjyqe. Me legalizimin e kristianizmit nga perandori romak me origjinë ilire, Kostandini i Madh, në vitin 313 të erës sonë, ky tip ndërtimi do të merrej nga feja e re për godinë të kultit të saj, sepse ato ishin më të përshtatshme. Ishin të lehta për t’u ndërtuar dhe në to mund të qëndronin një numër i madh besimtarësh. Këtij tipi ndërtimi, kristianizmi i bëri një sërë ndryshimesh për t’i shërbyer sa më mirë atij. Me një fjalë, bazilikat ishin godinat e kultit kristian, në të cilat mblidheshin besimtarët, prandaj këto do të quhen edhe EKLESI, emër që vjen nga greqishtja e do të thotë, mbledhje ose asamble. Edhe sot, ky emër përdoret nga të gjithë popujt p.sh., kishë, kieza (chiesa), çërç (church), egliz (eglise), etj.
Konvertimi në një fe i shqiptarëve, rezultoi i pamundur..
Authors: Deliallisi Shefqet 
Published: October 2021

Është interesant dhe i pak përmendur fakti se kthimi i shqiptarëve në një fe të vetme, është parë si mundësi, kur Peranoria Osmane po shpërbëhej.
Edhe më interesant: si fe e përbashkët ishte menduar krishtërimi protestant. A ishte ky konvertim i mundur?
Sipas mbështetësve të kësaj teze, pse jo. A nuk e kishin ndryshuar edhe më parë shqiptarët fenë? A nuk i kishin shqiptarët rrënjët e tyre në Europë? A nuk ishin shkëputur ata forcërisht prej saj?
Për më tepër, shqiptarët kishin dhënë prova se pragmatizmin e kishin më të fortë se ndjenjën fetare. Le të kujtojmë, këmbënguljen e Mbretit Zog, vite më vonë, për t’u martuar me çdo kusht me një europiane të krishterë... Pra shqiptarët e shihnin, se interesi i tyre ishte në Europën e krishterë, të pasur e të fuqishme.
Shqiptarët e dëshironin fort kthimin në Europë, por a i pranonte Europa e krishterë me fetë që ata kishin? Në Librin “Brenga e Ballkanit” Edith Durham shkruan (f. 81):
“ Elbasani ka rreth 10 mijë banorë, me shumë se gjysma janë myslymanë. Të krishterët janë ortodoksë. Patriotizmi në këtë zonë është i zjarrtë dhe qëndron
mbi të gjitha doktrinat fetare. Nga ç’pashë e dëgjova mora vesh se me t’u çliruar nga zgjedha turke fshatra të tëra, që tani e mbanin veten për myslymanë do të ktheheshin në të krishterë. ”
55 vjet nga shfaqja e parë e grupit teatror profesionist Skampa të Elbasanit
Authors: Biza Fetah 
Published: October 2021

Teatri Skampa u krijua në mesin e vitit 1962, si rezultat i zgjerimit të trupave profesioniste nga i gjithë vendi ynë; pas trupave të Teatrit Popullor, të Shkodrës, të Korçës, të Durrësit, të Vlorës dhe atij të Elbasanit. Hapja e Institutit të Lartë të Arteve, u mirëprit edhe në qytetin tonë ku konkuruan studentë të apasionuar pas artit. Ndër studentët e parë elbasanas ishte aktori Tomor Himçi që pas mbarimit të studimeve, emërohet i pari në trupën e teatrit Skampa. Më pas, vit pas viti, emëroren aktorë të tjerë si: Shpëtim Shëmili, Tomorr Shishmani, Veronika Papa, Shpresa Shuteriqi etj.
Themelimi i teatrit Skampa pati prurje edhe aktorë të tjerë joelbasanas si: Ndoc Çefa, Robert Ndrenika, Miho Gjini, Qemal Mehmeti, Sheri Mita, Kujtim Meçe etj., që dhanë një kontribut në fizionominë e këtij teatri. Trupa profesioniste u mbështet nga aktorët amatorë të Lëvizjes Artistike që kishte një traditë shumëvjeçare, si para, ashtu edhe pas çlirimit të vendit. Kjo lëvizje amatore kishte si bërthamë aktorët-arsimtarë si dhe ato të institucioneve të tjera.
Vlerat e Bibliotekës Publike Qemal Baholli
Authors: Hatellari Manjola 
Published: October 2021

Qyteti i Elbasanit është qytet me tradita të lashta kulturore e arsimore. Historia e këtij qyteti dëshmon ndër të tjera dhe për përpjekjet e gjata shekullore për kulturë e arsim, për ruajtjen e gjuhës amtare e identitetin kombëtar, për përparimin e vendit. Përpjekjet për shkrimin e shqipes në krahinën e Elbasanit kanë filluar në shekujt XVII-XVIII. Këto përpjekje lidhen me emrat e Theodhor Bogomilit, Dhaskal Todrit, Kostandin Kristoforidhit etj. Shpikja e shkrimit lindi nevojën për të ruajtur ato që shkruheshin, pra lindi idenë e krijimit të bibliotekave për ruajtjen dhe grumbullimin e këtyre shkrimeve. Këta gjuhëtarë si dhe shoqëritë patriotike të krijuara nga vitet 1908-1909 kishin bibliotekat e tyre. Shkolla Normale e themeluar në vitin 1909 kishte bibliotekën e saj të krijuar nga vetë mësuesit apo nxënësit e shkollës.
Të gjitha këto përpjekje për dije e kulturë të elbasanasve u kurorëzuan me aktin fisnik të familjes Baholli, që ngriti bibliotekën të cilën e kemi dhe sot pas 84 vjetësh. Në këtë 84-vjetor të saj ajo radhitet ndër bibliotekat e pasura të Shqipërisë e njohur për:

antikuarin,
orientalistikën,
vlerat e botimeve të vjetra e të reja, në formë libri si dhe
periodikun që ka në fondin e saj.

Një vend të rëndësishëm zënë botimet e viteve 1500-1800 me karakter historik, gjeografik e letrar.
Ndër vlerat që ka biblioteka, së pari do të doja të përmendja veprat e humanistëve të shquar shqiptarë, si Marin Barleti me “Historinë e
Skënderbeut”, Pjetër Bogdanin me “Çetën e Profetëve” për më tepër Pjetër Budin me “Doktrinën e Krishterë” të cilën ne e kemi botim të vitit 1664. Ky libër është botimi me datim më të hershëm në gjuhën shqipe që ndodhet në bibliotekën tonë. Këto vepra përbëjnë vlera madhore të pasurisë sonë kulturore kombëtare popullore.
Aspekte nga detaria e Ulqinit në shek. XVII-XVIII
Authors: Muhaj Ardian 
Published: October 2021

Pas marrjes së Ulqinit e Tivarit nga osmanët në vitet 1570, tashmë kufiri detar osman në Adriatik shtyhet më në veri duke përfshirë të gjitha trojet bregdetare shqiptare. Kështu fillon ngritja e Ulqinit si qendër detare dhe njëfarë rënie graduale e Vlorës edhe pse pa një lidhje shkakore mes tyre. Duke filluar prej 1571, Ulqini do të shërbejë si një bazë e mirë e detarisë osmane me lidhje të rregullta jo vetëm me Stambollin, por edhe me shtetet detare të Afrikës së Veriut dhe si një bazë ushtarake kundër venecianëve.1 Ulqinakët përdornin barka të ndryshme, kryesisht të dimensioneve të vogla e mesatare, por të shpejta si fusta, brigantinë e fregata dhe i përdornin qoftë për të bërë tregti, qoftë për të bërë korsari.2
Gjeografia e veprimtarisë së detarëve ulqinakë që në këto raste veprojnë si korsarë, në shekullin XVII shkon duke u zgjeruar vazhdimisht. Më 1624 sulmojnë zonën e Perastit, më 1638 krejt bregun dalmat, më 1654 zonën e Vishit, Korçulës dhe Lastovës, më 1655 zonën e Bokës dhe të Hvarit, më 1659 rrethinat e Zadarit, më 1660 brigjet e Istrias, më 1672 Rijekën dhe Bakrën. Megjithë flotën e organizuar dhe përpjekjet e vazhdueshme për t’i bërë ballë këtij hovi të detarisë ulqinake, Venediku nuk pati rezultate. Mbas përfundimit të luftës së Kretës më 1669, Venediku i shtoi përpjekjet dhe gjithashtu edhe kërkesat ndaj Portës, në mënyrë që të zbuste hovin e madh që kishte marrë korsaria shqiptare. Si rezultat i kësaj, pashait të Shkodrës iu dogjën 10 anije ulqinake si paralajmërim për të mos mbështetur dhe urdhëruar korsarët shqiptarë të sulmonin zotërimet dhe anijet venedikase...
Mbi administrimin e Tokave të Liruara
Authors: Sharra Myrteza 
Published: October 2021

Periudha ndërmjet dy Luftërave të mëdha Botërore, karakterizohet nga përpjekja e vazhdueshme e mbretërisë serbo-kroate-sllovene për të ndryshuar përkatësinë e këtyre trevave me mënyra nga më të ndryshmet.1 Ekzistonin plane shtetërore për shpërnguljen e popullsisë shqiptare nga këto treva dhe zëvendësimin e tyre me kolonë serbo-malazezë.2 Reforma agrare ishte një nga metodat që i shërbente më së miri kësaj politike, por qëndresa e shqiptarëve ishte e madhe dhe bëri që këto plane të dështonin duke mos u arritur sllavizimi i këtyre territoreve. Më pas shpërngulja e detyruar drejt Turqisë e popullsisë së Kosovës, me motivacionin që ishin turq të mbetur nga koha e Perandorisë Osmane, ishte një tjetër metodë.3 Pas firmosjes së marrëveshjes jugosllavo-turke, një numër i madh shqiptarësh u shpërngulën. Shqiptarët në periudhën e dy luftërave thuajse nuk gëzonin as të drejtat më minimale të një kombësie brenda një vendi, në bazë të atyre çka shprehte Lidhja e Kombeve.
Para fillimit të Luftës së Dytë Botërore, më 7 prill 1939 Italia pushton zyrtarisht Shqipërinë. Me pushtimin e Shqipërisë italianët menjëherë vendosën një qeveri nën ndikimin e tyre. Tanimë Shqipëria ishte pjesë e Komunitetit Perandorak të Romës. Më 6 prill 1941 Gjermania dhe Italia pushtojnë Jugosllavinë. Kapitullimi i Jugosllavisë krijoi një gjendje të re në Ballkan edhe për trevat shqiptare që ishin brenda shtetit jugosllav. Ndarja e territoreve të Jugosllavisë midis Italisë, Gjermanisë dhe Bullgarisë solli bashkimin e zonës italiane të pushtimit me pjesën e pushtuar të Shqipërisë.
“Ligji i pashkruar” në këndvështrimin e studiueses Margaret Hasluck
Authors: Dylgjeri Ardita 
Published: October 2021

Ligji i pashkruar i shqiptarëve ka qenë (dhe akoma është) një corpus iuris unik në formën dhe organizimin e vet, një burim tërheqjeje i pafund për një numër të konsiderueshëm studiuesish shqiptarë dhe të huaj. Te grupimi i dytë i studiuesve mund të përmendet kontributi që kanë dhënë: Edith Durham, Margaret Hasluck, Rose Wilder Lane etj.
Disa pohojnë se bërthama e tij është po aq e vjetër sa Homeri, disa të tjerë e cilësojnë “mesjetar”, por të gjithë bien dakord në një pikë: kur e cilësojnë atë si thelbin e jetës malësore, një anakronizëm të shkëlqyer, dhe (në këndvështrimin e të huajve), barbar1 në kapërcyellin e Europës moderne.
Sot ekzistojnë dy burime kryesore informacioni për ligjin e pashkruar të shqiptarëve, më specifikisht për Kanunin e Lekë Dukagjinit. Njëri është përshkrimi i ligjit të pandryshueshëm, të gjithëpushtetshëm dhe gjithëpërfshirës sipas studiueses Edith Durham në “High Albania/Shqipëria e Epërme”(1909). Tjetri është një tekst i Kanunit i bazuar në kërkimet e bëra nga një prift kosovar, Shtjefën Gjeçovi dhe i botuar nga Françeskanët në Shkodër në vitin 19532.
Shkrimet e Edith Durham për Kanunin janë tërheqëse dhe shumë të lexuara. Ndryshe nga përshkrimet e Durham, teksti françeskan ishte menduar të shkruhej si një kod ligjor, sipas përcaktimit perëndimor të këtij termi.
Sanxhaku i Dukagjinit dhe dy regjistrimet e viteve 1571 dhe 1591 (pjesa e parë)
Authors: Nurja Ermal 
Published: October 2021

Sanxhaku i Dukagjinit ishte një ndër sanxhaqet që formonin vilajetin e Rumelisë gjatë periudhës së sundimit klasik osman. Rumelija ishte një nga dy nënndarjet e mëdha administrative të Perandorisë Osmane, që bashkë me Vilajetin e Anadollit lindën dhe u zhdukën së bashku me Perandorinë (në periudha të caktuara të historisë osmane ka pasur edhe nëndarje të tjera të mëdha siç qe ajo e Hixhazit dhe e Afrikës Veriore që qenë më jetëshkurtra).
Në lidhje me themelimin e sanxhakut të Dukagjinit janë përcaktuar nga historianët dhe studiuesit data të ndryshme, në varësi të dokumentacioneve historike që ata kanë pasur në dispozicion. Gjithashtu nuk mund të anashkalohet mundësia që sanxhaku të ketë ekzistuar në periudha të ndryshme, mes të cilave edhe nëse de jure ka ekzistuar, de facto pushteti osman nuk ka ekzistuar.
Duke pasur parasysh këtë fakt mund të themi se data e dokumentuar e themelimit të parë të Sanxhakut të Dukagjinit është viti 1436.1 Kjo datë e dokumentuar na lejon të krijojmë hipotezën se Sanxhaku i Dukagjinit së bashku me pjesën tjetër të Sanxhakut Arvanid duhet të jetë krijuar gjatë sundimit të sulltan Mehmetit I, pas viteve 1415. Me shumë gjasa treva e Dukagjinit, më saktë një pjesë e saj u përfshi në mosbindjen e përgjithshme që filloi me kryengritjen e Skënderbeut pas vitit 1444. Mjafton të kujtojmë se regjistruesit e regjistrit të Sanxhakut të Dukagjinit kazanë e Spasit, Pukës dhe Iballës i kanë regjistruar edhe me emrat Pulti i Lekës, ndërsa në një rast e kanë regjistruar në formën Pulti i Lekë Zaharisë.
Banja e Ad Quintum (milium), Bradashesh (Elbasan)
Authors: De Matteis Mario 
Published: October 2021

Ndërtimi: Gjysma e dytë e shekullit II pas Krishtit; teknikë ndërtimi: opus incertum.
Braktisja e strukturës termale, jo aq shumë për shkak të zhvillimit qytetar të Skampës fqinje, por pothuajse me siguri për shkak të përdorimit të reduktuar të stacionit stacionar (mutatio) është vërtetuar nga historianët dhe studiuesit, në fillimin e shekullit VI pas Krishtit.
Kompleksi arkitektonik i përbërë nga spas dhe nymphaeum (exedra) u zbulua në vitin 1968 gjatë një fushate gërmimi arkeologjik nga arkeologu i atëhershëm i ri Neritan Ceka dhe Lazar Papajani dhe ndodhet në komunën e Bradasheshit, rreth 7.4 km (= 5 milje romake) në veriperëndim të Elbasanit, vetëm 40 metra nga rruga romake Egnatia (Copë rruge: Peqin-Skampa (Elbasan).
Edith Durham Shqipëria-Elbasani
Authors: Ceka Hyjni 
Published: October 2021

Bota intelektuale përgatitet që të përkujtojë në fund të këtij viti dy çaste në shenjë të Mis Edith Durhamit, atë të lindjes dhe të shuarjes së saj. Ajo lindi më 8 dhjetor 1863 dhe vdiq një treçerek shekulli më parë, më 15 nëntor 1944.
Atë Shqipëria e nderoi për gjithë sa rrojti dhe u mbajt gjallë, por dhe u kujtua gjithë motit, se i pat bërë vend vetes me librat që ia kushtoi Atdheut tonë. Sa për ne, ne nuk lahemi me Edith Durhamin. Ajo është e para që Elbasanin ia paraqiti Evropës së kulturuar në veprën “Brenga e Ballkanit”.
Në pjesën “Vendi i Shqiponjës”, i gjithë kreu i shtatë, na jep një pasqyrë të gjallë për Elbasanin në fillim të këtij shekulli, por ai kapitull mbetet i vetmi dokument autentik nga mund të nisë historia e qytetit tonë, në vitet e Rilindjes Kombëtare.
Me atë dashuri që flet për gjithë shqiptarët, po ashtu do të shkruajë edhe për gjyshërit tanë.
Dukuri gjuhësore të shqipes dhe ndriçimi shpirtëror i kombit shqiptar në tekste shkollore të fillimshekullit XX
Authors: Kryeziu (Shkreta) Jorina 
Published: October 2021

Në këtë trajtesë do të ndalemi te dy vëllimet e Krestomaci [2]-së (Hristomathi- së), të përdorura si tekste mësimore për shkollat shqipe – e bërë e ditur kjo në nëntitujt përkatës: HRISTOMATHI: gjërra të ndryshme e të vëgjejtura për këndim edhe për dobi të mësonjëtorevet shqipe... (vëll. I) dhe HRISTOMATHI: gjërra të ndryshme e të vëjejtura për këndim ndë mësonjëtoret shqipe... (vëll. II)
Kolegjet arsimore arbëreshe
Authors: Tare Denisa 
Published: October 2021

Fillimi i shekullit XX, shënon një rritje të veprimtarisë kombëtare të italo- shqiptarëve. Në këto lëvizje dhanë kontributin e tyre kolonitë arbëreshe në rajone të ndryshme si në Siçili, Napoli, Kalabri etj.1 Mjaft njerëz të kulturuar, studiues dhe lëvrues të gjuhës shqipe, të cilët me veprat e tyre letrare i kanë dhënë popullit arbëresh ushqim mendor dhe shpirtëror. Midis shkrimtarëve shqiptarë, nuk kanë munguar dhe përpjekjet për të hapur shkolla në arsimin shqip, me qëlllim që të ruajnë gjuhën, zakonet, doket e të parëve.2 Lëvizja kombëtare letraro-kulturore dhe arsimore e arbëreshëve, do të ndihmonte njëkohësisht në forcimin e kauzës kombëtare. Të shqetësuar për të ardhmen e vendit dhe pjesëmarrës aktivë në lëvizjet për autonomi dhe pavarësi të Shqipërisë, ishin shkrimtarët e shquar arbëreshë njëkohësisht dhe burra shteti si: Françesko Krispi (Francesco Crispi). Kontributi i atdhetarëve arbëreshë dhe lufta e tyre në mbrojte të çështjes shqiptare, u shpreh përmes veprimtarisë letrare, shtypit, protestave dhe memorandumeve. Arbëreshët e Italisë luajtën një rol të rëndësishëm në zhvillimin e arsimit, hapjen e shkollave shqipe dhe lëvrimin e gjuhës së tyre amtare. Zhvillimi arsimor është i lidhur gjithmonë me luftën e tyre për t’u afirmuar si etnitet kulturor dhe për t’i bërë ballë asimilimit nga kultura italiane që i rrethon. Arbëreshët e Italisë kanë tradita të mira në historinë e arsimit kombëtar, të shkollës shqipe, të mendimit pedagogjik shqiptar.3
Sa pak i njohim, sa shumë na dhanë
Authors: Biza Fetah 
Published: October 2021

Duke marrë shkas nga festimet e 100 vjetorit të lëvizjes artistike-teatrore në Elbasan, bëmë një retrospektivë për të vlerësuar dhe risjellë në memorien e qytetit të gjithë ata emra që e ngritën lart nivelin artistik të Elbasanit. Njëri prej tyre është Mustafa Curri, për të cilin pak flitet, pak dihet e pak evidentohet.
Shuarja e zërit të një komuniteti diskursiv si dramë sociale
Authors: Plangarica Tomorr 
Published: October 2021

Vjen një kohë kur plagët sociale të bartura e përvijuara si drama individësh a të grupeve të individëve të caktuar fillojnë e shërohen si pasojë e përkujdesjes së shoqërisë, empatisë dhe respektit ndaj vuajtjeve të të dënuarve padrejtësisht dhe, në këtë mënyrë, shoqëria duket se lehtësohet disi nga ajo ngarkesë që pati sëmurur organizmin social.
Por plagët sociale janë bartëse e dëshmi edhe të një dëmi tjetër, disi më i padukshëm, por po aq i pranishëm sa edhe dramat individuale ; është fjala për një dëm social që shkaktohet nga persekutimi i individëve a grupeve të individëve, kur ato përfaqësojnë komunitete kontribuesish në zhvillimet sociale, institucione që formësohen si të tilla për të përmbushur misione sociale, për të kontribuar në trajektoren e zhvillimeve intelektuale, kulturore në një kohë e hapësirë të caktuar.
Regjistri i Trikallës i vitit 1455 dhe të dhëna për historinë shqiptare dhe shqiptarët
Authors: Nurja Ermal 
Published: October 2021

Në vitin 1455 sulltan Mehmeti i II, duhet të ketë urdhëruar një regjistrim të timareve në gjithë Perandorinë Osmane. Nuk ka mbërritur asnjë shkresë e kohës që vërteton urdhrin e sulltanit, por fakti që një numër i madh regjistrash që kanë mbërritur në ditët e sotme mbajnë këtë datë, pra vitin 1455, vërteton që sekretaria e timareve të ketë hartuar një regjistrim të tillë. Regjistra të tillë kanë mbërritur për Rumelinë edhe për Anadollin.
Regjistrimi në vitin 1455 ka edhe një logjikë të re. Tashmë në duart e osmanëve kishte rënë Kostandinopoja, për marrjen e së cilës ishin mobilizuar të gjitha forcat ushtarake; tashmë perandoria do të kishte një kryeqytet të ri, prandaj regjistrimi do të hidhte dritë mbi statistikën e fundit të perandorisë.
Një nga regjistrat e vitit 1455 është edhe regjistri i sanxhakut të Trikallës (Tırhala sancağı). Regjistri ruhet në Arkivin Osman në Stamboll (BOA), në fondin MAD nën numrin 10.
Struktura reciproke me emra valentë
Authors: Sadiku Teichmann Emine 
Published: October 2021

Në punimin që vijon do të bëhet fjalë për një dukuri gjuhësore jo shumë të trajtuar në studimet shqiptare. Mendimet dhe paraqitjet teorike do të ilustrohen me material gjuhësor të marrë nga proza e një autori interesant nga Elbasani. Për më tepër, proza e tij trajton e përshkruan jetën që rrjedh mjediseve të qytetit Elbasan e të disa trevave rurale rreth tij. Autori quhet Safet Sadiku. Për lexuesin elbasanas e më gjerë Safet Sadiku është i njohur nëpërmjet shkrimeve të shumtë në gazetën “Shkumbini”. Përmbi 20 vjet ai debutoi me sukses në këtë organ duke provuar të gjitha zhanret e publicistikës, si artikujt problemorë, ata informativë, kritikën letrare etj.Për një kohë shumë të gjatë shërbeu si mësues në zona të thella të vendit, më gjatë në krahinën e Shpatit. Përvoja në gazetë dhe në detyrën e nderuar të mësuesit e ka nxitur të qëmtojë ngjarje dhe episode nga jeta e përditshme, t’i trajojë ato me pjekuri krijuese në librat e tij artistikë. Safeti, si njohës i thellë i karakterit të shpatarakut, ka depërtuar në botën e tij të brendshme dhe që andej është përpjekur të nxjerrë në pah vlerat universale të banorëve të kësaj treve të nderuar. (Shih dhe: Pupuleku, M.: Parathënie e vëllimit “Tregimet e Shpatit”, Elbasan, 2006, f.3)
Proza e këtij autori ka bërë objekt letrar edhe shumë aspekte nga jeta në qytetin sa të lashtë, aq dhe modern të Elbasanit. Figurat e tij, personazhet, që gjëllijnë në prozën e botuar të këtij autori, janë njerëz me veçori të spikatura, pozitive ose negative. Një pjesë e mirë e episodeve janë ngjarje të periudhës famëkeqe të tranzicionit shqiptar.
Mbi një variant empatik të baladës së murimit
Authors: Karriqi Skënder 
Published: October 2021

Ideja se patjetër në Luginën e Shkumbinit flinte diku një variant i Baladës së murimit, kishte filluar të na ngacmonte prej kohësh. Për ne ishte paradoksale që kjo luginë, ku kalonte lumi, i cili ndante Shqipërinë dhe shqiptarët në gegë e toskë, pikërisht, aty pra, ku gjithsesi, fillonte njëfarë dizintegrimi gjuhësor dhe etnografik i shqiptarëve, të mos mbartej Balada e sakrificës. Përndryshe, Lugina e Shkumbinit konsiderohet nga arkeologët edhe si Lugina e Egnatia-s. Në këtë kuptim, ajo sipas prof. Neritan Cekës, ka qenë një kondicioner ku kanë fryrë dhe janë gërshetuar “erërat” kulturore të Lindjes dhe Perëndimit.
Nisur nga bindja jonë, se balada duhet të flinte diku, në një nga këto ditë pranvere me shira të gjatë, bashkë me mësuesin e anlgishtes, z. Lavdim Alliu, vajtëm në Qukës-Shkumbin, atje ku kishim identifikuar më parë gojëdhënën për “Gurin e Qumështit”. Në fakt ishte fjala për një këmbë ure, ku sipas gojëdhënës, pikonte qumështi i nuses prej shekujsh e murosur. Atje, gratë e sëmura nga gjiri shkonin për të gjetur shpëtim, pasi pinin disa pika nga ai qumësht shërues. Matanë lumit, pikërisht atje, ku fillon fshati tjetër, Qukës- Skënderbe, në një shtëpi dykatëshe me oborr të sistemuar me mure të thata guri, flinte Balada e murimit në variantin shkumbinas.