To κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο του Ιράν από τη δυναστεία των Pahlevi μέχρι σήμερα
Authors: Παναγιωτοπούλου Θέμις 
Published: August 2021

Σύμφωνα με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου του Harvard, Samuel P. Huntington στη θεωρία της σύγκρουσης πολιτισμών, οι διαφορετικές κουλτούρες και πολιτιστικές ταυτότητες, που αποτελούν με την ευρύτερη έννοια και πολιτισμικές ταυτότητες, διαμορφώνουν τα πρότυπα της συνοχής, της διάσπασης και της σύγκρουσης στο μεταψυχροπολεμικό κόσμο. Με άλλα λόγια, η νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων θα βασίζεται στον πολιτισμικό πυρήνα των κρατών. Με βάση αυτό το σκεπτικό, ο Huntington, διαπιστώνει μια “αλλαγή στην ισορροπία δυνάμεων” όσον αφορά τους πολιτισμούς. Για πρώτη φορά, η επιρροή της Δύσης μειώνεται αισθητά, ενώ κάνουν τη δυναμική τους εμφάνιση κυρίως ασιατικοί πολιτισμοί αλλά και το Ισλάμ, βοηθούμενο ιδιαίτερα από τη δημογραφική έκρηξη που το συνοδεύει. Η αποσταθεροποίηση αυτή και η εμφάνιση αυτών των νέων μεταβλητών, οδηγεί τους μη δυτικούς πολιτισμούς, στην εκ νέου επιβεβαίωση της αξίας της δικής τους κουλτούρας.Η όξυνση των ιδεολογικών διαφορών σήμερα, έχει φτάσει στο απόγειό της, καθώς τόσο το Ισλάμ όσο και η Δύση, μοιάζουν τόσο καλά οχυρωμένοι αντίπαλοι πίσω από τις πολιτικοκοινωνικές πεποιθήσεις τους, ώστε οποιαδήποτε προσπάθεια συμβιβασμού, φαντάζει εξαιρετικά δύσκολη και αρκετές φορές ανέφικτη.Aμέσως μετά την τρομοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου 2000, οπότε και αποφασίστηκε το ξεκίνημα του Πολέμου της Τρομοκρατίας, κατηγορίες εναντίον του Ιράν, διατυπώνονται με ιδιαίτερη σφοδρότητα. Σε ετήσια έκθεση του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ, με τίτλο Πρότυπα Παγκόσμιας Τρομοκρατίας, το Ιράν περιγράφεται ως ο «πιο δραστήριος χρηματοδότης της κρατικής τρομοκρατίας».Το επαναστατικό κίνημα του Ιράν το 1979, συγκέντρωνε σεκουλαριστές φιλελεύθερους και αριστερές δυνάμεις όσο και φονταμενταλιστές. Όλοι τους ήθελαν την αλλαγή, αλλά δεν επεδίωκαν τα ίδια πράγματα.Η αντίδραση στην εξουσία του σάχη, επικεντρωνόταν στη μεσαία και τις κατώτερες τάξεις.Φοιτητές, διανοούμενοι και μικροέμποροι, των οποίων οι οικονομίες μειώνονταν εξαιτίας της έμφασης που δινόταν στη βιομηχανική ανάπτυξη τάχθηκαν στο επαναστατικό μέτωπο. Ο Khomeini, είχε αρχίσει να κερδίζει έδαφος ενώ ο θρησκευτικός ακτιβισμός και ο φονταμενταλισμός έμελλε να αντικαταστήσουν την έμφαση που είχε δοθεί στην ισχυροποίηση του κράτους, τους θεσμούς αλλά και την ανάπτυξη.Μέσα από διάφορες πολιτικές ζυμώσεις και την εναλλαγή αρκετών προέδρων στην ηγεσία του Ιράν, τον Ιούνιο του 2005, έρχεται στην εξουσία ο Mahmoud Ahmadinejad.Ήταν η πρώτη φορά που οι εκλογές πήγαιναν και σε δεύτερο γύρο, εξαιτίας της αμφισβήτησης του αποτελέσματος. Το αποτέλεσμα ήταν να πάρει στα χέρια του την εξουσία ένας σκληροπυρηνικός και συντηρητικός λαϊκιστής, που σήμανε την επικράτηση των συντηρητικών απόψεων και βρισκόταν σε πλήρη αντίθεση με τις εκλογές του 1997.Η αποχώρηση του προέδρου Ahmadinejad από την ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και η νίκη του Ruhani στις εκλογές του 2013, σηματοδοτεί μία νέα περίοδο στις σχέσεις του Ιράν με τη Δύση. Ο Ruhani, εμφανίζεται σαν μεταρρυθμιστής που ανοίγοντας το πολιτικό σύστημα της χώρας, δημιουργεί το περιθώριο για εξομάλυνση των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη.Το κατά πόσον ο Ruhani θα καταφέρει να εφαρμόσει το πρόγραμμα που επιδιώκει, είναι αποτέλεσμα δύο παραμέτρων. Αφενός, της αντίστασης που θα συναντήσει από την πλευρά των σκληροπυρηνικών κληρικών της χώρας και αφετέρου, των κοινωνικοοικονομικών εξελίξεων που είναι ικανές να υπερβούν τις υποθετικές προθέσεις του μεταρρυθμιστικού προγράμματος του νέου προέδρου.Η κατάσταση σε διεθνές επίπεδο γίνεται ακόμα πιο επικίνδυνη, αν λάβει κανείς υπ'όψη του την αστάθεια των ισλαμικών κρατών που τα αναγκάζει να κάνουν στροφή σε ακραίες εκφάνσεις του Ισλάμ.