bluuebunny/crossref_metadata_2025_split huggingface dataset:
Подобрување на човековите права во здравствената заштита во Република Македонија
Authors: Tairi Muhamed , Tozija Fimka 
Published: November 2020

Правата на пациентите произлегуваат од општите човекови права и се важен сегмент во процесот на ,,европеизација“ на Република Македонија. Главна цел на оваа студија беше да се анализира легислативната рамка на човековите права во здравствената заштита во Република Македонија и имплементацијата во пракса. Материјал и методи: Студијата е дизајнирана како дескриптивно–аналитичка студија на пресек, во која беше применет јавноздравствен пристап, информатичко-аналитичен метод и метод на синтеза на евиденција (evidence synthesis) за анализа на релевантната легислатива. Беше спроведено анкетно истражување на репрезентативен стратифициран примерок на пациенти во Полошкиот Регион, во период од два месеци, октомври-ноември во 2017 година, во Клиничката болница во Тетово и Општата болница во Гостивар. Резултати: Беше анализиран правниот систем на Република Македонија и беше спореден со 6 држави во транзиција, кои претрпеа низа суштински реформи во последниве години. Легислативната рамка во Република Македонија претставува сеопфатна рамка за заштита на правата на пациентот, со која на пациентот му се загарантирани законски права во процесот на лекувањето, почитувањето и заштитата на неговата личност и интегритет. Во овој труд имплементацијата на правата на пациентите во пракса беше анализирана преку имплементацијата на две права на пациентите, и тоа: право на информираност за препорачаните медицински интервенции и право на прифаќање и одбивање на определена медицинска интервенција. 85,2% од анкетираните пациенти имале информации за правото на информираност за препорачаните медицински интервенции, а 14,8% немале. 72,1% од анкетираните пациенти имале лично искуство за ова право, додека 27,9% немале. Во однос на правото на прифаќање и одбивање на определена медицинска интервенција, 77% од анкетираните пациенти имале информации за ова право, а 23% немале. Значително помало беше личното искуство за ова право, односно само 32,8% од анкетираните пациенти имале лично искуство, а 67,2% немале. Разликите беа сигнификантни во одговорите за двете права, и за информацијата и за личното искуство. Заклучок: Човековите права во здравствената заштита во Република Македонија се рефлектирани во националната легислатива која е хармонизирана со европската и меѓународната. Меѓутоа, потребно е подобрување на имплементацијата на правата на пациентите во пракса, преку подигнување на свеста на граѓаните за познавање на правата на пациентите и поттикнување на медицинскиот персонал за почитување на правата на пациентите
Public health aspects of phonological articulation disorders in preschool children - literature review
Authors: Grigorova Evgenija , Ristovska Gordana 
Published: November 2020

Speech communication is complex and is based on the integrity of the central nervous system (CNS) function, as well as the speech mechanisms that are conditioned and controlled by an auditory perception, verbal memory, intellectual activity, but also by the peripheral speech apparatus. If there is a deviation from this integrated complex system in its perfect functioning, speech disorders occur. The aim of the paper was to make a literature review that provides scientific evidence of the most frequent phonological articulation disorders in pre-school children and their public health impact. Materials and Methods: Search in the available databases, such as Pubmed, Google scholar, as well as a review of the references in the papers, doctoral dissertations and master thesis. The following search terms were used: speech, language, disorders, dysphasia, dyslalia, aphasia, public health. Results: A total of 90 abstracts were found, all of them were read and 15 were selected as appropriate for the purpose of our research, as well as in extenso papers that were found and analyzed for this review. Conclusions: According to the available scientific evidence, the development of speech and language is a useful indicator of the overall development of the child, and the cognitive ability is related to the success of the school, and therefore the academic development. This rationale supports pre-school speech and language screening as a part of the basic language routine care for children. Public health impact will be reduced through timely diagnosis, prompt detection, prevention and removal of all factors leading to permanent speech disorders.
Корелацијата помеѓу КЕП индексот на 12-годишни деца и концентрацијата на флуорот во водата за пиење од Југоисточниот регион на Република Македонија
Authors: Ambarkova Vesna , Jankulovska Mira , Kocubovski Mihail , Popovski Vladimir , Popovska Mirjana 
Published: November 2020

Целта на оваа студија беше да се утврди корелацијата помеѓу КЕП (Кариес, Екстракција, Пломба) индексот на 12-годишни деца и концентрацијата на флуорот во водата за пиење од населените места каде што децата живеат. Материјал и методи: Во испитувањето беа опфатени 129 ученици од 2 централни и 2 подрачни основни училишта, на кои им се одреди КЕП индексот. Децата живеат во градот Струмица и 3 различни села. Деветнаесет примероци на вода беа земени од испитуваната област за да се одреди концентрацијата на флуор со помош на електрохемиски метод користејќи го јонометарот (pH/ISE meter-Thermo-Orion) со специјална Ф-електрода (Thermo Orion Ion Plus Fluoride Electrode) на Институтот за јавно здравје. За одредување на корелацијата помеѓу одредените варијабли беше користен Spearman-овиот метод. Резултати: Вкупниот број деца во испитуваниот примерок изнесуваше 129, од кои 59 (45,7%) беа од женски и 70 (54,3%) од машки пол. Просечниот КЕП индекс кај оваа група деца изнесуваше 1,94, со стандардна девијација од ±2,5. Максимални концентрации на флуор во водата за пиење од 1,36 ppmF беа утврдени во селото Банско и од 0,36 ppmF во селото Муртино, додека минимални (0,08 ppmF) во градот Струмица. Корелацијата помеѓу вредноста на КЕП индексот кај децата на возраст од 12 години од Југоисточниот регион и концентрацијата на флуорот во водата за пиење постоеше негативна, индиректна корелација, со вредност на коефициентот r =-0,16. Заклучок: Корелацијата помеѓу КЕП индексот и концентрацијата на водата за пиење е негативна, индиректна корелација, и оваа корелација е статистички значајна (p˂ 0,05).
Eфектите од апликација на радијална екстракорпорална терапија со ударни бранови на спастична шака по мозочен удар
Authors: Gjerakaroska Savevska Cvetanka , Nikolikj Dimitrova Erieta , Velic Stefanovska Vesna , Gocevska Marija 
Published: November 2020

Спастицитетот на шаката по мозочен удар ги зголемува тешкотиите на болните во секојдневното самозгрижување и ја ограничува ефикасноста на рехабилитацијата. Радијалната екстракорпорална терапија со ударни бранови (РЕКТУБ) е предложена како алтернативен третман за редукција на спастицитетот. Целта на истражувањето беше да се евалуираат ефектите од апликација на РЕКТУБ на спастична шака по мозочен удар. Материјал и методи: Контролирана клиничка студија во која беа вклучени 30 пациенти со спастична шака по мозочен удар, поделени во две групи. Испитуваната група беше третирана со РЕКТУБ (6 третмани секој втор или трет ден) и стандардна рехабилитациона програма. Контролната група беше третирана само со стандарднарехабилитациона програма. За клиничка евалуација беа користени Модифицираната Ашфорт Сакала (МАС) и супскорот за моторно закрепнување од Фугл-Мајер тестот за процена на сензомоторната функција на горен екстремитет и тоа пред третманот, по завршување на 2-та, 6-та и 14-та недела од почетокот на рехабилитацијата. Резултати: Средната вредност на оцената на МАС беше значително намалена кај испитуваната група веднаш по РЕКТУБ. Кај испитуваната група се забележа значително подобрување на скорот за моторно закрепнување на Фугл-Мајертестот. Овие резултати се задржаа 12 недели по третманот. Заклучок: РЕКТУБ го намали спастицитетот на шаката по мозочен удар и доведе до нејзино подобро моторно закрепнување.
Точност на лекарскитe извештаи за причина на смрт од кардиоваскуларни болести во болница од секундарна здравствена заштита
Authors: Petkovikj Natasha , Velikj Stefanovska Vesna , Eftimovska Rogach Irena , Eftimovska Otovikj Natasha , Doneva Ana , Stavreva Natasha 
Published: November 2020

Морталитетната статистика по причини за смрт е основен показател на здавствената состојба на населението во една земја. Нејзината валидност во целост е базирана на точноста на Лекарските извештаи за причина на смрт (ЛИПС) што претставуваат нејзин основен извор на податици. Цел на ова истражување е да се утврди точноста на лекарските извештаи со впишано КВЗ (I10 - I50) како основна причина за смрт во Градската општа болница „8ми Септември“ во Скопје. Материјал и методи: Истражувањето представува квантитативна аналитичка студија на пресек имплементирана во Градската општа болница „8ми Септември“ - Скопје во периодот од јануари 2015 до декември 2016 година. Во истражувањето беа анализирани ЛИПС-овите кои согласно МКБ10 беа со впишано КВЗ (I10 - I50) како основна причина за смрт. Опфатени беа 121 пациент на возраст од 24 до 84 години кои починале во периодот 0 - 28 дена од хоспитализацијата и тоа независно од полот и другите социо-демографски карактеристики. Анализата на точноста на ЛИПС-овите, беше направена согласно стандардизиран образец од MONICA проектот. Резултати: Просечната возраст на починатите во целиот примерок изнесуваше 72,41±9,14 [95% CI (70.71-74,11)] години. Tочно пополнети ЛИПС-ови биле 67 (56,3%), неточно 22 (18,5%) и делумно точно 30 (25,2%). Нема сигнификантна асоцијација (p>0,05) меѓу полот на испитаниците и точноста на впишување на примарната причина за смрт. Утврдена е сигнификантно (p<0,05) поточно е впишана секундарна причина за смртта кај лицата од машки пол. Заклучок: Со извесна лимитација поради малиот број на случаи истражувањето укажува на неусогласеност помеѓу податоците превземени од болничката документација и причината за смрт впишана во ЛИПС-овите. Постои реална потреба да се превземат адекватни мерки за подобрување на квалитетот на ЛИПС.
Проценка на нутритивниот статус кај деца во град Скопје - компаративна анализа за периодот 2010 - 2016 година
Authors: Gjetaj Jakovski Marije , Spiroski Igor , Ristovska Gordana 
Published: November 2020

Цел на трудот беше да се направи компаративна анализа на нутритивниот статус на деца на возраст од 6 до 8 години во градот Скопје во 2010 и 2016 година. Материјал и методи: За спроведување на истражувањето во 2010 и 2016 година беше развиен протокол кој беше усогласен со протоколот на COSI истражувањето. Во двата круга на собирање на податоци во 14 основните училишта на територијата на град Скопје беа одбрани деца од второ одделение. Антропометриските испитувања се вршени според стандардите на СЗО за мерење на висина и тежина. Референците за раст на училишни деца на СЗО од 2007 година беа користени за да се пресметаат z-скоровите на стандардни девијации на индексот телесна маса-за-возраст (БМИ/В), како и за интерпретација на антропометриските индикатори. Финалната обработка на податоците и проценката беше направена со примена на WHO AnthroPlus софтверот. Резултати: Вкупниот број вклучени деца во истражувањето во 2010 година беше 324, од кои 174 машки и 150 женски деца. Во истражувањето во 2016 година беа вклучени 365 деца, од кои 183 машки и 182 женски деца. Индексот БМИ/В кај децата мерени во 2010 година покажа кај 0,3% потхранетост кај сите деца. Индексот БМИ/В покажува дека речиси кај една третина од децата постои зголемена ТТ и дебелина, со тоа што во 2010 година процентот на деца со зголемена ТТ и дебелина е повисок (32,4%) во однос на 2016 година (28,8%). Исто така, поголем процент на дебели деца се измерени во 2010 година (14,5%) во споредба со 2016 година (12,6%). Околу 5% од децата се со екстремна дебелина (% > +3СД) и се евидентирани во 2010 година, додека во 2016 година таа состојба е присутна кај 4,7%. Заклучок: Кривата на дистрибуција е поместена надесно во однос на референтните вредности, односно проблемите со исхраната на децата се поместени кон ризиците од зголемена телесна тежина и дебелина. Според тоа, и јавноздравствените акции треба да бидат насочени во тој правец. Потхранетоста, било умерена или тешка, ретко се среќава и не претставува значаен јавноздравствен проблем кај децата на оваа возраст во Македонија.
Assessment of the physical environment situation in primary schools in the Republic of North Macedonia
Authors: Prosheva Sanja , Kjosevska Elena , Velikj Stefanovska Vesna 
Published: November 2020

It is important for the health of the children who go to primary school to have clean drinking water, appropriate toilets, healthy food available for all and a safe place to learn and play within the school. The aim of this paper was to assess the physical environment of the primary schools across the country, taking into account the current situation of the schools and the priorities they have for improving the school physical environment. Material and methods: Home and foreign literature deposited in PubMed, Scopus and other scientific basses was used. A cross-sectional study covering 320 primary schools in RNM was conducted. The data were collected using the Rapid Assessment Tool, and they were statistically analyzed using the SPSS software package, version 22.0 for Windows (SPSS, Chicago, IL, USA). Qualitative analysis was performed by determining coefficients of relationships, proportions, and rates. Quantitative series were analyzed using central tendency measures as well as dispersion measures. Results: The current situation was rated as the best (75.31%) by the statement - "All buildings of the school maintain a pleasant temperature, lighting and ventilation". The lowest rated (36.56%) was the current status statement - "School canteen, store and appliances offer healthy food and drink at reasonable prices." Priority (83.44%) was the statement - "School buildings are tailored to students, they are safe, clean and promote hygiene for all students". We can see that better conditions in terms of physical environment are observed among students who attend classes in Macedonian language or are multiethnical, compared to students who attend classes in Albanian language, as well as that the urban schools compared to village schools have better conditions for work. Although the situation in the Southwest region is among the worst at the moment, the schools in this region are still striving to improve. Conclusion: According to the current situation, there is a lack of school canteens, shops and appliances near the schools that would offer healthy food and drinks. The highest priority is for school facilities to be adapted to students, to be safe, clean and to promote hygiene for all students and school staff.
Epithelial Atrophy, Fibrosis and Vascularity Correlation with Epithelial Dysplasia in Oral Submucous Fibrosis, a Prospective Study
Authors: Kapoor Ruchika , Sansare Kaustubh , Tamgadge Sandhya , Karjodkar Freny , Mehra Archana , Mishra Isha , Desai Rajiv , Sinha Anuradha 
Published: November 2020

Background:
The pathogenesis of oral submucous fibrosis (OSF) still remains conflicting and has been linked to alterations in epithelial thickness, fibrosis, and vascularity. Although changes in these individual parameters have been extensively studied in relation to epithelial dysplasia their combined relation with dysplasia has not been studied much. Any such relation, if present, may further help in understanding this disease process. Therefore, the aim of this study was to assess the relationship between epithelial thickness, fibrosis, and vascularity with dysplasia in OSF.

Materials and Methods:
The study consisted of 30 OSF patients. Incisional biopsy was taken from the most fibrosed area of the buccal mucosa. Hematoxylin–Eosin-stained slides were assessed for epithelial thickness, fibrosis, and vascularity using image analysis software. The slides were also assessed for epithelial dysplasia. Relationship of epithelial atrophy, fibrosis, and vascularity with dysplasia was assessed using one-way ANOVA. Pearson's correlation coefficient was used for evaluating the relationship between epithelial thickness, fibrosis, and vascularity.

Results:
Epithelial dysplasia was found in all patients. Eleven patients had mild (36. 67%), thirteen had moderate (43.33%), and six had severe (20%) dysplasia. None of the parameters were found to have a significant relationship with dysplasia. However, moderate and positive correlation was found between epithelial thickness and fibrosis. This relation was statistically significant.

Conclusion:
Positive correlation between epithelial thickness and fibrosis in present study therefore contradicts the hypothesis of fibrosis induced epithelial atrophy. As dysplasia is influenced by multiple factors therefore habits and burning sensation needs to be incorporated in future studies assessing dysplasia in OSF.
Wage-Increment and Development of Black Economy in Nigeria: Influences of Inflation and Taxation
Authors: Okon Emmanuel 
Published: November 2020

Purpose: In this paper, wage-black economy relationship was examined while taking into consideration the influences of inflation and taxation.
Approach/Methodology/Design: In particular, Value at Risk (VAR) approach was implemented using annually data for Nigeria covering the period 1990-2018 to assess the dynamic relationship among the variables. In light of national minimum wage in Nigeria, impulse response function was used to highlight the plausible responses from black economy to a shock of one standard deviation in each indicated variable.
Findings: The result shows that a shock to national minimum wage (LOGMWA) will have a negative effect on black economy (LOGBEC) in Nigeria. Shocks to inflation (LOGINFL) will have a positive impact on black economy (LOGBEC). Shocks to tax (LOGATAX) will have asymmetric impacts on black economy (LOGBEC). The results were robust even when unemployment (LOGUEMP) was included. An unemployment shock was shown to enhance black economy in Nigeria.
Practical Implications: The study is significant for the concerned authorities in Nigeria so that policy measures are taken and directed towards the causes that drive the black economy in the country.
Originality/value: The impulse response function was estimated. It was estimated to show the plots of the responses from black economy (LOGBEC) to a one standard deviation shock in each indicated variable (national minimum wage (LOGMWA), inflation (LOGINFL), and tax (ATAX)). The shocks to national minimum wage (LOGMWA) will have a negative effect on black economy (LOGBEC) in Nigeria.
Factors Affecting the Cloud ERP: A Case Study of Learning Resources Department at Jordanian Education Ministry
Authors: Alhanatleh Hasan , Akkaya Murat 
Published: November 2020

Enterprise resource planning (ERP) systems have been used by organizations for years, whereas, Cloud ERP systems gained audience a few years ago both from practitioners and academicians. As such, there is a migration from the traditional ERP to the Cloud ERP system, and employees in most organizations are accustomed to the traditional ERP system. In order to improve the efficiency and effectiveness of the Cloud ERP system used in the operation stage. Organizations need to research the factors that have an impact on users’ satisfaction and managerial decision making. There is a great deal of prior studies that measured users' adoption of ERP systems using a technological acceptance model (TAM). Thus, this study also utilized the TAM model in examining the factors that influence users’ adoption of Cloud ERP systems. To get the maximum value of the validity and reliability of the findings, the study was conducted in two folds which are pre-implementation and post-implementation. In addition, structural equation modelling was employed to reach the findings. Finally, the study identified the technology factor, employee factor, perceived usefulness and perceived ease of use as important variables for affecting Cloud ERP adoption; and as important antecedents influencing managerial decision making. This study comes to be the first study to employ the TAM model in the Cloud ERP area in two waves: pre-post implementation phases. Interestingly, the relationships between the variables in pre and post-implementation do not differ significantly.
Role of the dew water on the ground surface in HONO distribution: a case measurement in Melpitz
Authors: Ren Yangang , Stieger Bastian , Spindler Gerald , Grosselin Benoit , Mellouki Abdelwahid , Tuch Thomas , Wiedensohler Alfred , Herrmann Hartmut 
Published: November 2020

Abstract. To characterize the role of dew water for the ground surface HONO distribution, nitrous acid (HONO) measurements with a Monitor for AeRosols and Gases in ambient Air (MARGA) and a LOng Path Absorption Photometer (LOPAP)
instrument were performed at the Leibniz Institute
for Tropospheric Research (TROPOS) research site in Melpitz, Germany, from 19 to 29 April 2018. The dew water was also collected and analyzed
from 8 to 14 May 2019 using a glass sampler. The high time
resolution of HONO measurements showed characteristic diurnal variations
that revealed that (i) vehicle emissions are a minor source of HONO at Melpitz
station; (ii) the heterogeneous conversion of NO2 to HONO on the ground surface
dominates HONO production at night; (iii) there is significant nighttime
loss of HONO with a sink strength of 0.16±0.12 ppbv h−1; and (iv) dew water with mean NO2- of 7.91±2.14 µg m−2
could serve as a temporary HONO source in the morning when the dew droplets
evaporate. The nocturnal observations of HONO and NO2 allowed the direct
evaluation of the ground uptake coefficients for these species at night:
γNO2→HONO=2.4×10-7 to 3.5×10-6, γHONO,ground=1.7×10-5 to
2.8×10-4. A chemical model demonstrated that HONO deposition
to the ground surface at night was 90 %–100 % of the calculated unknown HONO
source in the morning. These results suggest that dew water on the ground
surface was controlling the temporal HONO distribution rather than
straightforward NO2–HONO conversion. This can strongly enhance the OH
reactivity throughout the morning time or in other planted areas that provide a large
amount of ground surface based on the OH production rate calculation.