bluuebunny/crossref_metadata_2025_split huggingface dataset:
An Evaluative Study of the Administrative Performance of Supervisors in the Sports Activity Departments of the General Directorates of Education in Baghdad from the Perspective of Physical Education Teachers
Authors: Walaa Ghazi Mohammed  , Huda Abdul-Sameea Abdul-Wahhab  
Published: December 2024

هدف البحث الحالي الى بناء مقياس الأداء الاداري لأقسام النشاط الرياضي في المديريات العامة للتربية في محافظة بغداد من وجهة نظر مدرسي التربية الرياضية، ومعرفة مستوى الأداء الاداري لأقسام النشاط الرياضي في المديريات العامة للتربية في محافظة بغداد من وجهة نظر مدرسي التربية الرياضية. اتخذت الباحثتان المنهج الوصفي بالأسلوُب المسحي لملائمتِه مع طبيعة البَحث وأهدافه و إن اختيار الباحثتان للعيّنة يُعد من المراحِل المهمّة في البَحث اذ يَجب أن يكون الاِختيار مُمثلاً للمُجتمع الأَصلي تمثيلًا صادِقاً ينسَجم مع طَبيعة الحالة المُراد دراستها ، لِذا اِشتمل مُجتمع البَحث على مدرسي التربية الرياضية في مديريات تربية بغداد والبالغ عَددهم (9184 ) يتواجدون في (6) مديريات تربية تابعة الى وزارة التربية وهي (الرصافة 1، الرصافة 2 ، الرصافة 3 ، الكرخ 1 ، الكرخ 2، الكرخ 3) للعام الدراسي (2023-2024م) وَتم اختيارهم من قبل الباحثتان بالطريقة العَمدية بأسلوب الحصر الشامل مِن خِلال تحديد ملامح مُجتمع البحث ، لجأ الباحثتان إلى اختيار عينة مُناسبة منها تمهيداً لتطبيق البَحث عليها بالاعتماد على معادلة ستيفن ثامبسون, لِذا اختارت الباحثتان عينة بَحثهما متكونة من (369) مدرسا بنسبة بلغت (100%) مِن مُجتمع البحث بطريقة الحَصر الشامل.ومن اهم الاستنتاجات هي ان يعمل المشرف على تنظيم ندوات واجتماعات دورية مع المدرسين ومناقشتهم بالاهداف المخطط لها ، و يشرك المشرف الفني المدرسيين في صياغة ورسم الخطط للمنافسات الرياضية ، ويمتلك المشرف الفني علاقات اجتماعية جيدة مع المدرسين ويبتعد عن المزاجية في العمل. اما التوصيات فقد توصي الباحثتان الى الاستفادة من مقاييس الدراسة في عملية تشخيص وقياس ومدى امتلاك المشرفين الفنيين في أقسام النشاط الرياضي والمدرسي للاداء الإداري، وتهيئة كافة وسائل التكنلوجيا ووسائل الاتصال الحديثة في المؤسسة الحكومية لغرض الاستفادة منها في الاطلاع على اخر المستجدات والتطورات لدعم الاداء الاداري لتحقيق كافة الأهداف المطلوب تحقيقها. وهذا ما يحقق احد اهداف التنمية المستدامة للامم المتحدة في العراق (التعليم الجيد).
Possibilities of Using a Virtual Source Model to Refine the Prediction of the Impact of Injurious Effects in Massive Releases of Toxic Gases
Authors: Marek Jakub , Skřehot Petr A. , Hon Zdeněk , Vargová Slavomíra 
Published: December 2024

Massive leaks of toxic substances occur not only during accidents connected with the operation of industrial enterprises, but also during their transfers by the means of transport. These events pose a serious threat to both people and the environment. Particularly dangerous are situations where dense gas clouds are formed after the release of the given substance. These spread very quickly, while they tend to remain at the earth's surface for a relatively long time and flow into various depressions. In a few minutes, the toxic gas can reach a large area, as confirmed by the conclusions from the Jack Rabbit field tests. Knowledge of the behavior of heavy gas, as well as knowledge of events influencing its dispersion in real conditions, thus provide important information needed for effective management of the resulting accident. The key data is the extent of the harmful effects of the given hazardous substance, which can be obtained by simulating the predicted emergency situation using modeling software (e.g. ALOHA). However, the fundamental shortcoming of this approach is that these software usually generate overestimated results. The fact that dangerous concentrations in the real environment do not reach such distances from the source of leakage has been repeatedly proven by past accidents. The reason for this discrepancy is that the computer programs used do not allow to model with sufficient accuracy all the simultaneous physico-chemical processes that are applied during the dispersion of dense gas clouds. This task is far too complicated and only a part of it can be solved with the necessary precision. However, for the needs of emergency planning, these inaccuracies represent a relatively fundamental limitation. One way how to deal with this problem is to use a virtual resource (sometimes called a virtual point) model. It is successfully used in various areas where it is necessary to simplify the otherwise demanding physical modeling of the temporal and spatial distribution of matter emitted from a surface or volume source. The main idea of a virtual source is that the real primary emission source is approximated to an imaginary source that is located at a different location but acts and appears outwardly as if it were a real source of leakage. The key task of this solution is to determine the parameters of this source, because this is the only way to obtain results with significantly higher reliability during the subsequent simulation of the considered accident scenario.
Metabolite Profiling and Morphological Screening of C. militaris Fruiting Bodies Extracts using UHPLC-QTOF-IMS and GC-MS Analysis
Authors: Thakur Shivani , Piplani Mona , Goyal Pradeep , Bhateja Pankaj 
Published: December 2024

The medicinal mushroom C. militaris has several health advantages and has been utilized for many years throughout Asia as a component of traditional medicine systems. It can be used as a functional food and in nutraceutical products. This study investigated the morphological characteristics of C. militaris during the large-scale cultivation and metabolic profiling of the ethanolic and aqueous extracts of their fruiting bodies. The cultural and morphological characteristics of C. militaris were studied during the growth of this mushroom in terms of production of mycelial growth and fruiting bodies by conventional microbiological techniques. Cordycepin content in the aqueous and ethanol extracts of fruiting bodies was evaluated using UHPLC-QTOF-IMS analysis. The detection of metabolites in the ethanol extract was done by GC-MS analysis. The cordycepin content in the ethanol and aqueous extracts of the fruiting bodies was found to be 16.92 mg/g and 10.88 mg/g, respectively. GC-MS spectra analysis of the C. militaris fruiting bodies ethanolic extracts indicated the existence of eighteen metabolites such as 3,4-Dihydroxymandelic acid-terms, n-Hexadecanoic acid, Ethyl pentadecanoate, 1, E-11, Z-13-Octadecatriene, 9,12-Octadecadienoic acid (Z, Z)-, I-9-Octadecenoic acid ethyl ester, 9,12-Octadecadienoic acid (Z, Z)-, Trimethyls, 9(11)-Dehydroergosterol tosylate, Ergosterol, Silane, (phenyloxiranylidene) bis[trimethy, Neophytadiene, 1-Octadecyne, n-Hexadecanoic acid, Ethyl 9-hexadecenoate, 2,5-Diiodo-9-oxabicyclo [4.2.1] nonane, i-Propyl 9,12,15-octadecatrienoate, Ergosta-4,7,22-trien-3.beta.-ol, and TMS Palmitic acid. Evaluating cordycepin content and other bio components of C. militaris will help exploit this mushroom for potential medicinal benefits and develop reasonable quality pharmaceutical, nutraceutical, and functional food products.
Isolation and Selection of Probiotic Bacteria from Nile Tilapia (Oreochromis niloticus) as Probiotics for Promoting Fish Growth
Authors: Thepnarong Kantakan , Jitpakdee Jirayu , Chiayvareesajja Sommai , Kantachote Duangporn , Sangnoi Yutthapong 
Published: December 2024

Bacillus spp. and lactic acid bacteria (LAB) were isolated from samples of Nile tilapia body (gastrointestinal tract, mucus, and fish scales) and fishpond water in Songkhla province, Thailand. Fifty-one bacterial isolates were obtained, and only 44 Gram-positive isolates were tested for their probiotic properties. These isolates were selected based on the ability to inhibit serious pathogens in tilapia, namely Streptococcus agalactiae and Aeromonas hydrophila; only isolated bacteria that can inhibit both fish pathogens were selected. Hence, 6 selected bacteria were further tested for their nutrient digestion, adhesion, and tolerance to acids and bile salts. It was found that only5 isolates passed those tests. There were three isolates of bacilli and two isolates of LAB. The five isolates were identified using the 16s rRNA gene method and API test kits, and only two isolates (Bacillus subtilis HW3B and Lactiplantibacillus plantarum DW5L) that could be safe for fish and humans were selected for further studies as probiotics for fish cultivation.
Existence theory for a fractional q-integral equations
Authors: Sahebi Hamid Reza , Kazemi Manuchehr 
Published: December 2024

The paper focuses on establishing sufficient conditions for the existence of the solutions for a functional equation involving q-fractional integrals, particularly in Banach spaces. In this method, the technique of measures of noncompactness and Petryshyn’s fixed point theorem Banach space is used. We provide some examples of equations, which confirm that our result is applicable to a wide class of integral equations.
Jenis dan Fungsi Satire dalam pantun Aceh di Aceh Utara
Authors: Nurhaliza Nurhaliza  , Radhiah Radhiah  , Maulidawati Maulidawati  
Published: December 2024

This research aims to describe the types and functions of satire in Acehnese pantun in North Aceh. This research approach is qualitative with descriptive research type. The research data consists of rhymes that exist in North Aceh society, with data sources taken from the community in Muara Batu District. The types of satire in pantun are divided into two categories: Horatian (soft) satire and juvenalian (hard) satire. The function of satire in pantun is grouped into lessons, humor and social criticism. Data collection techniques used include interviews, recording and recording. The data analysis stages are carried out through data reduction, data presentation, and drawing conclusions. The results of the research showed that of the 27 pantun data found, there were 18 pantuns with Horatian satire and 9 pantuns with juvenalian satire. Satire in Acehnese pantun in North Aceh functions as social criticism (17 rhymes), humor (1 rhymes), and lessons (9 rhymes). This research provides an overview of the use and function of satire in Acehnese pantun, which reflects the rich culture and social values contained in North Aceh society.
Pelvic floor muscle training after childbirth: A systematic review
Authors: Caicedo Proaño Victoria Sarahi , Ortiz Villalba Paola Gabriela 
Published: December 2024

Introduction: the training of pelvic floor muscles is a recommended strategy to improve the quality of life in postpartum women, addressing common issues such as urinary incontinence and pelvic organ prolapse. This systematic review evaluated the effectiveness of various interventions, including supervised programs, biofeedback, electrical stimulation, and core stabilization exercises.Methods: thirteen studies were identified through searches in PubMed, Cochrane, and Google Scholar. Results: the results indicated that supervised interventions, especially those supported by technologies like mobile applications and feedback devices, show significant improvements in muscle strength, symptom reduction, and quality of life, outperforming unsupervised methods. However, some studies did not find significant differences in aspects such as pain relief or prolapse recovery, highlighting the importance of personalizing protocols. Additionally, variability in study designs and methodologies limits the generalization of the findings. Conclusions: supervised pelvic floor training, complemented by innovative technologies, is an effective tool for postpartum rehabilitation. However, it is necessary to standardize protocols and evaluate long-term effects to optimize future interventions.
مه‌دره‌سه‌يا قوبه‌هان ل سه‌رده‌مێ ميرێ به‌هدينان سولتان حسێن وه‌لى 1533 _ 1573
Authors: كەمال هێرش , محەمەد د.فرهاد 
Published: December 2024

پۆختە :
دناڤ مێژوويا كوردى يا نوى دا ، هژماره‌كا ميرگه‌هێن كوردى يێن ناڤدار په‌يدابووينه‌ ، میرگەها ئامێديێ ( به‌هدينان ) ژى ئێك ژ ناڤدارترین میرگەهێن كوردی یە یا كو بۆ ماوەیێ نێزیكی 600 سالان ل ده‌ڤه‌را به‌هدينان حوكمداری كری ، هژمارەكا میرێن زانا و خودان زانین د قوناغێن جودا جودا دا لێ پەیدابوینە ، شوون تبلێن وان د بوارێ‌ گرنگیدانا ب زانین و زانست و بوارێ و رەوشەنبیرى دا دیارن ، ب تايبه‌تى رۆل و گرنگیدانا وان ب ئاڤاكرنا ناڤه‌ندێن زانستى ئانكۆ خواندنگه‌هێن ئايينى (مه‌دره‌سه‌يێن ئايينى) و په‌رتووكخانه‌يان و به‌رده‌ستكرن و وه‌قف كرنا دەستنڤیسان بۆ سه‌يدا و شاگردان. ئەڤ ڤەكۆلینە هه‌وله‌كا رژدە ل سەر وان بزاڤێن زانستی و ره‌وشه‌نبيرى . نه‌خاسمه‌ ده‌رباره‌ى خواندنگه‌ها قوبه‌هان ل سه‌رده‌مێ ميرێ میرگەها بەهدینان سۆلتان حسێن وه‌لى ئه‌وێ حوكمدارى يا وى دناڤبه‌را سالێن (1533_1573ز) بخوڤه‌ دگريت ، ئەڤ چه‌نده‌ ژی پشتگه‌رمى ل سەر ژێدەرێن ڕەسەن و به‌ڵگه‌نامه‌ و ده‌ستنڤيسێن وى سه‌رده‌مى ، ڤەكۆلین ل سەر دوو تەوەران هاتیە دابەشكرن : كورتيه‌ك ژ ژينه‌نيگارا مير ( سولتان حسێن وه‌لى) (1533_1573) ، هه‌روه‌سا گرنگیدانا سولتان حسێن وه‌لى ب ناڤه‌ندێن زانستى ، نه‌خاسمه‌ مه‌دره‌سه‌يا قوبه‌هان.

پەیڤێن سەرەكی : میرگەها بەهدینان ، سولتان حسێن وه‌لى ، قوبه‌هان‌ ، به‌ڵگه‌نامه‌ و دەستنڤیس.
کارامەیی ڕازیکردن لە ڕێکڵامی بانگێشەی هەڵبژاردندا
Authors: نەجمەدین شوان , موشیر د. عەبدولواحید 
Published: December 2024

ئەم توێژینەوەیە لە چوارچێوەی زانستی زمانەوانی دەروونیدایە ، باس لە کارامەیی رازیکردن دەکات لە رێکلامی بانگێشەی هەڵبژاردندا . كەرستەی توێژینەوەكەمان بریتییە لە زمانی ڕێكلامی بانگێشەی هەڵبژاردن ، بەو پێیەی زمان وەكو تاكە ئامرازی بە هێزی پەیوەندی كردن و تێكەڵاوی نێو كۆمەڵگە و هۆكاری ئاسانكردنی كاروباری ژیانی مرۆڤە . هەروەها گەیاندن و ئاڵوگۆڕكردنی زانست و زانیاری و گفتوگۆی ژیاری و سیاسی و كۆمەڵایەتی و دەروونی و ...هتد . زۆر جار پێویستیمان بە گرنگی ڕازیكردن دەبێت بیردەكەینەوە چۆن قەناعەت بە بەرامبەرەكەمان بكەین ، مەبەستەكانیش جیاجیان بۆ نموونە سیاسەتمەدارێك پێویستییەتی تاكو دەنگی پێبدەن لە هەڵبژاردن و بازرگانێك وەیا خاوەن پیشەیەك پێویستییەتی تاكو كڕیاری زۆرتر بۆخۆی رابكێشێت ، ئەمانەش هەموو پێویستیان بە كردەی ڕازیكردن هەیە تاكە لە كارەكانیاندا سەركەون . لەم توێژینەوەیەدا ڕازیكردن و ئاڕاستەكردنی جەماوەر بە هۆی چەند کارامەییەک باس دەكەین ،بۆیە هەوڵدەدەین كاریگەری تەكنیك و شێوازەکانی ڕازیکردن لە ڕێكلامی بانگێشەی هەڵبژاردن و هێزی لە ڕازیكرنی جەماوەر و سەركەوتنی لە ڕێكلامی بانگێشەی هەڵبژاردندا بخەینەڕوو . لە بەشی یەکەم ناساندنێک بۆ چەمکی ڕازیکردن کراوە و هەنگاو و ستراتیجیەت و بنەماکانی کارکردنی باسکراوە ، کاریگەری ڕازیکردن لەسەر بیر و کاردانەوەی کردە دەروونیەکانی خراوەتەڕوو . لە بەشی دووەمدا بابەتەکانی ڕێکڵام و هێز و ڕەگەز و ئامانج و كاریگەری ڕێکڵام باسکراوە ، هەنگاوەکانی دیزاینکردنی ڕێکڵام لە بانگێشەی هەڵبژاردن و قۆناغەکانی ڕازیکردن خراوەتەڕوو .
مۆرفۆلۆجیی بنچینەیی/ بنجی لە زمانی کوردیدا
Authors: محی الدین بازیان , پ. د. سەباح ڕەشید قادر  , پ. ی. د. ئازاد ڕەمەزان عەلی  
Published: December 2024

ئەو زمانانەى لە پەيوەنديدايە لەگەڵياندا، وەرگرتنى ئەزمونەكانيان، لە هەمويان گرينگتر تواناى مەعريفى قسەكەرى زمانەكە خۆى. مۆرفۆلۆجیی بنجى لە جياوازەكانەوە، واتە لە پۆلى مۆرفۆلۆجیى جياوازەوە، ئەو بۆچونە پشت بەو بيرۆكەيە دەبەستێت، كەوا هەندێ بنەماى باوی نمونەيى و ئاسانتر بۆ بەكارهێنانى زمانەكە و فێربونى هەن. دەستنيشانكردنى ئەو بنەمايانە، بەپێى دەستە پێوەرێك دەبێت، كەوا مەزەندە دەكرێت، كە گرينگى خۆیان لە چێوەى سيستەمەكانى مۆرفۆلۆجيدا هەبێت، بە وێنەى زەلال بون / ڕەوانى زمانەكە (Transparency) ، بە بەرهەمى (Predncyioity) و پەيكەردارى (Iconicity). يەكێك لە كليلەى مەبەستەكانى ئەو تيۆرە، يان بۆچوونە، ئەوەيە كە لێكدانەوە و وەسفێك بۆ بازنەيەكى فراواندا بەكارهاتووە، لە چێوەى دياردە مۆرفۆلۆجيیەكاندا، كە گەردانكردن ، داڕشتن، لێكدان و بەنوسەككردن لەخۆدەگرێت، هەروەها گەشە بە هەندێ پۆل وشەسازى بنچينەيى (بنجى)، كە ناونيشانى ئەو توێژينەوەى ئێمەيە، بريتييە لە چێوەيەكى كاركردن بۆ لێكدانەوە و بەراوردكردنى مۆرفۆلۆجیى لە ميانەى زمانە ئەوە بكات، بۆچى هەندێ لە زمانەكان لە زمانى تر قالبە ( چێوەداڕشتنە) بنجييەكانيان لە زمانێكى تر زياترە، ئەوەش دەكرێت بە هەندێ هۆكارى، وەكو: لايەنى مێژوويى زمانەكە، جۆرى ى نوێى سيستەمى مۆرفۆلۆجى دەدات
مێژوو وشوێنه‌وارى کۆنترین قوتابخانه لە زاخۆ نۆژه‌نكردنه‌وه‌ وپاراستنى
Authors: جەميل جەمال , ئەحمەد د. زياد , خورشيد د. عەبدوڵا 
Published: December 2024

بيناى ئه‌م قوتابخانه‌ يه‌كێكه‌ له‌ قوتابخانه‌ كۆنه‌كان كه‌وتۆته‌ ناوه‌ندى شار‌ى زاخۆ به‌ پێى توێژينه‌وه‌كان بيناييه‌كه‌ له‌ دوو به‌ش پێكهاتووه‌ به‌شه‌ كۆنه‌كه‌ى بيناى شوێنه‌وارى قشله‌كه‌يه‌ به‌شه‌ كه‌ى ترى كه‌له‌پوورييه‌ له‌ كاتى كردنى به‌ قوتابخانه‌ بۆى زياد كراوه‌ بووه‌ به‌به‌شێك له‌ مێژووى بيناييه‌كه‌ له‌ لايه‌ن خه‌ڵكى زاخۆوه‌ وه‌كو ناوه‌نديكى پێگه‌ياندنى هۆشيارى و ڕۆشنبيرى شاره‌كه‌ دا ده‌نرێت، بۆيه‌ بير له‌ نۆژه‌نكردنه‌وه‌ى كراوه‌ له‌ ساڵى (2020ز)ى بووجه‌ى بۆ ته‌رخانكراوه‌ له‌ لايه‌ن حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان كه‌وتووته‌ بوارى جێبه‌جێ كردنه‌وه‌، به‌ شێوه‌يه‌كى زانستى كارى نۆژه‌نكردنه‌وه‌ى وچاككرنه‌وه‌ ى بۆ كراوه ‌به‌ چه‌ند قۆناغێك‌، به‌ڵام نه‌توانراوه‌ به‌ ته‌واوى هه‌موو قۆناغه‌كانى جێ به‌جێ بكرێت.
ئەم توێژينه‌وه‌ ڕۆشنایی دەخاتە سەر گرنگى و ڕۆڵى بيناسازى له‌ شاری زاخۆ ، ئەوەش دەزانرێت کە بينا شوێنەواری و كه‌له‌پوورييه‌كانى شاره‌كه‌ هەڵگری بەهاى هونەری وجوانکاری ومێژوویی وشارستانين، ڕەنگە بينا شوێنەوارییەکان هه‌ڵگرى هيچ نوسراو نه‌خش رازانه‌وه‌و نيگارێك نه‌بن، بەڵام بينايه‌كه‌ ساده‌ش بێ نوێنەرایەتی بەهایەکی زانستی و ڕۆشنيرى رابردوو دەکان. ئامانج له‌ نۆژه‌نكردنه‌وه‌ بينا كۆنه‌كان ده‌رخستنى جوانکاری وهونەری ومێژوویی ئەم شوێنه‌وارانه‌يه‌، هەروەها پاراستنیان بەپێی یاسا پەسەند کراوه‌كه‌ له‌ لايه‌ن په‌رله‌مانى هه‌رێمى كوردستان، له‌ ئاستى جيهان چه‌ندين ڕێکەوتننامە نێودەوڵەتی هه‌يه‌ ده‌ربارى كارى نۆژه‌نكردنه‌وه‌ وچاككردن وپاراستنى‌ وەک جاڕنامەی (فینیسیا)ی ساڵی (١٩٦٦ز)ى، پرۆسەی نۆژەنکردنەوەی بينا شوينه‌وارييه‌كان وەک یەکێک لە كاره‌ زانستييه و پسپۆرييه‌كان ديارى كراوه‌كان ئەمانەش ئاماژەن بۆ ئەوەی کە کارەکانی نۆژەنکردنەوەی بينا شوێنه‌وارييه‌كان ڕێکار گەلێکن پەیوەندییان بە مادەی دێرین و هەڵگری توخمە هونەری و جوانکاریەکانەوە هەیە، پێویستە له‌ شێواز و هێڵكارييه‌كه‌ى خۆى تێبگەین و ڕه‌گه‌زه‌كانى شی بکەنەوە.
ئه‌م توێژينه‌وه‌يه‌‌ ڕۆڵێكى گرنگى ده‌بێ له‌ سنورى شارى زاخۆ، چونكه‌ خاوه‌نى پاشماوه‌يه‌كى جۆراوجۆرى بيناسازييه‌ له‌ ئێستا دا پێويستى به‌ كارى نۆژه‌نكردنه‌وه‌ وپاراستن وشي كردنه‌وه‌ وخستنه‌ ڕووى هه‌يه‌ وه‌ك شوێنێكى شوێنه‌وارى و گه‌شت وگوزارى.
ململانێی نه‌ته‌وایه‌تی له‌ رۆمانی كوردیدا ماوه‌ی پێش راپه‌رین
Authors: ڕەحمان د.عەبدوڵا 
Published: December 2024

ململانێی نه‌ته‌وایه‌تی ره‌گ و ریشه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بوونی نه‌ته‌وه‌ و پاراستنی قه‌واره‌كه‌ی و تێكۆشانی له‌پێناو مانه‌وه‌ی و سه‌ربه‌خۆبوونیدا، له‌مه‌شدا جیا له‌رێگه‌ی جه‌نگ و به‌رپاكردنی شۆڕشه‌كان، ئه‌ده‌بیش رۆڵی خۆی ده‌گێڕێت و به‌شێك له‌ ئه‌ركه‌ نیشتمانییه‌كان جێبه‌جێ ده‌كات، به‌تایبه‌تیش نووسه‌ران وه‌كو تاكێكی ناو كۆمه‌ڵگه‌، ئیتما نه‌ته‌وه‌ییه‌كانیان ده‌رگایان بۆ واڵا ده‌كات تا له‌رێگه‌ی ئه‌ده‌به‌وه‌ ململانێیه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان به‌ڕێوه‌ببه‌ن. له‌ پێش راپه‌ڕین به‌هۆی ئه‌و بارودۆخه‌ی كه‌ گه‌لی كورد تێیدا بووه‌، ئه‌ده‌ب و له‌نێویشاندا رۆمان رێگه‌یه‌ك بووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ململانێیه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ تێیدا به‌رجه‌سته‌ بكرێت و رۆماننوسانیش له‌ته‌ك خه‌بات و تێكۆشانی نه‌ته‌وه‌یه‌كه‌یاندا بوونه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌رگری له‌مانه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌كه‌یان بكه‌ن. به‌تایبه‌تیش ئه‌و رۆماننوسانه‌ی كه‌ له‌شاخ بوونه‌ ئازادانه‌تر توانیویانه‌ بیروڕایه‌كانیان ده‌رببڕن و ده‌قی رۆمانه‌كانیان له‌سه‌ر بنچینه‌ی ململانێی نه‌ته‌وه‌یی دابرێژن. ئه‌و ململانێیه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ له‌ رۆماندا باشتر و گونجاوتر گوزارشتی لێكراوه‌، چونكه‌ ده‌قی رۆمان جیا له‌وه‌ی په‌خشانئامێزه‌، له‌هه‌مانكاتدا پانتاییه‌كی فراوانی هه‌یه‌ كه‌ له‌رێگه‌ی دروستكردنی كاره‌كته‌ری جۆراجۆر و رووداوه‌وه‌ جێگه‌ و پێگه‌ی ململانێی نه‌ته‌وه‌یی ده‌كرێته‌وه‌. له‌م رووه‌و رۆمانه‌كانی پێش راپه‌ڕین به‌ بنچینه‌یه‌ك بۆ گوزارشتكردن له‌ ململانێی نه‌ته‌وه‌یی داده‌نرێن.
کاریگەری تاوانی ئەنفال لەسەر ژنانی بەجێماویی سنووری قەزایی چەمچەماڵ ١٩٨٨-٢٠٠٠
Authors: کەریم سۆزان , هۆشیار هەژار 
Published: December 2024

ئەنفال یەکێکە لەو تاوانانەی حکومەتی عێراقی دژی گەلی کورد لە باشووری کوردستان ئەنجامی داوە، ئەو تاوانە کاریگەرێکی نەرێنی لە سەر کەس وکاری بە جێماوی ئەنفال، بە تایبەت ژنان بەجێ ھێشتوە، ئەم توێژینەوەیە ئامانجی خستنەڕووی تاوانی ئەنفالە و بارودۆخی سەختی ژیانی ژنانی بەجێماوی ئەنفالە. بە پشت بەستن بە سەرچاوەی زانستی و هەروەها چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەو کەسانەی کە خۆیان ڕزگاربووی تاوانی ئەنفالن، بە خێوکەری خێزان بوون .
ناوەرۆکی توێژینەوەکە، لە پێشەکی و سێ بەش سەرەکی ئەنجام پێکهاتووە، هەربەشێکی دابەشی چەند باسێک کراوە، لە بەشی یەکەمدا باسی مێژوو وجوگرفیا ی قەزایی چەمچەماڵ کراوە، لە باسی دوومدا، زاراوی ئەنفال و سیاسەتی حکومەتی عێراق لە ئەنجامدانی شاڵاوەکانی ئەنفال خڕاونەتەڕوو، باسی ئەنفال وەکو تاوانێکی نیودەوڵەتی کراون، لە باسی سێیەم کاریگەری تاوانی ئەنفال لە سەر ژنانی بەجێماویی سنووری چەمچەماڵ (١٩٨٨-٢٠٠٠) کراون. لە هەر باسێکدا، لایەنی کۆمەلایەتی وئابووری و دەروونی ئاماژەی پێکراوە.
لە ئەنجامدا دەتوانرێت بوترێت ئەنفال تاوانێکی بە بەرنامەوپلان بوو، ئامانجی ‌حکومەتی عێراقی لە ناوبردنی تاکی کورد و خاکەی و تێکدان شیرازەی کۆمەڵگای کورد بوو .
كێڵگە واتاییەكان لەشیعرەكانی عەبدوڵڵا پەشێودا
Authors: عوسمان د. پەروین 
Published: December 2024

توێژينه‌وه‌كە به‌ناوى (كێڵگە واتاییەكان لەشیعرەكانی عەبدوڵڵا پەشێودا)یە وكێڵگە واتاییەكان، بریتیین لە كۆمەڵە وشەیەك، كە واتاكانیان پەیوەندییەكی نزیكیان بەیەكەوە هەیە، و تێداكێڵگە بەكارهاتووەكانی نێوشیعرەكانی شاعیر عەبدوڵڵا پەشێو شیكراونەتەوە. تويژينه‌وه‌كه‌ سوود له ‌ڕێبازى په‌سنى وه‌رگيراوه‌ و بۆڕاده‌ و ڕێژه‌كانيش پشتى به‌ئامار به‌ستووه‌ ، ناوه‌رۆكى توێژينه‌وەكەش‌، جگه له‌ پێشه‌كى، له دوو به‌ش‌ پێكدێت، ‌به‌شى يه‌كه‌م ئه‌مانه‌ له‌ خۆ ده‌گرێت: چەمك و پێناسەی كێڵگە واتاییەكان، كورتەیەك لەبارەی تیۆری كێڵگە واتاییەكانەوە، بنەماو پێوەرەكانی تیۆری كێڵگە واتاییەكان، پەیوەندییە واتاییەكان و پەیوەندییان بە كێڵكە واتاییەكانەوە. له‌به‌شى دووه‌ميشدا باس له‌مانه‌ ده‌كرێت: شیكردنەوەی كێڵكە واتاییەكان لە شیعرەكانی عەبدوڵڵا پەشێودا و ئامار و شیکردنەوەی و پۆلینكردنی كێڵگە واتاییەكان له‌ شيعره‌كانى عەبدوڵڵا پەشێودا. له‌كۆتايدا ئه‌نجام و پێشنياز و ڕاسپارده‌ و وشه‌كليلييه‌كان و ليستى سه‌رچاوه‌كان له‌گه‌ڵ كورته‌ى توێژينه‌وه‌ به‌ زمانى عه‌ره‌بى و ئينگليزى خراونه‌ته‌ ڕوو.
كاریگەرى بزاڤى ڕۆشنبیرى هونەریی و ڕەنگدانەوەى لەسەر پێشكەوتنى گۆرانى و موزیكى كوردى (تایەرتۆفیق، عەلى مەردان، حەسەن زیرەک) بەنمونە
Authors: كمال د. چیایى , ئەنوەر هەنگاو 
Published: December 2024

ئەم لێكۆلینەوە جەخت لە كاریگەرى و پێشكەوتنەكانى بزاڤى ڕۆشنبیرى هونەریى گۆرانى و موزیك و كاریگەریە دەرەكیەکان دەکات، ئەم كاریگەریانەش لەڕێگاى گۆرانیەكانى هونەرمەندان عەلى مەردان، حەسەن زیرەك، تاهیر تۆفیق لەسەر هونەرمەندان و گۆرانى بێژ و موزیك زانانى هەرێمى كوردستان زیاتر دەردەكەوێت، لەڕێگەى سێ تەوەرى سەرەكى، كەئەمانەن: تەوەرى یەكەم بەخستنەڕووى كێشە و گرفت و ئامانج و گرینگى و پێشبینیەكانى لێكۆلینەوە، هەروەها دیاریكردن و دەست نیشانكردنى ڕێبازى لێكۆڵینەوەكە بەپێى كات و شوێنى دیاریكراو دەست پێدەكات.
تەوەرى دووەم تایبەتکراوە بە خستنە ڕووى ناوەڕۆكى لێكۆڵینەوە، هەموو ئەم پەیوەندیانە خراونەتەڕوو کەلە توێژینەوەكانى هاوشێوەدا باس نەکراون، هەموو ئەمانەش لەڕێگاى گۆرانیەكانى هونەرمەندان عەلى مەردان و حەسەن زیرەك و تاهیر تۆفیق کاریان لەسەرکراوە، هەربۆیەش بەپێویستمان زانى كورتەیەكیش لەسەر ژیان و كارو چالاكى یەكانى ئەم هونەرمەندە مەزنانە بخەینە ڕوو بۆ زیاتر ڕونكردنەوە و دەركەوتنى ئەم ڕەنگ دانەوە و كاریگەریانەى كە لە ڕێگاى ئەم بزاڤە ڕۆشنبیرى و هونەریە كەوتۆتە سەر هونەر و هونەرمەندانى شارى هەولێر و ناوچەكانى ترى كوردستان ڕوونبکەینەوە.
لە تەوەرى سێ یەمیشدا بەشێك لە ئەنجامى لێكۆڵینەوە كەمان خستۆتە ڕوو، لەگەڵ هەندێك لە پێشنیار و ڕاسپاردە بۆ لایەنى پەیوەندیدار و توێژەرانى ترى بوارى هونەرى بەگشتى و گۆرانى و موزیك بەتایبەتى وەك بەرچاو ڕونیەك بۆ بەرەو پێشبردن و ئەنجامدانى لێكۆڵینەوەى هاوشێوە.
شانۆ و شیعری شانۆیی له‌ بواری فێركردندا شیعره‌ شانۆییه‌كانی شوان ئه‌حمه‌د به‌ نموونە
Authors: محەمەد عومەر , عەبدولڕەحمان د. هێرۆ 
Published: December 2024

ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ به‌ ناونیشانی (شانۆ و شیعری شانۆیی لە بواری فێرکردن) دایه‌. شيعره‌ شانۆییەکانی شوان ئه‌حمه‌د به ‌نموونه وه‌رگیراوه‌‌. هه‌وڵێكه‌ بۆ ناساندنی شانۆ و شیعری شانۆیی منداڵان، هه‌وڵمانداوه‌ كاریگه‌رییه‌كانی ئه‌مجۆره‌ شیعره‌ له‌‌ ڕووی په‌روه‌ردەیی‌ و فێركردنه‌وه‌ له ‌سه‌ر منداڵان ڕوون بكه‌ینه‌وه‌. پەروەردە و فێركردن، كە كەناڵێكی هەر گرنگی پێگەیاندنی كۆمەڵایەتییە، لە ڕێگەیەوە منداڵان بۆ ژیانی نێو كۆمەڵگا ئامادە دەكرێن. شانۆ و شیعری منداڵانیش فاكتەرێكی گرنگی پەروەردە و فێركردنە، كاریگەری گەورەی هەیە، لە گەشەپێدانی كەسایەتی منداڵان و ڕۆشنبیركردن و فراوان بوونی ئاسۆی بیركردنەوەیان، بە تایبەتی لە قۆناغەكانی باخچە و خوێندنی بنەڕەتی. لەو ڕێگەیەوە دەتوانرێت پەیامی پەروەردەیی باشتر بكات و فێركردن چالاكتر ببێت، چونكە لەو قۆناغەدا منداڵان زیاتر لە ڕێگەی بینین و لاسیكردنەوەوە فێردەبن، تا چەندیش ئەوەی دەیبینێت سەرنجڕاكێشتر بێت، زیاتر چێژی پێ دەبەخشێت و زووتر وەردەگرێت و لاسایی دەكاتەوە. منداڵان لە شانۆ و شیعری شانۆیی بە بەشداری كردن، یاخود بینینی چێژ و خۆشی وەردەگرن، ئەمەش وادەكات فاكتەرێكی فێركردنی كاریگەر بێت، بۆ گەیاندنی هەر پەیام مەبەستێك بە منداڵان لەو قۆناغەدا. ئەم توێژینەوەیە كاریگەرییە پەروەردەیی و فێركارییەكانی شیعری شانۆیی (ژینگە و پاڵەوانی جەنگەڵ)ی شوان ئەحمەدی دەرخستووە، لەگەڵ هەموو ئەو لێكەوتانەی لەسەر منداڵ هەیەتی. توێژینەوەیەكە لە پێشەكی و دوو بەش پێكهاتووە.