OSTEOPOROZUN MEDİKAL TEDAVISINDE KULLANILAN İLAÇLAR VE YAN ETKİLERİ
Authors: DOĞANYİĞİT KUZAN Nursel , KESKİN Esra Dilek 
Published: March 2020

OSTEOPOROZUN MEDİKAL TEDAVİSİNDE
KULLANILAN İLAÇLAR VE YAN ETKİLERİDRUGS USED FOR MEDİCAL TREATMENT OF
OSTEOPOROSIS AND THEIR SIDE EFFECTS Nursel DOĞANYİĞİT KUZAN,
E Dilek KESKİNKırıkkale Üniversitesi
Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Corresponding Author: Dr. Nursel DOĞANYİĞİT
KUZANE-mail: nurseldoganyigit@gmail.comGSM: 0506 704 61 64 ÖZETOsteoporoz
tedavisinde antirezorbtif ve anabolik
ajanlar olmak üzere geniş bir aralıkta ilaç grubu vardır. Tedavinin amacı,
kemik formasyonunu arttırmak ve aşırı kemik rezorbsiyonunu önlenmektir.
Postmenopozal osteoporoz ve diğer metabolik kemik hastalıklarında Bifosfonatlar
en yaygın kullanılan ilaçlardır. Bu nedenle Bifosfonat (BF) yan etkilerine
geniş yer verilip, Denosumab ve Teriparatit kullanımı sırasında gelişen yan
etkilerine yer verilecektir. Tedavide yaygın olarak kullanılan BF, Denosumab ve
Teriparatitin yan etkilerinin yakından takibi önemlidir. Anahtar
kelimeler: Osteoporoz, kırık, tedavi, yan etki ABSTRACTA
wide range of medications including both antiresorptive and anabolic agents are
available in the medical treatment of osteoporosis. The aim of treatment is to
increase bone formation and to inhibit excessive resorption. Bisphosphonates
are the most commonly used drugs in postmenopausal osteoporosis and other
metabolic bone diseases. Therefore, the side effects of bisphosphonate (BF)
will be discussed extensively, also the side effects of Denosumab and
Teriparatide will be indicated. Close monitoring of side effects of BF,
Denosumab and Teriparatide which are commonly used in treatment is important.Keywords:
Osteoporosis, fracture, treatment, side effect GİRİŞOsteoporoz,
düşük kemik kütlesi ve kemik dokusunun mikroyapısının bozulması sonucu kemik
kırılganlığının ve kırık olasılığının artması ile karakterize sistemik bir
hastalıktır. Tanı alan hastaların medikal tedavisinde antirezorptif ve anabolik
ajanlar olmak üzere geniş bir aralıkta ilaç grubu bulunmaktadır. Osteoporoz
tedavisine güncel yaklaşımda; kırık riskini azaltmak için ilk seçenek
antirezorptif ilaçlardır. Anabolik ajanlar genellikle şiddetli osteoporozu olan
hastalarda önerilir. Her iki gruptaki ilaçların da başta gastrointestinal
sistem, çene osteonekrozu (ÇON), patolojik kırık olmak üzere çok sayıda yan
etkileri mevcuttur. Derlememizde en sık kullanılan ilaçlar olarak antirezorbtif
ajanlardan bifosfonatlar, denosumab ve raloksifen; anabolik ajanlardan
teriparetidin yan etkileri ele alınacaktır. BİFOSFONATLAR Bifosfonatlar, genelde iyi tolere edilen,
güvenilir ilaçlar olmalarına rağmen ilaç alımını takiben bazı hastalarda
gastrointestinal sistem (GİS) ve böbrek fonksiyonları üzerine olumsuz etkileri
ve influenza benzeri, akut faz reaksiyonu izlenebilmektedir. İntravenöz (İV)
Zoledronik asit uygulanan hastalarda atriyal fibrilasyon tanımlanmış ancak
takip eden çalışma ve analizlerde BF ile ilişkisi net olarak ortaya
konmamıştır. Aynı şekilde BF kullanımı ile çene osteonekrozu (ÇON), özofagus
kanseri ve atipik femur kırığı arasında olası düşük riskli bir ilişki
bulunmaktadır. Ancak bu yan etkilerin net olarak belirlenmesi için çok merkezli
prospektif, randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır. Kemik yıkımının güçlü
inhibitörleri olan BF’lar etkilerini osteoklast (kemikte yıkımı gerçekleştiren
hücreler) aktivitesini ve sayısını azaltarak gösterirler. Taşıyıcı lipitlere
düşük affiniteleri ve hücreler arası geçişi engelleyen negatif polariteleri
nedeniyle barsaklardan emilimleri düşüktür ve oral alınan dozun ancak %0,6-%3’ü
emilir. Kısa sürede plazmadan temizlenen BF’ların %50’si kemiklerde yoğunlaşır.
Diğer dokulara geçişleri düşük olduğundan yan etki potansiyelleri de düşüktür.
Plazmada kalan diğer kısım metabolize olmadan idrar yoluyla atılır. BF’ların
vücutta yarılanma ömürleri oldukça uzundur, örneğin alendronatın insanlarda
terminal yarı ömrünün on yılı aştığı hesaplanmıştır ve bu durum alendronatın
ilaç kesilmesinden sonra bile kemiklerden salınımının devam ettiğini ortaya
koymaktadır. Literatürde
Alendronatın 3-10 yıl, risedronatın 3-5 yıl, ibandronatın 3 yıl süreli
kullanımı sonrası oluşan yan etkilerin ve ilaç bırakma oranlarının plasebo ile
benzer olduğu gösterilmiştir. HORIZON çalışmasında Zoledronik asitin 3-6 yıl
kullanımı değerlendirilmiş ve plasebo ile karşılaştırılmıştır. Zoledronik asit
kullanan grupta yan etki görülme sıklığı plasebo grubundan daha yüksek bulunmuş
olsa da ilaç bırakma oranları arasında plasebo grubu ile fark
gösterilememiştir. Farklı BF’ların etkinlik ve güvenilirlik yönünden birebir
karşılaştırıldığı çalışma sayısı azdır, MOTİON çalışmasında ise haftalık 35 mg
alendronat ile aylık 150 mg ibandronat kullanımı karşılaştırılmış, influenza
benzeri hastalık gibi kısa süreli olayların ibandronat grubunda daha fazla
olduğu bildirilmiştir.Bifosfonatlar
kullanımı sırasında subtorakanterik veya diafizal kırıklar, ÇON, influenza
benzeri semptomlar, eklem veya kas ağrıları, atriyal fibrilasyon, renal ve
gastrointestinal sitem (GİS) komplikasyonları, özofagus kanseri ve oküler
inflamasyon gibi yan etkiler görülebilir. Atipik
Femoral Kırık Bifosfonat
kullanan hastalarda atipik femoral ve diafizal kırık vakaları bildirilmiştir,
ancak BF kullanımı ve kırık gelişimi arasındaki ilişki net değildir. Klinik
pratikte kırık gelişmesinden birkaç ay önce başlayan kalça bölgesinde ağrı
şikayeti olabilir. Genellikle hastalarda kırığa neden olabilecek travma öyküsü
bulunmaz ve bazı olgularda bilateral kırıklar gelişebilir. Radyolojik görüntüde
kortikal hipertrofinin olduğu bölgede unikortikal ayrılma ile birlikte basit
transvers veya kısa oblik kırık izlenir. Boonen ve arkadaşları Danimarka’da
16.000 kalça kırığı olgularını değerlendirdikleri çalışmalarında subtrokanterik
kırıkların, alendronatın yan etkisi olmasından çok, osteoporozun sonucu olarak
ortaya çıkabileceğini belirtmişlerdir. Somford ve arkadaşlarının yaptığı
çalışmada ise 3 yıl boyunca 3412 kalça kırığı olan hastayı değerlendirmişler,
bunlardan 50 yaş üstünde olanlarının sadece %1’inde subtrokanterik kırık olduğu
ve bunların da %90’ının kırık oluştuğu
dönemde alendronat kullanmadığını tespit etmişlerdir. Bildirilen olgularda
diabetes mellitus, kronik steroid kullanımı, aynı tarafta kalça veya dizde
ciddi osteoartrit gibi diğer predispozan faktörlerin de olması nedeniyle
kırıkların etyopatogenezde alendronat sorumlu tutulamamıştır. FIT, FLEX ve
HORIZON-PFT gibi uzun süreli BF kullanımı ile ilgili çalışmaların retrospektif
değerlendirilmesinde de 10 yıl BF kullanan kadınlarda subtrokanterik ve
diafizal kırıkların nadiren ortaya çıktığı ve kırıkların BF ile
ilişkilendirilmesinin mümkün olmadığı bildirilmiştir. Bifosfonat kullanımı ile
atipik femoral ve diafizal kırık arasındaki ilişki net olarak ortaya konamasa
da, günlük pratiğimizde 3-5 yıllık BF tedavisi sonrası hastalar yeniden
değerlendirilmeli ve gereklilik halinde ilaç kullanımına ara verilmelidir.
Hastaların rutin kontrolleri sırasında kalça ve kasık ağrısının sorgulanmalı,
şüphe duyulması halinde radyografi çekilmesi ileri tetkikler ile kırıkların
erken dönemde fark edilmesi sağlanmalıdır.Çene
OsteonekrozuBifosfonat
kullanımına bağlı çene osteonekrozu (ÇON), osteoporoz tedavisinin de
yaygınlaşmasıyla giderek artan klinik öneme sahiptir. Çene osteonekrozu oral
kavitede en az 8 haftadır devam eden nekrotik kemik varlığı ile karakterize, oral veya perioral bölgede yumuşak doku
şişliği, ağrı, kanama, pürülan akıntı ve fistülleşme, halitozis (ağız kokusu),
alt dudakta parestezi ve diş kaybı ile kendini gösteren klinik bir tablodur.
Normal popülasyonda ÇON görülme sıklığı yılda 1/100,000’in altındadır. Bu rakam
BF kullanan onkolojik hastalarda %2 -11, osteoporozlu olgularda ise 1/10,000
-1/100,000 arasında değişmektedir. İnvazif dental tedavi, yüksek doz İV BF
tedavisi alan onkolojik, kemoterapi ve immunsupresyon uygulanan hastalar,
periodental hastalıkları, AIDS olanlar ve sigara kullananlar ÇON gelişimi için
riskli grupta yer almaktadırlar. Postmenapozal osteoporoz tedavisi için BF
kullanan hastalarda ise görülme sıklığı çok daha düşüktür. Postmenapozal
osteoporozda Alendronat, risedronat ve ibandronat tedavisi ile ilgili yapılan
hiçbir klinik çalışmada ÇON olgusu bildirilmemiştir. Yaklaşık 8.000 olgu ile
yapılan HORİZON çalışmasında ise hem zolendronik asit hem de plasebo grubunda
sadece birer olguda ÇON ile uyumlu semptom ve bulgular ortaya konmuştur ve
uygun tedavi sonrası klinik tablo düzelmiştir. Osteoporoz tedavisinde
kullanılan dozlarda BF kullanımı ile ÇON arasındaki ilişki, prospektif
kontrollü çalışmaların yeterli olmaması nedeniyle henüz açıklığa
kavuşturulamamış olsa da klinisyenlerin BF tedavisi öncesi oral yakınmaları
sorgulaması, son bir sene içinde diş hekimi muayenesi yaptırmamış olgularda
tedbirli davranması önerilebilir. Bifosfonat kullanan olgularda dental cerrahi
planlanması halinde 3 ay önce BF’ların kesilmesi ve oral mukoza tamamen
iyileştikten sonra tekrar ilaca başlanması, hastaların ağız bakımı için eğitimi
almaları önerilmektedir. Ancak, dental cerrahi ÇON gelişiminin önlenmesi için
antirezorptif tedaviye ara verilmesi veya bekleme periyodunun ne kadar olması
gerektiğine dair elimizde yeterli kanıt mevcut değildir. Bifosfonatların
kesilmesinin ÇON gelişim riskini azaltmayabileceği bununla beraber osteoporoz
tedavisinin sonuçları üzerinde olumsuz etkisi olabileceği belirtilmiştir. Zira
hangi hastada ÇON gelişeceğini belirleyen geçerli bir tanı yöntemi
bulunmamaktadır. Ancak önemli risk faktörleri olan hastalarda BF tedavisinin
kesilmesinin gerekebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Sigara kullanımının
bırakılması, alkol alınımın sınırlanması, oral hijyenin korunması ve düzenli
diş hekimi kontrolü ÇON riskinin azaltılmasında uygulanabilecek optimal
yaklaşımlardır. Sonuç olarak BF tedavisine devam edilmesinin yararları ve
zararları bireysel olarak değerlendirilmelidir.Gastrointestinal
Yan Etkiler ve Özofagus KanseriKlinik
pratikte Oral BF kullanan hastalarda en sık karşılaşılan sorular GİS ile
ilgilidir. Bifosfonatların GİS’ten çok az miktarda emilmesi yüksek miktardaki
BF’ların GİS mukozası ile temas etmesine neden olur. Mukozal irritasyon bulantı, kusma, epigastrik ağrı, yanma, reflü ve dispepsi gibi istenmeyen
etkilere yol açabilmektedir. Literatürde
oral BF kullanımının plasebo ile karşılaştıran çok merkezli prospektif
randomize çalışmalarda BF kullanımı sonucu karşılaşılan GİS problemlerin
plasebo ile benzer oranda olduğu tespit edilmiştir. FİT çalışmasında alendronat
ve plasebo, VERT çalışmasında ise
Risedronat ve plasebo alan hasta grupları karşılaştırılmış ve GİS yan etki
açısından fark bulunmamıştır. HORİZON çalışmasında ise İV zoledronik asit ile
plasebo alan gruplar karşılaştırılmış bulantı, kusma, ishal, üst abdominal ağrı
ve dispepsi gibi GİS yan etkilerin zolendronik asit grubunda daha sık görüldüğü
bildirilmiştir. Daha nadir görülen ancak ciddi seyirli özofajiyal ülserasyonun
oral pamidronat ve alendronat kullanımından sonra daha sık görülmektedir. Diğer nadir ve
mortaliteye neden olabilecek komplikasyon olan ise özefagus kanseridir. 1995-2008 tarihleri arasında Amerika Birleşik
Devletleri’nde özofagus kanseri gelişmiş olguların taranması sırasında 21 olguda
ise özefagus kanseri gelişiminden sorumlu ilacın alendronat olduğu, 2 olguda
ise ösefagus kanseri gelişimine uygun prekanseröz doku tespit edilmiştir. Yine
aynı yayında Avrupa ve Japonya’dan bildirilen olgular değerlendirilmiş 31
olguda Barrett özofagus gibi risk faktörleri tespit edilmiş olsa da tüm vakalar
için ortak risk faktörleri belirlenememiştir. Bazı vakalarda ise tanı
konmasından yaklaşık 6 ay önce başlanan alendronatın kanser gelişim sürecine
etkisi tartışılmaktadır. İngiltere’de yapılmış başka bir çalışmada ise;
1995-2005 yılları arasında özofagus, mide ve kolorektal kanser tanısı almış
sırasıyla 2954, 2018 ve 10641 olgu incelenmiş ve yaşlı popülasyonda %1 olan
özofagus kanserinin 5 yıllık insidansının oral BF kullanan kişilerde, %2’ye
yükseldiği tespit edilmiştir. Ayrıca bu
riskin yaklaşık 5 yıl kullanımdan sonra daha da arttığı bildirilmiştir. Ancak
diğer GİS kanserleriyle ilişki bulunamamıştır. Bu nedenle BF’lar özefagus
hastalığı ya da disfajisi olan hastalarda BF kullanımından kaçınılması önerilmektedir.Renal
Yan EtkilerBifosfanatların
vücutta eliminasyona uğramadan, glomerüler filtrasyon ve proksimal tübuler
sekresyon yoluyla böbreklerden atılırlar. İntravenöz tedavilerde erişilen
yüksek BF kan konsantrasyonları, akut renal sorunlara yol açabilir. Oral
BF’ların terapötik dozlarında bu etkiye rastlanmamıştır. Ancak kreatinin
klirensi 30 ml/dk’dan düşük vakalarda, BF tercih edilmemesi uygundur. Yapılan
plasebo kontrollü çalışmalarda renal yan etkiler bakımından alendronat,
risedronat ve ibandronatın plasebo ile benzer olduğu bildirilmiştir. Zoledronik asitin osteoporoz tedavisinde
kullanımı ile 9 ila 11. günlerde hafif ve geçici serum kreatinin yüksekliği
izlenebildiği ve kreatin yüksekliğinin kalıcı olmadığı, renal yan etkilerin
plasebo ile benzer olduğu bildirilmiştir. Fakat zolendronik asitin yüksek doz
kullanımını gerektiren; metastatik kemik hastalıkları, maligniteye bağlı
hiperkalsemi gibi durumlarda, renal sorunlar ile birlikteliği mevcuttur. Tedavi
öncesi böbrek fonksiyon testlerinin yapılması, ilaç infüzyonunun uzun sürede
yapılması ve uygun doz ayarlamaları ile renal yan etki gelişme olasılığı
minimuma indirilebilir. İnfluenza
Benzeri SemptomlarYüksek
ateş, titreme, miyalji ve artralji gibi özellikle pamidronat, zoledronik asit
ve ibandronatın İV kullanımı ile ilişkilendirilen kısa süreli akut faz
reaksiyonları ortaya çıkabilir. Semptomlar infüzyondan 28-36 saat sonrasına
kadar görülebilirse de 2-3 gün içinde kendiliğinden geçer. Tekrarlayan
infüzyonlarda ise bu tip semptomların görülme sıklığı ve şiddeti azalır. Tedavi
öncesi Asetaminofen kullanımı
semptomların ortaya çıkışını önleyebilir ya da kısaltabilir. Kemik,
Eklem veya Kas AğrılarıBifosfonat
tedavisine başlandıktan günler, aylar veya yıllar sonra ortaya çıkabilen,
influenza benzeri semptomlarla bir arada olabilen ancak her zaman birliktelik
göstermeyen eklem ve kas ağrıları tedavinin kesilmesinden sonra tamamen
düzelebilir veya yavaş bir iyileşme izlenebilir. İyileşme sonrasında herhangi
bir BF kullanımı semptomların yeniden başlamasına neden olabilir.Atriyal
FibrilasyonAtriyal
fibrilasyon (AF) yaşlı popülasyonda görülen en sık aritmi türüdür.
Etyolojisinde ileri yaş, diyabet, hipertansiyon, koroner arter hastalığı gibi
çeşitli risk faktörlerinden bahsedilebilir. Hastaların BF öncesi dikkatlice
sorgulanması ve EKG çekilmesi gereklidir. FIT çalışmasında, alendronat ile
plasebo grubu kıyaslandığında ciddi AF görülme sıklığının alendronat grubunda,
plaseboya göre daha yüksek olduğu ancak istatistiksel olarak anlamlı olmadığı bildirilmiştir.
Risedronat ile yapılan 15 bin vakanın izlendiği faz 3 çalışmasında AF ile
ilişki bulunmamıştır. İbandronatın da AF insidansını arttırmadığını gösteren
veriler mevcuttur. Bu bilgilere dayanarak BF’lerin AF gelişimi açısından
muhtemel risk faktörü olmadığı söylenebilir. Yine de tüm ilaçlarda olduğu gibi
klinisyenler her osteoporozlu olguyu komorbid durumları dikkate alarak aritmi
yönünden incelemeli ve BF tedavisi verirken dikkatli olmalıdır. Oküler
İnflamasyon Oküler
inflamasyon BF kullanan hastalarda nadiren rastlanan bir komplikasyondur.
Bifosfonatların konjunktivit, irit, episklerit, sklerit ve üveit gibi çeşitli
oküler inflamasyonlarla birlikteliğini gösteren oldukça az sayıda yayın
mevcuttur. Ancak oral BF ile kıyaslandığında IV uygulamalarda daha sık ortaya
çıktığı tespit edilmiştir. Genellikle spesifik bir tedavi gerektirmeyen ve BF
tedavisine devam edilirken iyileşen semptomlar için anti enflamatuvar bir göz
damlası kullanılması yeterli olmaktadır. BF tedavisi sırasında nadiren üveit ve
sklerit gibi ciddi oküler yan etkiler gelişebilir, tedaviye ara verilmesi
gerekebilir. DENOSUMAB Denosumab,
RANKL (Receptor activator of nuclear factor kappa-B ligand)’a karşı
geliştirilmiş insan monoklonal antikorudur. Denosumab, kemik mikro çevresindeki
öncü hücrelerin olgun osteoklastlara farklılaşmasını, osteoblast fonksiyonunu
ve osteoklastların yaşam sürelerini azaltmaktadır. Denosumab, diğer osteoporoz tedavilerine
yanıt vermemiş ya da o tedavileri alamayan yüksek kırık riskine sahip, osteoporotik
kırık öyküsü olan ya da kırık için çoklu risk faktörüne sahip postmenopozal
osteoporozlu hastaların tedavisinde tercih edilmektedir. Bu endikasyon için
onaylanmış dozu 6 ayda bir subkutan (SC) 60 mgdır. Denosumab ayrıca, yüksek
kırık riskine sahip erkeklerde, meme kanserli aromataz inhibitör tedavileri
alan kadınlarda ve gonadotropin azaltıcı hormon tedavileri alan prostat
kanserli erkek hastalarda kemik kütlesini arttırmak amacıyla kullanılmaktadır.
Yine dev hücreli kemik kanseri tedavisinde 120 mg’lık preparatı mevcuttur. Denosumabın’ın
60-90 yaşları arasında 7808 osteoporozlu kadında vertebra, vertebra dışı ve
kalça kırığı üzerindeki etkilerinin araştırıldığı Faz III FREEDOM çalışmasında;
yüksek risk grubundaki hastalarda kalça kırığı riskinin azaldığı, 36. ay
sonunda Denosumab ile vertebral kırık riskinin %68, non-vertebral kırık riskini
%20 azaldığı tespit edilmiştir. FREEDOM uzatma çalışmasında ise üç yıl
denosumab alan grup üç yıl daha tedaviye devam etmiş, üç yıl plasebo alan
gruptaki hastalar da çapraz geçiş ile üçüncü yıl sonunda denosumab tedavisine
başlamıştır. Altı yıl denosumab alan grupta kemik mineral yoğunluğu (KMY)
değerlendirilmiş lomber omurgada %15.2, total kalçada %7.5 artmış, plasebo
grubundan çapraz geçiş yaparak, üç yıl denosumab alan grupta ise lomber
omurgada %9.4, total kalçada %4.8 artış bulunmuştur. Sonuç olarak her iki
grupta da tüm vücut KMY değerlerinde anlamlı düzeyde artış saptanmıştır. Denosumab,
tedavisi sırasında hipokalsemi, ÇON, atipik femur kırığı gibi yan etkiler
izlenebilir. Çalışma süresince uzun dönem izlenen hastalar arasında 6 olguda
ÇON, bir olguda atipik femur kırığı görülmüş ve denosumab genel olarak iyi
tolere edilmiştir. Denosumab, BF ile karşılaştırıldığında kemik mineral
dokusuna bağlanmaması, uygulama kolaylığı ve böbrekten elimine olmaması
nedeniyle tercih edilebilir. Özellikle kronik böbrek yetmezliği, atriyal
fibrilasyon gibi BF kullanımının mümkün olmadığı olgular ve yaşlı hasta
grubunda uygun bir tedavi seçeneğidir. Ancak, renal yetmezliği olan olgularda
hipokalsemi riski göz önünde bulundurulmalıdır. Hipokalsemi
Denosumab
tedavisi öncesinde kanda total ve iyonize kalsiyum düzeyi belirlenmeli,
hipokalsemi varsa replasman yapıldıktan ve durum düzeldikten sonra denosumab
tedavisine başlanmalıdır. Hipokalsemili olgularda yorgunluk, anksiyete,
hafızada zayıflama ve depresyon sıktır. İrritabilite, perioral parestezi, el ve
ayaklarda karıncalanma, spontan ya da latent tetani bulguları saptanabilir.
Latent tetaninin klinik bulguları, Chvostek ve Trousseau belirtisidir.
Tetaninin ise tipik bulgusu karpopedal spazmdır. Ayrıca laringospazm, fokal ya
da generalize nöbetler de görülebilir. EKG’de QT süresi uzar, repolarizasyon
gecikir. Kalp hastalığı olanlarda dirençli konjestif kalp yetmezliği
gelişir. RALOKSİFEN Raloksifen,
selektif östrojen reseptör modülatörü (SERM)'dür. Kemik üzerinde östrojen
agonisti etkisi gösterir. Raloksifen, postmenopozal osteoporozun önleme ve
tedavisi için onay almıştır. 60 mg tab/gün dozunda kullanılmaktadır. Meme
kanseri yönünden yüksek riskli postmenopozal kadınlarda meme kanseri riskinde
azalma görülmektedir. Vertebral kırıklardaki etkinliği MORE çalışmasıyla
gösterilmiştir ve vertebral kırık riskinin %40 oranında azaldığı ve vertebral
KMY’de %2-3'lük bir artış sağladığı tespit edilmiştir. Raloksifen non vertebral
ve kalça kırık riskini azaltmada ise etkisiz bulunmuştur. Raloksifen, venöz
tromboembolik hastalık riskinde 3 kat artışa neden olmaktadır. Bu nedenle,
venöz tromboemboli öyküsü olan hastalarda kullanımı kontrendikedir. Diğer yan
etkileri ise sıcak basmaları, gece terlemeleri gibi menopozal semptomlarda
artış ve bacak kramplarıdır.TERİPARATİD Teriparatid
(recombinant human Paratiroid hormon (PTH) FDA tarafından, postmenopozal
osteoporoz, glukokortikoid osteoporozu ve erkek osteoporozunda, diğer
tedavilere yanıt vermeyen ya da hipogonadizme bağlı osteoporoz gibi yüksek risk
oluşturan durumlar için onay almıştır. Teriparatid tedavisi öncesinde PTH ve D
vitamini düzeyi ölçümü zorunludur. Tedaviye başlamadan önce, hastalarda
hiperparatiroidizm ve osteomalazi olmadığı belirlenmelidir. İki yıldan daha
uzun kullanımlarda güvenilirlik ve etkinliğinin bilinmemesi nedeniyle daha uzun
süre kullanılmaz. Bu endikasyonlar için onaylı dozu 20 mcg SC injeksiyon
1x1/gün şeklindedir. Kullanım süresi değişik ülkelerde 18-24 ay arasında
değişmektedir. Neer ve arkadaşlarının çalışmasında Teriparatid kullanımı sonucu
vertebral kırık riski %65- 69, non-vertebral kırık riskinin ise %53-54 azaldığı
saptanmıştır. Teriparatid ile vertebra, femur boynu ve total vücut KMY’de artış
sağlanmış ve ilaç iyi tolere edilmiştir.Teriparatid
kullanımına bağlı bulantı, ortostatik hipotansiyon ve bacak krampları,
hiperkalsemi alerjik reaksiyonlar, ürtiker, baş ağrısı, Gİ semptomlar farenjit
ve hayvan çalışmalarında saptanan osteosarkomdur. Hiperkalsemi
Teriparatid
kullanımı sonrasında geçici hiperkalsemi nadiren izlenir, genellikle hafif,
asemptomatik seyreder. Hiperkalsemi bulguları: Anoreksi, bulantı, kusma, karın
ağrısı, dispepsi, konstipasyon, pankreatit, Letarji, hipotoni, reflekslerde
azalma, konsantrasyon azalması, EKG’de PR mesafesinde uzama, QT intervalinde,
kısalma, bradikardi, aritmi, senkoptur. Hastalarda bu bulguların varlığı
dikkatlice takip edilmelidir. Ortostatik
Hipotansiyon Teriparatid
kullanımı sırasında İlk birkaç dozda görülür. Hastaların ilaç uygulaması
sonrasında yatar durumda geçmesi tavsiye edilir. OsteosarkomTeriparatid
ile yapılan rat çalışmalarında osteosarkoma yol açtığı tespit edilmiş ve bu
durum prospektüste "black box" olarak ifade edilmiştir. Rat
çalışmalarında kullanılan dozlar, insan çalışmaları ile karşılaştırıldığında
ilaç dozu 3-58 kat yüksektir ve ratlarda ömür boyu ilaç verilmiştir. Daha sonra
devam edilen rat çalışmalarında insanlarda kullanılan dozun 3 katına kadar ilaç
verildiğinde böyle bir yan etki görülmediği ortaya çıkmıştır. Osteosarkom
riskinin olduğu Paget hastalarında, epifiz açıklığı devam edenlerde, kemiğe
radyoterapi verilmiş olanlarda, kemik spesifik alkalen fosfataz artışının
açıklanamadığı durumlarda Teriparatid kullanımı kontrendikedir. Osteosarkom
gelişme olasılığı yetişkinlerde 1/250000 kadardır. Teriparatid, primer
hiperparatiroidizm ve tedavi edilmemiş sekonder hiperparatiroidizm durumlarında
da kullanılmamalıdır. SONUÇ
Osteoporoz
ciddi ölçüde sosyal yük ve ekonomik maliyetin ortaya çıkmasına neden olan
önemli bir hastalıktır. Osteoporoz
tedavisinde yer alan ilaçların kullanımı sırasında nadir rastlansa da ciddi yan
etkiler görülebilmektedir. Bu nedenle tedavi planlanırken her olgunun bireysel
olarak değerlendirilip, komorbid hastalıklar ve ilaç yan etkileri bakımından
sorgulanması, kar-zarar oranını dikkate alarak tedavinin kişiye özel
planlanması uygundur.