КӨРКӨМ ТЕКСТТЕГИ РЕТРОСПЕКЦИЯ КАТЕГОРИЯСЫ
Authors: Бийгелдиева Н.А. 
Published: December 2024

Макалада көркөм тексттеги ретроспекция категориясы лексикалык, морфологиялык, синтаксистик жана стилистикалык жактан талдоого алынат. Текст диалогдуулукту - эки багыттуу байланышты көздөйт, бул үчүн ал интерпретаторду - текстте аяктаган, информацияны кабыл алууга багытталган маанини таануучулук ишмердикти жана автордун чыгармасынын биргелешип түшүнүүгө багытталган - күчөтүлгөн процессти эсепке алат. Ретроспекция категориясынын жардамы менен автор окурмандын таануучулук ишмердүүлүгүн активдештирет жана анын адекваттуу маанилүү интерпретациясын ойготот. Автор тексттин маанисинин көп багыттуу түзүлүшүн кабыл алуу үчүн баяндоонун кыймылын атайлап жайлатат, анткени көркөм тексттин мазмундук элементтерин адресаттын ойлонуусуна жана таанып билүүсүнө шарт түзүп берүү зарылчылдыгы жаралат. Тексттеги ретроспекция категориясында ар түрдүү тилдик деңгээлдер - лексикалык, морфологиялык, синтаксистик жана чыныгы тексттик (өзүнүн маанилик түзүлүшүнө таандык артка болгон кыймылдын багытын көрсөткөн) мурдагы болуп өткөн маалыматты көрсөтөт, б.а. ретроспективдүү шилтеме артка жана тексттин көрүнүшү боюнча - үстүрт багытталат.
В статье анализируется категория ретроспекции в художественном тексте с лексической, морфологической, синтаксической и стилистической точки зрения. Текст нацелен на диалогичность - двустороннее общение, для этого в нем учитывается интерпретатор - завершающаяся в тексте познавательная деятельность, направленная на получение информации, и усиленный процесс, направленный на совместное понимание авторского произведения. С помощью категории ретроспекции автор активизирует познавательную деятельность читателя и пробуждает его адекватную содержательную интерпретацию. Автор намеренно замедляет движение повествования, чтобы принять разнонаправленность структуры смысла текста, ведь необходимо создать условия для осмысления и познания адресатом содержательных элементов художественного текста. В категории ретроспекции в тексте разные языковые уровни - лексический, морфологический, синтаксический и реальный текстовый (показывающий направление обратного движения, принадлежащее его смысловой структуре) показывают информацию, которая происходила в прошлом, т.е. Ретроспективная ссылка направлена назад и по тексту поверхностно.
The article analyzes the category of retrospection in a literary text from a lexical, morphological, syntactic and stylistic point of view. The text is aimed at dialogism - two-way communication, for this it takes into account the interpreter - the cognitive activity that ends in the text, aimed at obtaining information, and an enhanced process aimed at a joint understanding of the author's work. With the help of the category of retrospection, the author activates the reader's cognitive activity and awakens his adequate meaningful interpretation. The author deliberately slows down the movement of the narrative in order to accept the multidirectional structure of the meaning of the text, because it is necessary to create conditions for the comprehension and knowledge of the content elements of the literary text by the addressee. In the category of retrospection in the text, different language levels - lexical, morphological, syntactic and real textual (showing the direction of the reverse movement belonging to its semantic structure) show information that took place in the past, i.e. The retrospective link is directed back and superficially through the text.
CONTENT SIGNIFICANCE, RETROSPECTION, ADDRESSEE, SURFACE OR COMPOSITIONAL-STRUCTURAL LEVEL, CONTENT-FACTUAL INFORMATION, COMMUNICATIVE, CONCEPTUAL, REFERENTIAL