bluuebunny/crossref_metadata_2025_split huggingface dataset:
results of detection of thyzaniezia in reindeer from baruun taiga
Authors: B Khosbayar , B Chinchuluun , S Lkhagvatseren , Z Uurtsaikh , Kh Naranbaatar , D Boldbaatar , G Battsetseg , I Khatanbaatar 
Published: January 2020

The reindeer Rangifer tarandus Linnaeus, 1758, is a local animal (west) taiga in Tsagaannuur soum of Khuvsgul aimag. The species, one of semi-domesticated populations, is well adapted to harsh climate as like as tundra and sub tundra areas. The reindeer was slaughtered by herdsmen for their own food consumption and the post-mortem examination was done by incomplete methods of necropsy (Skrybini, 1945). It is a first time detection to find for Thysaniezia spp. tapeworm in reindeer from Mongolia. In the future we will expand the study of parasitic and infectious diseases of the reindeer.
Баруун тайгын цаа буганд thyzaniezia төрлийн туузан хорхой илрүүлсэн дүн
Хураангуй: Хөвсгөл аймгийн Цагааннуур сумын Баруун тайгад Rangifer tarandus, Linnaeus, 1758 зүйлийн цаа буга (буган цаа) өргөн тархжээ. Цаа буга нь тундр, тундр орчмын бүсийн эрс тэс уур амьсгалд дасан зохицсон хагас гэршсэн хөхтөн юм. Дээрх бүс нутгаас хүнсний хэрэгцээнд нядласан цаа буганд цагаан хорхойн судлалын бүрэн бус задлан шинжилгээг хийв. Манай оронд маллагдаж буй цаа буганаас анх тутам Thysaniezia төрлийн туузан хорхойг илрүүлэв. Цаашид цаа бугын зүй бус хорогдлын үндсэн шалтгаан паразиттах, халдварт, халдваргүй өвчний судалгааг өргөжүүлэх чухал шаардлагатай.
Түлхүүр үг: Нарийн гэдэс, задлан шинжилгээ, Rangifer tarandus, баасны дээж, хавтгай хорхой
Study of morphology on newly found Heamphysalis concinna tick at Selenge province
Authors: E Jargalan , Z Uurtsaikh , B Tserentogtokh , H Naranbaatar , I Khatanbaatar , T Enkhzaya , D Boldbaatar 
Published: January 2020

The blood sucking 4 species ticks of Haemaphysalis genus were distributed in Mongolia, that an important vectors of diseases transmitting to human and animals and causing economic lost. Newly found Haemaphysalis females in Selenge province was confirmed to H. concinna species based on following features: strong lateral margins of palp article II, heart-shaped scutum with widest at middle, short-wide hypostome, sharpen cornua of basis capituli, posterior margins of basis capituli, ventral surface of basis capituli, latero-anterial I festoon connected with lateral, anterior groove of genital pore and additional spur of leg I trochanter. To confirm morphological description of H. concinna, CoxI sequence analysis was done and results was showed H. concinna CoxI sequences in GenBank with 86-89% identity. The results indicate that the Haemaphysalis concinna tick was distributed in Mongolia and it is announcing that the spread of Haemaphysalis tick in Selenge aimag.
Сэлэнгэ аймгийн нутгаас шинээр олдсон Heamphysalis concinna хачгийн хэлбэр зүйн судалгаа
Хураангуй: Монгол оронд Haemaphysalis төрлийн 4 зүйлийн хачиг тархан хүн, мал амьтанд шимэгчилж өвчин дамжуулан хохирол учруулдаг. Сэлэнгэ аймгийн нутгаас олдсон хачиг нь хэлбэр зүйн ерөнхий онцлогоороо Haemaphysalis төрөлд хамаарагдаж байлаа. Хошууны пальпын II үеийн хажуугийн нэмэлт хурц ирмэг, бамбайн дунд хэсгээрээ өргөссөн зүрх мэт хэлбэр, богино өргөн гипостом, хошууны суурийн булангийн эвэр, арын ирмэгийн илрэлт, хошууны суурийн доод гадаргуугийн хэлбэр, хачгийн захын I фестон нь зөвхөн биеийн хажуугийн ховилтой холбогдсон байдал, бэлгийн сүвийн урьдах зураасны онцлог, бэлгийн сүвийн хэлбэрийн онцлог, ялгадасны сүвийн арын ховилын онцлог, I хөлийн I үеийн нэмэлт өргөс хэлбэрийн өргөсөлт зэрэг онцлогоороо Haemaphysalis concinna зүйлийн хачиг болох нь батлагдав. Энэхүү хачгийн морфологийн ялган танилтыг CохI генийн нуклеотидын дарааллыг тогтоон баталгаажуулахад ГенБанкинд бүртгэлтэй H. concinna хачгийн нуклеотидын дарааллуудтай 86-89%-ийн адил байлаа. Бидний судалгааны үр дүнд хэлбэр зүйн онцлог, нуклеотидын дараалал тогтоох шинжилгээгээр Монгол оронд H. concinna зүйл хачиг тархсан нь тогтоогдсон тул Монгол орны хачгийн жагсаалтанд оруулж болохыг баталгаажуулж байна. Мөн энэхүү судалгаагаар Сэлэнгэ аймгийн нутгаас Haemaphysalis төрлийн хачиг анх удаа илрүүлэв.
Түлхүүр үг: Цус сорогч хачиг, Haemaphysalis concinna, хэлбэр зүй, Сэлэнгэ аймаг
Surveillance and molecular epidemiology study of avian influenza for the migratory birds
Authors: B Baljidmaa , Ts Erdene-Ochir , O Jugjinnorov , L Garmaa , Ch Tungalag , T Uyangaa 
Published: January 2020

Avian influenza is an acute respiratory infectious disease caused by influenza virus. In order to study avian influenza risks through migratory water birds, virus detection, identification and possibility of viruses for the mutation, 1519 bird excrement samples were collected from the lakes of Binder, Dadal, Umnudelger, Khurkh village of Khentii aimag, and Saikhan soum of Bulgan aimag in 2017-2018. Samples taken in the study were injected into the embryo chicken eggs and viral titration checked by Hemagglutination test. Real-time PCR determined subgroup of the influenza A and the reverse transcription PCR detected subtype of avian flu. Gene sequence and phylogenetic tree were studied. The study found that H3 avian influenza virus circulating in the migratory water birds. Over the years, H3 avian influenza viruses in Mongolia are similar to genetically identifiable strains of nomadic and migratory birds in Asian countries, but H3 subspecies found from east region of Mongolia in 2017, the central region in 2018 are differs, which may be dependent on bird migration routes.
Нүүдлийн усны шувуудын томуугийн вирусын тандалт ба молекул эпидемиологийн судалгаа
Хураангуй: Шувууны томуу нь инфлюенц вирусаар үүсгэгддэг, амьсгалын замын цочмог халдварт өвчин юм. Нүүдлийн усны шувуудаар дамжих томуугийн эрсдлийг судлах, вирус илрүүлэх, идентификаци хийх, вирусын мутаци үүсэх боломжийг судлах зорилгоор 2017-2018 онуудад Хэнтий аймгийн Биндэр, Дадал, Өмнөдэлгэр, Хурх тосгон, Булган аймгийн Сайхан сум орчмын нууруудаас 1519 шувууны сангасны дээж авч шинжлэв. Судалгаанд авсан сангасны дээжийг хөврөлжүүлсэн тахианы өндгөнд халдвар хийн, цус наалдуулах урвалаар вирусын таньцыг тогтоов. Бодит хугацааны ПГУ-аар томуугийн А хүрээг, буцаан хувиргах ПГУ-аар вирусын дэд хэвшлийг тодорхойлов. Нуклеотидын дараалал тогтоож, вирусын удам зүйн зураглал гаргав. Судалгаагаар нүүдлийн усны шувуудад сул хоруу чанартай шувууны томуугийн H3 хэвшлийн вирус эргэлдэж байгааг тогтоов. Дээрх хугацаанд Монголд илэрсэн H3 шувууны томуугийн вирус нь удам зүйн хувьд Азийн орнууд дахь нүүдлийн болон тэжээвэр шувуудаас илэрсэн омгуудтай төстэй боловч 2017 онд Монгол орны зүүн бүс болон 2018 онд төвийн бүсээс илэрсэн H3 дэд хэвшил нь хоорондоо ялгаатай байгаа нь шувууны нүүдлийн замналаас хамааралтай байх боломжтой.
Түлхүүр үг: Шувууны томуу өвчин, тандалт, сул хоруу чанартай шувууны томуу (СХШТ), вирус, хэвшил
Screening of bacterial mutants for improved production of amylase
Authors: B Naranchimeg , Kh Altantsetseg , B Urantulkhuur 
Published: January 2020

Amylase is one of the most widely used enzymes in many industrial sectors (starch decomposition, bakery, fermentation, biofuel, detergent, paper, textile, etc.), thus isolating pure cultures of amylase producing microorganisms from natural sources and improving their activity is important in biotechnology. Enzyme preparations with high activity can be obtained only by improved synthesis of biologically active substances of microorganisms by mutagenesis. In the present investigation was enhanced the amylase productivity of some Bacillus sp. (assigned as 1,2,3) isolated from soil sample by substrate induction and mutagenesis. 3 isolates are subcultured in the medium with starch (10 mg/ml) as only carbon source, to improve amylase production. Enzyme activity of parental strains increased 50-58% by substrate induction. The highest productive strain (Bacillus sp. 2) screened and selected. Then it was subjected to 4 period mutagenesis using UV irradiation and еthidium bromide. Amylase activity of Bacillus sp. 2 increased after first period of mutagenesis to:0.305, second:0.514, third:0.579 and fourth:0.592 U/ml. In the result our experiment, amylase activity of parental strain increased from 0.138 to 0.592 U/ml, which means 4.3 times more enzyme.
Амилаза нийлэгжүүлэгч бактерийн мутант омог гарган авсан дүн
Хураангуй: Амилаза нь үйлдвэрлэлийн олон салбарт (цардуул задлах, талх нарийн боов, исгэлт, биотүлш, угаалгын нунтаг, цаас, нэхмэл гэх мэт) өргөнөөр хэрэглэгддэг фермент тул түүнийг нийлэгжүүлэгч бичил биетний өсгөврийг байгалийн эх үүсвэрээс ялган авч, идэвхийг нь сайжруулах явдал биотехнологийн салбарт чухал ач холбогдолтой юм. Мутагенезийн аргаар бичил биетний биологийн идэвхтэй бодисын нийлэгжилтийг сайжруулснаар ферментийн бэлдмэл гарган авах боломжтой болно. Судалгаагаар Монгол орны биосферээс ялган авсан цардуул задлах идэвхтэй бактерийн цэвэр өсгөврийн амилаза ферментийн идэвхийг субстратаар өдөөх болон мутагенезийн аргаар сайжруулахыг зорив. Хөрснөөс ялган авсан цардуул задлах идэвхтэй цэвэр өсгөврүүдийг (Bacillus sp. 1, 2, 3) нүүрс-усны эх үүсвэрээр зөвхөн цардуул агуулсан (10 г/л) тэжээлт орчинд өсгөвөрлөх замаар амилаза ферментийн идэвхийг нэмэгдүүлэх туршилт хийж үр дүнг үндэслэн хамгийн идэвхтэй нэг өсгөврийг сонгон шалгаруулж, хэт ягаан туяа, этидиум бромид, хэт ягаан туяа, этидиум бромид гэсэн дарааллаар зориудын мутагенезид 4 үе шаттайгаар оруулав. Субстратаар өдөөхөд бактерийн амилаза ферментийн идэвх анхдагч өсгөврийнхөөс 50-58 хувиар нэмэгдсэн. Bacillus sp. 2 өсгөврийг сонгон шалгаруулж, мутагенезид оруулахад амилаза ферментийн идэвх нь I шатны мутагенезээр:0,305, II-оор:0,514, III-аар:0,579, IV-өөр:0,592 н/мл болж нэмэгдэв. Бидний судалгааны үр дүнд байгалийн анхдагч өсгөврийн (Bacillus sp. 2) амилаза ферментийн идэвх 0,138-аас 0,592 н/мл хүртэл буюу 4,3 дахин нэмэгдсэн байна.
Түлхүүр үг: амилаза, Bacillus sp., субстратын өдөөлт, UV-мутагенез, EtBr- мутангенез
Hypothesis testing of agricultural data
Authors: G Zolzaya , B Usukhbayar 
Published: January 2020

The sustainable development strategy of the crop to implement environmental sustainability to be economically efficient, directed to improve soil productivity of the field and to increase the amount of harvest and to fully supply needs of food production by using research analysis.
There are many types of methods for hypothesis testing in mathematical and statistical analyses. From these methods, T-stat and F-stat are widely used. However, they are in sufficient to express the final results, therefore we suggest to use Wald test, Variables test and Reset test. In addition to the quality of soil, wheat harvest also affects many factors, including climate, landscape, technology, and ecology. May-August precipitation (mm) and average air temperature (0C), the number of sunspot activation and the amount of crop in the Central region 1970-2015 are selected and converted to standardized average values, and done correlation coefficients analysis and multiple-factor regression analysis, hypotheses and tests.
The assumptions should be regularly reviewed and verified to eliminate uncertainties in the reliability of quantitative data in agricultural research and analysis. The following conclusions have been made to examine Wald test, Variables test, and Reset test hypotheses based on the Central and Regional Weather data. The main factors that increase wheat harvest are the amount of precipitation. The precipitation is recognized for all assumptions. Other indicators (wind speed, landscape etc.) need to be selected rather than average air temperature in harvest.
Хөдөө аж ахуйн тоон мэдээлэлд таамаглал дэвшүүлж, шалгах
Хураангуй: Ургамал өсч хөгжих, ургац бүрэлдэх үйл явц нь гадаад орчны олон хүчин зүйлийн шууд нөлөөгөөр ургамалд явагдах тодорхой биологи, физиологи, биофизик, зарим талаар биохимийн хуулиудад ямар нэгэн байдлаар захирагддаг. Ургамал ургах, ургац бүрэлдэх явцыг дээрх хуулиудын хүрээнд авч үзэхдээ ургамал болон түүний хүрээлэн буй орчны хоорондох зүй тогтлыг математик, статистикийн аргаар илэрхийлж, ургамалын ургах бүхий л үйл явцыг загварчлах боломжтой. ХАА-н судалгаанд түүврийн тоо мэдээнд тулгуурласан параметр нь эх олонлогийг төлөөлж чадах эсэх талаар таамаглал дэвшүүлж, шалгах шаардлага зайлшгүй тулгардаг. Математик, статистикийн шинжилгээнд таамаглал дэвшүүлж, шалгах олон төрлийн арга байдгаас Стьюдентийн шинжүүрээр, Фишерийн шинжүүрийг өргөн ашигладаг ба эдгээр нь эцсийн үр дүнг илэрхийлэхэд хангалтгүй, тиймээс Wald test, Variables test, Reset test ашиглах шаардлагатай.
Түлхүүр үг: Хамаарлын шинжилгээ, загварын ач холбогдол, хувьсагчдын шалгуур
Research on color image segmentation
Authors: Ge Tu Wang He Xi , D Bolormaa 
Published: January 2020

The basic foundation for the development of the image processing is image segments. Primary analysis, such as analysis of images and visualization of images, begins with segmentation. Image segmentation is one of the important parts of digital image processing. Depending on the accuracy and accuracy of the segmentation, the results of the image analysis, including the size of the object, the size of the object, and so on. In the first section of this study, briefly describe the types of image segments. Also use Mathlab language's powerful modern programming tools to explore the image segmentation methods and compare the results. As a result of the experiment, it is more accurate to accurately measure the trajectory of the image segmentation of the image as a result of the Otsu-based method of B space. This will apply to further research.
Өнгөний мэдээлэлд суурилсан дүрс сегментчлэх аргын судалгаа
Хураангуй: Дүрс боловсруулах судалгааны ажлын үндсэн суурь нь дүрс сегментчлэл юм. Дүрсэнд анализ хийх, дүрсийг ойлгох зэрэг анхан шатны боловсруулалт нь дүрс сегментчлэхээс эхэлдэг. Дүрс сегментчлэл нь дижитал дүрс боловсруулалтын чухал хэсгүүдийн нэг юм. Сегментчлэлийг хэр зэрэг үнэн зөв, нарийвчлал сайтай хийснээс шалтгаалан, дараагийн дүрс таних, обьектын хэмжээ зэрэг дүрс шинжлэлийн алхамын үр дүн ихээхэн хамаардаг. Энэхүү судалгааны ажлын эхний хэсэгт дүрс сегментчлэх арга төрлүүдийн талаар товч танилцуулна. Мөн орчин үеийн програмчлалын хүчтэй хэрэгсэл болох Mathlab хэлний функцуудыг ашиглан дүрс сегментчилж гарсан үр дүнгийн харьцуулалтыг танилцууллаа. Туршилтын үр дүнд RGB өнгөний орон зайн B бүрэлдэхүүнд суурилсан Otsu-ийн аргийг ашиглан дүрсийг сементчилэх нь уламжлалт дүрс сегментчилэх аргаас нэн сайн үр дүнтай илүү нарийвчлалтай байна. Үүнийг цаашдын судалгааны ажилдаа хэрэглэх болно.
Түлхүүр үг: RGB дүрс, босго (Threshold) утга, гистограм, Otsu-ийн арга, дүрс боловсруулалт
Result of determination of main parameter of total mixed ration (tmr) machine
Authors: Ts Sulongga , D Baatarkhuu 
Published: January 2020

Due to the technological advantages of Total Mixed Ration (TMR), the pastoral farms and farms of the Shiliin Gol Provincial Community are continuously increasing and China's compensation has increased and has been a powerful driving force for the technology. This article describes the experimental testing machine for the Hunan Yuan Cattle Farm (TMR) of Shilong River in Inner Mongolia,analysis of the number of measurements and the graph of the result of the experiment.
Тэжээл холигч (tmr) машины ашиглалтын үндсэн үзүүлэлтүүдийг тодорхойлсон дүн
Хураангуй: Хятад улсын сүү үйлдвэрэлийн гол бааз болсон Шилийн гол аймгийн сүү үхрийн чиглэлийн фермүүд тасралтгүй нэмэгдэж байна. Сүүний үйлдвэрлэл өндөр хөгжсөн орнууд тэжээл холигч (TMR) машиныг ашиглаж саалийн үхрийн сүүний гарцыг нэмэгдүүлж, үр ашгаа дээшлүүлж байна. Хятад улс бодлогоор дэмжин, нөхөн олговор олгох замаар тус машин технологийг өргөн нэвтрүүлж байна. Тус өгүүлэлд Өвөр Монголын Шилийн гол аймгийн Хун Юан үхэрийн ферм дэх тэжээл холигч（TMR） машин дээр туршилт хийж холимог тэжээлийн уртын хэмжээ, нунтагын түвшин, холимогийн төрөлшлийн зэргийг машины үндсэн параметрүүдээс хамааруулан тодорхойллоо.
Түлхүүр үг: Тэжээл холигч（TMR） машин, судалгааны арга зүй
Some issues of water quality used for drinking and household consumption in Khujirt sum of Uvurkhangai province
Authors: Z Tsetsegmaa , N Gantulga , T Oyunchimeg 
Published: January 2020

In 2015-2018 quality of potable water from 10 wells of Khujirt soum center, Uvurkhangai aimag was tested 11 times against 9 chemical indicators during four seasons. Content of nitrate within water from wells of school dormitory, new residential apartments was found to 2,9% excess from allowed maximum limit, water PH in wells of “Elma Khujirt” LLC, “Anand Khujirt” LLC and Health center had exceeded by 17,5% from allowed maximum, iron content exceeded allowed maximum rate of 0.37-0.39 in “Elma Khujirt” LLC, “Anand Khujirt” LLC wells by 3.85% which failed to comply with MNS 900:2010, standard on safety of environment and health protection, requirement for hygiene of drinking water. Bacteria content in Khaluun us river which flows through Khujirt soum center is found 0.2-2.8 times more than provided in the standards. There is very high risk for elders, people with chronic diseases and children of young age with poor immunity to get sick unless to take sanitation and disinfection measures of drinking water, install water purification equipment on residential apartment pipes.
Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын унд ахуйн хэрэглээнд ашиглагддаг усны чанарын зарим асуудал
Хураангуй: Өвөрхангай аймгийн Хужирт сум нь 171.782 га нутагтай. Түүний 0.08% буюу 143.24 га талбайг усан сан бүхий газар эзэлдэг. 2017 оны усны тооллогоор нийт 14 гол, халуун, хүйтэн 2 рашаан, 103 булаг шанд, 8 нуур, байнгын үйл ажиллагаатай 38 гүн өрмийн худаг тоологдсон. Сумын нийт хүн ам 6751 бөгөөд сумын төвд 1018 өрхийн 2918 хүн оршин суудаг. Сумын төвд цэвэр усны 14, халуун рашааны 4 гүн өрмийн худаг байна. Халуун рашаан, эмчилгээний шаврыг түшиглэн 6 амралт сувиллын газар, цэвэр усны 1 үйлдвэр байнгын үйл ажиллагаа явуулж байна. Жил ирэх тусам хүн амын төвлөрөлт, амралт сувиллын газарт ирж сувилуулах сувилуулагчуудын тоо нэмэгдсэнээр рашаан, шаврын хэрэглээ, цэвэр усны үйлдвэрт ашиглагдах усны хэмжээ нэмэгдэж байна. Тэдгээрээс гарч буй бохир усыг цэвэрлэх цэвэрлэх байгууламж нь стандартын түвшинд цэвэрлэж чадахгүй бохир усыг хөрсөнд шууд хаяж, сумын төв дэх Халуун усны голд нийлэн урсан Орхон гол цутгах, айл өрх, аж ахуйн нэгж, байгууллагууд нь стандартын бие засах газар байхгүй, сумын хэмжээнд нэгдсэн цэвэрлэх байгууламж байхгүйгээс гадаргын болон гүний усны чанарт сөргөөр нөлөөлж буй нь сүүлийн 6-7 жилүүдэд мэдэгдэхүйц ажиглагдаж байна. Ийм учраас Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын төв дэх гүний худгийн болон гадаргын усны чанарыг усны голлох үзүүлэлт болох хими, физик, нянгийн үзүүлэлтээр тодорхойлж, бохирдолтыг бууруулах, урьдчилан сэргийлэх боломжтой арга хэмжээг зөвлөмжлөхийн тулд энэхүү сэдвийг сонгосон болно.
Tүлхүүр үг: Усны бохирдол, газрын доорхи ус, рашаан, усны чанар
Defermination of landscape geographycal impact into household income of herders in Mongolia
Authors: B Shoshvandan , L Bayasgalan , Shan Hai 
Published: January 2020

Our study the goal is to identify the geographical impacts of Mongolian herder’s family income. This will examine the relationship between nature and geographical features and the business of Mongolian herders.The research that We have determined the result to achieve our goals the study was conducted from the Gobi region to Tugrug Uburkhangai district, Steppe region from Taragt Uburkhangai district, hight mountain zone Khujirt in Uburkhangai district, forest steppe zone Undur-Ulaan and Khairkhan in Arkhangai aimag, from the dry steppe zone Bulgan district, Gurbanbulag district was selected. The herders family gain their income from mutton, goat wool, camel wool in Gobi region and mutton, goat wool in steppe region and horse, cow, mutton and goat meat, goat wool, dairy products in high mountain region and cow, horse, sheep, goat meat, daily products in forest steppe region and cow, horse, sheep, goat meat, daily products in dry steppe region.
Монгол малчдын өрхийн орлогод байгаль газарзүйн нөлөөг тодорхойлох нь
Хураангуй: Монгол малчдын өрхийн орлогод газарзүйн нөлөөлөх нөлөөлөлийг тодорхойлохын тулд байгаль, газарзүйн онцлог болон монгол малчдын малчдын эрхэлж байгаа аж ахуй хоорондын харилцан хамаарлыг судлахад бидний судалгааны зорилго оршино. Бид зорилгоо биелүүлэхийн тулд судалгааны объёоктоо говийн бүсээс Өвөрхангай аймгийн Төгрөг, хээрийн бүсээс Өвөрхангай аймгийн Тарагт, өндөр уулын бүсээс Өвөрхангай аймгийн Хужирт, ойт хээрийн бүсээс Архангай аймгийн Өндөр-Улаан, Хайрхан, хуурай хээрийн бүсээс Булган аймгийн Гурван булаг сумыг сонгон авч судалгаа хийж, үр дүнг тодорхойлсон. Говийн бүсэд хонины мах, ямааны ноолуур, тэмээний ноос, хээрийн бүсэд хонины мах, ямааны ноолуур, өндөр уулын бүсэд бог, бодын мах, ямааны ноолуур, цагаан идээ, ойт хээрийн бүсэд бог, бодын мах, цагаан идээ, хуурай хээрийн бүсэд бог, бодын мах, ямааны ноолуураас өрхийнхөө орлогыг бүрдүүлж байна.
Түлхүүр үг: Байгалийн бүс, бүслүүр, газарзүйн нөлөөлөл, аж ахуй, өрхийн орлого
Results of the study on measurements of heavy metals concentrations in organs and tissues of livestock grazing on pastures around mining industry in gobi zone
Authors: B Bayatogtokh , D Delgermoron , S Tsend-Ayush , G Lkhamjav , S Tserenchimed , P Bolormaa 
Published: January 2020

Level of the heavy metals was measured in tissue and blood samples from 19 cattle, 20 horse, 38 camel, 89 sheep and 102 goats in several mining areas such as Ulaanbadrakh soum (uranium mining) and Airag soum (spar mining) of Dornogovi province. In addition, level of the lead in the liver of sheep and goat samples from Zuunbayan soum of Dornogovi province was bit higher than same samples from other sampling areas. In the result, level of the copper was 814 ppm in the liver samples of sheep, 734 ppm in the liver samples of goat and they were and 2.5-4.0 fold higher than international permissible value. On the other hand, level of the cadmium was 352,789±122,64 mg/kg in kidney samples of horse, indicating that amount of these heavy metals were enough high to have toxicities in animals. Except for these results, level of heavy metals was not higher than international permissible value in plant and soil samples.
Говийн бүсийн уул уурхайн хайгуул олборлолтын бүс орчимд бэлчээрлэж буй малын эд, эрхтэн дэх хүнд металлын агууламжийг тодорхойлсон судалгааны дүнгээс
Хураангуй: Дорноговь аймгийн Улаанбадрах, Зүүнбаян сумын нутаг дэвсгэрт ураны хайгуул, туршилтын олборлолт явуулж буй бүс нутаг, Айраг сумын жоншны уурхайн олборлолтын бүс нутаг орчим бэлчээрлэж буй 89 хонь, 102 ямаа, 19 үхэр, 38 тэмээ, 20 адууны эд эрхтэн болон цусанд хүнд металлын (хар тугалга, зэс, кадми) агууламжийг тодорхойлов. Хар тугалга нь тархи болон бөөрийг маш хүндээр гэмтээдэг, ясыг зөөлрүүлдэг, төдийгүй хордолт нь үхэлд хүргэх аюултай бодис билээ. Маш удаан хугацаагаар энэ бодист өртөгдсөн хүүхэд төдийгүй томчуудын мэдрэлийн системийг гэмтээдэг, бага багаар хуримтлагдсаар хордлого үүсгэх, хүний мэдрэлийн эрхтэнд муугаар нөлөөлөх талтай. Хар тугалга нь хүний биед нөлөөлөх байдлаараа хортой бодисын ангилалд ордоггүй. Хөнөөлт бодист тооцогдоно. Иймд мал амьтны эд эрхтэнд агуулагдаж буй хар тугалга болон зэсийн агууламжийг дахин нарийнсудлах шаардлагатай байна.
Түлхүүр үг: Хар тугалга, зэс, Индукцэн холбоост плазм масс спектрометр.